Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.41.45

3.41
mārkaṇḍeya uvāca //
satyaṃ ca vaiṇikaṃ caiva nāgaraṃ miśrameva ca //
citraṃ caturvidhaṃ proktaṃ tasya vakṣyāmi lakṣaṇam

yatkiñcillokasādṛśyaṃ citraṃ tatsatyamucyate //
dīrghāṅge sapramāṇaṃ ca sukumāraṃ subhūmikama

caturasraṃ susampūrṇaṃ na dīrghaṃ nolbaṇākṛtim//
pramāṇaṃ sthānalambhāḍhyaṃ vaiṇikaṃ tannigadyate

dṛḍhopacitasarvāṅgaṃ vartulaṃ nadyanolbaṇama //
citraṃ taṃ nāgaraṃ jñeyaṃ svalpamālyavibhūṣaṇam

citramiśraṃ samākhyātaṃ samāsānmanujottama //
tisraśca vartanāḥ proktāḥ patrāhaivikabindujāḥ

patrākṛtibhī rekhābhiḥ kathitātra ca vartanā //
atīva kathitā sūkṣmā tathāhairikavartanā

tathā ca stambhanāyuktā kathitā binduvartanā //
daurbalyabiṃdurekhatvamavibhaktatvameva ca

bṛhadaṇḍauṣṭhanetratvamaviruddhatvameva ca //
mānavākāratā ceti citraśeṣāḥ prakīrtitāḥ

sthānapramāṇabhūlambo madhuratvaṃ vibhaktatā //
sādṛśyaṃ pakṣavṛddhiśca guṇāścitrasya kīrtitāḥ // ९ /
rekhā ca vartanā caiva bhūṣaṇaṃ varṇameva ca //
vijñeyā manujaśreṣṭha citrakarmasu bhūṣaṇam

rekhāṃ praśaṃsantyācāryā vartanāṃ ca vicakṣaṇāḥ //
striyo bhūṣaṇamicchanti varṇāḍhyamitare janāḥ

iti matvā tathā yatnaḥ kartavyaścitrakarmaṇi //
sarvasya cittagrahaṇaṃ yathā syānmanujottama

durāsanaṃ durānītaṃ pipāsā cānyacittatā //
ete citravināśasya hetavaḥ parikīrtitāḥ

svānuliptāvakāśā ca nideśaṃ madhukā śubhā //
suprasannābhiguptā ca bhūmiḥ syāccitrakarmaṇi

susnigdhavispaṣṭasuvarṇarekhaṃ vidvānyathādeśaviśeṣaveśam //
pramāṇaśobhābhirahīyamāna kṛtaṃ bhaveccitramatīva citram

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० mā० saṃ० vartano nāmaikacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

3.42
mārkaṇḍeya uvāca //
yathā devastathā citre kartavyaḥ pṛthivīśvara //
ekaikaṃ rūpake loma kartavyaṃ pṛthivīkṣitām

ṛṣayaśca sagandharvā daityāśca saha dānavāḥ //
mantriṇaśca mahārāja saṃvatsarapurohitau

kāryā bhadrapramāṇena brāhmaṇāśca nareśvara //
ṛṣayastatra kartavyā jaṭājūṭopaśobhitāḥ

kṛṣṇājinottarāsaṅgā durbalāstejasā yutāḥ //
devatāścāpi gandharvā mukuṭena vivarjitāḥ

kartavyāste mahārāja śikharairupaśobhitāḥ //
brahmavarcasvino viprāḥ śuklāmbaradharāstathā

mantriṇaśca mahārāja sāṃvatsarapurohitau //
sarvālaṅkārasaṃyuktānevolbaṇavibhūṣaṇān

mukuṭena vihīnāṃstu soṣṇīṣānkārayecca tān //
daityāśca dānavāścaiva kartavyā bhrukuṭīmukhāḥ // '७ //
vartulākṣāstathā kāryā bhīmavaktrāstathaiva ca //
teṣāmabhyuddhato veṣaḥ kartavyaḥ pṛthivīpate

rudrapramāṇāḥ kartavyāstathā vidyādharā nṛpa //
sapatnīkāśca te kāryā mālyālaṅkāradhāriṇaḥ

khaḍgahastāśca te kāryā gagane vātha vā bhuvi //
mālavyaparimāṇena kinnaroragarākṣasāḥ

rucakasya pramāṇena yakṣāḥ kāryā narādhipa //
śaśakasya pramāṇena pradhānaṃ mānavaṃ likhet

piśācā vāmanāḥ kubjāḥ pramathāśca mahībhujaḥ //
mānanniyamataḥ kāryaṃ rūpanniyamatastathā

svānurūpapramāṇāśca sarveṣāṃ yoṣitaḥ smṛtāḥ//
kinnarā dvividhāḥ proktā nṛvaktrā hayavigrahāḥ

nṛdehāścāśvavaktrāśca tathānye parikīrtitāḥ //
aśvavaktrāstu kartavyāḥ sarvālaṅkāradhāriṇaḥ

gītavādyasamāyuktā dyutimantastathaiva ca //
utkacā rākṣasāḥ kāryā vikalākṣā vibhīṣaṇāḥ

devakārāśca kartavyā nāgāḥ phaṇavirājitāḥ //
sālaṃkārā smṛtāḥ sarve yakṣāste'bhihitā mayā

surāṇāṃ pramathāḥ kāryāḥ pramāṇena vivarjitāḥ //
piśācāśca tathā kāryā pramāṇena vivarjitāḥ

nānāsattvamukhāḥ kāryā devatānāṃ tathā gaṇāḥ //
nānāveśā mahārāja nānāyudhadharāstathā

nānākrīḍāprasaktāśca nānākarmakarāstathā //
ekarūpāstu kartavyā vaiṣṇavānāṃ tathā gaṇāḥ

tatrāpi teṣāṃ kartavyā bhedāścatvāra eva ca //
vāsudevasamāḥ kāryā vāsudevagaṇāḥ śubhāḥ

saṃkarṣaṇena sadṛśāstadgaṇāśca tathā smṛtāḥ //
pradyumnenāniruddhena tadgaṇāḥ sadṛśāstathā

tatprabhāvāḥ smṛtāḥ sarve tadāyudhadharāstathā //
nīlotpaladalaśyāmāścandraśubhrāstathaiva ca

tathā marakatākārā sindūrasadṛśaprabhāḥ //
rucakasya tu mānena veśyāḥ kāryāstathā striyaḥ

veśyānāmuddhataṃ veśaṃ kāryaṃ śṛṅgārasammatam //
mālavyāmānataḥ kāryā lajjāvatyaḥ kulastriyaḥ

nātyunnatena veśena sālaṃkārāstathaiva ca //
daityadānavayakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ tathaiva ca

rūpavatyastathā kāryāḥ patayo manujasattama //
mātaraḥ svena rūpeṇa tathā kāryā narādhipa

piśācānāṃ ca patnyo'pi kāryāstadrūpasaṃyutā //
vibhartṛkāstu kartavyā striyaḥ palitasaṃyutāḥ

śuklavastraparīdhānāḥ sarvālaṅkāravarjitāḥ //
kubjā vāmanikā vṛddhā tathā rūpavatī bhavet

rājastrīṇāṃ parīvāre vṛddhaḥ syātkañcukī punaḥ //
rucakasya tu mānena vaiśyamānaṃ vidhīyate

śaśakasya tu mānena śūdramānaṃ tathaiva ca //
yathā jātyanurūpeṇa veṣeṇa manujeśvara

daityādiyoṣitāṃ kāryāḥ paricārastriyaḥ sadā //
mahāśirā mahorasko mahānāso mahāhanuḥ

pīta skandhabhujagrīvaḥ parimāṇena cocchritaḥ //
tritaraṅgalalāṭaśca vyomadṛṣṭirmahākaṭiḥ

dṛptaścitravidā kāryaḥ senāyāḥ patirūrjitaḥ // /
yodhāḥ kāryā mahārāja prāyaśo bhrukuṭīmukhāḥ

kiṃciduddhatavegāśca kāryāścoddhatadarśanāḥ //
abhyudgatāśca kartavyā āyudhīyāḥ padātayaḥ

khaḍgacarmadharāḥ kāryāḥ karṇāṭakavapurdharāḥ //
varabāṇadharāḥ kāryā nagnajaṅghāśca dhanvinaḥ

nātyuddhatena veṣeṇa sopānatkāstathaiva te //
yathoktalakṣaṇāḥ kāryāḥ kuñjarāsturagādayaḥ

hastyārohāstu kartavyā muhuḥ śyāmāstu varṇataḥ //
keśaiśca jūṭaṭamaraiḥ sālaṃkārāstathaiva ca/

udīcyaveśāḥ kartavyāsturagāṇāṃ tu sādinaḥ //
uddhatena tu veṣeṇa kartavyā bandinastathā

sirādarśitakaṇṭhāśca tathaivonmukhadṛṣṭayaḥ //
āhvānakāstu kartavyāḥ kapilāḥ kekarekṣaṇāḥ

kiṃciddānavasaṅkāśāḥ prāyaśo daṇḍapāṇayaḥ //
na kekarānna kapilānyuddhe dvaṃdvānsamālikhet

nātyunnatena veṣeṇa na ca śāntena śasyate //
pārśvabaddhena khaḍgena pratīhārastu daṇḍavān

saṃveṣṭitaśiraskāśca kartavyā vaṇijastathā //
gāyanā nartakā ye vā vādyavādaviśuddhaye

uddhatena tu veṣeṇa kāryāste manujottama //
āsannapalitā kāryāḥ svabhūṣaṇavibhūṣitāḥ

paurajānapadāḥ śreṣṭhāḥ śubhavastravibhūṣaṇāḥ //
prasṛtapravaṇāḥ prahvāḥ svabhāvapriyadarśinaḥ

/
svakarmopaskaravyagraḥ kāryaḥ karmakaro janaḥ//
prāṃśavaḥ pīnagātrāśca pīnagrīvaśirodharāḥ

ugrāśca nīcakeśāśca mallāḥ kāryāstathoddhatāḥ //
vṛṣāḥ kesariṇaścaiva yāścānyāḥ sattvajātayaḥ

yathābhūminiveśāste lokaṃ dṛṣṭvā narādhipa //
etadrūpasamuddeśamadṛṣṭānāṃ taveritam // ४७ /
dṛṣṭaṃ susadṛśaṃ kāryaṃ sarveṣāmaviśeṣataḥ //
citre sādṛśyakaraṇaṃ pradhānaṃ parikīrtitam

buddhyā rūpaṃ yathāveśaṃ varṇaṃ ca manujottama //
deśedeśe narāḥ kāryā yathāvattatsamudbhavāḥ

deśaṃ niyogaṃ sthānaṃ ca karma buddhvā ca yatnataḥ //
āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ veśaṃ kāryaṃ narādhipa

saritāṃ saśarīrāṇāṃ vāhanāni pradarśayet //
pūrṇakumbhakarāḥ kāryāstathā nāmitajānavaḥ

śailānāṃ śikharaṃ mūrdhni darśayenmanujottama //
dvīpānāṃ ca karaiḥ kāryaṃ tathā bhūmaṇḍalaṃ śubham

. .. ... ..........rājaṃstathā śikharapāṇayaḥ //
ratnapātrakarāḥ kāryāḥ sāgarā manujottama

samudrāṇāṃ prabhāsthāne salilaṃ tu pradarśayet //
āyudhānāṃ ca taccihnaṃ kiñcinmūrdhani darśayet

nidhīnāṃ darśayetkumbhaṃ śaṃkhaṃ śaṃkhasya darśayet //
padmaṃ padmasya rājendra śeṣāṇāmanurūpataḥ

kāryasyāvayavāḥ kāryāḥ svaddehasadṛśāḥ pṛthak //
divyānāṃ darśayeccihnamakṣamālāṃ ca pustakam

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rūpaṃ yadyasya dṛśyate //
ākāśaṃ daśaryedvidvānvivarṇaṃ khagamākulam

tathaiva darśayedrājaṃstārakāmaṇḍitaṃ divam /
bhūmiṃ ca jāṅgalānūpamiśrāṃ svaiḥsvaistathā guṇaiḥ

parvataṃ tu śilājālaiḥ śikharairdhātubhirdrumaiḥ //
nirjharairbhujagaiścaiva darśayennṛpasattama

vanaṃ nānāvidhairvṛkṣairvihaṅgaiḥ śvāpadaistathā //
toyaṃ ca darśayedvidvānanantairmatsyakacchapaiḥ

padmākṣaiśca mahārāja tathānyairjalajairguṇaiḥ //
devatāveśmabhiścitraiḥ prāsādāpaṇaveśmabhiḥ

nagaraṃ darśayedvidvān rājamārgaiśca śobhanaiḥ //
vamatyā darśayedgrāmaṃ kiñcidudyānabhūṣitam

sarveṣāmatha durgāṇāṃ kartavyaṃ darśanaṃ tathā //
svabhūmiviniveśena vaprāṭṭālakaparvataiḥ

paṇyayuktāstu kartavyāstathaivāpaṇabhūmayaḥ //
ādhānabhūmiḥ kartavyā pānayuktā narākulā

uttarīyavihīnāṃśca dyūtasaktānpradarśayet//
jitāñśokasamāyuktānhṛṣṭāṃllabdhajayāṃstathā

caturaṅgabalopetāṃ praharadbhirnarairyutām //
mṛtāvayavaraktāḍhyāṃ raṇabhūmiṃ pradarśayet

citākuṇapasaṃyuktaṃ śmaśānaṃ ca tathā nṛpa //
yuktaṃ sabhārairuṣṭrādyairmārgaṃ sārthaṃ pradarśayet

sacandragrahanakṣatrāṃ tathā darśitalaukikām //
āsannataskarāṃ rātriṃ darśayetsuptamānavām // ६८
prāgrātre darśayettatra tathā caivābhisārikām //
sāruṇo mlānadīpaśca pratyūṣo rutakukkuṭaḥ

karmavyagrajanaprāyaḥ kartavyo vānarastathā //
dvijairniyamabhiryuktāṃ gāṃ sandhyāṃ pradarśayet

tamaso darśanaṃ kāryaṃ vāse saṃsarpakairnaraiḥ //
kumudānāṃ vikāśe ca jyotsnāṃ candre pradarśayet

darśayetsarajasyaṃ ca śayyāṃ karṇotkarāvṛtām //
sadvṛttamānavaprāyāṃ vṛṣṭiṃ vṛṣṭyāmpradarśayet

prāṇināṃ kleśataptānāmādityena nidarśanam //
vṛkṣairvasantajaiḥ phullaiḥ kokilāmadhupotkaṭaiḥ

prahṛṣṭanaranārīkaṃ vasantaṃ ca pradarśayet //
klāntaiḥ kāryaṃ narairgrīṣmaṃ mṛgaiśchāyāgataistathā

mahiṣaiḥ paṅkamalinaistathā śuṣkajalāśayam //
vihaṅgairdrumasaṃlīnaiḥ siṃhavyāghrairguhāgataiḥ

toyanamraghanairyuktaṃ sendracāpavibhūṣaṇaiḥ //
vidyudvidyotanairyuktāṃ prāvṛṣaṃ darśayettathā

saphaladrumasaṃyuktāṃ pakvasasyāṃ vasundharām //
sahasapadmasalilāṃ śaradaṃ tu tathā likhet

savāṣpasalilasthānaṃ tathā lūnavasundharam //
sanīhāradigantaṃ ca hemantaṃ darśayedbudhaḥ

hṛṣṭavāyasamātaṅgaṃ śītārtajanasaṅkulam //
śiśiraṃ tu likhedvidvānhimacchannadigantarama

vṛkṣāṇāṃ puṣpaphalataḥ prāṇināṃ madatastathā// //
ṛtūnāṃ darśanaṃ kāryaṃ lokāndṛṣṭvā narādhipa

rasabhāvāśca kartavyā yathāpūrvamudāhṛtāḥ //
yathāyogaṃ tu yuñjīta nṛttābhihitamatra ca

śuṣkaṃ vartanayā vastu citraṃ tanmadhyamaṃ smṛtam //
śuṣkārdramadhamaṃ proktaṃ cārdrameva tathottamam

yathādeyaṃ yathākālaṃ yathādeśaṃ yathāvayaḥ //
kriyamāṇaṃ bhaveddhanyaṃ viparītamato'nyathā

itivicakṣaṇabuddhivikalpitaiḥ karaṇakāntivilāsarasādibhiḥ //
likhitamīkṣaṇalocanamādarādbhavati citramamīpsitakāmadam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mā० va० saṃ० rūpanirmāṇaṃ nāma dvicatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

3.43
mārkaṇḍeya uvāca //
śṛṅgārahāsakaruṇavīraraudrabhayānakāḥ //
bībhatsādbhutaśāntāśca nava citrarasāḥ smṛtāḥ

tatra yatkāṃtilāvaṇyalekhāmādhuryasundaram //
vidagdhavaśābharaṇaṃ śṛṅgāre tu rase bhavet

yatkujjavāmanaprāyamīṣadvikaṭadarśanam //
vṛthā ca hastaṃ saṃkocya tatsyāddhāsyakaraṃ rase

yāñcāvirahāsantyāgavikrayavyasanādiṣu //
anukampitakaṃ yatsyāllikhettatkaruṇārase

pāruṣyavikṛtikrodhaviṣastyarthā na dūṣaṇam //
dīpraśastrābharaṇavatkṛtaṃ raudrarase bhavet

pratijñāgarbhaśauryādiṣvartheṣvau dāryadarśanam //
sasmayaṃ sabhrukuṭivadvīraṃ vīrarase'dbhutam

duṣṭadurdarśanonmattahiṃsravyāpādakādi yata //
tatsyādbhayānakarase prayoge citrakarmaṇaḥ

śmaśānagarhitaṃ ghātakaraṇaṃ sthānadāruṇam//
yaccitraṃ citravacchreṣṭhaṃ tadbībhatsarase bhaveta

yadā vinītaromāñcacintāṃ tārkṣyamukhānatam //
pradarśayati cānyo'nyaṃ tadadbhutarasāśrayam

yadyatsaumyākṛtidhyānadhāraṇāsanabandhanam //
tapasvijanabhūyiṣṭhaṃ tattu śānte rase bhavet

śṛṅgārahāsya śāntyākhyā lekhanīyā gṛheṣu te

paraśeṣā na kartavyā kadācidapi kasyacit //
devaveśmani kartavyā rasāḥ sarve nṛpālaya

rājaveśmani no kāryā rājñāṃ vāsagṛheṣu te //
sabhāveśmasu kartavyā rājñāṃ sarvarasā gṛhe

varjayitvā sabhāṃ rājño devaveśma tathaiva ca //
yuddhaśmaśāna karuṇāmṛtaduḥkhārtakutsitān

amaṅgalyāṃśca na likhetkadācidapi veśmasu //
nidhiśṛṃgānvṛṣānrājannidhihastānnatāṅgajān

nidhi vidyādharā rājanṛṣayo garuḍastathā //
hanūmāṃśca sumaṅgalyā ye ca loke prakīrtitāḥ

likhitavyā mahārāja gṛheṣu satataṃ nṛṇām //
citrakarma na kartavyamātmanā svagṛhe nṛpa

daurbalyaṃ sthūlarekhatvamavibhaktatvameva ca //
varṇānāṃ saṅkaraścātra citradīpāḥ prakīrtitāḥ

/sthānapramāṇaṃ bhūlambho madhuratvaṃ vibhaktatā //
sādṛśyaṃ kṣayavṛddhī ca guṇāṣṭakamidaṃ smṛtam

sthānahīnaṃ gatarasaṃ śunyadṛṣṭimalīmasam //
cetanārahitaṃ vā syāttadaśastaṃ prakīrtitam

lasatīva ca bhūlambo bibhyatīva tathā nṛpa//
hasatīva ca mādhuryaṃ sajīva iva dṛśyate

saśvāsa iva yaccitraṃ taccitraṃ śubhalakṣaṇam //
hīnāṅgaṃ malinaṃ śūnyaṃ baddhavyādhibhayākulaiḥ

vṛttaṃ prakīrṇakeśaiśca sumaṃgalyairvivarjayet //
pratītaṃ ca likheddhīmānnāpratīteḥ kathaṃcana

śāstrajñaiḥ sukṛtairdakṣaiścitraṃ hi manujādhipa //
śriyamāvahati kṣipramalakṣmīṃ cāpakarṣati

nirṇejayati cotkaṇṭhāṃ niruṇaddhyāgataṃ śubham //
śuddhāṃ prathayati prītiṃ janayatyatulāmapi

duḥsvapnadarśanaṃ hanti prīṇāti gṛhadaivatam //
na tu śūnyamivābhāti yatra citraṃ pratiṣṭhitam

..............dakarṇaṃ cāpyanalaṃkṛtam //
śalyaviddhaṃ ca vṛddhaṃ ca yaḥ karoti sa citravit

taraṅgāgnikhikhādhūmaṃ vaijayantyasvarādikam //
vāyugatyā likhedyastu vijñeyo mattacitravit

suptaṃ ca cetanāyuktaṃ mṛtaṃ caitanyavarjitam //
nimnonnatavibhāgaṃ ca yaḥ karoti sa citravit

eteṣāṃ khalu sarveṣāmānulomyaṃ praśasyate //
sammukhatvamathaiteṣāṃ citre yatnādvivarjayet

yathācitraṃ tathaivoktaṃ khātapūrvaṃ narādhipa //
suvarṇarūpyatāmrādi tacca loheṣu darśayet

śilādāruṣu loheṣu pratimākaraṇaṃ bhavet//
anenaiva vidhānena yathā citramudāhṛtam

tathānena vidhānena pustakarma vidhīyate //
dvividhaṃ tacca kathitaṃ ghanaṃ suṣirameva ca

ghanarlauṃhaiḥ śilābhiśca dārumṛdbhiḥ sadā bhavet //
carmaṇā suṣiraḥ kāryo dārulohaistathaiva ca

deyo mṛttikayā lepaḥ puste carmakṛte dṛḍhaḥ //
sūtre'nena vidhānena citravastre tathā likhet

etaduddeśamātreṇa yadā te kathitaṃ nṛpa //
aśakyo vistarādvaktuṃ bahuvarṣaśatairapi //

yadatra noktaṃ tannṛttādvijñeyaṃ vasudhādhipa //
nṛte'pi noktaṃ taccitraṃ nātra yojyaṃ narādhipa

kalānāṃ pravaraṃ citraṃ dharmakāmārtha mokṣadam //
maṅgalyaṃ prathamaṃ caitadgṛhe yatra pratiṣṭhitam

yathā sumeruḥ pravaro nagānāṃ yathaṇḍajānāṃ garuḍaḥ pradhānaḥ //
yathā narāṇāṃ pravaraḥ kṣitīśastathā kalānāmiha citrakalpaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śṛṅgārādibhāvakathanaṃ nāma tricatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

samāptaṃ citrasūtram //
3.44
vajra uvāca//
devatārūpanirmāṇaṃ kathayasya mamānagha//
yasmātsannihitā nityaṃ śāstravatsā kṛtā bhavet

mārkaṇḍeya uvāca//
devatārūpanirmāṇaṃ vadataḥ śṛṇu pārthiva//
ādāveva pravakṣyāmi trimūrtestava pārthiva

viṣṇoramitavīryasya pratimālakṣaṇaṃ śubham //
brāhmī tu rājasī mṛtistasya sarvapravartinī

sāttvikī vaiṣṇavī jñeyā saṃsāraparipālinī //
tāmasī ca tathā raudrī jñeyā saṃhārakāriṇī

brahmāṇaṃ kārayedvidvāndevaṃ saumyaṃ caturmukham //
baddhapadmāsanaṃ toṣyaṃ tathā kṛṣṇājināmbaram

jaṭādharaṃ caturbāhuṃ saptahaṃse rathe sthitam //
vāme nyastaṃ karatale tasyaikaṃ doryugaṃ bhavet

ekasmindakṣiṇe pāṇāvakṣamālā tathā śubhā //
kamaṇḍalurdvitīye ca sarvābharaṇadhāriṇaḥ

sarvalakṣaṇayuktasya śāntarūpasya pārthiva //
padmapatradalāgrābhaṃ dhyānasammīlitekṣaṇam

arcāyāṃ kārayeddevaṃ citre vā pustakarmaṇi //
devadevaṃ tathā viṣṇuṃ kārayedgaruḍasthitam

kaustubhodbhāsitoraskaṃ sarvābharaṇadhāriṇam //
sajalāmbudasacchāyaṃ pītadivyāmbaraṃ tathā

mukhāśca kāyāścatvāro bāhavo dviguṇāstathā //
saumyaṃ tu vadanaṃ pūrvaṃ nārasiṃhaṃ tu dakṣiṇam

kāpilaṃ paścimaṃ vaktraṃ tathā vārāhamuttaram //
tasya dakṣiṇahasteṣu bāṇākṣamusalādayaḥ

carma cīraṃ dhanuścendracāpeṣū vanamālinaḥ //
kāryāṇi viṣṇordharmajña śṛṇu rūpaṃ pinākinaḥ

devadevaṃ mahādevaṃ vṛṣārūḍhaṃ tu kārayet //
tasya vakatrāṇi kāryāṇi pañca yādavanandana

sarvāṇi saumyarūpāṇi dakṣiṇaṃ vikaṭaṃ mukham //
kapālamālinaṃ bhīmaṃ jagatsaṃhārakārakam

trinetrāṇi ca sarvāṇi vadanaṃ hyuttaraṃ vinā //
jaṭākalāpe mahati tasya candrakalā bhavet

tasyopariṣṭādvadanaṃ pañcamaṃ tu vidhīyate //
yajñopavītaṃ ca tathā vāsukiṃ tasya kārayet

daśabāhustathā kāryo devadevo maheśvaraḥ //
akṣamālāṃ triśūlaṃ ca śaradaṇḍamathotpalam

tasya dakṣiṇahasteṣu kartavyāni mahābhuja //
vāmeṣu mātuliṅgaṃ ca cāpādarśau kamaṇḍalum

tathā carma ca kartavyaṃ devadevasya śūlinaḥ //
varṇāstathā ca kartavyāścandrāṃśusadṛśaprabhāḥ

etattrimūrtestava rūpamuktaṃ māhānubhāvasya janārdanasya//
padmasvarūpaṃ tava vacmi rājanyatrārcanaṃ kāryamatheśvarāṇām

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mā० va० saṃ० trimūrtinirmāṇannāma catuścatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

3.45
mārkaṇḍeya uvāca //
sauvarṇaṃ rājataṃ tāmramārakūṭamayaṃ tathā //
dvihastamātraṃ kartavyaṃ kamalaṃ cārukesaram

tasyāṣṭabhāgāḥ kartavyāḥ karṇikā nṛpa vartulā //
aṣṭabhāgocchritā caiva patre nyastā tu kārayet

ekatonatripañcāśatkarṇikāyāṃ tu kārayet //
vartulā karṇikācchedā yavamātrasamanvitāḥ

ṣoḍaśāṃśena kartavyaṃ taddhi vistaratastathā //
śeṣaṃ patraistu susnigdhaiḥ pūrayedaṣṭabhistathā

tasya pratiṣṭhā kartavyā tatra devāṃstu pūjayet //
brahmāṇaṃ pūjayettatra tatra sampūjayeddharim

tatra sampūjayedrudraṃ tatra sampūjayecchriyam //
tatra sampūjayecchakraṃ devarājaṃ jagatpatima

tatra sampūjayetsūryaṃ śaśinaṃ tatra pūjayet //
yameva manasoddiśya devaṃ padmaṃ pratiṣṭhitam //
tameva pūjayettatra nānyaṃ devaṃ kathañcana

padmasya rūpaṃ kathitaṃ tavaitatpadmaṃ samagrā vasudhā niruktā //
tatrārcanaṃ kāryamatheśvarāṇāṃ tatrārcitāste varadā bhavanti

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde padmarūpanirūpaṇo nāma pañcacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ