Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.291.295

3.291
// haṃsa uvāca //
gāvaḥ pavitrā maṅgalyā goṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ //
yathā devā yathā vedā brāhmaṇāśca yathā dvijāḥ

tathā gāvo vinirdiṣṭāḥ sarvalokasukhāvahāḥ //
ekaikaṃ brāhmaṇaṃ jñeyaṃ tayoryajñaḥ pratiṣṭhitaḥ

vipreṣu mantrāstiṣṭhanti goṣu santiṣṭhate haviḥ //
gavāṃ dānaṃ dvijaśreṣṭhā duṣkṛtānyapakarṣati

gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiśca pañcamam //
pavitrametannirdiṣṭaṃ narāṇāṃ śodhanaṃ param

maṅgalyāśca pavitrāśca rakṣoghnā rocanāstathā //
tāsāṃ śṛṅgodakaṃ viprā jāhnavīsalilopamam

gavāṃ kāṇḍūyanānmartyaḥ sarvaṃ pāpaṃ vyapohati //
tāsāṃ grāsapradānena mahatpuṇyamavāpnuyāt

tāsāṃ ca pracaraṃ kṛtvā tathaiva salilāśayam //
svargalokamupāśnanti bahūnyabdagaṇāni tu

tāsāṃ pracārabhūmiṃ tu kṛtvā prāpnoti mānavaḥ //
aśvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam

tāsāmāvasathaṃ kṛtvā nagarādhipatirbhavet //
tathā lavaṇadānena saubhāgyaṃ mahadaśnute

āturāṃ paṅkalagnāṃ vā coravyāghrabhayārditām //
mokṣayitvā dvijaśreṣṭhāstvaśvamedhaphalaṃ labhet

tāsāmauṣadhadānena virogastvabhijāyate //
vipramocya bhayebhyaśca na bhayaṃ vidyate kvacit

krītvā caṇḍālahastācca gomedhasya phalaṃ labhet //
gopakastvasya cānyasya krītvā hastāttathaiva ca

kṛtvā śītātapatrāṇaṃ tāsāṃ svargamavāpnuyāt //
utthitāsūtthitastiṣṭhedviṣṭhitāsu ca viṣṭhitaḥ

bhuktavatsu tu cāśnīyājjale pīte pibettu ca //
gomūtreṇācaretsnānaṃ gopurīṣāttathā yavaiḥ

śarīrayātrāṃ kurvīta gorasairatha vā dvijāḥ //
etaddhi govrataṃ māsātsarvakalmaṣanāśanam

ekāṃ gāṃ dhārayenmāsaṃ dadyāttasyāstathā yavān //
gomayāttānsamaśnīyānmāsamekamataḥ śuciḥ

māsānte tāṃ tathā dhenuṃ dadyādviprāya bhaktimān //
vratametatsamuddiṣṭaṃ sarvakalmaṣanāśanam /

rājasūyāśvamedhābhyāṃ vratametattathādhikam //
vratenānena cīrṇena kāmāniṣṭānavāpnuyāt

vimānenārkavarṇena brahmalokaṃ ca gacchati //
vināpi gopradānena vratametanmahāphalam

trirātraṃ saptarātraṃ vā śaktiṃ jñātvā tathā svakām//
gavāṃ nirhāranirmuktairvṛttiṃ kṛtvā tathā yavaiḥ

pāpamokṣamavāpnoti puṇyaṃ ca mahadaśnute //
rajaśca gokhurodbhūtaṃ sarvakalmaṣanāśanam

yādṛśāttādṛśāddeśānnātra kāryā vicāraṇā //
maṅgalyaṃ ca pavitraṃ ca tadalakṣmīvināśanam

gavāṃ hi parivāsena bhūmiḥ śuddhimavāpnuyāt //
taddhi śuddhaṃ yadā veśma yatra tiṣṭhanti dhenavaḥ

tāsānniḥśvāsavātena puraṃ nīrājanaṃ bhavet //
tāsāṃ saṃsparśanaṃ puṇyaṃ duḥsvapnāghavināśanam

grīvāmastakasandhau tu tāsāṃ gaṅgā pratiṣṭhitā /
sarvadevamayā gāvaḥ sarva tīrthamayāstathā

tāsāṃ lomāni puṇyāni pavitrāṇi tathā dvijāḥ //
gomayenopaliptaṃ tu śuci sthānaṃ prakīrtitam

agnyāgārasurāgārāngomayenopalepayet //
gomaye tu sadā lakṣmīḥ svayameva vyasthitā

gomūtre ca tathā gaṅgā dadhikṣīraghṛteṣu ca //
sadā vyavasthitaṃ somaṃ rocanāyāṃ sarasvatī

viṣṇuryajñaḥ samākhyātaḥ sa ca goṣu pratiṣṭhitaḥ //
tasmādgāvo vinirdiṣṭā viṣṇureva purātanaiḥ

pūjyāstāstu namaskāryāḥ kīrtanīyāśca tāstathā //
tāsāmāhāradānaṃ ca kāryaṃ śuśrūṣaṇaṃ tathā

śuśrūṣaṇeneha gavāṃ dvijendrāḥ prāpnoti lokānamalānviśokān//
tasmātprayatnena gavāṃ hi kāryaṃ śuśrūṣaṇaṃ dharmaparairmanuṣyaiḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mā० saṃ० munīnprati haṃsagītāsu gośuśrūṣā nāmai kanavatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

3.292
haṃsa uvāca //
yo dayāvānsa puruṣo nirghṛṇo rākṣaso mataḥ //
rākṣasānāmapi ghṛṇā vidyate dvijasattamāḥ //

nirghṛṇāḥ pratipadyante ghoraṃ narakamañjasā //
vadhabandhaparikleśānmānuṣye'tha labhanti te

vyādhyārtā duḥkhitā dīnā daridrāśca bhavanti te //
dayānvitā virājante nākamāsādya mānavāḥ

tasmāddayāvatā bhāvyaṃ tṛṇeṣvapi vipaścitā //
tṛṇānyapi sajīvāni teṣāṃ kuryānna pīḍanam //

kīṭe pataṅge ca paśau dayā kāryā tathā mṛge //
varṇottame varṇahīne patite varṇasaṅkare

sarvatraiva dayā kāryā sarvakāmaphalapradā //
vratānāmapi sarveṣāṃ śreṣṭhamekaṃ dayāvratam

duḥkhārtaṃ prāṇinaṃ kiñciduḥkhānmokṣayate dvijāḥ //
vahniṣṭomaphalaṃ proktaṃ nātra kāryā vicāraṇā

paricaryāṃ tathā kṛtvā sāntvayetprāṇino dvijāḥ//
brahmalokamavāpnoti dayāvāntena karmaṇā

śleṣmamūtrapurīṣāṇāṃ vyādhitasyājugupsakaḥ //
sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute

mṛtasya vāpyanāthasya na jugupsanti ye narāḥ //
kurvanti caiva saṃskārānte narāḥ svargagāminaḥ

agnidāhājjalācchastrāttathānyasmādupadravāt //
prāṇino mokṣaṇaṃ kṛtvā svargaloke mahīyate

bandhanātprāṇinaḥ kṛtvā mokṣaṇaṃ ca tathā dvijāḥ//
sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute

yasmāddhi prāṇinaṃ duḥkhātpuruṣo mokṣayetkvacit//
na tadduḥkhamavāpnoti yatrayatrābhijāyate

sarvabhūteṣu yo dānaṃ caikasattve ca yā dayā //
sarvasattvapradānāddhi dayā jñeyā mahāphalā

dayānvitānāṃ tridaśendralokā dayānvitānāṃ ca pitāmahasya //
dayānvitānāṃ ca samastakāmā lokadvaye vipravarā pradiṣṭāḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu dayāvarṇano nāma dvinavatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

3.293
// haṃsa uvāca // //
dākṣiṇyaṃ paramaṃ loke nṛṇāṃ saṃvananaṃ param //
dākṣiṇyayuktasya tathā pareṣāṃ priyakāritā

priyāṇyācarate yastu pareṣāṃ manujottamaḥ //
samāpnoti priyāṇyeva lokayorubhayordvijāḥ

pratyakṣaṃ ca parokṣaṃ ca pareṣāmācaretpriyam //
priyeṇa vipriyaṃ haṃti priyeṇa priyamāpnuyāt

mṛdunā dāruṇaṃ hanti mṛdunā haṃti mārdavam //
sarvaṃ hi mṛdunā hanti tasmāttīkṣṇataro mṛduḥ

mṛdoriha vadānyasya devā nighnanti śātravān //
abhicāraḥ sa śatrūṇāṃ narasya mṛdutā tathā

nareṇa mṛdunā dagdhā mārdavenābhitastu ye //
na prarohaṃti te viprā bījā dagdhā yathā tathā

dākṣiṇyamekaṃ subhagatvaheturdākṣiṇyamekaṃ tridivasya hetuḥ //
dākṣiṇyamāsthāya jayedarātīndākṣiṇyayuktastu sadā bhavecca

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṃḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu dākṣiṇyavarṇano nāma trinavatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

3.294
// haṃsa uvāca // //
saṃrohatīṣuṇāviddhaṃ vanaṃ paraśunā hatam //
vācā duruktaṃ bībhatsaṃ na saṃrohati vākkṛtam

mitrāṇi yāṃti śatrutvaṃ narasyāpriyavādinaḥ //
anarthāḥ svayamāyāṃti mṛto narakamṛcchati

tasmādbhāvyaṃ manuṣyeṇa smitapūrvābhibhāṣiṇā //
pratyakṣaṃ ca parokṣaṃ ca sarveṣāṃ priyabhāṣiṇām

mitratāṃ yāṃti ripavo narāṇāṃ priyabhāṣiṇām //
rakṣāṃsyapi nigṛhyante puruṣaiḥ sāntvavādibhiḥ

priyavākyātparaṃ loke nāsti saṃvananaṃ param //
priyo bhavati lokānāṃ priyavādī tathā naraḥ

priyaṃvadānāṃ sakalaṃ jagadetatsthitaṃ vaśe //
priyaṃvadānāṃ śatrutve nāsti kaścijjagattraye

priyaṃvadāḥ saukhyamihāpnuvaṃti priyaṃvadā nākamatha prayāṃti //
priyaṃvadāḥ sarvamathāpnuvaṃti priyaṃvadaḥ syādata eva nityam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० khaṃḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu priyaṃvadapraśaṃsā nāma caturnavatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

3.295
// haṃsa uvāca //
alasānāṃ manuṣyāṇāṃ sadā duḥkhaṃ daridratā //
ālasyaṃ pātakaṃ loke ālasyaṃ bhūtināśanam

nādhigacchanti bhoktavyamalasā ye narādhamāḥ //
alasānāṃ manuṣyāṇāṃ prāptopyartho vinaśyati

tasmānnityaṃ manuṣyeṇa dākṣyaṃ kāryaṃ vijānatā //
dakṣaḥ sarvamavāpnoti yatkiñcinmanasecchati

dharme cārthe ca kāme ca mokṣe ca dvijasattamāḥ //
bhājanaṃ sarvakāleṣu dakṣa eva sadā naraḥ////
ākṛṣya dakṣaḥ keśeṣu vimukhāmapi ca śriyam //
svīkaroti mahābhāgā dakṣe sarvaṃ pratiṣṭhitam

utthānadhīraḥ puruṣo vāgvīrānadhitiṣṭhati //
utthānadhīraṃ vāgdhīrā ramayanta upāsate

utthānavāneva divaṃ prayāti utthānavāneva paraṃ padañca //
utthānavāneva naro jayī syāttasmātsadotthānapareṇa bhāvyam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० kha० mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu utthānapraśaṃsā nāma pañcanavatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ