Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.316.320

3.316
// ṛṣaya ūcuḥ //
kasya dānasya kaḥ pātraṃ tadvadasva mahāmate //
kasmindeśe tathā kāle kiñcid dattaṃ mahāphalam

// haṃsa uvāca // //
na dānaṃ yaśase dadyānna dadyānnopakāriṇe //
na nṛtyagītaśīlebhyo nāstikebhyaśca dhārmikaḥ

pāpaśīle na dātavyaṃ kadācidapi kiñcana //
pāpaśīle tu yaddattaṃ taddātudoṣamāvahet

dhanadastena pāpena śīghrameveha yujyate //
tasmātprāpya dhanaṃ puṇyaṃ puṇyaśīlaṃ samācaret

dhanadastena puṇyena yogamāpnotyasaṃśayam //
annadānena kartavyaṃ pātrāvekṣaṇamaṇvapi

annaṃ sarvatra dātavyaṃ dharmakāmena vai dvijāḥ //
sadoṣepi tu nirdoṣaṃ saguṇetiguṇāvaham

tasmātsarvaprayatnena deyamannaṃ sadaiva tu //
vidyādhyayanasaktānāmannadānaṃ mahāphalam

śubhānāmapyathānyeṣāṃ karmaṇāṃ dvijapuṅgavāḥ //
yasyānnamupayuñjāno naraḥ karmāṇi sādhayet

karma sādhayataḥ puṇyamannadātā tathāśnute //
dattvā nṛpatibhītānāṃ dhanināñca tathā dhanam

taskarebhyaśca bhītānāṃ phalamakṣayamaśnute //
yiyakṣatā tathā dattaṃ vyasane haṃtumicchatā

duḥkhānvitānāṃ dīnānāñcākṣayaṃ tatprakīrtitam //
vivāhamekhalābandhapratiṣṭhādiṣu karmasu

āpanneṣu ca yaddattaṃ tadakṣayyamudāhṛtam //
yajñopakaraṇaṃ dravyaṃ kṣattriye dvijapuṅgavāḥ

puṇyopayogi tadvaiśye śūdre śilpopajīvinam //
yasyopayogi yaddravyaṃ deyaṃ tasyaiva tadbhavet

yenayena ca bhāṇḍena yasya vṛttirudāhṛtā //
tattu tasyaiva dātavyaṃ puṇyakāmena dhīmatā

daṇḍaṃ kṛṣṇājinañcaiva tathā viprāḥ kamaṇḍalum //
cīraṃ puṇyamavāpnoti dattvaitāṃ brahmacāriṇe

vastraṃ śayyāsanaṃ dhānyaṃ dravyaṃ veśma paricchadam //
gṛhasthāya tu taddattaṃ jñeyaṃ bahuphalaṃ sadā

nīvāravalkalaṃ śākaṃ phalamūlaṃ ca gorasam //
vānaprasthāya taddattamanantaṃ parikīrtitam

bhikṣāpradānaṃ yataye pātradānaṃ tathā hitam //
saubhāgyadravya tāmbūlaraktavastrādikaṃ striyaḥ

strīṇāṃ pradānaṃ dātavyaṃ bhartṛhaste tu nānyathā //
proktaṃ saṃgrahaṇaṃ hyetadguptaṃ bhartuḥ prayacchataḥ

annaṃ pratiśrayaṃ cobhau pānthe dattaṃ mahāphalam //
vivāhādikriyākāle tatkriyāsiddhikārakam

yaḥ prayacchati dharmajñāḥ sośvamedhamavāpnuyāt//
āturebhyo dhanaṃ dattvā dānaṃ bahuphalaṃ labhet

bāle krīḍanakaṃ dattvā miṣṭamannaṃ tathaiva ca //
phalaṃ manoharaṃ vāpi agniṣṭomaphalaṃ labhet

miṣṭānnaṃ mānavo dattvā miṣṭānnāni tu kāṃkṣatām//
akṣayaṃ phalamāpnoti svargalokaṃ ca gacchati

śrīvihīne tathā dattvā bhojanaṃ dvijasattamāḥ //
vastraṃ śubhaṃ vā dharmajñāḥ puṇyaṃ mahadupāśnute

kṛpāsthānaparo viprā vidyutaḥ puruṣaḥ śriyā //
tasyānukampā katarvyā satāṃ vartmani tiṣṭhataḥ

kārye samudyamaṃ kṛtvā pareṣāṃ samupasthite //
akṣayaṃ phalamāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

yavasānāṃ pradānena dhenumatsu dvijātiṣu //
lavaṇānāñca dharmajñā phalamakṣayamaśnute

prasaveṣu tadā dattaṃ vyasanānyubhaye tataḥ //
taddānamakṣayaṃ proktaṃ puruṣasya vipaścitaḥ

dattvā brāhmaṇaśārdūlā jalamātramathārthine //
phalamakṣayamāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

kleśaṃ vinā dattamathārthine tu dānaṃ hi loke phaladaṃ niruktam //
abhyarthitenātha tato na kāryā vimānanā tvarthijanasya śaktyā

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu pātraviśeṣeṇa dānaviśeṣavarṇano nāma ṣoḍaśādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ

3.317
ṛṣaya ūcuḥ //
dānaṃ bahuphalaṃ kāle yasminyatparikīrtitam //
tattvamasmākamācakṣva tvaṃ hi sarvaviducyase

haṃsa uvāca //
saṃvatsare tathā dānaṃ tilasya ca mahāphalam //
paripūrve tathā dānaṃ yavānāṃ dvijasattamāḥ

iḍāpūrvennavastrāṇāṃ dhānyānāṃ cānupūrvake //
udāsaṃvatsare dānaṃ rajatasya mahāphalam

uttare tvayane proktaṃ vastradānaṃ phalapradam //
snānānulepanādīnāṃ vasante dvijapuṅgavāḥ

pānakānāṃ tathā grīṣme chatrāṇāṃ tadanantare //
śaradyannasya dharmajñā vastrāṇāmapi haimane

vahnidānaṃ naraḥ kṛtvā sūryasyodayanaṃ prati //
śiśire satataṃ vahniṃ tarpayitvā tathā tilaiḥ

kulmāṣaṃ saghṛtaṃ dattvā yathāśaktyā dvijātiṣu //
kāyāgnidīptiṃ prākāśyaṃ śatrunāśañca vindati

saktūnsitākhaṇḍayutāṃstrapusorvārukānvitān //
jalakumbhoparikṛtānakṣayaṃ phalamaśnute

madhyāhne prāvṛṣi snātaḥ satataṃ dvijapuṅgavāḥ //
tilapradānānmāghe tu prāpyalokaṃ sa gacchati

priyaṅguṃ phālgune dattvā priyo bhavati bhūtale //
caitre citrāṇi vastrāṇi saubhāgyaṃ mahadaśnute

apūpānāṃ pradānena vaiśākhe svargamaśnute //
chatradānaṃ tathā jyeṣṭhe sarvānkāmānupāśnute //
dattvā copānahau svargañcāṣāḍhe dhruvamaśnute

śrāvaṇe vastradānasya kīrtitaṃ sumahatphalam //
proṣṭhapāde tathā māsi pradānātphāṇitasya ca

āśvine ghṛtadānena rūpavānabhi jāyate //
kārtike dīpadānena sarvatraujasyamaśnuyāt

lavaṇaṃ mārgaśīrṣe tu dattvā saubhāgyamaśnute //
pauṣe kanakadānena parāṃ puṣṭiṃ tathaiva ca

puṣpāṇāṃ ca site pakṣe dānaṃ lakṣmīkaraṃ smṛtam //
phalānāṃ ca tathā dānaṃ kṛṣṇapakṣe mahāphalam

lavaṇājyaguḍopetamapūpaṃ sūryavāsare //
sahiraṇyaṃ naro dattvā na rogaistvabhibhūyate

evaṃvidhaṃ cendudine dadatsaubhāgyamāpnuyāt //
kāṣṭhadānaṃ bhaumadine śatrunāśamavāpnuyāt

bodhe krīḍanakānāñca dānaṃ bāleṣu śasyate //
jīvāhni vastradānena parāṃ puṣṭiṃ samaśnute

sarvatra ratimāpnoti śukre dattvā ratistriyam //
abhyaṅgaṃ sauradivase dattvā jīvitamāpnuyāt

kṛttikāsu suvarṇasya dānaṃ bahuphalaṃ smṛtam //
raktavastrasya rohiṇyāṃ saumyabhe lavaṇasya ca/3.317.२०//
kṛsarasya tathārdrāyāṃ cāditye rajatasya ca //
ghṛtasya ca tathā puṣye gandhānāmatha sarpabhe

tilānāñca maghāyoge priyaṅgorbhagadaivate //
āryamṇe cāpyapūpānāṃ sāvitre pāyasasya ca

citrāyāṃ citravastrāṇāṃ saktūnāṃ vāyudaivate //
aindrāgne caiva lohānāṃ maitre mālyaphalasya ca

chatrasya ca tathā śāke mūle mūlaphalasya ca //
himasya madhuyuktasya dānamāpye mahāphalam

viśveśvarennadānasya śravaṇe vasanasya ca //
dhānyasya vāsave viprā vāruṇe cauṣadhasya ca

ajapāde ca bījānāṃ sasyānāṃ tadanantare //
gorasānāṃ tathā pauṣṇe snānānāmatha cāśvine //

tilānāñca tathā dānaṃ bharaṇīṣu mahāphalam //
pratipadyatha puṣpāṇāṃ dvitīyāyāṃ ghṛtasya ca

tṛtīyāyāṃ tu vastrāṇāṃ caturthyāṃ kanakasya tu //
pañcamyāntu phalānāṃ vai ṣaṣṭhyāṃ snānasya mānadāḥ

saptamyāṃ cāpyapūpānāmaṣṭamyāñca guḍasya ca //
kulmāṣasya navamyāntu daśamyāṃ rajatasya ca

ekādaśyāṃ suvarṇasya dvādaśyāṃ vasanasya ca //
trayodaśyāṃ sugandhānāṃ sitāyāstadanantaram

dānañca paramānnasya pañcadaśyāṃ mahāphalam //
vaiśākhaśuklapakṣe tu tṛtīyāyāṃ dvijottamāḥ

yaddadāti naraśreṣṭhāstattadakṣayyamaśnute //
viśeṣeṇa tathā dānamakṣatānāṃ mahāphalam

māghe śravaṇasaṃyuktā yuktā syāddvādaśī yadā //
tiladānaṃ mahatpuṇyaṃ vināpi śravaṇena tu

māsi bhādrapade śukle navamyāṃ dvijapuṅgavāḥ //
godhūmabhaktāṃ saguḍāṃ dattvā puṇyamavāpnuyāt

etāni dānāni ca kālayoge proktāni puṇyāni mayā dvijendrāḥ //
deyāni sarvāṇi vināpi yogādyogena puṇyaṃ tvadhikaṃ niruktam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० kha० mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu kālayoge dānavidhivarṇano nāma saptadaśādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ/

3.318
ṛṣaya ūcuḥ //
vrataṃ nakṣatrasatrākhyaṃ sadānaṃ kathayasva naḥ //
sarvadharmabhṛtāṃ śreṣṭha pratyakṣāmaladarśana

haṃsa uvāca //
kṛttikāsu mahābhāgāḥ pāyasena sa sarpiṣā //
saṃtarpya brāhmaṇānsādhūm̐llokānprāpnotyanuttamān

rohiṇyāṃ prathitairmāsairmāṣairannena sarpiṣā //
payonupānaṃ dātavyaṃ cānṛṇārthaṃ dvijātaye

dogdhrīṃ dattvā savatsāṃ tu nakṣatre somadaivate //
gaccheta mānuṣām̐llokānsvargavāsamanuttamam

ārdrāyāṃ kṛsaraṃ dattvā tailamiśramupoṣitaḥ //
narastarati durgāṇi kṣuradhārāṃstu parvatān

pūpānpunarvasau dattvā tathaivānnañca śobhanam //
yaśasvī rūpasaṃpanno bahvanno jāyate kule

puṣye tu kanakaṃ dattvā kṛtaṃ vākṛtameva ca //
anālokeṣu lokeṣu somavatsa virājate

aśleṣāsu ca yo rūpyaṃ vṛṣabhaṃ vā prayacchati //
sa sarvabhayanirmuktaḥ śubhaṃ cāpyadhigacchati

maghāsu tilapūrṇāni varṇamānāni mānavaḥ //
pradāya putrapaśumāniha pretya ca modate

phālgunīpūrvasamaye brāhmaṇānāmupoṣitaḥ //
bhakṣyaṃ phāṇitasaṃyuktaṃ dattvā saubhāgyamṛcchati

ghṛtakṣīrasamāyuktaṃ vidhivatṣāṣṭikaudanam //
uttarāviṣaye dattvā svagarloke mahīyate

yadyatpradīyate dānaṃ cottarāviṣaye naraiḥ //
mahāphalamatītañca bhavatīti viniścayaḥ

haste hastirathaṃ dattvā caturyuktamupoṣitaḥ //
narastarati durgāṇi kṣuradhārāṃśca parvatān

citrāyāṃ vṛṣabhaṃ dattvā puṇyagandhāṃśca mānavaḥ //
caratyapsarasāṃ loke ramate nandane vane

svātīṣvatha dhanaṃ dattvā yadiṣṭatamamātmanaḥ //
prāpnoti lokānsa śubhānihaiva ca mahadyaśaḥ

viśākhāyāmanaḍvāhaṃ dhenuṃ dattvā ca dugdhadām //
saprāsaṅgaṃ ca śakaṭaṃ sadhānyaṃ vastrasaṃmitam

pitṝṃśca devānprīṇāti prāpya cānantyamaśnute //
na ca durgāṇyavāpnoti svagarlokaṃ ca gacchati

dattvā yathoktaṃ viprebhyo vṛttimiṣṭāṃ sa vindati //
narakādīṃśca sa kleśānna prāpnotīti niścayaḥ

anurādhāsu prāvāraṃ vastrāntaramupoṣitaḥ //
dattvā yugaśataṃ cāpi naraḥ svarge mahīyate

kālaśākaṃ tu viprebhyo dattvā martyaḥ samūlakam //
jyeṣṭhāyāmṛddhimiṣṭāñca gatimiṣṭāñca gacchati

mūle mūlaphalaṃ dattvā brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ//
sa pitṝnprīṇayatyeva gatimiṣṭāñca gacchati

atha pūrvāsvāṣāḍhāsu dadhipātrāṇyupoṣitaḥ //
kule vṛttopasampanne brāhmaṇe vedapārage

pradāya jāyate pretya kule sa bahugokule //
udakumbhaṃ sasarpiṣkaṃ prabhūtaṃ madhuphāṇitam

dattvottarāsvāṣāḍhāsu sarvām̐llokānsamaśnute //
dugdhe tvabhijite yoge dattvā madhughṛtāplutam

varma nityaṃ manīṣibhyaḥ svargaloke mahīyate //
śravaṇe kambalaṃ dattvā vastrāntaritameva ca

śvetena yāti yānena svargalokānasaṃvṛtān //
goprayuktaṃ dhaniṣṭhāsu yānaṃ dattvā samāhitaḥ

vastraraśminavaṃ sadyaḥ pretya rājyaṃ prapadyate //
gandhāñchatabhiṣagyoge dattvā sāgurucandanān

prāpnotyapsarasaḥ lokānpretya gandhāṃśca śāśvatān //
pūrvābhādrapadāyoge rājamāṣānpradāya ca //

sarvabhakṣyaphalopetaṃ sa vai pretya sukhī bhavet //
aurabhraṃ tūttarāyoge yastu māṃsaṃ prayacchati

sa pitṝnprīṇayatyeva pretya cānantyamaśnute //
kāṃsyopadohanāṃ dhenuṃ revatyāṃ yaḥ prayacchati

sa pretya kāmānādāya dātāramupatiṣṭhate //
rathamaśvasamāyuktaṃ dattvāśvinyāṃ narottamaḥ

hastyaśvarathasampannaṃ varcasvī jāyate kule //
bharaṇīṣu dvijātibhyastiladhenuṃ pradāya vai //
gāḥ suprasūtāścāpnoti naraḥ pretya yaśastathā

nakṣatrasattraṃ kathitaṃ mayaitadyatheṣṭalokābhigamāya puṃsām //
kṛtvā sakṛnnākagatastu kalpamāste mukhaṃ devapatiryathāsau

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu nakṣatrasatravidhānaṃ nāmāṣṭādaśādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ

3.319
// ṛṣaya ūcuḥ //
bhūya eva tvamācakṣva dānānāṃ kālayogataḥ //
phalaṃ dvijavarāsmākaṃ pratyakṣāmaladarśana

// haṃsa uvāca // //
saṃprāpya caitramāsasya śuklāṃ pañcadaśīṃ naraḥ //
citraṃ vastrayugaṃ dattvā sopavāso dvijātaye

brāhmaṇāṃścāparaṃ viprāḥ saubhāgyaṃ mahadāpnuyāt //
vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāntu brāhmaṇānsapta pañca vā

kṣaudrayuktaistilaiḥ kṛṣṇairvācayedyadi vetaraiḥ //
prīyatāṃ dharmarājeti yadvā manasi varttate

yāvajjīvakṛtātpāpāttatkṣaṇādeva mucyate //
tasminneva tathā kāle sakhuraṃ kṛṣṇamārgaṇam

tilaiḥ pracchādya vāsobhiḥ sarvaratnairalaṃkṛtam //
tapasyante ca dātavyo mahī savanakānanā

kṛṣṇājine tilānkṛtvā hiraṇyamadhusarpiṣā //
dadāti yastu viprāya sarvaṃ tarati duṣkṛtam

sopavāsastathā jyeṣṭhe pūrṇe tu śaśalakṣmaṇe //
upānahau tathā cchatraṃ dattvātyantasukhī bhavet

āṣāḍhyāmannadānasya prāpnotyannaṃ naro bahu //
jaladhenupradānena śrāvaṇyāṃ svargamāpnuyāt

godānaṃ proṣṭhapāde tu paurṇamāsyāṃ mahāphalam //
āśvayujyaṃ kāṃsyapātrāṃ ghṛtapūrṇaṃ dvijātaye

suvarṇañca tathā dattvā dīptimāṃstvabhijāyate //
kārtikyāṃ candravarṇābhamanyavarṇamathāpi vā

ratnairgandhaistathā dhānyairbījairvastraistathaiva ca //
kṛtvā yuktamathokṣāṇaṃ dattvā dīpānsamantrataḥ

candrodaye naro dattvā sarvapāpaiḥ pramucyate //
kāntāre yamamārge tu tenāsau vrajate sukham

sarvāṇi cāsya bhogāni tatra cāsau prayacchati //
mārgaśīrṣe tathā māse pūrṇe śiśiradīdhitau

mahārajatayuktena vāsasā dvija puṅgavān //
ācchādya kāṃsyapātrasthaṃ prasthaṃ kṛtvā samāhitaḥ

lavaṇasya tu mukhyasya cūrṇitasya dvijottamāḥ //
dattvā suvarṇanābhantu tasminneva dvijātaye

saubhāgyarūpalāvaṇyayukto bhavati mānavaḥ //
gaurasarṣapakalkena pauṣyāmutsāhito naraḥ

gavyasyājyasya kumbhena sobhiṣiktastvanantaram //
virūkṣitastathā snātaḥ sarvabījauṣadhījalaiḥ

gandharatnaphalopetairghṛtena tadanantaram //
sa suvarṇaṃ mukhaṃ dṛṣṭvā tatpradadyāddvijātaye

ghṛtena snapitaṃ viṣṇuṃ śaktyā sampūjayettataḥ //
ghṛtañca juhuyādvahnau ghṛtaṃ dadyāddvijātaye

kartre vastrayugaṃ dadyātsopavāsaḥ samāhitaḥ //
karmaṇānena dharmajñāḥ puṣṭimāpnotyanuttamām

māghyāṃ kṛtvā tilaiḥ śrāddhaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate //
svāstīrṇaṃ śayanaṃ dattvā phālgunyāṃ brāhmaṇasya tu

rūpadraviṇasaṃyuktāṃ bhāryāṃ pakṣavatīṃ tathā //
naraḥ prāpnoti dharmajñaḥ puṣṭimāpnotyanuttamām

tathā nāryapi bhartāraṃ nātra kāryā vicāraṇā //
paurṇamāsīṣu caitāsu māsarkṣasahitāsu ca

eteṣāmeva dānānāṃ phalaṃ daśaguṇaṃ bhavet //
mahatpūrvāsu caitāsu phalamakṣayyamaśnute

dvādaśyāṃ caitraśuklasya citravastraprado naraḥ //
akṣayaṃ phalamāpnoti nākaloke ca gacchati

vaiśākhamāse dvādaśyāṃ rukmadānāttathaiva ca //
chatropānahayordānājjyeṣṭhe māsi dvijottamāḥ

svāstīrṇaṃ śayanaṃ dattvā prīṇayedbhogiśāyinam //
āṣāḍha śukladvādaśyāṃ śvetadvīpe mahīyate

śrāvaṇe vastradānena viṣṇuloke mahīyate //
godaḥ prayāti golokaṃ māsi bhādrapade dvijāḥ

prīṇayedaśvaśirasaścāśvaṃ dattvā tathāśvine //
viṣṇulokamavāpnoti kulamuddharati svakam

saromavastradānena kārtike divamāpnuyāta ///
pradānaṃ lavaṇānāntu mārgaśīrṣe mahatphalam

dhānyānāñca tathā pauṣe dāruṇaṃ cāpyanantare //
phālgune sarvagandhānāṃ nātra kāryā vicāraṇā/

bhāgyarkṣasaṃyutā caitrī dvādaśī syānmahāphalā //
hastayuktātha vaiśākhī jyeṣṭhe tu svātinā tathā

jyeṣṭhāyāñca tathāṣāḍhe mūlopetā ca vaiṣṇave //
tathā bhādrapade māsi śravaṇena tu saṃyutā

āśvine dvādaśī puṇyā bhavatyājarkṣasaṃyutā //
kārtike revatīyuktā saumye kṛttikayā tathā

pauṣe mṛgaśiropetā māghe cādityasaṃyutā //
phālgune puṣyasahitā dvādaśī pāvanā parā

nakṣatrayuktāsvetāsu tathā dānamupoṣitaḥ //
sarvakāmaphalaṃ jñeyamanantaṃ dvijasattamāḥ

meṣasaṃkramaṇe bhānormeṣadānaṃ mahāphalam //
vṛṣasaṃkramaṇe dānaṃ gavāṃ proktaṃ tathaiva ca

śayanāsanadānañca mithunopagate ravau //
karkapraveśe saktūnāṃ sitayā ca tathaiva ca

guḍaphāṇitakhaṇḍānāṃ sitāyāśca tathā dvijāḥ //
lavaṇājyaphalānāñca tathā haritakasya ca

tathā caivodakuṃbhānāṃ dānaṃ jñeyaṃ mahāphalam //
siṃhapraveśe pātrāṇāṃ taijasānāṃ tathaiva ca

kanyāpraveśe vastrāṇāṃ surabhīṇāṃ tathaiva ca //
tulāpraveśe dhānyānāṃ bījānāmapi cottame

kīṭapraveśe vastrāṇāṃ veśmanāṃ dānameva ca //
dhanvipraveśe vastrāṇāṃ yānānāñca mahāphalam

mṛgapraveśe dārūṇāṃ dānamagnestathaiva ca //
kumbhapraveśe dānaṃ tu gavāmarthe tṛṇasya tu //
mīnapraveśe sthānānāṃ mālyānāmapi cottamam

dānānyathaitāni mayā dvijendrā. proktāni kāle tu naraśca dattvā //
prāpnoti kāmānmanasā tvabhīṣṭāṃstasmātpraśaṃsanti mahāpradānam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu dvādaśapaurṇamāsīdānaphalanirūpaṇaṃ nāmaikonaviṃśādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ

3.320
ṛṣaya ūcuḥ //
puṇyayajñakriyāḥ proktā ye narā dhanasaṃyutāḥ //
tathā madhyamavṛttānāṃ dānāni vividhāni ca

kathitānyalpavṛttānāṃ dānāni vividhāni ca //
ye narā vittarahitāsteṣāṃ dharmakriyāṃ vada

haṃsa uvāca //
upavāsakriyā teṣāṃ paramaṃ dharmakāraṇam //
vittānvitānāñca tathā praśastā sā mahāphalā

sāyaṃ prātastu bhuñjāno nāntarātūdakampiban //
ṣaḍbhirvarṣairnaro lokaṃ prāpnoti manasepsitam

śubhānāmuttamaṃ caitaddhanyaṃ nityakṛtaṃ bhavet //
yatheṣṭalokadaṃ puṇyaṃ mānuṣyepi mahāphalam

upavāsaṃ naraḥ kurvanmāsimāsi dvijottamāḥ //
uṣitvā suciraṃ loke mānuṣye jāyate yadā

tadā bhavati dīrghāyurdhanavānrūpasaṃyutaḥ //
pakṣepakṣe tathā kurvandviguṇaṃ phalamaśnute

māsemāse trirātrantu yaḥ kuryānmānavottamaḥ //
gāṇapatyamavāpnoti svargalokaparicyutaḥ

pakṣepakṣe trirātrantu kṛtvā bhavati pārthivaḥ //
svargalokātparibhraṣṭaḥ sucireṇa mahābalaḥ

dvijastrirātraṃ kurvīta na tu śūdraḥ kathañcana //
ṣaṣṭhakālāśanaṃ tasya tapaḥ paramihocyate

śūdrastrirātraṃ kurute viṣaye yasya bhūpateḥ //
tasya sīdati tadrāṣṭraṃ vyādhidurbhikṣataskaraiḥ

tapaḥ kurvīta śūdrastu caikadvidivasāntaram //
yathāśakti dvijaśreṣṭhāstena kāmānupāśnute

ataḥ parantu varṇānāṃ māsemāse dvijottamāḥ //
eka kālāśanānāntu śṛṇudhvaṃ phalamuttamam

caitrantu niyato māsaṃ caikabhaktena yaḥ kṣipet //
suvarṇamaṇimuktāḍhye kule mahati jāyate

nirasyedekabhaktena vaiśākhaṃ yo dvijottamaḥ //
naro vā yadi vā nārī jñātīnāṃ śreṣṭhatāṃ vrajet

jyeṣṭhāmūlaṃ tu yo māsamekabhaktena vartayet //
aiśvaryamatulaṃ śreṣṭhaṃ pumāṃstrī vābhijāyate

āṣāḍhamekabhaktena sthitvā māsamatandritaḥ //
bahudhānyo bahudhano bahuputraśca jāyate

śrāvaṇaṃ niyato māsamekabhaktena yaḥ kṣipet //
yatra tatrābhiṣekena yujyate jñātivardhanaḥ

proṣṭhapādantu yo māsaṃ yaḥ kuryādekabhojanam //
dhanāḍhyaḥ sphītamatulaṃ caiśvaryaṃ pratipadyate

tathaivāśvayujaṃ māsamekabhaktena yaḥ kṣipet //
medhāvī vāhanāḍhyaśca bahuputraśca jāyate

kārtikantu naro māsaṃ yaḥ kuryādekabhojanama //
śūraśca bahubhāryaśca kīrtimāṃścaiva jāyate

māgarśīrṣantu vai māsamekabhaktena yaḥ kṣipet //
kṛṣibhāgī bahudhano bahudhānyaśca jāyate

pauṣamāsantu viprendrā bhaktenaikena yaḥ kṣipet//
subhago darśanīyaśca yaśobhāgī ca jāyate

māghantu niyataṃ māsamekabhaktena yaḥ kṣipet //
kṛṣibhāgī bahudhano dhānyavānabhijāyate

bhagadaivantu yo māsamekabhaktena yaḥ kṣipet //
śrīsatkule jñātimadhye sa mahattvaṃ prapadyate

strīṣu vallabhatāṃ yāti vaśyāścāsya bhavanti tāḥ //
yathoktaphaladāścaite varṣairdvādaśabhiḥ smṛtāḥ

yastu saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ caikāhāro bhavetsadā //
atirātrasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

tathā saṃvatsaraṃ pūrṇamekāntaritabhojanaḥ //
yajñaṃ bahusuvarṇākhyaṃ dhruvamāpnoti vai dvijāḥ

abdamekaṃ tṛtīyehni bhuṃjānaśca tathā naraḥ //
vājapeyasya yajñasya kathitaṃ dvijasattamāḥ

ekakālaṃ tu bhuñjānastvabdamekaṃ tu pañcame //
svarge dvādaśapadmāni varṣāṇāṃ sa ca modate

ṣaṣṭheṣaṣṭhe tathaivābdaṃ tvaśnānaḥ prayato naraḥ //
aṣṭādaśaiva padmāni varṣāṇāṃ divi modate

divase saptame cābdaṃ bhuñjānastvekabhojanam //
ṣaṭtriṃśatsa tu padmāni varṣāṇāṃ divi modate

aṣṭame divase cābdaṃ bhuñjānaḥ prayataḥ sadā //
padmāni nāke pañcāśadvarṣāṇāṃ divi modate

yastu saṃvatsaraṃ bhuṅkte daśame daśame'hani //
kalpamekaṃ sa viprendra devavaddivi modate

ekādaśe tu divase yaḥ prāpte prāpnute haviḥ //
śatakalpadvayaṃ nāke modate devavaddivi

divase dvādaśe yastu prāpte vai prāśnute haviḥ //
trīṇi kalpānyasau nāke bhuṅkte devasukhānvitaḥ

trayodaśe tu divase yaḥ prāpte prāpnute haviḥ //
tasya kalpāni catvāri gatirnāke prakīrtitā

caturdaśe tu divase yaḥ prāpte prāpnute haviḥ //
sapta tasya tu kalpāni gatirnāke prakīrtitā

saṃvatsaraṃ tu bhuñjāno naraḥ pañcadaśe haviḥ //
nāke vasati dharmātmā deśe kalpānyasaṃśayam

abdamekaṃ tathā'śnānaḥ pakṣe dinayutena yaḥ //
sa tu kalpaśataṃ viprā devavaddivi modate

dine saptadaśe prāpte yaḥ prāśedekabhojanam //
svarge sa modate viprāḥ pañca kalpaśatāni ca

aṣṭādaśe ca divase yaḥ prāśedekabhojanam //
nāke kalpe sahasraṃ tu naraḥ kartābhimodate

ekonaviṃśe divase yo bhuṃkte caikabhojanam //
sa tu kalpasahasrantu sārdhaṃ nāke ca modate

ekakālaṃ ca bhuñjānaḥ prāpte viṃśatame dine //
kalpānāṃ tu sahasre dve nākasthaḥ pūjyate suraiḥ

ekaviṃśe tu divase yaḥ kuryādekabhojanam //
trīṇi kalpasahasrāṇi tasya nāke gatirbhavet

dvāviṃśe divase prāpte yo bhuṃkte caikabhojanam //
catvāri sa ca kalpānāṃ sahasraṃ prāpnuyāddivi

trayoviṃśe ca divase yaḥ prāśedekabhojanam //
pañca kalpasahasrāṇi svargasthaḥ sa tu modate //

caturviṃśe tu divase yaḥ prāśedekabhojanam //
sapta kalpasahasrāṇi nākasthaḥ sa tu modate

pañcaviṃśattame cāhni yaḥ prāśedekabhojanam //
daśa kalpasahasrāṇi svargasthaḥ sa tu modate

ṣaḍviṃśe divase yastu prāśnīyādekabhojanam //
sa tu kalpasahasrāṇi caturviṃśaḥ naro bhavet

saptaviṃśe tu divase yaḥ prāśedekabhojanam //
sa tu kalpasahasrāṇi nākasthopi ca modate

aṣṭāviṃśe tu divase yaḥ prāśedekabhojanam //
sa tu kalpasahasrāṇi catvāriṃśatsu modate

ekonaviṃśe divase yaḥ prāśedekabhojanam //
sa tu kalpasrahasrāṇāṃ pañcāśannākago bhavet

yastu triṃśaddine prāpte cāśnīyādekabhojanam //
sa tu kalpasahasrāṇāṃ nākasthaḥ pūjyate śatam

māsemāse gate prāyaḥ prāśnīyādekabhojanam //
pauruṣaṃ sa dinaṃ nāke devavanmodate sadā

sarve vratāstu kavyāya varṣamekaṃ sukhāvahāḥ //
varṣe tu phaladāḥ proktā nātra kāryā vicāraṇā

snānaṃ sarveṣu kartavyaṃ kāryo homastathaiva ca //
na bhoktavyaṃ tathā māsaṃ vratasya phalamaśnute

āśritya tīrthaṃ yadi vāpi devaṃ vratānyathaitāni mahāphalāni //
kāryāṇi naitānyadhikāstu māsāstataḥ paraṃ nānaśanaṃ pradiṣṭam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeya vajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsūpavāsavidhivarṇanaṃ nāma viṃśatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ