Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.36.40
3.36
mārkaṇḍeya uvāca //
atha pratyaṅgavibhāgo bhavati tatra dvādaśāṅgulaparīṇāho mūrdhā /
caturaṃgulocchrāyaṃ aṣṭāṅgulaṃ lalāṭam /
śaṅkhau caturaṅgulau dvyaṅgulocchrāyau pañcāṅgulau gaṇḍau caturaṅgulo hanuḥ /
dvyaṅgulau karṇau caturaṅgulocchrāyau /
karṇamadhyāṅgulaṃ tadrandhramudakam //
pāliraniyamena / ( karṇasya luṭikāpāliḥ)
nāsā caturaṅgulā agre dvyaṅgulocchrāyā trikāyāmā ca nāsāpuṭāvaṃgulīvistārau dviguṇadviguṇāyāmau /
nāsauṣṭhamadhyamardhāṅgulam /
oṣṭhaścāṅgulaḥ /
caturaṅgulāyāmamāsyam/
adharoṅgulaṃ dvyaṃgulaṃ cibukam /
catvāriṃśaddantāḥ /
teṣvaṣṭau daṃṣṭrāḥ /
adhārṅgulocchritā dantāḥ /
aṅguladvādaśabhāgikā daṃṣṭrā /
aṅgula vistṛtā tryaṅgulāyāme netre /
netratribhāgaṃ kṛṣṇamaṃḍalam/
pañcabhāgāstārā /
ardhāṅgulivistṛte tryāṅgulāyāme bhruvau /
tayordvyaṃgulamantaram /
caturaṅgulaṃ nnetrāntakarṇavivaram /
daśāṅgulavistṛtā grīvā/
ekaviṃśatyaṅgulapariṇāhā ṣoḍaśāṅgulastanāntaram /
ṣaḍaṅgulaṃ stanajatrvantaram /
ṣoḍaśa bāhumūlapariṇāhaḥ/
dvādaśāgre saptāṅgulaṃ karatalam /
paṃcāṅgulaṃ vistṛtaṃ paṃcāṅgulapramāṇā madhyamikā /
tatpūrvadalahīnā pradeśinī /
tattulyā cānāmikā /
tatparihīnā kaniṣṭhikā sarvāḥ samatribhāgaparvāḥ /
parvārdhā nakhāḥ /
tryaṅgulamaṅguṣṭhaṃ dviparvaḥ/
jaṭharapariṇāho dvācatvāriṃśāṃgulaḥ /
vedyapramāṇābhyāmaṅgulaṃ nābhiḥ /
kaṭiraṣṭādaśāṃgulā vipulā /
tatparidhiścatuścatvāriṃśat /
caturaṃgulavistṛtau vṛṣaṇau /
ṣaḍaṅgulaṃ tāvatpariṇāhaṃ meḍhram /
tanmadhyata ūrū caturaṅgulau /
taddviguṇapariṇāhāṅgulavipule jānunī /
tattriguṇapariṇāhaṃ jaṅghāgram /
pañcāgulaṃ caturdaśapariṇāhaṃ dvādaśa dīrghau ṣaḍaṅgulavistṛtau padau trikāyatāṅguṣṭhau /
aṅguṣṭhatulyā pradeśinī /
tadaṣṭāṃgonāḥ śeṣāḥ /
aṅgulacaturbhāgahīno'ṅguṣṭhanakhaḥ /
tadardhapramāṇaṃ pradeśinyāḥ /
tadaṣṭabhāgaḥ śeṣāṇām /
sarvapādamaṅgulamaṣṭāṅgulotsedhaḥ /
tryaṅgule pārṣṇīḥ/
caturaṅgulocchrāyau iti haṃsapramāṇaṃ bhavati/
bhavaṃti cātra //
śeṣāṇāṃ pārthivendrāṇāṃ mānaṃ yuktyā prakalpayeta//
anenaivānusāreṇa svamānasyānusārataḥ
madhakṣaścandragaurastu nāgarājabhujo balī//
haṃsagāmī sumadhyaśca haṃsaśca sumukho bhavet //
romaruddhakapolastu gajagāmī mahāmatiḥ //
vṛttopacitabāhustu bhadraḥ padmanibho bhavet
mudgaśyāmastu mālavyaḥ kṛśamadhyastanucchaviḥ //
ājānubāhuḥ pīnāṃso dantighoṇo mahāhanuḥ
śaradgaurastu rucakaḥ kambugrīvo mahāmatiḥ //
satyastu sikataścaiva balavāṃśca prakīrtitaḥ
raktaśyāmastu śaśakaḥ kiṃcitkarburakastathā //
pūrṇagaṇḍaśca caturo madhvakṣaśca prakīrtitaḥ
iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajra saṃvāde citrasūtre pramāṇavarṇano nāma ṣaṭtriṃśattamamo'dhyāyaḥ
3.37
mārkaṇḍeya uvāca //
aṅgapratyaṅgamānena yathā pañca narāḥ smṛtāḥ //
striyaḥ pañca tathā jñeyāstā eva manujottama
puruṣasya samīpasthā kartavyā yoṣidīśvara //
naraskandhapramāṇena kāryaikā sā yathāmiti
aṅgulī dvau narātkṣāmaṃ striyo madhyaṃ vidhīyate //
adhikā ca kaṭiḥ kāryā tathaiva caturaḍulam
uraḥpramāṇataḥ kāryau stanau nṛpa manoharau //
nṛpāśca sarve kartavyā mahāpuruṣalakṣaṇāḥ
jālapādakarāḥ kāryāstathā vai cakravartinaḥ //
ūrṇeyaṃ ca bhuvormadhye teṣāṃ kāryaṃ tathā śubham //
rekhāśca karayoḥ kāryāstisro rājñāṃ manoharāḥ //
śaśakṣatajasaṅkāśāḥ śastrā vai kṣāmakoṭakāḥ
tadaṅgabhaṅginaḥ sūkṣmā nijasnehābhyalaṃkṛtāḥ //
ghanendranīlasadṛthāḥ keśāḥ kāryāstathā śubhāḥ
kuntalā dakṣiṇāvartāstaraṅgā siṃhakesarāḥ //
vardharā jūṭaṭasarā ityetāḥ keśajātayaḥ
cāpākāraṃ bhavennetraṃ matsyodaramathāpi vā //
netramutpalapatrābhaṃ padmapatranibhaṃ tathā
śānākṛtirmahārāja pañcamaṃ parikīrtitam //
cāpākāraṃ bhavennetraṃ pramāṇena yathā striyaḥ
matsyodarākhyaṃ kathitaṃ tathā yavacatuṣṭayam //
netramutpalapatrākhyaṃ pramāṇātṣaḍyavaṃ smṛtam
padmapatranibhaṃ netraṃ pramāṇena yavā nava //
śaśākṛtiṃ ca vijñeyaṃ tathaiva ca yavā daśa
svamānā'ṅgulamānasya yavamānaṃ prakalpayet //
cāpākāraṃ bhavennetraṃ yogabhūminirīkṣaṇāt
matsyodarākṛti kāryaṃ nārīṇāṃ kāmināṃ tathā //
netramutpalapatrābhaṃ nirvikārasya śasyate
trastassa rudataścaiva padmapatranibhaṃ bhavet //
kruddhasya vedanāntasya netraṃ śārākṛtirbhavet
ṛṣayaḥ pitaraścaiva devatāśca narādhipa //
svaprabhābharaṇāḥ kāryā dyutimantastathaiva ca //
muṣṇantastejasāṃ tejaḥ pareṣāṃ nṛpasattama
samyagvicārya nṛpatiḥ svadhiyā yathoktaṃ hyetatpramāṇamanurūpamaninditaṃ ca //
sthānairanekakiraṇaiḥ sthirabhūmilambhaiḥ kāryaṃ tadeva sakumāramajihmarekham
iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mā० va० saṃ० sāmānyamānavarṇano nāma saptatriṃśattamo'dhyāyaḥ
3.38
// mārkaṇḍeya uvāca//
netramutpalapatrābhaṃ raktāntaṃ kṛṣṇatārakama//
prasannaṃ dīrghapakṣmāntaṃ manojñaṃ mṛdu sattama/ १//
devatānāṃ karaṃ rājanprajāhitakaraṃ bhavet//
same gokṣīravarṇābhe snigdhe jihmāgrapakṣmale
prasanne padmanetrānte manojñe priyadarśane //
kṛṣṇatāre viśāle ca nayane śrīsukhaprade
caturasraṃ susampūrṇaṃ prasannaṃ śubhalakṣaṇam //
atrikoṇamavakraṃ ca adhikāramukhaṃ bhavet
dīrghamaṇḍalacakrāṇi trikoṇādīni yāni ca //
varjyāni tāni devānāṃ prajāsu śivamicchatā
kāryā hasapramāṇena devā yadukulodvaha //
teṣāṃ ca loma karttavyamakṣipakṣmasu ca bhruvoḥ
ataḥ śeṣeṣu gātreṣu devāḥ syurlomavarjitāḥ //
dviraṣṭavarṣākārāśca tathā kāryā divaukasaḥ
prasannavadanā nityaṃ tathā ca smitadṛṣṭayaḥ //
mukuṭaiḥ kuṇḍalairhāraiḥ keyūrairaṅgadaistathā
bhūṣitāste'tha kartavyāḥ śubhasragdāmadhāriṇaḥ//
śroṇīsūtreṇa mahatā pādābharaṇacāriṇā
yajñopavītavaṃtaśca sāvataṃsāstathaiva ca //
jānvadholambinā kāryāḥ śobhinā kaṭivāsasā // 3.38.१ ०//
vāme manujaśārdūla dakṣiṇaṃ jānu darśayet //
aṃśukaṃ ca tathā kāryaṃ devatānāṃ manoharam
prabhā ca teṣāṃ kartavyā mūrdhni mūrdhnaḥ pramāṇataḥ //
maṇḍalābhā mahārāja devatāto'nukāriṇī
ūrdhvā dṛṣṭiradhodṛṣṭistiryak teṣāṃ vivarjayeta //
hīnādhikā vā dīnā vā kruddhā rūkṣā tathaiva ca
ūrdhvā tu maraṇāyoktā śokāyādhaḥ prakīrtitā //
tiryagdhanavināśāya hīnā bhavati mṛtyave
adhikā śokajananī dīnā ca nṛpasattama //
rūkṣā dhanakṣayāya syātkruddhā bhayavivardhinī
śātodarī na kartavyā na kāryā cādhikodarī //
sakṣatā ca na kartavyā tathā yadukulodvaha
hīnādhikapramāṇā ca rūkṣavarṇā tathaiva ca //
vivṛtena ca vaktreṇa natā ca yadunandana
pramāṇahīnairaṅgaiśca tvadhikairapi pārthiva //
śātodarī kṣudbhayadā maraṇāyādhikodarī
sakṣatā maraṇāyoktā hīnā dhanavināśinī //
adhikā śokajananī rūkṣavarṇā bhayapradā
vivṛttena ca vaktreṇa kulanāśakarī bhavet //
prācyābhā dhananāśāya dakṣiṇena ca mṛtyave
paścimena sutaghnī ca codagbhayavivṛddhaye //
pramāṇahīnā nāśāya adhikā deśanāśinī
aślakṣṇā maraṇāyoktā kruddhā rūpavināśinī //
pramāṇahīnāṃ pratimāṃ tathā lakṣaṇavarjitām
āvāhitāñca viprendrairnāviśanti divaukasaḥ
āviśaṃti tu tāṃ nityaṃ piśācā daityadānavāḥ //
tasmātsarvaprayatnena mānahīnāṃ vivarjayet
citralakṣaṇasaṃyuktaṃ praśastaṃ sarvamucyate //
āyuṣyaṃ ca yaśasyaṃ ca dhanadhānyavivardhanam
tadeva lakṣaṇāpetaṃ dhanadhānyavināśanam //
devā narendra karttavyāḥ śobhāvantaḥ sadaiva tu //
mṛgeṃdravṛṣanāgānāṃ haṃsānāṃ gatibhiḥ samāḥ
salakṣaṇaṃ citramuśanti dhanyaṃ deśasya karturvasudhādhipasya //
tasmātprayatnena salakṣaṇaṃ tatkāryaṃ narairyatnaparairyathāvata
//
iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde pratimālakṣaṇavarṇanannāmāṣṭatriṃśattamo'dhyāyaḥ
3.39
mārkaṇḍeya uvāca //
śubhākāravihārāṇi nānāvarṇadharāṇi ca//
nava sthānāni rūpāṇāṃ śṛṇu tānyanupūrvaśaḥ
ṛjvāgataṃ bhavetpūrvamanṛju tadanantaram //
sācīkṛtaśarīraṃ ca bhavatyardhavilocanam
tataḥ pārśvāgataṃ nāma purāvṛttamanantaram //
pṛṣṭhāgatamadhaḥ kāryaṃ purāvṛttaṃ samānatam
etānyanekabhedāni nava sthānāni bhūṣite //
ekaikasyeha bhavataḥ śṛṇu me nṛpa lakṣaṇam
tatrābhimukhamevādau spaṣṭamānaguṇānvitam //
susampūrṇaṃ sucārvaṅgaṃ suślakṣṇamalavartakam
suśuddhaṃ madhuraṃ spaṣṭarekhāsaṃskārabhūṣitam //
yadbhavetsthānamakṣīṇagātraṃ pṛṣṭhagataṃ tu tat
mukhasyādāvato'kṣīṇaṃ vakṣasa udaraṃ tathā //
kaṭyā ca skandha deśācca ūrutaśca kṣayaṃ gatā
nāsāpuṭādharoṣṭhānāṃ caturthāṃśaṃ ca buddhimat //
kṣayaṃ nītaṃ tribhāgaṃ ca yasya gātrebhya eva ca
kāntārūpaṃ paraṃ sthānaṃ sthānalambhopapāditam //
etadevarjunāmoktamanekakaraṇānvitam
yattiryagbhūmilambhena netrahāri suvartanam//
sukumāraṃ caturbhāgaṃ kṣīṇaṃ sarvāṃgaśobhanam
adhyardhabhrūlalāṭe cāpyadhyardhaghrāṇamutkaṭam //
bhāgakṣayāvaśeṣārdhaṃ kalāpakṣīṇalocanam
kalāvaluptabhrūlekhaṃ likhitaṃ snigdhalekhayā //
na ca cchāyāgataṃ kālaṃ na cāvaṛjukopanam
khekārikatvācca nṛpa sācīkṛtamihocyate //
ardhaṃ netraṃ mukhe yasya luptamavabhruve tathā
bhaṅgo lalāṭamātraśca dṛśyānāṃ sārameva tu //
mātrārdhāṃ caikato gaṇḍaṃ dṛśyamardhakṛtakṣayam
mātrārdhaṃ kaṇḍarekhāyā yavamāviṣkṛtaṃ hanoḥ //
uraso'rdhaṃ mukhaṃ liptaṃ nābhyāsyācchiṣṭamaṃgulam
adhyardhaśeṣā ca kaṭī anyacca darśanīkṛtam //
adhyardhākṣaṃ parijñeyamākāreṇaivamādinā
cchāyāgatamiti proktaṃ paryāyeṇaitadeva tu //
yasyāvalokyate pārśvaṃ dakṣiṇaṃ savyameva vā
kṛtsnamanyarkṣayātaṃ tadaṅgamaṅgagatistathā //
ekākṣamekabhrūlekhamaranāmā lalāṭavat
ekaṃ śrotraṃ yadardhaṃ syāccibukārdhaṃ śiroruham //
gṛhītamānalāvaṇyamādhuryādiguṇānvitam
pārśvāgatamiti proktaṃ tatsyādbhittikasaṃjñitam //
apākruddhe kalakṣīṇe kaṇṭhadeśe tathaiva ca
bāhugaṇḍalalāṭeṣu kālākhyaṃ kṣayamāgatam //
bāhuvakṣaḥkaṭitaṭasthitigu...............
dvikalaṃ dvikalaṃ jñātvā yathābhāgaṃ kṛṣīkṛtam //
anurūpapramāṇena nātitīkṣṇāṅgameva ca
etadgaṇḍaparāvṛttaṃ sthānaṃ ca parikīrtitam //
pṛṣṭhato yadapi vyaktaṃ dehabandhaṃ manoharam
vakrabhrukuṭisarvajñasandhibandhanameva ca //
īṣacca darśitāpāṅgakapolajaṭhare punaḥ
prakāśitaikapārśvena susthiraṃ dṛṣṭihāri ca //
svahīnamānalāvaṇyamādhuryādiguṇānvitam
lekheṣu pustadeśeṣu pṛṣṭhāgatamiti smṛtam //
yasyordhamaṅgapatyena bhāgena samavasthitam
sthiterṣyābhamukherdhāṅge parivṛttivaśādbhavet //
kiñcicchāyāgatau kāryāvupariṣṭādadhaḥ puraḥ
ardhārdhagatasārūpyaṃ cirasagrāmyasaṃsthitam //
madhyena netraramyena yathāyogavilopinā
vijñeyaṃ dadhataḥ kāryaṃ parivṛttaṃ nareśvara //
samagradṛṣṭisphigdeśaṃ daṣṭapādatalaṃ tu yat
arvataḥ kṣīṇadṛṣṭārdhaṃ dṛśyā śeṣaṃ kaṭisthalam //
luptapādāṅgulitalaṃ dṛśyāśeṣataladvayam
caturasraṃ susampūrṇamabhayānakadarśanam //
prakāśīkṛtabāhuñca sudaṣṭamukhakandharam
luptaṃ jaṅghaikato jñeyaṃ nāmnā sthānaṃ samānataḥ //
nīcānyetāni sarvāṇi tathoktairabhirājitam
lakṣitairlakṣitavyāni tvayānukramaśo nava //
eṣāṃ prajñāvaśeṣeṇa vikārāṇi bahūnyapi
ekaikaśaśca bhūbhāgaiḥ kartavyāni yathāvadhi //
tvayā santaḥ samāsādya samyaṅ mānaṃ tu bhūtale // ३४ /
sthānānīmāni mānādyairguṇairlekhyāni yatnataḥ //
navaivaitāni dṛṣṭāni sarvabhāveṣvanindita //
sthānāni nādhikamataḥ paramasti hi kiṃcana //
jīvalokaṃ parikramya satataṃ sthāṇujaṅgamam
uttamādhamamadhyeṣu pramāṇaguṇataḥ sadā//
citraṃ vicitraṃ trividhaṃ pramāṇaṃ trayameva ca
kṣayavṛddhī ca kārtsyena mayā te'bhihite'nagha//
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kṣayavṛddhividhiṃ kramāta
citravidbhirasaṃjñeyaṃ samāsenetareṇa ca //
trayodaśavidhaivātra kṣayavṛddhirudāhṛtā
sthānānāṃ bahusaṃsthatvādaṅgāvayavasambhavā //
sthānaṃ pṛṣṭha gataṃ pūrvamavarjugatameva ca
madhyārdhārdhaṃ tathārdhārdhaṃ sācīkṛtamukhaṃ tathā //
nataṃ gaṇḍaparāvṛttaṃ pṛṣṭhāgatamathāpi ca
pārśvāgataṃ ca vijñeyamullepaṃ calitaṃ tathā //
uttānaṃ valitaṃ ceti sthānāni tu trayodaśa
kāryāṇyetāni sarvāṇi nāmasaṃsthānato nṛpa //
maṇḍalānīha vaiśākhapratyālīḍhakriyākramaiḥ
samāścārddhasamāḥ pādāḥ susthitāni calāni ca //
samāsamapadasthaṃ ca dvividhaṃ sthānakaṃ bhaveta
tadgatvā padabhūyiṣṭhaṃ sthānaṃ samapadaṃ smṛtam //
maṇḍalañca dvitīyaṃ syātsthānānyanyāni yāni ca
tānyekasamapādāni vicitrāṇi calāni ca //
tatra vaiśākhamālīḍhaṃ pratyālīḍhaṃ ca dhanvinām
citragomūtrakagataṃ viṣamaṃ khaḍgacarmiṇām //
calitaṃ khalitāyastamālīḍhaikapada kramam
śaktitomarapāṣāṇabhindipālādidhāriṇām //
suvalgitaṃ cakraśūlagadākuṇapadhāriṇām
ekapādasamasthānaṃ dvitīyena tu vidgalam //
śarīraṃ ca salīlaṃ syātsāvaṣṭaṃbhaiḥ kvaciddrutam
līlāvilāsavibhrāntaṃ viśāla jaghanasthalam //
sthiraikapādavinyāsaṃ strīrūpaṃ vilikhedbudhaḥ
pramāṇahīnastu jano'nubhūyātkālasya bhāvasya balātpṛthivyām //
iti pracintyātmadhiyā budhena kāryaṃ pramāṇaṃ kṣayavṛddhiyoge
iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavatrasaṃvāde citrasūtre kṣayavṛddhirnāmaikonacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ
3.40
// mārkaṇḍeya uvāca // //
triprakāreṣṭikācūrṇaṃ tryaṃśaṃ kṣiptvā mṛdastataḥ //
guggulaṃ samadhūcchiṣṭaṃ madhukaṃ murukaṃ guḍam
kusumbhaṃ tailasaṃyuktaṃ kṛtvā dadhyātsamāṃśakam//
tribhāgamagnidagdhāyā sudhāyāstatra cūrṇayet/२//
bilvajaṃ dvyaṃśamiśraṃ tatprakṣipya maṣakaṃ kaṣam//
vālukāṃśaṃ tato dadyātsvānurūpeṇa buddhimān
tataḥ śakalatoyena plāvayetpicchilena tam//
pariklinnaṃ samagraṃ tanmāsamātraṃ nidhāpayet
mārdavaṃ māsamātreṇa gatamuddhṛtya yatnataḥ //
dadyātpralepaṃ nipuṇaḥ śuṣkaṃ kuḍye vimṛśya tu
ślakṣṇaṃ samaṃ svavaṣṭabdhaṃ nimnonnatavinākṛtam //
na cātivanatāṃ yātaṃ na cātitanutāṅgatam
yadā śuṣkaṃ bhavetkuḍyaṃ tatpraliptamasatkṛtam //
tayā mṛdā sarjarasā tailabhāgāviyuktayā
ślakṣṇīkuryātprayatnena lepanaiḥ ślakṣṇamañjanaiḥ //
muhurmuhuśca kṣīreṇa siktā mārjanayatnataḥ
sadyaḥ śoṣamupāyātaṃ kuḍyaṃ tanmanujeśvara //
api varṣaśatasyānte na praṇaśyettu karhicit
anenaiva prakāreṇa dvividhairvarṇakairyutāḥ //
kartavyāścitravapuṣā vividhā maṇibhūmayaḥ
kuḍye śuṣke tithau śaste rūkṣe ca guṇasaṃyute //
citrāyoge viśeṣeṇa śvetavāsā yatātmavān//
brāhmaṇānpūjayitvā tu svasti vācya praṇamya ca //
tadvidaśca yathānyāyaṃ gurūm̐śca guruvatsalaḥ
prāṅmukho devatādhyāyī citrakarma samācaret //
śvetakādravakṛṣṇābhirvartikābhiryathākramam
ālikhya sthāpayedvidvānpramāṇe sthānake tathā //
tatastu rañjayedraṅgairyathāsthānānurūpataḥ
śyāmā gaurī tathā tasya cchaviḥ syāttāṃ pradarśayet //
tasyāśca lakṣaṇaṃ proktaṃ prāptāyā nṛpa vistare
mūlaraṅgāḥ smṛtāḥ pañca śvetaḥ pīto vilomataḥ //
kṛṣṇo nīlaśca rājendra śataśontarataḥ smṛtāḥ
pūrṇaraṅgavibhāgena bhāvakalpanayā tathā//
svabuddhyā kārayedraṅgāñśataśo'tha sahasraśaḥ
nīleṣvativyatikṛtiḥ pālāśa iti śasyate //
sa śuddhaḥ śvetamiśraśca nīlābhyadhika eva ca
ekādhikaṃ ca bhavati cchavīnāmanurūpataḥ //
śvetādhiko vā nyūno vā samāṃśaśceti sa tridhā
sa ekastambhanāyukto bahudhaivaṃ vikalpate //
tena dūrvāṃkurā pītaḥ kapitthaharitaḥ śubhāḥ
mudgaśyāmaprakṛtayaḥ kartavyāśchavayo nṛpa! //
nīlaḥ pāṇḍurasampṛkto viraṅgaḥ so'pyanekadhā
anyonyābhyadhikaṃ nyūnaṃ samāṃśavaśakalpanā //
tena nīlotpalanibhā māṣasacchāyasuprabhā
kriyate cchavayo ramyā yathāyogaviniścayāt //
lākṣayā śvetayā yuktā lākṣārodhapinaddhayā/
raktā raktotpalaśyāmā cchavirbhavati śobhanā//
sāpi nānāvidhānanyānvarṇānvikurute bahūn
raṅgadravyāṇi kanakaṃ rajataṃ tāmrameva ca //
abhrakaṃ gajavantaṃ ca sindūraṃ trapureva ca
haritālaṃ sudhā lākṣā tathā hiṅgulakaṃ nṛpa //
nīlaṃ ca manujaśreṣṭha tathānye santyanekaśaḥ
deśedeśe mahārāja kāryāste stambhanāyutāḥ //
lohānāṃ patravinyāsaṃ bhavedvāpi rasakriyā
saṃkaṭaṃ lohavinyastamabhrakaṃ drāvaṇaṃ bhaveta //
evaṃ bhavati lohānāṃ lekhane karmayogyatā
abhrakadrāvaṇaṃ proktaṃ surasendrajabhūmije //
cambhāṃkutho'tha bakulā niryāsastambhanādbhaveta //
sarveṣāmeva raṅgāṇāṃ sindūrakṣīra iṣyate
mātaṅgadūrvārasapaṭṭabaddhaiḥ saṃstambhitaṃ citramudārapucchaiḥ //
dhautaṃ jalenāpi na nāśayeta tiṣṭhatyanekānyapi vatsarāṇi
iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde raṅgavyatikaro nāma catvāriṃśattamo'dhyāyaḥ
Original text: viṣṇudharmottarapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0