Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.51.55

3.51
mārkaṇḍeya uvāca //
sajalāmbudasacchāyastaptacāmīkarāmbaraḥ //
mahiṣasthaśca kartavyaḥ sarvābharaṇavānyataḥ

nīlotpalābhā dhūmorṇā vāmotsaṅge ca kārayet //
dhūmorṇā dvibhujā kāryā yamaḥ kāryaścaturbhujaḥ

daṇḍakhaḍgāvubhau kāryau yamadakṣiṇahastayoḥ //
daṇḍopari mukhaṃ kāryaṃ jvālamālāvibhūṣaṇam

dhūmrorṇāpṛṣṭhagaṃ vāmaṃ carmayuktaṃ tathāparam //
dhūmorṇādakṣiṇaṃ hastaṃ yamapṛṣṭhagataṃ bhavet

vāme tasyāḥ kare kāryaṃ mātuluṅgaṃ sudarśanam //
pārśve tu dakṣiṇe tasya citraguptaṃ ca kārayet

uddiśya veśaṃ svākāraṃ dvibhujaṃ saumyadarśanam //
dakṣiṇe lekhinī tasya vāme patraṃ tu kārayet

vāme pāśadharaḥ kāryaḥ kālo vikaṭadarśanaḥ //
yamaṃ saṅkarṣaṇaṃ viddhi tāmasīṃ tanumāśritam

maryādāpālanārthāya lokasaṃhārakāraṇam //
nīlotpaladalacchāyastāmasatvātprakīrtitaḥ

vasanaṃ tasya vikhyātaṃ vāsudevena śatruhan //
caturbhujatvaṃ vikhyātaṃ brahmaṇā paramātmanaḥ

brahmaṇā tasya nirdiṣṭaṃ sarvābharaṇadhāraṇam //
yo moho maraṇaṃ nṝṇāṃ vijñeyo mahiṣastu saḥ

amoghaṃ tu kare daṇḍaṃ mṛtyuṃ dhārayate yamaḥ //
aniruddhena tasyoktaṃ dhāraṇaṃ khaḍgacarmaṇoḥ

kālarātrī tu vijñeyā dhūmorṇā yadunandana //
tasyāstu śūlinā proktaṃ bījapūrakadhāraṇam

citragupto vinirdiṣṭastathātmā sarvadehagaḥ //
patraṃ dharmamadharmaṃ ca karasthā tasya lekhinī

kāla eva svarūpeṇa kālo yamasamīpagaḥ //
tasya pāśaḥ kare ghoro yamamārgaḥ suduṣkaraḥ

vajra uvāca //
saṃhārahetukī mūrtirviṣṇoḥ saṅkarṣaṇo mataḥ //
sa tu devastvayā proktaścandraśuklavapurmahān

talpe saṃhārakartṛtve kṛṣṇamūrtiḥ kathaṃ yamaḥ //
etaṃ me saṃśayaṃ chindhi bhṛguvaṃśavivardhana

mārkaṃḍeya uvāca //
mūrtiḥ sāṅkarṣiṇī viṣṇo rudraḥ saṃhārakārakaḥ //
kalpakṣaye tu saṃhāre karoti jagatāṃ hi sā

prakṛto yāti dharmajña saṃhṛtaṃ tu tadā jagata //
tena prakṛtivarṇasthaḥ karoti jagatāṃ kṣayam

kṛtvāpi prāṇisaṃhāraṃ yamarūpī punaḥpunaḥ //
prāṇināṃ prakṛtau yogaṃ na vidhatte kadācana

vikāre yojayatyeva sukhaduḥkhātmake tadā //
vikārarūpavarṇaṃ tu tena saṃharate jagat

rūpamidaṃ kathitaṃ tava yāmyaṃ pāpavināśakaraṃ vibudhānām //
rūpamataḥ kathayāmi mahātmaṃstoyapatervaruṇasya tavāham

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde yamarūpanirmāṇo nāmaikapañcāśattamo'dhyāyaḥ

3.52
mārkaṇḍeya uvāca //
saptahaṃse rathe kāryo varuṇo yādasāmpatiḥ //
snigdhavaiḍūryasaṅkāśaḥ śvetāmbaradharastathā

kiñcitpralambajaṭharo muktāhāravibhūṣaṇaḥ //
sarvābharaṇavānrājā tayā devaścaturbhujaḥ

vāmabhāgagataṃ ketuṃ makarasya tu kārayet //
chatraṃ ca susitaṃ mūrdhni bhāryā sarvāṅgasundarī

vāmotsaṃgagatākāryā gaurī taddvibhujā nṛpa //
utpalaṃ tu kare vāme dakṣiṇaṃ devapṛṣṭhagam

padmapāśau kare kāryau devadakṣiṇahastayoḥ //
śaṅkhaṃ ca ratnapātraṃ ca vāmayostasya kārayet

bhāge tu dakṣiṇe gaṅgā makarasthā sacāmarā //
devī padmakarā kāryā candragaurī varānanā

vāme tu yamunā kāryā kūrmasaṃsthā sacāmarā //
nīlotpalakarā saumyā nalinīrajasannibhā

snigdhavaiḍūrya saṅkāśastvāpovarṇo yato nṛpa //
tayoranugrahārthāya tadvarṇo varuṇastataḥ

svarūpavarṇāḥ susitāstā eva dvijapuṃgava //
vasanaṃ tasya kathitaṃ tā eva susitaṃ nṛpa

vajra uvāca //
ambhasastu kathaṃ varṇaḥ satyāsatye tvayerite //
etattu śrotumicchāmi paraṃ kautūhalaṃ hi me

mārkaṇḍeya uvāca //
vaiḍūryābhamapāṃ varṇamatathyaṃ yadunandana //
chāyāgatasya nabhasastadrūpaṃ tāsu dṛśyate

prapātapātairyadrūpamaṃbhasāṃ nṛpa dṛśyate //
śaśāṅkāṃśupratīkāśaṃ tatsvarūpe pratiṣṭhitam

pradyumno vāsudevastu varuṇo yādasāṃ patiḥ //
tasya bhāryā ratirjñeyā gaurī yādavanandana

saubhāgyamutpalaṃ tasyāḥ kare suratagaṃ vibho //
varuṇasya kare padmaṃ vidhidharme mahābhuja

śaṅkhamarthaṃ vijānīhi pāśaṃ saṃsārabandhanam //
ratnapātraṃ kare jñeyaṃ sarvaratnadharā dharā

yaśaśca susitaṃ chatraṃ saukhyaṃ makara eva ca //
brahmaṇā kathitaṃ tasya bhujābharaṇadhāraṇam

lavaṇakṣīraājyādi dadhimaṇḍasurodakāḥ //
tathaivekṣurasodaśca surodaśca tathāparaḥ / १७ //
samudrāste tu vikhyātā loke naravarottama //
saptahaṃsā rathe tasya varuṇasya mahātmanaḥ

jāyā tu yamunā jñeyā siddhirbhāgīrathī dvija //
vīryakālau vinirdiṣṭau tathā makarakacchapau

svargagaṅgākare padmaṃ vṛddhayāmunamutpalam

rūpaṃ jaleśasya tavaitaduktaṃ mayā śiraḥpāśadharasya tasya //
ataḥ paraṃ vittapaterbravīmi rūpaṃ tavāhaṃ yaduvaṃśacandra

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde varuṇarūpanirmāṇo nāma dvipañcāśattamodhyāyaḥ

3.53
mārkaṇḍeya uvāca //
kartavyaḥ padmapatrābho dhanado naravāhanaḥ //
cāmīkarābho dhanadaḥ sarvābharaṇabhūṣaṇaḥ

lambodaraścaturbāhurvāmapiṅgalalocanaḥ //
apīcyaveśaḥ kavacī hārabhārārpitodaraḥ

dve ca daṃṣṭre mukhe tasya kartavye śmaśrudhāriṇaḥ //
vāmena vinatā kāryā maulistasyārimardinī

vāmotsaṃgagatā kāryā ṛddhirdevī varapradā //
devapṛṣṭhagataṃ pāṇiṃ dvibhujāyāstu dakṣiṇam

ratnapātrakaraṃ kāryaṃ vāmaṃ ripuniṣūdana //
gadāśaktī ca kartavye tasya dakṣiṇahastayoḥ

siṃhāṅkalakṣaṇaṃ vṛttaṃ śibikāmapi pādayoḥ //
śaṅkhapadmau nidhī kāryau svarūpau nidhisaṃsthitau

śaṅkhapadmāntaniṣkrāntaṃ vadanaṃ tasya pārśvataḥ //
aniruddhastu vijñeyastvayā devo dhanādhipaḥ //

brahmaṇā kathitaṃ tasya sarvābharaṇasādhanama //
suvarṇaṃ nāma vikhyātaṃ dhanānāmuttamaṃ dhanam //
tasyānugrahato dhatte vāsaḥ kanakasannibham //
śaktireva smṛtā śaktirdaṇḍanītistathā gadā

lokayātrā ca kathitā ṛddhirjñeyā svabhāvataḥ

tatkare ratnapātraṃ tu guṇādhāraṃ pracakṣate

naraṃ rājyaṃ vijānīhi yatrasthastu sadā vibhuḥ //
svarūpatastu vijñeyau śaṅkhapadmau tathā nidhī

vittatoṃśo jayatyasmiṃstābhyāṃ prasavate'yutaḥ //
arthaḥ sakṣamayā jñeyaḥ ketuḥ siṃhāṅkalakṣaṇaḥ //
nigrahānugrahe daṃṣṭre tasya tāta mahātmanaḥ

yakṣādhipasyetadanantadaṃṣṭraṃ nāme vane yakṣanadasya rājan //
ataḥ paraṃ kiṃ kathayāmi tubhyaṃ tanme vadasvāyatalohitākṣa

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde vaiśravaṇarūpanirmāṇo nāma tripañcāśattamo'dhyāyaḥ

3.54
vajra uvāca //
suparṇasya ca tālasya makarasya mṛgasya ca//
marutāṃ rūpanirmāṇaṃ śrotumicchāmi bhārgava

mārkaṇḍeya uvāca //
tārkṣyo mārakataprakhyaḥ kauśikākāranāsikaḥ //
caturbhujastu kartavyo vṛttanetramukhastataḥ

gṛdhrorujānucaraṇaḥ pakṣadvyavibhūṣaṇaḥ

prabhāsaṃsthānarsauvarṇaḥ kalāpena vivarjitaḥ//
chatraṃ ca pūrṇakumbhaṃ ca karayostasya kārayet

karadvaye tu kartavyaṃ tathāsya racitāñjaliḥ //
tathāsya bhagavānpṛṣṭhe chatrakumbhadharau karau

na kartavyau tu kartavyau devapādavarāvubhau //
kiñcillambodaraḥ kāryaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ

tālastālākṛtiḥ kāryo makaro makarākṛtiḥ //
upariṣṭāttathaivāsya kāryo ṛgyavadacyutaḥ

mano jagattathā kāmaṃ karma caite kramātsmṛtāḥ //
vāsudevocyutaścaiva pradyumnaśca mahābhujaḥ //
tathā caivāniruddhaśca krameṇaite prakīrtitāḥ

tārkṣyaḥ satālo makarastathārcyo deveśa kīnāśajalārthanāthaḥ //
agnyarkatoyādhipapatrināthasta eva lokeṣu budhaiḥ pradiṣṭāḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde garuḍarūpanirmāṇo nāma catuḥpañcāśattamo'dhyāyaḥ

3.55
vajra uvāca //
śivasya rūpanirmāṇaṃ vahnervai nirṛtestathā //
vāyośca brūhi dharmajña tatra me saṃśayo mahān

mārkaṃḍeya uvāca //
vāmārdhe pārvatī kāryā śivaḥ kāryaścaturbhujaḥ//
akṣamālāṃ triśūlaṃ ca tasya dakṣiṇahastayoḥ

darpaṇendīvarau kāryau vāmayoryadunandana //
ekavaktro bhavecchambhurvāmā ca dayitā tanuḥ

dvinetraśca mahābhāga sarvābharaṇabhūṣitaḥ //
abhedabhinnā prakṛtiḥ puruṣeṇa mahābhuja

gaurīśarveti vikhyātā sarvalokanamaskṛtā //
kāraṇaṃ kathitaṃ pūrvaṃ śūlādīnāṃ mayā tava

īśānarūpaṃ kathitaṃ tavedaṃ rūpaṃ tathāgneḥ śṛṇu dharmanityam //
vedā yadarthaṃ jagati pravṛttā mukhaṃ ca yatsarvasurā'surāṇām

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde gaurīśarvavarṇano nāma pañcapañcāśattamo'dhyāyaḥ