Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.221.225

3.221
// vajra uvāca //
kiṃ nu kṛtyatamaṃ loke manuṣyāṇāṃ prakīrtitam //
etatpṛṣṭo mamācakṣva sarvadharmabhṛtāṃ vara

mārkaṇḍeya uvāca //
antarvedi bahirvedi pūjā kāryā divaukasām //
etatkṛtyatamaṃ loke puruṣasya vipaścitaḥ //

antarvedyāṃ ca yajanaṃ bahuvittasya kīrtitam//
svalpavittasya dharmajña bahirvedi prakīrtitam

puṣpānnagandhanaivedyastotrādhyayanakarmaṇā //
dhūpadīpanamaskārairnityaṃ pūjyā divaukasaḥ

tato'pi niyamaiścaiva brāhmaṇānāṃ ca tarpaṇaiḥ //
bahiḥ śuśrūṣayā caiva dānena vividhena ca

sadaiva pūjitā devāstuṣṭimāyānti yādava //
svesve kālaviśeṣeṇa kālaḥ pūrvodito mayā

vajra uvāca //
devatāḥ kāśca kasminnu kāle saṃpūjayetsadā //
devatāpūjane kāryaṃ viśeṣānmama kīrtaya

mārkaṇḍeya uvāca //
kālaṃ tathāhaṃ vakṣyāmi devatāpūjane pṛthak //
saṃvatsareṇa dharmajña sopavāsasya sarvadā

brahmāṇaṃ pūjayeddevaṃ satataṃ prathamehani //
pakṣadvaye mahābhāga pañcadaśyāmupoṣitaḥ

saṃvatsareṇa dharmajña vidyādbahusuvarṇakam//
haṃsayuktena yānena brahmaloke ca gacchati

caitramāsasya yā śukle prathamā pratipadbhavet/
tadahni brahmaṇaḥ kṛtvā sopavāsastu pūjanam

saṃvatsaramavāpnoti saukhyāni bhṛgunandana //
kālasyāvayavāḥ sarve tasminnahani pūjitāḥ//१२/
graharkṣāṇi ca dharmajña saukhyaṃ dadyādanuttamam//
saṃvatsarādhipaṃ nāgaṃ tasminnahani pūjayet

grahebhyaḥ saukhyamāpnoti svāsthyamagryaṃ tathaiva ca//
tatrāhni brahmaṇā sṛṣṭaṃ trailokyaṃ prathamaṃ dvija

dakṣaṃ prajāpatiṃ nityaṃ dvitīyāyāmathārcayet //
phalamāpnoti dharmajña gosavasya na saṃśayaḥ

tathā nāsatyayoḥ kṛtvā tasminnahani pūjanam //
nityamārogyamāpnoti tathā rūpaṃ ca bhārgava

śuklapakṣadvitīyāyāṃ bālacandrasya pūjanam//
kṛtvā dattvā ca lavaṇaṃ prāgrātrau subhago bhavet

sādhyā dvādaśa ye proktāsteṣāṃ kṛtvā tu pūjanam//
tṛtīyasyāṃ mahābhāga dvādaśāhaphalaṃ labhet

tṛtīyāyāṃ tathābhyarcya brahmaviṣṇumaheśvarān//
pṛthakpṛthaṅmahābhāga trivargaphalabhāgbhaveta //

trīṃllokāṃśca tadā rāma samyaksaṃpūjayennaraḥ //
aiśvaryaṃ mahadāpnoti gatimagryāṃ ca vindati

tṛtīyā śrāvaṇe kṛṣṇā yā syācchravaṇasaṃyutā //
tasyāṃ saṃpūjya govindaṃ puṣṭimagryāmavāpnuyāt

vaiśākhaśuklapakṣe tu tṛtīyāyāmupoṣitaḥ//
akṣayaṃ phalamāpnoti sarvasya sukṛtasya tu

sā tathā kṛttikopetā viśeṣeṇa ca pūjitā //
tatra dattaṃ hutaṃ taptaṃ sarvaṃ saphalamucyate

akṣayā sā tithiryasmāttasmātsukṛtamakṣayam //
akṣataiḥ pūjyate viṣṇustena sāpyakṣatā smṛtā

akṣataistu naraḥ snāto viṣṇordattvā tathākṣatān //
saktūnsusaṃskṛtām̐ścaiva hutvā caiva tathākṣatān

vipreṣu dattvā tāneva tathā saktuṃ susaṃskṛtam //
yavānnabhuṅ mahārāja phalamakṣayyamaśnute

ekāmapyuktavatkṛtvā tṛtīyāṃ bhṛgunandana //
eṣāmabdatṛtīyānāṃ sarvāsāṃ tatphalaṃ bhavet

proktāstu bhṛgavo nāma devā dvādaśa ye purā //
caturthyāṃ pūjanaṃ teṣāṃ kṛtvā divamavāpnuyāt

yamasya pūjanaṃ kṛtvā caturthyāmeva dhārmikaḥ //
nāpnoti nārakaṃ duḥkhaṃ tuṣṭe ravisute naraḥ

vināyakamathābhyarcya caturthyāṃ yadunandana //
sarvavighnavinirmuktaḥ kāryasiddhimavāpnuyāt

nidrāṃ ratiṃ tathā śraddhāṃ kīrtiṃ medhāṃ sarasvatīm //
prajñāṃ tuṣṭiṃ tathā kāntiṃ tasminnahani pūjayet

tatprasādamavāpnoti yatheṣṭaṃ manujottama //
vidyākāmo viśeṣeṇa pūjayettu sarasvatīm

devānāṃ mātaraḥ sarvāstathā tatrāhni pūjitāḥ //
sarvakāmapradā jñeyāḥ puruṣasya vipaścitaḥ

pañcamyāṃ pūjanaṃ kṛtvā tathā candramaso naraḥ //
saubhāgyaṃ mahadāpnoti yaśaścāgryaṃ ca vindati

pañcamyāṃ pṛthivīṃ devīṃ tathā sampūjayennaraḥ //
tāmevāpnotyayatnena nātra kāryā vicāraṇā

viśvedevāstu ye proktāḥ pūrvameva mayā daśa //
teṣāṃ sampūjanaṃ kṛtvā pañcamyāṃ divamāpnuyāt

iṣṭagandharvamabhyarcya pañcamyāṃ subhago bhavet //
tathā citrarathaṃ teṣāṃ rājānaṃ ca viśeṣataḥ

devabhāryāṃ tathā bhāryāṃ sampūjya subhago bhavet //
iṣṭamapsarasaṃ caiva tathā rūpamavāpnuyāt

iṣṭaṃ nāgaṃ tathābhyarcya śriyamāpnotyanuttamām //
vāruṇaiḥ puṣkarasyārcāṃ pañcamyāṃ yaḥ samācaret

sarvakāmasamṛddhasya somayajñaphalaṃ bhavet //
tathā ca pūjayanrājaṃstathā vai nalakūbaram

śriyaḥ sampūjanaṃ kṛtvā pañcamyāṃ prayataḥ sadā //
śriyamāpnoti vipulāṃ matimagryāṃ ca vindati

caitraśuklasya pañcamyāṃ pūjayitvā tathā śriyam

sakṛdevāpnuyādrājanphalaṃ saṃvatsaroditam //
sarvasyāṃ nṛpa pañcamyāṃ ratiṃ prītiṃ sarasvatīm

umāṃ menāṃ bhadrakālīṃ tathā kātyāyanīmapi //
dhṛtiṃ svāhāṃ sudhāmṛddhimanusūyāṃ tathā kṣamām

subhīmāṃ devasenāṃ ca velāṃ jyotsnāṃ tathā śacīm//
gaurīṃ varuṇapatnīṃ ca yamapatnīṃ tathaiva ca

dhūmorṇāṃ sumahābhāgāṃ mṛtyucchāyāṃ tathaiva ca

abhīṣṭāṃ devajananīṃ devapatnīṃ tathaiva ca //
pūjayankāmamāpnoti tasyā hyekamasaṃśayam //
airāvataṃ vā garuḍamuccaiḥśravasameva vā

harasya vṛṣabhaṃ caiva śastrāṇyastrāṇi yāni ca//
tadā sampūjayanrājā vijayaṃ tamupāśnute

tathā bhādrapade māsi śuklapakṣasya pañcamīm //
nāgasaṃpūjanaṃ kṛtvā dhanabhāgī bhavennaraḥ

kumāraśca tathā skando viśākhaśca guhastathā //
caturātmā vinirdiṣṭo bhagavānkrauñcadāraṇaḥ

tamabhyarcya naraḥ ṣaṣṭhyāṃ putrānāpnotyabhīpsitān //
bālakānāṃ gṛhe śreyo naraḥ prāpnotyasaṃśayam

ṛtūnāṃ pūjanaṃ kṛtvā tatra kṣemamavāpnuyāt //
skandapārśvacarānrājanbhīmapārśvacarāṃstathā

yamapārśvacarām̐ścaiva rogamuktimavāpnuyāt //
kālapāśau tathābhyarcya jvaravyādhīśameva ca

rogamokṣamavāpnoti vāyuvahnīndavastathā //
caitraṣaṣṭhyāṃ viśeṣeṇa skandamabhyarcayennaraḥ

pūrvoktaphalamāpnoti svargalokaṃ ca gacchati //
saptamyāṃ ca samabhyarcya sūryapatnīṃ suvarcalām

iṣṭānkāmānavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā //
devā ekonapañcāśanmaruto nāma kīrtitāḥ

teṣāṃ saṃpūjanaṃ kṛtvā saptamyāṃ divamāpnuyāt //
iṣṭapūjāṃ ca śailasya tadā kṛtvā sukhī bhavet

pūjayitvā tathābhīṣṭāṃ saritaṃ puṇyabhāgbhavet //
vahnisaṃpūjanaṃ kṛtvā vahniṣṭomaphalaṃ labhet

vāyoḥ saṃpūjanaṃ kṛtvā prāpnoti paramāṅgatim //
saṃpūjya ca ṛṣīnsapta somasaṃsthāstu ye smṛtāḥ

sapta prāpnoti lokānvai gatimagryāṃ ca vindati //
saptamyāṃ yaduśārdūla iṣṭamabhyarcayanmunim

svādhyāyaphalamāpnoti tadvatsāphalyamaśnute //
pūjayitvā samudrāṃśca drīpānatha tathā naraḥ

pātālānvā mahābhāga bhuvamāpnotyabhīpsitām //
saptalokāṃstathā tatra pūjayitvā sukhī bhavet

teṣveva ca tathaivāgryāṃ gatimapratimāṃ labhet //
gaṅgāṃ saptaprakārāṃ ca tathā devīṃ sarasvatīm

saptayajñānavāpnoti naraḥ saṃpūjayandhruvam //
ādityaṃ pūjayeddevaṃ śīghraṃ rogairvimucyate

saptamyāṃ yādavaśreṣṭha gatimagryāṃ ca vindati //
evaṃ supūjanaṃ kṛtvā gatimagryāṃ tathā labhet

jayantaṃ śakratanayaṃ pūjayitvā sukhī bhavet //
aṣṭamyāṃ pūjanaṃ kṛtvā vasūnāṃ dharmasattama

nākalokamavāpnoti gatimagryāṃ ca vindati //
ekānaṃśāṃ tadā devīṃ tathā saṃpūjayennaraḥ

sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute //
mahādevaṃ samabhyarcya sarvānkāmānavāpnuyāt

vīrabhadraṃ sanaṃdīśaṃ laguḍeśaṃ tathaiva ca//
bhadrakālīṃ tathābhyarcya navamyāṃ yadunandana

kāmamekamavāpnoti yaṃ kañcinmanasepsitam //
catuṣpatheṣu ramyeṣu tathaivāṭṭālakeṣu ca

giriśṛṅgeṣu ramyeṣu nadītīreṣu cāpyatha //
guhāsu caiva ramyāsu piśācānāṃ baliṃ haret

śakrādīnāṃ ca devānāṃ ye ca pārśvacarāḥ surāḥ //
teṣāṃ balimupākurvankṣemamāpnoti mānavaḥ

āyudhaṃ pūjayitvā ca tathā vijayamāpnuyāt //
vidyāmāpnoti vipulāṃ pūjayitvā sarasvatīm

vidyākāmastu kurvīta tadā pustakapūjanam //
tathaivāśvayuje śukle bhadrakālīṃ viśeṣataḥ

navamyāṃ pūjayitvā tu sarvānkāmānavāpnuyāt //
daśamyāṃ pūjayanrājanviśvedevāṃstathā daśa

sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute //
tadā saṃpūjayanrājaṃstathaiva ca diśo daśa

kriyāsāphalyamāpnoti yatra yatrābhijāyate //
dharmaṃ saṃpūjya deveśaṃ sarvasattvasukhāvaham

dharme matimavāpnoti dharmasāphalyameva ca//
ekādaśyāṃ tu saṃpūjya rudrānekādaśaiva ca

sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute//
tathā sarvagatānrudrāṃstadā sarvatra pūjayet

sarvānkāmānavāpnoti sarvagānaparājitān //
tathā ca dvādaśādityāndvādaśyāṃ pūjayennaraḥ

dvādaśāhamavāpnoti gatimagryāṃ ca vindati //
dvādaśyāṃ devadeveśaṃ pūjayitvā jalādhipam

pauṇḍarīkamavāpnoti varuṇaṃ yādasāṃ patim //
sarvadeveśvaraṃ śakraṃ pūjayitvā tathā naraḥ

sarvānkāmānavāpnoti svargalokaṃ ca gacchati //
viṣṇoḥ saṃpūjanaṃ kṛtvā kāmānāpnotyabhīpsitān

iṣṭayajñaphalaṃ prāpya gatimagryāṃ ca vindati //
trayodaśyāmathābhyarcya kāmadevaṃ samarcayet

ayatnātsarvamāpnoti phalaṃ saṃvatsaroditam //
yakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ ca caturdaśyāṃ tu pūjanam

kṛtvā kṣemamavāpnoti kriyāsāphalyameva ca //
pūjayitvā dhanādhyakṣaṃ tadā vaiśravaṇaṃ prabhum

bahuvittamavāpnoti phalaṃ saṃvatsaroditam //
śaṃkha padmau tathābhyarcya nidhānau yakṣapūjitau

maṇibhadraṃ tathābhyarcya dhanamāpnotyasaṃśayam //
pūjayitvā mahādevaṃ sarvānkāmānavāpnuyāt //

māghamāsacaturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ //
tathā pitṝngaṇānrājankṣīṇe candre ca pūjayet

sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute //
śraddhāṃ kṛtvā tathā rājansarvānkāmānavāpnuyāt

pūrṇaminduṃ tathābhyarcya saubhāgyaṃ mahadāpnuyāt //
iṣṭagrahamathābhyarcya nakṣatramatha vārcayet

tasmātkṣemamavāpnoti kāmaṃ ca yadunandana //
māsanāma sanakṣatra pūrṇimāyogi yaśca vā

pūjayitvā tathā rājansaubhāgyaṃ mahadāpnuyāt //
sopavāsastu nakṣatraṃ nakṣatreśamathārcayet

nakṣatraṃ vā mahābhāga tasmātkāmamavāpnuyāt //
kārtikeyaṃ mahābhāga kṛttikāsvarcayennaraḥ

vahniṣṭomamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet //
kṛttikāsu tathābhyarcya khaḍgaṃ vijayamāpnuyāt

bhaujaṅge nāgamabhyarcya śriyaṃ prāpnotyanuttamām //
kāmadevamathābhyarcya bhāgye saubhāgyavānbhavet

sāvitraṃ ca tathā haste śriyaṃ prāpnotyanuttamām //
iṣṭagrahābhitaddehaṃ tannāmādhyakṣasevayā

gandharvaṃ vā grahaṃ vāpi tasmātkāmānavāpnuyāt //
kṛṣṇapakṣacaturdaśyāṃ mahākālamathārcayet

tasmātkāmamavāpnoti yatheṣṭaṃ nātra saṃśayaḥ //
māheśvaraṃ mātṛgaṇaṃ tathā tatrāgnipūjanam

ekavāsāntaraṃ rājankāmamāpnotyabhīpsitam

tathā tumbarusambaddhaṃ pañcakaṃ pūjayennaraḥ //
sarvatra jayamāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

kṛttikāsu naro'bhyarcya skandapārśvacarām̐stathā //
ārogyaṃ mahadāpnoti sadā vā manasepsitam

nṛsiṃhapratibaddhāṃ tu pūrṇe candre samarcayet//
naro mātṛgaṇaṃ cārcya sarvānkāmānavāpnuyāt

ekāṃ vā mātaraṃ rājankāmānāpnotyabhīpsitān //
vānaspatyamavāpnoti pūjayitvā vanaspatīn

daityānāṃ dānavānāṃ vā tatpakṣā ye tathāpare //
teṣāṃ saṃpūjanaṃ kṛtvā caturdaśyāṃ sukhī bhavet

karaṇe vā muhurte vā yathāvaddevamarcayet //
tasmātkāmamavāpnoti gatimagryāṃ ca vindati

caitramāsādathārabhya yathoktena naraḥ sadā //
iṣṭaṃ devamathābhyarcya yathoktaṃ phalamaśnute

saṃvatsareṇa dharmajña nakṣatre yadi vā tithau //
grahe vā sarvadharmajña sopavāsassamāhitaḥ

saṃvatsare vāpyayane ṛtau māse ca taddale //
naktāśī satataṃ pūjāṃ kṛtvā tatsvāminaḥ sadā //
tāvatkālaṃ mahābhāga tasmātkāmamavāpnuyāt

caitrātsamārabhya mahānubhāva roceta roceśamathārcayānaḥ //
roceśatoṣātparamaṃ sa kāmaṃ prāpnotyayatnādyaduvaṃśacandra

iti śrīviṣṇudha० tṛ० kha० mā० saṃ० tithyupavāsadevatārcanavarṇano nāmaikaviṃśatyuttaradvi śatatamo'dhyāyaḥ

3.222
vajra uvāca //
bhagavañśrotumicchāmi roceṣu ca pṛthakpṛthak //
upoṣitena kiṃ kāryaṃ kiṃ phalaṃ ca tathā bhavet //

mārkaṇḍeya uvāca/ //
itihāsaṃ tathātremaṃ nibodha gadato mama //
dhanādhyakṣasya saṃvādamaṣṭāvakrasya cāpyatha

aṣṭāvakraḥ purā kanyāṃ prārthayāmāsa dharmavit//
ṛṣerbhārgavamukhyasya vadānyasya tu suprabhām

rūpadraviṇasampannāṃ sa covāca muniṃ muniḥ//
strīsvabhāvo yadi jñātastvayā dharmavidāṃ vara

tatte'haṃ tava dāsyāmi kanyāṃ bālamṛgekṣaṇām //
// aṣṭāvakra uvāca // //
strīsvabhāvo na vijñāto mayā brāhmaṇasattama

kutaśca tanmayā jñātastanmamācakṣva pṛcchataḥ //
// bhārgava uvāca // //
uttarāṃ tvaṃ diśaṃ paśya sā te vakṣyati tattvataḥ

strīsvabhāvaṃ mahābhāga gaccha śīghramatandritaḥ //
// mārkaṇḍeya uvāca // //
evamuktaḥ sa dharmātmā prayayāvuttarāṃ diśam

gaṅgādvārātkrameṇātha tvarito munipuṅgavaḥ //
tīrthāni saritaścaiva śailāni nagarāṇi ca

vilaṅghya dhanadāvāsamāsasāda mahātapāḥ //
kailāse parvataśreṣṭhe sarvakāmasamṛddhimat

tatrāsīnaṃ mahābhāgaṃ sa dadarśa dhanādhipam //
varāsanagataṃ vīraṃ hārabhārāñcitodaram

vāmabhāge kirīṭena vinītena virājitam //
kuṇḍalābhyāṃ vicitrābhyāṃ keyūrairaṃgadaistathā

gadādharaṃ mahākāyamekalocanapiṅgalam //
tathā ca śaṅkhapadmābhyāṃ nidhibhyāṃ ca virājitam

yakṣaiśca sumahābhāgairbhīmarūpaparākramaiḥ //
dīrghabhadreṇa vīreṇa pūrṇabhadreṇa cāpyatha

maṇibhadreṇa vīreṇa yakṣabhadreṇa cāpyatha //
dīrghabāhumahābāhupadmakiṃjalkasṛñjayaiḥ

svabhadreṇa supārśvena tathā maṇidhareṇa ca //
yakṣaiścānyaiśca dharmajña mahā balaparākramaiḥ

nānāveśaiśca gandharvairmahāsattvairmahābalaiḥ //
citrāṅgadaścitrarathaścitraseno'tha tumburuḥ

pūrṇāyuranaghaścaiva tathā śāliśirāḥ prabhuḥ //
śṛṅgārakarṇo'tibalo bhīmo bhīmaparākramaḥ

ete cānye ca gandharvāstathaivāpsarasaḥ śubhāḥ //
urvaśī menakā rambhā miśrakeśī hyalambusā १८ //
viśvācī ca ghṛtācī ca pañcacūḍā manoramā //
etābhiśca tathānyābhirdevastrībhiḥ sahasraśaḥ

sa dadarśa dhanādhyakṣaṃ samantātparivāritam //
pādārghyācamanīyādyairdhanādhyakṣeṇa pūjitaḥ

varāsanagato rājaṃstuṣṭāva dhanadaṃ prabhum //
// aṣṭāvakra uvāca // //
namo'stu te dhanādhyakṣa yajñādhyakṣa namo'stu te

mahābāho mahāsattva rājarājāmaraprabho //
ṛṣisaṅghastutācintya vāmamaule varaprada ///

piṅgākṣa vipulagrīva deveśa naravāhana //
gadādhara viśālāṃsa sūryatejaḥsamaprabha

bhavāñcharvasakho nityaṃ viṣṇoraṃśastathā bhavān //
devāsure'tha saṃgrāme bhavatā vinipātitāḥ

bahavo dānavā vīrā mahābalaparākramāḥ //
lokāndhārayase sarvāṃstvameko yakṣapārthivaḥ

bhaktānukampī satataṃ cottarāśāprabhuḥ prabhuḥ //
dharmaseturjagatyasmiṃstvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam

mārkaṇḍeya uvāca //
evaṃ dhanādhipenoktaḥ pratyuvāca mahāmuniḥ //
dharmamahāphalaṃ tvattaḥ śrotumicchāmi vittapa

// vaiśravaṇa uvāca // //
brahmansvīyasya ca rucau devatāyāśca pūjanam //
dharmaṃ mahāphalaṃ vipra tanme nigadataḥ śṛṇu

sarveṣu vipra roceṣu sopavāso jitendriyaḥ //
devatāpūjanaṃ kṛtvā yathoktaṃ phalamaśnute //

caitraśuklasamāraṃbhādroce vratamanuttamam //
roce yatheṣṭaṃ gṛhṇīyātsaṃvatsaramatandritaḥ

triṃśadrocāni vipreṃdra māsamekaṃ samāhitaḥ //
saṃvatsareṇa naktāśī pūjayedrocadevatām

pratyahaṃ sumahābhāga tena kāmamavāpnuyāt //
āṣāḍhamāse yaḥ kuryādrocavratamanuttamam

naktabhojī pratidinaṃ caikakālāśano dvijaḥ //
āhārakālādanyatra toyapānaṃ vivarjayet

brāhmarocādathārabhya yāvadrocaṃ tu pauruṣam //
roce tu pauruṣe prāpte kṛtvā brāhmaṇatarpaṇam

vāsāṃsi dattvā viprebhyaḥ suvarṇaṃ rajataṃ tathā //
svargalokamavāpnoti dīrghakālaṃ dvijottama

janma cāsādya mānuṣyaṃ rūpavānabhijāyate //
virogo balavānnityaṃ śatrujidbalavānapi

striyaśca mukhyāḥ prāpnoti kule janma tathottame //
saubhāgyaṃ mahadāpnoti lāvaṇyamapi cottamam

sadbhirmaitrīṃ tathā vidyāṃ dharme caivottamāṃ gatim //
vāhanānyapi mukhyāni yaścānyadabhivāñchati

roceṣu māse saphalaṃ tavoktaṃ naktāśino devavarasya vipra //
ataḥ paraṃ te kathayāmi roce pṛthakphalaṃ samyagupoṣitasya //

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍemārkaṇḍeyavajrasaṃvāde roceṣu māsopavāsaphalanirūpaṇonāma dvāviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

vaiśravaṇa uvāca // //
brāhme brahmāṇamabhyarcya brahmalokaṃ prapadyate //
aśvamedhamavāpnoti prājāpatye prajāpatim

svargaroce tathā svargaṃ svargalokaṃ prapadyate //
cakraroce tathā cakraṃ vaiṣṇavantu sudarśanam

dvādaśāraṃ naraḥ kṛtvā varṇakaiḥ sasugandhibhiḥ //
sampūjya vatsarasyāṃte sauvarṇaṃ vinivedayet

vāsudevāya devāya dvitīyaṃ brāhmaṇāya ca //
ripūnsa jayate sarvānbāhyānābhyantarānapi

cakramapratimaṃ tasya sarvagaṃ ca tathā bhavet //
nāpnoti nārakaṃ duḥkhaṃ svargalokaṃ ca gacchati

vānaspatye tathā roce pūjayitvā vanaspatim

udyānaphalamāpnoti vājapeyasya mānavaḥ //
vānaspatyaṃ ca saphalaṃ tathā sarvatra vindati

annaroce tathaivānnaṃ vāsudevaṃ samarcayet //
kṣetramadhyagatastvannaṃ prāpnoti bahu mānavaḥ

paraloke tathā tṛptiṃ svargaloke tathaiva ca //
ahate vāsare cāhni vāsaraṃ pūjya mānavaḥ

nivedya vāsudevāya devaṃ saṅkarṣaṇaṃ vibhum //
ārogyarūpalāvaṇyasaubhāgyāni samaśnute

kālaroce naraḥ kālaṃ samyaksampūjya dharmavit //
maraṇe smṛtimāpnoti mṛtaśca paramāṃ gatim

āgneye pūjayedvahniṃ sarvāṃllokānsamāpnuyāt //
sarvāṇi vāgnikarmāṇi sidhyantyasya na saṃśayaḥ

apaḥ saṃpūjayannāthe ratnamāpnotyathāmbujam //
jalakarmāṇi sarvāṇi siddhyantyasya na saṃśayaḥ

saure sūryamathābhyarcya virogatvamavāpnuyāt //
candre candraṃ samabhyarcya paramāṃ nirvṛtiṃ labheta/१४/
goroce gāṃ samabhyarcya surabhiṃ lokamātaram //
gāḥ samāpnoti dharmajña tathā tallokameva ca

rocabhaṃ niyateḥ prāpya niyatiṃ tu samarcayan //
dīrghajīvitamāpnoti yatrayatrābhijāyate

vaiṣṇave viṣṇumabhyarcya viṣṇulokaṃ prapadyate //
raudre rudramathābhyarcya tallokaṃ pratipadyate

putrānāpnoti kaumāre kumāraṃ cārcayannaraḥ//
pitṝṇāmarcanaṃ kṛtvā pitṛroce samāhitaḥ

pūjāmabhīṣṭāmāpnoti pitṛlokaṃ ca gacchati //
vāruṇe varuṇaṃ devamaśvānāpnoti pūjayan

anante ca tathānantaṃ pūjayitvā mahīdharam //
anantaṃ phalamāpnoti karmaṇaḥ sukṛtasya ca

vāyavye vāyumabhyarcya vāṇijye lābhamāpnuyāt //
yāmye yamamathābhyarcya nāpnoti narakādbhayam

sārasvatena cābhyarcya dvija devīṃ sarasvatīm//
vidyāṃ yatheṣṭāmāpnoti tayā vāgmī ca jāyate

śrīroce śriyamabhyarcya śriyaṃ vindati śobhanām//
madīye ca tathā roce māṃ ca sampūjayannaraḥ

dhanabhāgbhavate so hi yatrayatrābhijāyate //
śailaroce tathā śailaṃ pūjayitvā sukhī bhavet //

bhūroce bhuvamabhyarcya bhuvamāpnotyanuttamām //
vedānāmarcanaṃ kṛtvā vedaroce samāhitaḥ

vedānāpnoti puruṣo yajñānapi narā dhipaḥ //
pauruṣe ca tathā roce jale puruṣamarcayan

sarvānkāmānavāpnoti mokṣopāyaṃ ca vindati //
rūpeṇa hīnaṃ sparśena hīnaṃ gandhena hīnaṃ ca rasena hīnam //
śabdena hīnaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ sampūjayanmokṣapathaṃ prayāti

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० kha० mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde prati rocaphalanirūpaṇo nāma trayoviṃśatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

3.224
mārkaṇḍeya uvāca //
iti rocavrataṃ śrutvā bhuktvā dhanadaveśmani //
śrutvā gītaṃ ca vādyaṃ ca dṛṣṭvā nṛttaṃ manoharam

tatroṣya rajanīmekāṃ dhanādhyakṣeṇa pūjitaḥ //
udagjagāma dharmātmā himaśailasya sa dvijaḥ

sa śailadeśe kasmiṃściddadarśa ruciraṃ gṛham //
śītāṃśuraśmijālābhaṃ sarvakāmasamṛddhimat

tasmingṛhe dadarśātha vṛddhāṃ rūpavatīṃ striyam //
sarvābharaṇasampannāṃ bahvībhiḥ parivāritām

taruṇībhirvarastrībhiścāruveśābhireva ca //
sā ca taṃ pūjayāmāsa pādyādibhiranukramāt

gandhatailena cābhyarcya snāpayāmāsa yādava //
sukhasparśaiśca pavanairgandhaiśca vividhaistathā

lilepa cāsya gātrāṇi candanena sugandhinā //
vastrālaṅkāramālyaiśca pūjayāmāsa taṃ tathā

bhojayāmāsa cānnena sarvakāmamṛddhinā //
tāmbūlaṃ pradadau cāsmai sugandhi sumanoharam

śvetottaracchadaṃ citraṃ svāstīrṇaṃ paramarddhimat //
gṛhe vicitre śayanaṃ pradadau sumanoharam

tādṛgvidhe pare tatra sā ca suṣvāpa bhāminī //
visarjayitvā nārīstāḥ sarvā bālamṛgekṣaṇāḥ

śītāpadeśena tato virātre śayanātsvakāt //
aṣṭāvakrasya śayanaṃ jagāma varavarṇinī

dṛṣṭvā śayanasamprāptāṃ kimetaditi so'bravīt //
nānurūpamidaṃ tatte vayasaścāruhāsini

abhagnabrahmacaryo'smi paradāravivarjakaḥ //
svacchandaṃ māmavajñāya kimidaṃ kartumīhase

diguvāca //
na vayaṃ dvija tāruṇye capalāḥ kevalaṃ striyaḥ //
vayasonte'pi cāpalyaṃ bhajāmaḥ kāmacoditāḥ

na śrutaṃ tattvayā manye strīśīlaṃ dvijasattama //
naitā vayasi rajyante na rūpe na kule śrute

śīle veśe dhane śaurye rajyante kvacideva tu //
kāmayantyeva puruṣaṃ yathālābhamiti śrutiḥ

yāsāṃ hi rakṣā mahatī tāstriyaḥ kubjavāmanaiḥ //
preṣyairvāpīha sajjante pumāṃsamiti bhārgava

nāgnistṛpyati kāṣṭhairvā nāpagābhirmahodadhiḥ //
nāntakaḥ sarvabhūtairvā na puṃbhirvāmalocanāḥ

līlayaiva kulaṃ ghnanti smayamānāstu yoṣitaḥ //
durlabhā hi strīramaṇātsvabhāvena bhṛgūttama

raho nāsti kṣaṇo nāsti nāsti copanimantrakaḥ //
tena dharmajña nārīṇāṃ satītvamupajāyate

preṣitastvaṃ mahābhāga matsamīpaṃ mahātmanā //
strīṇāṃ śīlamiha jñātumasmaddṛṣṭaṃ tathā śrutam ///

etañjñātvā jugupsāṃ ca strīṇāṃ kāryā na ca tvayā //
mūlaṃ dharmārthakāmānāṃ yatastā eva yoṣitaḥ

vahnirannaṃ jalaṃ caiva narāṇāṃ dhṛtihetavaḥ //
ghātakāśca ta evoktāstathā jñeyāśca yoṣitaḥ

vṛttirloke yathā nāsti vahnayannasalilairvinā // /
gṛhāśramastathā nāsti vinā strībhiḥ kathañcana

tasmāttāḥ prajñayā rakṣyā nogreṇa mṛdunā na ca //
striyo mūlamanarthānāṃ trivargasya ca sādhanam

tāsāṃ na gacchedviśvāsaṃ maṇivadgopayettu tāḥ //
gṛhakāryodyatāḥ kṛtvā rakṣyāstā bhūtimicchatā

etacchrutvā dvitīyehni pūjitaḥ sa tayā striyā //
jagāma dhanadāvāsaṃ tato'pi śvaśurālayam

tataḥ śvaśuramāsādya sarvaṃ tasmai nyavedayata //
sa ca papraccha taṃ vipraṃ śrutvā strīṇāṃ viceṣṭitam

buddhirniveṣṭuṃ sañjātā na vā jātā vadasva tat //
etacchrutvottaraṃ vākyamaṣṭāvakro'bravīnmunim

na cāpyeṣā gatiḥ kṣemyā na cānyā vidyate gatiḥ //
tasmātprayaccha dharmajña patnyarthaṃ svasutāṃ mama

etacchrutvā dadau tasmai svasutāṃ bhārgavo muniḥ //
tithau divasanakṣatre muhurte cābhipūjite

trivargamūlaṃ samprāpya tāṃ bhāryāmasitekṣaṇām //
jagāma paramāṃ tuṣṭiṃ mumude ca tayā saha

rarakṣa caināṃ sa tato mahātmā kṛtvā ca nityaṃ gṛhakāryayuktām //
ārādhayāmāsa ca sā dvijendraṃ dharme niviṣṭā paramā ca sādhvī

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde aṣṭāvakradiksaṃvādo nāma caturviṃśatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

3.225
mārkaṇḍeya uvāca //
vrataṃ kaṃcinmamācakṣva sarvakalmaṣanāśanam //
vratānāmuttamaṃ brahmanpavitraṃ puṇyavardhanam

mārkaṇḍeya uvāca //
rocaṃ tu pauruṣaṃ prāpya sopavāso jitendriyaḥ

pauruṣeṇa ca sūktena snātaḥ prayatamānasaḥ //
tenaiva tarpaṇaṃ kṛtvā jāpyaṃ ca manujottama

aṣṭapatrasya padmasya madhye haṃsaṃ janārdanam //
pauruṣeṇa ca sūktena satkṛtaṃ pūjayennaraḥ

puṣpairbhūyastathā dhūpaiḥ phalaiśca tadanantaram //
dīpena ca tato rājannaivedyena tataḥ param

pauruṣeṇa ca sūktena tato vahniṃ samarcayet //
tatastu dhenurdātavyā karmānte ca payasvinī

saṃvatsaramidaṃ kṛtvā vrataṃ parama pāvanam //
sarvānkāmānavāpnoti ye divyā ye ca mānuṣāḥ

aśvamedhamavāpnoti rājasūyaṃ ca vindati//
bhuktvā bhogāṃstataḥ paścānmokṣamāpnotyasaṃśayam

māṅgalyametatparamaṃ pavitraṃ śrīvardhanaṃ dharmavivardhanaṃ ca //
vratottamaṃ pāpaharaṃ nṛloke haṃsavratākhyaṃ puruṣeṇa kāryam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० khaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde haṃsavratanirūpaṇo nāma pañcaviṃśatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ