Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.71.75

3.71
vajra uvāca //
grahāṇāṃ devatā proktā yāstvayā pūrvameva tu //
tāsāṃ svarūpanirmāṇaṃ kathayasvāmitadyute

mārkaṇḍeya uvāca //
pūrvameva mayā proktaṃ rūpaṃ vahnyambunāthayoḥ //
tathā ca kathitaṃ tubhyaṃ viṣṇudevendrayoḥ purā

caturmūrteḥ kumārasya rūpaṃ te vacmi yādava //
kumāraśca tathā skando viśākhaśca gurustathā

kumāraḥ ṣaṇmukhaḥ kāryaḥ śikhaṇḍakavibhūṣaṇaḥ //
raktāmbaradharaḥ kāryo mayūravaravāhanaḥ

kukkuṭaśca tathā ghaṇṭā tasya dakṣiṇahastayoḥ //
patākāvaijayantī ca śaktiḥ kāryā ca vāmayoḥ

skando viśākhaśca guhaḥ kartavyaśca kumāravat //
ṣaṇmukhāste na kartavyā na mayūragatāstathā

caturātmā hi bhagavānvāsudevaḥ sanātanaḥ //
prādurbhūtaḥ kumārastu devasenāninīṣayā

aṣṭādaśabhujā kāryā bhadrakālī manoharā //
ālīḍhasthānasaṃsthānā catuḥsiṃhe rathe sthitā

akṣamālā triśūlaṃ ca khaṅgaṃ carma ca yādava //
bāṇacāpe ca kartavye śaṅkhapadmau tathaiva ca

suksrucau ca tathā kāryau tathā vedīkamaṇḍalū //
daṇḍaśaktī ca kartavye kṛṣṇājinahutāśanau

hastānāṃ bhadrakālyāstu bhavecchāntikaraḥ karaḥ //
ekaścaiva mahābhāga ratnapātradharo bhavet

haṃsayānena kartavyo na ca kāryaścaturmukhaḥ //
brahmoktamaparaṃ rūpaṃ sarvaṃ kāryaṃ prajāpateḥ

vināyakastu kartavyo gajavaktraścaturbhujaḥ //
śūlakaṃ cākṣamālāṃ ca tasya dakṣiṇahastayoḥ

pātraṃ modakapūrṇaṃ tu paraśuścaiva vāmataḥ //
dantaścāsya na kartavyo vāmo ripuniṣūdana

pādapīṭhakṛtaḥ pāda eka āsanago bhavet //
pūrṇamodakapātraṃ tu karāgre tasya kārayeta

lambodarastathā kāryaḥ stabdhakarṇaśca yādava //
vyāghracarmāmbaradharaḥ sarpayajñopavītivān

viśvakarmā nu kartavyaḥ sūryarūpadharaḥ prabhuḥ //
sa daśapāṇirdvibhujastejomūrtidharo bhavet

viśvaṃ karoti vai yasmādviśvakarmā tataḥ smṛtaḥ //
viśvakṛdbhagavānviṣṇurviśvakarmā sa ucyate

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde kumārabhadrakālīcaturvaktragajavaktraviśvakarmarūpanirūpaṇo nāmaikasaptatitamo'dhyāyaḥ

3.72
// vajra uvāca // //
vasūnāṃ deva me rūpaṃ tathaivāṅgirasaṃ śubham //
viśveṣāṃ caiva devānāṃ rudrāṇāmapi devatāḥ

bhṛgūṇāmatha sādhyānāṃ cādityānāṃ tathaiva ca //
marutāṃ ca tathā rūpamācakṣva surapūjita

mārkaḍeya uvāca //
prājāpatyena rūpeṇa dharo nāma vasurbhavet //
vaiṣṇavena ca rūpeṇa dhruvo nāma prakīrtitaḥ

somaścāndreṇa rūpeṇa vāyavyena tathā'nilaḥ //
āgneyenānalaḥ kāryaḥ prabhāso vāruṇena ca

viśvedevāstathā kāryāḥ śakrarūpadharāḥ surāḥ//
tiryaglalāṭenākṣṇā ca nāgarājo vivarjitaḥ

jīvarūpeṇa kartavyā devāścāṅgirasastathā //
māheśvareṇa rudrāśca sādhyākṣā vaiṣṇavena tu

ādityāḥ sūryarūpeṇa ceti dvādaśa yādava //
pṛthakkriyāyāṃ teṣāṃ tu navārkasadṛśāḥ smṛtāḥ

viṇvindravaruṇāḥ kāryāḥ yathā pūrvaṃ mayeritāḥ //
kartavyāḥ śukrarūpeṇa maruto nāma devatāḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde vasurūpanirmāṇo nāma dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ

3.73
// vajra uvāca //
anyeṣāmapi devānāṃ rūpanirmoṇameva ca //
kathayasva mahābhāga tvaṃ hi sarvaviducyase

mārkaṇḍeya uvāca //
prājāpatyena rūpeṇa kartavyaḥ kaśyapaḥ prabhuḥ //
aditirditirdanuḥ kāṣṭhā danāyuḥ siṃhikā muniḥ

kadrūḥ krodhā darā prādhā vinatā surabhiḥ khaśā //
sarvāḥ surūpāḥ kartavyā dvibhujāḥ pūrvamātaraḥ

aditiśca ditiścaiva vinatā surabhistathā //
dṛṣṭirāsāṃ tu kartavyā saumyā yādavanandana

anenaiva tu rūpeṇa sarvā vai devamātaraḥ //
kartavyā yādavaśreṣṭha rūpanirmāṇakarmaṇā

kaśyapasyāparāḥ patnyaḥ kāryā vyākulalocanāḥ //
viṣṇurūpadharaḥ kāryo dhruvo grahagaṇeśvaraḥ

cakraraśmikaraḥ śrīmāndvibhujaḥ saumyadarśanaḥ //
bhaviṣyamanurūpeṇa kāryo'gastyo mahāmuniḥ

rūpaṃ tadevaṃ kathitaṃ bhṛgvādīnāṃ mahātmanām //
śukraputrau jayantaśca kartavyo rūpasaṃyutaḥ

cāpabāṇakaraḥ śrīmāndvibhujaḥ saumyadarśanaḥ //
balo yamasutaḥ kāryaścarmaśūladharaḥ prabhuḥ

puṣkaraśca tathā kāryaḥ padmapatrasamaprabhaḥ //
khaḍgaṃ ca pustakaṃ cobhau karayostasya kārayeta

candraputrī tathā jyotsnā rūpeṇāpratimā bhuvi //
vāmapārśve tu kartavyā sarvābharaṇabhūṣaṇā

surūparūpaḥ kartavyo ratnapātrakaro vibhuḥ //
dvidaṃṣṭrāyuktavadano dhanādirnalakūbaraḥ

dhanadasya tu rūpeṇa maṇibhadraṃ vidurbudhāḥ //
na kāryā śibikā tasya sabhāryo naravāhanaḥ

vāyuputrastu kartavyo vāyurūpaḥ purojavaḥ //
atīva rūpavānkāryo varcāḥ somasutaḥ prabhuḥ

līlākamalapāṇistu varcasvī yena jāyate //
nandī kāryastrinetrastu caturbāhurmahābhujaḥ

sindūrāruṇasaṅkāśo vyāghracarmāmbaracchadaḥ //
triśūlabhindipālau ca karayostasya kārayet

śirogataṃ tṛtīyantu tarjayantaṃ tathā parama //
ālokamānaṃ kartavyaṃ dūrādāgāmikaṃ janam

anenaiva ca rūpeṇa vīrabhadraṃ vidurbudhāḥ //
upariṣṭātpravakṣyāmi dharmarūpamahaṃ tava

arthaḥ kāryastu rūpeṇa dhanadasya mahātmanaḥ //
kāmadevastu kartavyo rūpeṇāpratimo bhuvi

aṣṭabāhuḥ sa kartavyaḥ śaṅkhapadmavibhūṣaṇaḥ //
cāpabāṇakaraścaiva madādañcitalocanaḥ

ratiḥ prītistathā śaktirmadaśaktistathojjvalā //
catasrastasya kartavyāḥ patnyo rūpamanoharāḥ

catvāraśca karāstasya kāryā bhāryāstanopagāḥ //
ketuśca makaraḥ kāryaḥ pañcabāṇa mukho mahān

kareṇa kaṭigenātha nidrāṃ vāmena kārayet //
dakṣiṇe tu tathā pārśve tasyāḥ saṅkarṣaṇo bhavet

vāsudevastathā vāme maikāneśā tathā sutaḥ //
rūpaṃ lakṣmyāḥ pravakṣyāmi upariṣṭāttavānagha

caturbhujā ca kartavyā tathā devī sarasvatī/ //
akṣamālā triśūlaṃ ca pustakaṃ ca kamaṇḍalum

tasyā kareṣu kāryāṇi yathāvadyadunandana //
kāryā sakalaśā devī vāruṇī cātisundarī

lambodarī tu kartavyā raktāmbarapayodharā //
śūlahastā mahābhāgā bhujapraharaṇā tathā

bṛhadrathā ca kartavyā bahubāhustathaiva sā //
cāmuṇḍā kathitā saiva sarvasattvavaśaṅkarī

tathaivāntramukhī śuṣkā śuṣkā kāryā viśeṣataḥ //
bahubāhuyutā devī bhujagaiḥ pariveṣṭitā

kapālamālinī bhīmā tathā khaṭvāṅgadhāriṇī //
śivā dūtī tu kartavyā śṛgālavadanā śubhā

ālīḍhasthānasaṃsthānā tathā rājaṃścaturbhujā//
asṛkpātradharā devī khaḍgaśūladharā tathā

caturthaṃ tu karaṃ tasyāstathā kāryaṃ tu sāmiṣam //
devatulyena cihnena yathārūpeṇa mātaraḥ

kartavyā devanāmāṅkā yā mayā te puroditāḥ //
asṛkpātrakarāḥ kāryāḥ sāmiṣaiśca tathā karaiḥ

nṛtyamānā mahābhāgā yāsāṃ rūpaṃ tu noditam//
pūrvā gajagatā bālā raktavarṇā tu digbhavet

kareṇugā bṛhatkanyā padmābhā pūrvadakṣiṇā //
rathasthā dakṣiṇā pītā tathā syātprāptayauvanā

uṣṭragā kṛṣṇapītā ca varuṇā yāmyapaścimā //
yauvanādvicyutā kṛṣṇā paścimā turagasthitā

āsannapalitā nīlā vaḍavā yadunandana //
śvetā narabhṛtā vṛddhā tathā bhavati cottarā

ativṛddhā vṛṣasthā ca śuklā pūrvottarā bhavet //
adhastātpṛthivī tulyā cordhvā gaganasaṃsthitā

kālaḥ karālavadano nityagaśca vibhīṣaṇaḥ ///
pāśahastaśca kartavyaḥ sarpavṛścikaromavān

jvarastripādaḥ kartavyastrinetrairvadanaistribhiḥ //
bhasmapraharaṇo raudrastribāhurvyākulekṣaṇaḥ

dhanvantariśca kartavyaḥ surūpaḥ priyadarśanaḥ //
karadvayagataṃ cāsya sāmṛtaṃ kalaśaṃ bhavet

sāmavedastu kartavyaḥ kiṃ tu śvavadanaḥ prabhuḥ //
atha vā devarūpeṇa vedāḥ kāryā vicakṣaṇaiḥ

ṛgvedastu smṛto brahmā yajurvedastu vāsavaḥ //
sāmavedastathā viṣṇuḥ śambhuścātharvaṇo bhavet

śikṣā prajāpatirjñeyā kalpo brahmā prakīrtitaḥ //
sarasvatī vyākaraṇaṃ niruktaṃ varuṇaḥ prabhuḥ

chando kṣitistathaivāgnirjyotiṣaṃ bhagavānraviḥ //
mīmāṃsā bhagavānsomo nyāyamārgaḥ samīraṇaḥ

dharmaśca dharmaśāstrāṇi purāṇaṃ ca tathā manuḥ //
itihāsaṃ prajādhyakṣo dhanurvedaṃ śatakratuḥ

āyurvedastathā sākṣāddevo dhanvantariḥ prabhuḥ //
phalavedaṃ mahī devī nṛtyaśāstraṃ maheśvaraḥ

saṅkarṣaṇaḥ pāñcarātraṃ rudraḥ pāśupataṃ tathā //
pātañjalamanantaśca sāṃkhyaśca kapilo muniḥ

arthaśāstrāṇi sarvāṇi dhanādhyakṣaḥ prakīrtitaḥ //
kalāśāstrāṇi sarvāṇi kāmadevo jagadguruḥ

anyāni yāni śāstrāṇi yatkartṝṇi pracakṣate//
sa caiva devatā tasya śāstra kāvyasya dehavat

rūpaṃ tu kālāvayavasya kāryaṃ svadevatārūpapasamaṃ ripughna //
etaṃ tavoktaṃ surasattamānāṃ rūpaṃ mayā te yaduvaṃśacandra

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde devatārūpanirmāṇo nāma trisaptatitamo'dhyāyaḥ

3.74
vajra uvāca //
liṅgasya rūpanirmāṇaṃ kathayasva mamānagha

mārkaṇḍeya uvāca //
liṅge hi pūjitaṃ pūjā kṛtā tu jagato bhavet //
bhogosya vṛttaḥ kartavyo bhāgamaṣṭāsrameva tu

caturasraṃ tathā bhāgaṃ kartavyaṃ bhūridakṣiṇama //
vṛttaṃ dṛśyaṃ ta kartavyaṃ aṣṭāsraṃ piṇḍikāgatam

caturasraṃ tu kartavyaṃ brahmapīṭhagataṃ tathā //
adhastādbhadrapīṭhasya brahmapīṭhaṃ vidurbudhāḥ

liṅgopariṣṭāttu gatā purastāllekhā suvṛttā tu tathaiva kāryā //
ūrdhvāyatā buddhiguṇā tathāsyā yā brahmasūtre vibudhaiḥ pradiṣṭā

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde liṅgarūpanirmāṇo nāma catuḥsaptatitamo 'dhyāya

3.75
vajra uvāca //
vyomarūpaṃ samācakṣva sarvadharmabhṛtāṃ vara//
vyomni tu pūjite pūjā kṛtā syājjagato bhavet

mārkaṇḍeya uvāca //
caturasraṃ bhavenmūle tato vṛttaṃ mahābhuja //
tatolpacaturasraṃ ca caturasraṃ tato bhavet

tatolpacaturasraṃ ca meruvatsaṃsthitaṃ tataḥ //
bhadrapīṭhamidaṃ proktaṃ vyomabhāgaṃ tṛtīyakam

sarveṣāṃ bhadrapīṭhānāmetallakṣaṇamucyate //
sambhavaścaturasraṃ tu madhyabhāgaṃ prakīrtitam

bhadrapīṭhaṃ tato bhāgaṃ tatra padma niveśayet //
śubhāṣṭapatraṃ tanmadhye karṇikāyāṃ divākaram

patreṣu kalpayettatra dikpālām̐śca yathādiśam //
bhadrapīṭhamadhastāttu pṛthivīṃ parikalpayet

antarikṣaṃ tathā stambhamūrddhvabhāgaṃ tato viduḥ //
tatra sannihitāḥ sarve bhavanti tridaśottamāḥ

sarvadevamayaṃ vyoma kathitaṃ te mahābhuja //
tasya sampūjanaṃ kṛtvā sarvānkāmānavāpnuyāta

vyomnaḥ svarūpaṃ kathitaṃ mayaitadvyomnastu pūjā karaṇātsamagram //
sampūjitaṃ syājjagadekavīra carācaraṃ yādavavaṃśamukhya

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde vyomarūpanirmāṇo nāma pañcasaptatitamo'dhyāyaḥ