Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 1.15

tapaś caratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ
arakṣyamāṇām āvavrur babhūvātha prajākṣayaḥ //

nāśakan māruto vātuṃ vṛtaṃ kham abhavad drumaiḥ
daśavarṣasahasrāṇi na śekuś ceṣṭituṃ prajāḥ //

tān dṛṣṭvā jalaniṣkrāntāḥ sarve kruddhāḥ pracetasaḥ
mukhebhyo vāyum agniṃ ca te 'sṛjañ jātamanyavaḥ //

unmūlān atha tān vṛkṣān kṛtvā vāyur aśoṣayat
tān agnir adahad ghoras tatrābhūd drumasaṃkṣayaḥ //

drumakṣayam atho dṛṣṭvā kiṃcic chiṣṭeṣu śākhiṣu
upagamyābravīd etān rājā somaḥ prajāpatīn //

kopaṃ yacchata rājānaḥ śṛṇudhvaṃ ca vaco mama
saṃdhānaṃ vaḥ kariṣyāmi saha kṣitiruhair aham //

ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vārkṣeyī varavarṇinī
bhaviṣyaṃ jānatā pūrvaṃ mayā gobhir vivardhitā //

māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣāṇām iti nirmitā
bhāryā vo 'stu mahābhāgā dhruvaṃ vaṃśavivardhinī //

yuṣmākaṃ tejaso 'rdhena mama cārdhena tejasaḥ
asyām utpatsyate vidvān dakṣo nāma prajāpatiḥ //

mama cāṃśena saṃyukto yuṣmattejomayena vai
agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati //

kaṇḍur nāma muniḥ pūrvam āsīd vedavidāṃ varaḥ
suramye gomatītīre sa tepe paramaṃ tapaḥ //

tatkṣobhāya surendreṇa pramlocākhyā varāpsarāḥ
prayuktā kṣobhayām āsa tam ṛṣiṃ sā śucismitā //

kṣobhitaḥ sa tayā sārdhaṃ varṣāṇām adhikaṃ śatam
atiṣṭhan mandaradroṇyāṃ viṣayāsaktamānasaḥ //

sā taṃ prāha mahābhāga gantum icchāmy ahaṃ divam
prasādasumukho brahmann anujñāṃ dātum arhasi //

tayaivam uktaḥ sa munis tasyām āsaktamānasaḥ
dināni katicid bhadre sthīyatām ity abhāṣata //

evam uktā tatas tena sāgraṃ varṣaśataṃ punaḥ
bubhuje viṣayāṃs tanvī tena sārdhaṃ mahātmanā //

anujñāṃ dehi bhagavan vrajāmi tridaśālayam
uktas tayeti sa muniḥ sthīyatām ity abhāṣata //

punar gate varṣaśate sādhike sā śubhānanā
yāmīty āha divaṃ brahman praṇayasmitaśobhanam //

uktas tayaivaṃ sa munir upaguhyāyatekṣaṇām
prāhāsyatāṃ kṣaṇaṃ subhru cirakālaṃ gamiṣyasi //

tacchāpabhītā suśroṇī saha tenarṣiṇā punaḥ
śatadvayaṃ kiṃcid ūnaṃ varṣāṇām anvatiṣṭhata //

gamanāya mahābhāgo devarājaniveśanam
proktaḥ proktas tayā tanvyā sthīyatām ity abhāṣata //

yayau ravaṃ bhayaṃ prema sadbhāvaṃ pūrvanāyake //

na muñcaty anyasaktāpi sā jñeyā dakṣiṇā budhaiḥ //

taṃ sā śāpabhayād bhītā dākṣiṇyena ca dakṣiṇā
proktā praṇayabhaṅgārti vedinī na jahau munim //

tayā ca ramatas tasya paramarṣer aharniśam
navaṃ navam abhūt prema manmathāviṣṭacetasaḥ //

ekadā tu tvarāyukto niścakrāmoṭajān muniḥ
niṣkrāmantaṃ ca kutreti gamyate prāha sā śubhā //

ity uktaḥ sa tayā prāha parivṛttam ahaḥ śubhe
saṃdhyopāstiṃ kariṣyāmi kriyālopo 'nyathā bhavet //

tataḥ prahasya muditā taṃ sā prāha mahāmunim
kim adya sarvadharmajña parivṛttam ahas tava //

bahūnāṃ vipra varṣāṇāṃ pariṇāmam ahas tava
gatam etan na kurute vismayaṃ kasya kathyatām //

prātas tvam āgatā bhadre nadītīram idaṃ śubham
mayā dṛṣṭā ca tanvaṅgi praviṣṭā ca mamāśramam //

kṣaṇe kṣaṇe mayāsūtra praxxddhā nanūttame //

iyaṃ ca vartate saṃdhyā pariṇāmam ahar gatam
avahāsaḥ kimartho 'yaṃ sadbhāvaḥ kathyatāṃ mama //

pratyūṣasy āgatā brahman satyam etan na tan mṛṣā
kintv adya tasya kālasya gatāny abdaśatāni te //

tataḥ sasādhvaso vipras tāṃ papracchāyatekṣaṇām
kathyatāṃ bhīru kaḥ kālas tvayā me ramataḥ saha //

saptottarāṇy atītāni nava varṣaśatāni te
māsāś ca ṣaṭ tathaivānyat samatītaṃ dinatrayam //

satyaṃ bhīru vadasy etat parihāso 'tha vā śubhe
dinam ekam ahaṃ manye tvayā sārdham ihāsitam //

vadiṣyāmy anṛtaṃ brahman katham atra tavāntike
viśeṣeṇādya bhavatā pṛṣṭā mārgānuvartinā //

niśamya tad vacaḥ tasyāḥ sa munir nṛpanandanāḥ
dhiṅ māṃ dhiṅ mām atīvetthaṃ ninindātmānam ātmanā //

tapāṃsi mama naṣṭāni hataṃ brahmavidāṃ dhanam
hṛto vivekaḥ kenāpi yoṣin mohāya nirmitā //

ūrmiṣaṭkātigaṃ brahma jñeyam ātmajayena me
matir eṣā hṛtā yena dhik taṃ kāmaṃ mahāgraham //

kṣuḍtṛxśokamohau ca jarāmṛtyū ṣaḍūrmayaḥ //

vratāni vedavedyāpti kāraṇāny akhilāni ca
narakagrāmamārgeṇa saṅgenāpahṛtāni me //

vinindyetthaṃ sa dharmajñaḥ svayam ātmānam ātmanā
tām apsarasam āsīnām idaṃ vacanam abravīt //

gaccha pāpe yathā kāmaṃ yat kāryaṃ tat kṛtaṃ tvayā
devarājasya matkṣobhaṃ kurvantyā bhāvaceṣṭitaiḥ //

na tvāṃ karomy ahaṃ bhasma krodhatīvreṇa vahninā
satāṃ saptapadaṃ maitram uṣito 'haṃ tvayā saha //

atha vā tava ko doṣaḥ kiṃ vā kupyāmy ahaṃ tava
mamaiva doṣo nitarāṃ yenāham ajitendriyaḥ //

yayā śakrapriyārthinyā kṛto me tapaso vyayaḥ
tvayā dhik tvāṃ mahāmoha mañjūṣāṃ sujugupsitām //

yāvad itthaṃ sa viprarṣis tāṃ bravīti sumadhyamām
tāvad galatsvedajalā sā babhūvātivepathuḥ //

pravepamānāṃ satataṃ khinnagātralatāṃ satīm
gaccha gaccheti sakrodham uvāca munisattamaḥ //

sā tu nirbhartsitā tena viniṣkramya tadāśramāt
ākāśagāminī svedaṃ mamārja tarupallavaiḥ //

vṛkṣād vṛkṣaṃ yayau bālā tadagrāruṇapallavaiḥ
nirmārjamānā gātrāṇi galatsvedajalāni vai //

ṛṣiṇā yas tadā garbhas tasyā dehe samāhitaḥ
nirjagāma saromāñca svedarūpī tadaṅgataḥ //

taṃ vṛkṣā jagṛhur garbham ekaṃ cakre ca mārutaḥ
mayā cāpyāyito gobhiḥ sa tadā vavṛdhe śanaiḥ //

vṛkṣāgragarbhasaṃbhūtā māriṣākhyā varānanā
tāṃ pradāsyanti vo vṛkṣāḥ kopa eṣa praśāmyatām //

kaṇḍor apatyam evaṃ sā vṛkṣebhyaś ca samudgatā
mamāpatyaṃ tathā vāyoḥ pramlocātanayā ca sā //

sa cāpi bhagavān kaṇḍuḥ kṣīṇe tapasi sattamāḥ
puruṣottamākhyam adrīśaṃ viṣṇor āyatanaṃ yayau //

tatraikāgramatir bhūtvā cakārārādhanaṃ hareḥ
brahmapāramayaṃ kurvañ japam ekāgramānasaḥ
ūrdhvabāhur mahāyogī sthitvāsau bhūpanandanāḥ //

brahmapāraṃ muneḥ śrotum icchāmaḥ paramaṃ stavam
japatā kaṇḍunā devo yenārādhyata keśavaḥ //

pāraṃ paraṃ viṣṇur apārapāraḥ paraḥ parebhyaḥ paramārtharūpī
sa brahmapāraḥ parapārabhūtaḥ paraḥ parāṇām api pārapāraḥ //

saṃkīrtya tvaṃ triślokyā x prārthanā ca caturthataḥ //

brahmapārastavenaivaṃ kaṇḍos tuṣṭo 'cirād dhariḥ //

sa kāraṇaṃ kāraṇatas tato 'pi tasyāpi hetuḥ parahetuhetuḥ
kāryeṣu caivaṃ saha karmakartṛ rūpair aśeṣair avatīha sarvam //

brahma prabhur brahma sa sarvabhūto brahma prajānāṃ patir acyuto 'sau
brahmāvyayaṃ nityam ajaṃ sa viṣṇur apakṣayādyair akhilair asaṅgi //

brahmākṣaram ajaṃ nityaṃ yathāsau puruṣottamaḥ
tathā rāgādayo doṣāḥ prayāntu praśamaṃ mama //

etad brahmaparākhyaṃ vai saṃstavaṃ paramaṃ japan
avāpa paramāṃ siddhiṃ sa samārādhya keśavam //

imaṃ stavaṃ yaḥ paṭhati śṛṇuyād vāpi nityaśaḥ //

sa kāmadoṣair akhilair muktaḥ prāpnoti vāñchitam //

yaḥ imaṃ stavaṃ paṭhate śṛṇuyād api nityaśaḥ //

sa kāmadoṣair akhilair vimukto bhavati dhruvam //

iyaṃ ca māriṣā pūrvam āsīd yā tāṃ bravīmi vaḥ
kāryagauravam etasyāḥ kathane phaladāyi vaḥ //

aputrā prāg iyaṃ viṣṇuṃ mṛte bhartari sattamāḥ
bhūpapatnī mahābhāgā toṣayām āsa bhaktitaḥ //

ārādhitas tayā viṣṇuḥ prāha pratyakṣatāṃ gataḥ
varaṃ vṛṇīṣveti śubhāṃ sā ca prāhātmavāñchitam //

bhagavan bālavaidhavyād vṛthājanmāham īdṛśī
mandabhāgyā samudbhūtā viphalā ca jagatpate //

bhavantu patayaḥ ślāghyā mama janmani janmani
tvatprasādāt tathā putraḥ prajāpatisamo 'stu me //

kulaṃ śīlaṃ vayaḥ satyaṃ dākṣiṇyaṃ kṣiprakāritā //

avisaṃvāditā sattvaṃ vṛddhasevā kṛtajñatā //

rūpasaṃpatsamāyuktā sarvasya priyadarśanā
ayonijā ca jāyeyaṃ tvatprasādād adhokṣaja //

tayaivam ukto deveśo hṛṣīkeśa uvāca tām
praṇāmanamrām utthāpya varadaḥ parameśvaraḥ //

bhaviṣyanti mahāvīryā ekasminn eva janmani
prakhyātodārakarmāṇo bhavatyāḥ patayo daśa //

putraṃ ca sumahātmānam ativīryaparākramam
prajāpatiguṇair yuktaṃ tvam avāpsyasi śobhane //

vaṃśānāṃ tasya kartṛtvaṃ jagaty asmin bhaviṣyati
trailokyam akhilaṃ sūtis tasya cāpūrayiṣyati //

tvaṃ cāpy ayonijā sādhvī rūpaudāryaguṇānvitā
manaḥprītikarī nṝṇāṃ matprasādād bhaviṣyasi //

ity uktvāntardadhe devas tāṃ viśālavilocanām
sā ceyaṃ māriṣā jātā yuṣmatpatnī nṛpātmajāḥ //

tataḥ somasya vacanāj jagṛhus te pracetasaḥ
saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīdharmeṇa māriṣām //

daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ
jajñe dakṣo mahābhāgo yaḥ pūrvaṃ brahmaṇo 'bhavat //

sa tu dakṣo mahābhāgaḥ sṛṣṭyarthaṃ sumahāmate
putrān utpādayām āsa prajāsṛṣṭyartham ātmanaḥ //

acarāṃś ca carāṃś caiva dvipado 'tha catuṣpadaḥ
ādeśaṃ brahmaṇaḥ kurvan sṛṣṭyarthaṃ samavasthitaḥ //

sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ pañcāśad asṛjat striyaḥ
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
kālasya nayane yuktāḥ saptaviṃśatim indave //

tāsu devās tathā daityā nāgā gāvas tathā khagāḥ
gandharvāpsarasaś caiva dānavādyāś ca jajñire //

tataḥ prabhṛti maitreya prajā maithunasaṃbhavāḥ
saṃkalpād darśanāt sparśāt pūrveṣām abhavan prajāḥ
tapoviśaiṣair iddhānāṃ tadātyantatapasvinām //

aṅguṣṭhād dakṣiṇād dakṣaḥ pūrvaṃ jātaḥ śruto mayā
kathaṃ prācetaso bhūyaḥ sa saṃbhūto mahāmune //

eṣa me saṃśayo brahman sumahān hṛdi vartate
yad dauhitraś ca somasya punaḥ śvaśuratāṃ gataḥ //

utpattiś ca nirodhaś ca nityo bhūteṣu sattama
ṛṣayo 'tra na muhyanti ye cānye divyacakṣuṣaḥ //

yuge yuge bhavanty ete dakṣādyā munisattama
punaś caiva niruddhyante vidvāṃs tatra na muhyati //

kāniṣṭhyaṃ jyaiṣṭhyam apy eṣāṃ pūrvaṃ nābhūd dvijottama
tapa eva garīyo 'bhūt prabhāvaś caiva kāraṇam //

devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām
utpattiṃ vistareṇeha mama brahman prakīrtaya //

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā
yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇu mahāmate //

manasā tv eva bhūtāni pūrvaṃ dakṣo 'sṛjat tadā
devān ṛṣīn sagandharvān asurān pannagāṃs tathā //

yadāsya sṛjamānasya na vyavardhanta tāḥ prajāḥ
tataḥ saṃcintya bahuśaḥ sṛṣṭihetoḥ prajāpatiḥ //

maithunenaiva dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ
asiknīm āvahat kanyāṃ vīraṇasya prajāpateḥ
sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm //

atha putrasahasrāṇi vairiṇyāṃ pañca vīryavān
asiknyāṃ janayām āsa sargahetoḥ prajāpatiḥ //

tān dṛṣṭvā nārado vipra saṃvivarddhayiṣūn prajāḥ
saṃgamya priyasaṃvādo devarṣir idam abravīt //

he haryaśvā mahāvīryāḥ prajā yūyaṃ kariṣyatha
īdṛśo lakṣyate yatno bhavatāṃ śrūyatām idam //

bāliśā bata yūyaṃ vai nāsyā jānīta vai bhuvaḥ
antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ srakṣyatha vai prajāḥ //

ūrdhvaṃ tiryag adhaś caiva yadāpratihatā gatiḥ
tadā kasmād bhuvo nāntaṃ sarve drakṣyatha bāliśāḥ //

te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśam
adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ //

haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ
vairiṇyām atha putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ //

vivardhayiṣavas te tu śabalāśvāḥ prajāḥ punaḥ
pūrvoktaṃ vacanaṃ brahman nāradenaiva coditāḥ //

anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahāmuniḥ
bhrātṝṇāṃ padavī caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ //

jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca prajāḥ srakṣyāmahe tataḥ //

te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam
adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ //

tataḥ prabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe dvija
prayāto naśyati tathā tan na kāryaṃ vijānatā //

tāṃś cāpi naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ
krodhaṃ cakre mahābhāgo nāradaṃ sa śaśāpa ca //

haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ kruddo śapaṃ dvijaḥ //

nāradā nāśam eheti garbhavāsaṃ vaseti ca //

tato dakṣasutāṃ prādāt priyāṃ vai parame dine //

tasmāt sa nārado jajñe bhūyaḥ śāpabalād ṛṣīn //

sargakāmas tato vidvān sa maitreya prajāpatiḥ
ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyā vairiṇyām iti naḥ śrutam //

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine //

dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā
dve kṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu //

arundhatī vasur jāmir lambā bhānur marutvatī
saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca tā daśa
dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni me śṛṇu //

viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata
marutvatyā marutvanto vasos tu vasavaḥ smṛtāḥ //

bhānos tu bhānavas tatra muhūrtāyā muhūrtajāḥ
lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī tu jāmijā //

pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyām ajāyata
saṃkalpāyās tu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva ca //

ye tv anekavasuprāṇā devā jyotiḥpurogamāḥ
vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram //

āpo dhruvaś ca somaś ca dharaś caivānilo 'nalaḥ
pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ //

āpasya putro vaitaṇḍaḥ śramaḥ śrānto 'dhunis tathā
dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ //

somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate //

dharasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā
manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇo 'tha ravaṇas tathā //

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ purojavaḥ
avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya tu //

agniputraḥ kumāras tu śarastambe vyajāyata
tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajāḥ //

apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ //

pratyūṣasya viduḥ putraṃ ṛṣiṃ nāmnā tu devalam
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau //

bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmacāriṇī
yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicaraty uta
prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnām aṣṭamasya ha //

viśvakarmā mahābhāgas tasyāṃ jajñe prajāpatiḥ
kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārddhakiḥ //

bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ
yaḥ sarveṣāṃ vimānāni devatānāṃ cakāra ha
manuṣyāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ //

tasya putrāś ca catvāro teṣāṃ nāmāni me śṛṇu //

ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca buddhimān
tvaṣṭuś cāpy ātmajaḥ putro viśvarūpo mahātapāḥ //

haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ
vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā //

mṛgavyādhaś ca śarvaś ca kapālī ca mahāmune
ekādaśaite kathitā rudrās tribhuvaneśvarāḥ //

śataṃ tv evaṃ samāmnātaṃ rudrāṇām amitaujasām //

kāśyapasya tu bhāryā yās tāsāṃ nāmāni me śṛṇu //

aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā svasā
surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā
kadrur muniś ca dharmajña tadapatyāni me śṛṇu //

pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsan surottamāḥ
tuṣitā nāma te 'nyonyam ūcur vaivasvate 'ntare //

upasthite 'tiyaśasaś cākṣuṣasyāntare manoḥ
samavāyīkṛtāḥ sarve samāgamya parasparam //

āgacchata drutaṃ devā aditiṃ saṃpraviśya vai
manvantare prasūyāmas tan naḥ śreyo bhaved iti //

eva svāmin sa pitā caiva mitrāvaruṇa eva ca //

evam uktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ
mārīcāt kaśyapāj jātās te 'dityā dakṣakanyayā //

tatra viṣṇuś ca śakraś ca jajñāte punar eva hi
aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca //

vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca
aṃśo bhagaś cātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ //

cākṣuṣasyāntare pūrvam āsan ye tuṣitāḥ surāḥ
vaivasvate 'ntare te vai ādityā dvādaśa smṛtāḥ //

saptaviṃśati yāḥ proktāḥ somapatnyo 'tha suvratāḥ //

sarvā nakṣatrayoginyas tannāmnaś caiva tāḥ smṛtāḥ //

dakṣaśāpād yā sapatyāḥ tāsu yakṣagṛhārthite //

tāsām apatyāny abhavan dīptāny amitatejasām //

ariṣṭanemipatnīnām apatyānīha ṣoḍaśa //

bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ //

pratyaṅgirasajāḥ śreṣṭhā ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ //

kṛśāśvasya tu devarṣer devapraharaṇāḥ sutāḥ //

ete yugasahasrānte jāyante punar eva hi
sarve devagaṇās tāta trayas triṃśat tu chandajāḥ
teṣām apīha satataṃ nirodhotpattir ucyate //

yathā sūryasya maitreya udayāstamanāv iha
evaṃ devanikāyās te saṃbhavanti yuge yuge //

dityā putradvayaṃ jajñe kaśyapād iti naḥ śrutam
hiraṇyakaśipuś caiva hiraṇyākṣaś ca durjayaḥ //

siṃhikā cābhavat kanyā vipracitteḥ parigrahaḥ //

hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāraḥ prathitaujasaḥ
anuhlādaś ca hlādaś ca prahlādaś caiva dharmavān
saṃhlādaś ca mahāvīryā daityavaṃśavivardhanāḥ //

teṣāṃ madhye mahābhāgaḥ sarvatra samadṛg vaśī
prahlādaḥ paramāṃ bhaktiṃ ya uvāha janārdane //

prahlādavan nṛsiṃhaika bhaktibhāvāya dehinām //

āvahac chravaṇautsukyaṃ tatprabhāvam asūcayat //

daityendradīpito vahniḥ sarvāṅgopacito dvija
na dadāha ca yaṃ pūrvaṃ vāsudeve hṛdi sthite //

mahārṇavāntaḥsalile sthitasya calato mahī
cacāla sakalā yasya pāśabaddhasya dhīmataḥ //

na bhinnaṃ vividhaiḥ śastrair yasya daityendrapātitaiḥ
śarīram adrikaṭhinaṃ sarvatrācyutacetasaḥ //

viṣānalojjvalamukhā yasya daityapracoditāḥ
nāntāya sarpapatayo babhūvur urutejasaḥ //

śailair ākrāntadeho 'pi yaḥ smaran puruṣottamam
tatyāja nātmanaḥ prāṇān viṣṇusmaraṇadaṃśitaḥ //

patantam uccād avanir yam upetya mahāmatim
dadhāra daityapatinā kṣiptaṃ svarganivāsinā //

yasya saṃśoṣako vāyur dehe daityendrayojitaḥ
avāpa saṃkṣayaṃ sadyaś cittasthe madhusūdane //

viṣāṇabhaṅgam unmattā madahāniṃ ca diggajāḥ
yasya vakṣaḥsthale prāptā daityendrapariṇāmitāḥ //

yasya cotpāditā kṛtyā daityarājapurohitaiḥ
babhūva nāntāya purā govindāsaktacetasaḥ //

śambarasya ca māyānāṃ sahasram atimāyinaḥ
yasmin prayuktaṃ cakreṇa kṛṣṇasya vitathīkṛtam //

daityendrasūdopahṛtaṃ yaś ca hālāhalaṃ viṣam
jarayām āsa matimān avikāram amatsarī //

samacetā jagaty asmin yaḥ sarveṣv eva jantuṣu
yathātmani tathānyatra paraṃ maitraguṇānvitaḥ //

dharmātmā satyaśaucādi guṇānām ākaraḥ paraḥ
upamānam aśeṣāṇāṃ sādhūnāṃ yaḥ sadābhavat //