Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.46.50

3.46
// vajra uvāca // //
rūpagandharasairhīnaḥ śabdasparśavivarjitaḥ //
puruṣastu tvayā proktastasya rūpamidaṃ katham

mārkaṇḍeya uvāca //
prakṛtirvikṛtistasya rūpeṇa paramātmanaḥ //
alakṣyaṃ tasya tadrūpaṃ prakṛtissā prakīrtitā //

sākārā vikṛtirjñeyā tasya sarvaṃ jagatsmṛtam //
pūjādhyānādikaṃ kartuṃ sākārasyaiva śakyate

svatastu devasyākāraḥ pūjanīyo yathāvidhi //
avyaktā hi gatirdukhaṃ dehabhṛdbhiravāpyate

ato bhagavatānena svecchayā tatpradarśitam //
prādurbhāveṣvathākāraṃ taṃ diśanti divaukasaḥ

etasmātkāraṇātpūjā sākārasya vidhīyate //
hetumacca tadākāraṃ tanme nigadataḥ śṛṇu

aruṇaṃ rajasā varṇaṃ tena padmāgrasannibhaḥ //
brahmā devavaro jñeyassarvabhūtanamaskṛtaḥ

ṛgvedaḥ pūrvavadanaṃ yajurvedastu dakṣiṇam //
paścimaṃ sāmavedaḥ syādātharvaṇamathottaram

ye vedāste mukhā jñeyāścatasro bāhavo diśaḥ //
āpa eva jagatsarvaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā

tāśca dhārayate brahmā tena haste kamaṇḍaluḥ //
akṣamālā vinirdiṣṭā kālastu brahmaṇaḥ kare

kalanātsarvabhūtānāṃ kāla ityabhidhīyate //
yajño vistīryate sarvaḥ śuklāśuklena karmaṇā

śuklāśuklamato jñeyaṃ vāsaḥ kṛṣṇājinaṃ vibhoḥ //
bhūlokaśca bhuvo lokaḥ svaloko'tha mahattathā

janastapaśca satyaṃ ca saptalokāḥ prakīrtitāḥ //
ye lokāste rathe haṃsā brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

viṣṇunābhau samutpannaṃ yatpadmaṃ sā mahībhujaḥ //
merustu karṇikā tasya vijñeyā gajasattama

sarvatra pārthiva sthairyaṃ dhyānabandhamataḥ sthitam //
padmāsanena bhagavānvidhatte pārthivena tu

ātmanaḥ paramaṃ dhāma rūpahīna vicintayet //
dṛṣṭyarthaṃ jagatāmāste dhyānasammīlitekṣaṇaḥ

tathaivoṣadhayo rājañjagaddhāraṇakāraṇāḥ //
brahmaṇastā jaṭā jñeyāḥ sarvagasya mahātmanaḥ

prakāśakāni lokasya vidyāsthānāni yāni ca//
tasyābharaṇajātāni jñeyāni parameṣṭhinaḥ

etaddhi tasyāpratimasya rūpaṃ taveritaṃ sarvajaganmayasya //
evaṃ śarīreṇa jagatsamagraṃ sandhārayatyeva jagatpradhānaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mā० saṃ० brahmarūpanirmāṇo nāma ṣaṭcatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

3.47
mārkaṇḍeya uvāca//
parasya puruṣasyaiṣā saṃsāre vikṛtirmatā //
sarvā ca vikṛtiḥ kṛṣṇā tena saṃsārapālanam

kṛṣṇarūpaṃ sa bhagavānvidhatte bhūtabhāvanaḥ //
brahmaṇaiva hareḥ proktaṃ sarvābharaṇadhāraṇam

bibharti vakṣasā jñānaṃ kaustubhaṃ vimalaṃ hariḥ //
kṛṣṇā dīrghā vicitrā ca vanamālā prakīrtitā

yathā sarvamidaṃ baddhaṃ jagadrājaṃścarācaram //
avidyā vasanaṃ tasya saṃsāraparipālinī

vidyā śuklā vinirdiṣṭā kṛṣṇamajñānamucyate //
ajñānavidyā madhyasthā tvavidyā parikīrtitā

na kṛṣṇā na tathā śuklā tena vidyeyamuttamā //
antarālaṃ bibhartyeva suvarṇakanakopamam

manastu garuḍo jñeyaḥ sarvabhūtaśarīragam //
tasmācchīghrataraṃ nāsti tathaiva balavattaram

diśaścatasro dharmajña tāvatyo vidiśastathā //
bāhavo'ṣṭau vinirdiṣṭāstasya devasya śārṅgiṇaḥ // ८. //
balaṃ jñānaṃ tathaiśvaryaṃ śaktiśca yadunandana //
vijñeyaṃ devadevasya tasya vaktracatuṣṭayam

vāsudevaśca bhagavāṃstathā saṅkarṣaṇaḥ prabhuḥ //
pradyumnaścāniruddhaśca balādyāḥ parikīrtitāḥ

dvaudvau bhujau tu vijñeyau prativaktraṃ mahātmanaḥ //
vāsudevasya karayorjñātavyau sūryarātripau

saṅkarṣaṇasya kārayostathā musalalāṅgale //
pradyumnasya tathā jñeyau cāpabāṇau mahābhuja

āniruddhamya vijñeyo carmakhaṅgau vicakṣaṇaiḥ //
puruṣaprakṛtī jñeyau sūryācandramasāvubhau

ete ca vāsudevasya kare cakragade mate //
kālaṃ ca lāṅgalaṃ viddhi mṛtyuṃ ca musalaṃ tathā

tābhyāṃ saṃkarṣaṇo rudraḥ karṣatīdaṃ carācaram//
pradyumnasya kare vahneḥ śārṅgaṃ cāpaṃ tu yatsmṛtam

dhyeyaṃ tu paramaṃ lakṣyaṃ tābhyāṃ chindanti yoginaḥ //
brahmaṇastvaniruddhasya kare carma mahābhuja

ajñānāvaraṇaṃ jeyaṃ jagatsṛṣṭiprayojanam //
vairāgyaṃ nandakaṃ khaṅgaṃ chittvā vai tena bandhanam //
nadanti yogino yasmāttasmāttannandakaṃ smṛtam

etaddhi tasyāpratimasya rūpaṃ taveritaṃ sarvajaganmayasya //
evaṃ śarīreṇa jagatsamagraṃ bibharti devaḥ sa jagatpradhānaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde viṣṇurūpanirmāṇo nāma saptacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

3.48
// mārkaṇḍeya uvāca //
sadyojātaṃ vāmadevamaghoraṃ ca mahābhuja //
tathā taṃ puruṣaṃ jñeyamīśānaṃ pañcamaṃ mukham

sadyojātaṃ mahī proktā vāmadevaṃ tathā jalam //
tejastvaghoraṃ vidyāttaṃ vāyustatpuruṣaṃ matam

īśānaṃ ca tathākāśamūrddhvasthaṃ pañcamaṃ mukham //
vibhāgenātha vakṣyāmi śambhorvadanapañcakam

mahādevamukhaṃ jeyaṃ pūrvaṃ śambhormahātmanaḥ //
netrāṇi trīṇi tasyāṅga somasūryahutāśanāḥ

dakṣiṇaṃ tu mukhaṃ raudraṃ bhairavaṃ tatprakīrtitama //
paścimaṃ yanmukhaṃ tasya nandivaktraṃ taducyate

umā vaktraṃ ca vijñeyaṃ tasya devasya cottaram //
sadāśivākhyaṃ vijñeyaṃ pāvanaṃ tasya pañcamam

trilocanāni sarvāṇi vāmadevaṃ dvilocanam //
mahādevamukhaṃ bhūmistataḥ syādbhairavaṃ mukham

nandivaktraṃ tathā vāyu raudreyaṃ cāpa ucyate //
sadāśivamukhaṃ jñeyamākāśaṃ yadunandana

diśo daśa bhujāstasya vijñeyaṃ vadanaṃ prati //
mahādevakare jñeyā tvakṣamālākamaṇḍalū

sadāśivamukhe jñeyau cāpabāṇau mahābhuja //
māheśvaraṃ tataścāpaṃ pinākamiti śabditam

teṣāṃ tu pūrvamevoktaṃ vyākhyānaṃ ripusūdana //
daṇḍaśca mātuluṅgaśca karayorbhairavasya tu

mṛtyu daṇḍau vinirdiṣṭau mātuluṅgastathā kare //
jagadbījasya sarvasya ye rājanparamāṇavaḥ

taiḥ pūrṇaṃ bījaratnaṃ tu bhairavasya kare smṛtam //
carmaśūle kare jñeye nandino yadunandana

pūrvameva ca te proktaṃ dharmavyākaraṇaṃ mayā //
triśalūdaṇḍamavyaktaṃ śūleṣu vyaktatāṃ gatam

sattvaṃ rajastamaścaiva vijñātavyaṃ nṛpottama //
darpaṇendīvare jñeye tathā devyāḥ karadvaye

ādarśaṃ nirmalaṃ jñānaṃ vairāgyaṃ ca tathotpalam //
mahādevasya devasya vyākhyātā brāhmaṇā jaṭāḥ

aiśvaryaṃ tu kalā cāndrī mūrdhni śambhoḥ prakīrtitā //
trailokyaśamanaḥ krodho vāsukirnāmataḥ smṛtaḥ

tṛṣṇā viśālā citrā ca vyāghracarma prakīrtitam //
vṛṣo hi bhagavāndharmaścatuṣpādaḥ prakīrtitaḥ

jagadutpādakaṃ vastu prakṛtiḥ sā prakīrtitā //
śuklā ca prakṛtiḥ sarvā tena śuklo maheśvaraḥ

etaddhi tasyāpratimasya rūpaṃ taveritaṃ sarvajaganmayasya //
evaṃ śarīreṇa jagatsamagraṃ sa dhārayatyeva jagatpradhānaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde mahādevarūpanirmāṇo nāmāṣṭācatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

3.49
vajra uvāca //
nāsatyayormamācakṣva rūpanirmāṇamacyuta //
nāsatyarūpayoścaiva tvaṃ hi sarvaviducyase

mārkaṇḍeya uvāca //
padmapatrasavarṇābhau padmapatrasamāmbarau //
dvibhujau devabhiṣajau kartavyau devasaṃyutau //२/
sarvābharaṇasaṃpannau viśeṣāccārulocanau //
tayoroṣadhayaḥ kāryā divyā dakṣiṇahastayoḥ

vāmayoḥ pustakau kāryau darśanīyau tathā dvija //
ekasya dakṣiṇe pārśve vāme cānyasya yādava

nārīyugaṃ tu kartavyaṃ surūpaṃ cārudarśanam //
tayośca nāmanī prokte rūpasaṃpattathākṛtiḥ

madhūkapuṣpasaṃkāśā rūpasaṃpatprakīrtitā//
prākṛtiḥ kathitā loke śarakāṇḍanibhā tathā //
na tu bhāṇḍakare kārye candraśuklāmbare tathā

nāsatyayo rūpamidaṃ tavoktaṃ mayādya mukhyaṃ yaduvaṃśamukhya //
dhyānena sarvāmayanāśakāri sampūjitaṃ vā bhuvi mānavānām

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde nāsatyarūpanirmāṇo nāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ

3.50
vajra uvāca//
śakrakīnāśavaruṇadhanadānāṃ bhṛgūttama //
sahetukaṃ samācakṣva rūpanirmāṇamacyuta

mārkaṇḍeya uvāca //
caturdante gaje śakraḥ śvetaḥ kāryaḥ sureśvaraḥ //
vāmotsaṅgagatā kāryā rakṣamāṇā tathā śacī

nīlavastraḥ suvarṇābhaḥ sarvābharaṇavām̐ntathā //
tiryaglalāṭagenākṣṇā kartavyaśca vibhūṣitaḥ

śakraścaturbhujaḥ kāryo dvibhujā ca tathā śacī //
padmāṅkuśau tu kartavyau śakradakṣiṇahastayoḥ

vāmaṃ śacīpṛṣṭhagataṃ dvitīyaṃ vajrasaṃyutam //
vāme śacyāḥ kare kāryā ramyā santānamañjarī

dakṣiṇaṃ pṛṣṭhavinyastaṃ devanāthasya kārayet //
brahmaṇaiva vinirdiṣṭaṃ tasyābharaṇadhāraṇam

tenaiva tasya kathitaṃ tathā bāhucatuṣṭayam //
trinetratā ca tasyoktā devadevena śambhunā

rukmābhavarṇatā tasya tejasāṃ dhāmakāraṇāt //
yannīlaṃ vasanaṃ tasya tadākāśaṃ prakīrtitam

ājñā tasyāṅkuśo haste sarvabhūtavaśaṅgarī //
padmasthāṃ sahapadmena vibhūtiṃ bhuvanādhipa

kareṇa dhārayañchrīmānmaghavānsurasattamaḥ //
duṣṭasaṃśamanaṃ krodho vajraḥ śakrakaraḥ smṛtaḥ

vāsudevaḥ smṛtaḥ śakrastena lakṣmīḥ śacī matā //
tasyāḥ kare ca santānaṃ jñeyā santānamañjarī

arthastvairāvaṇo jñeyo dantāstasya tu kīrtitāḥ //
daivamantraprabhūtsāhaśaktayastu mahābalāḥ // १२ /
etadrūpaṃ vāsudevasya śākraṃ tubhyaṃ proktaṃ devarājasya rājan //
yāmyaṃ rūpaṃ te'dhunāhaṃ bravīmi yasyāyatte sukha duḥkhe narāṇām

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasamvāde śakrarūpanirmāṇo nāma pañcāśattamo'dhyāyaḥ