વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.221.225

3.221
॥ વજ્ર ઉવાચ ॥
કિં નુ કૃત્યતમં લોકે મનુષ્યાણાં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
એતત્પૃષ્ટો મમાચક્ષ્વ સર્વધર્મભૃતાં વર

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અન્તર્વેદિ બહિર્વેદિ પૂજા કાર્યા દિવૌકસામ્ ॥
એતત્કૃત્યતમં લોકે પુરુષસ્ય વિપશ્ચિતઃ ॥

અન્તર્વેદ્યાં ચ યજનં બહુવિત્તસ્ય કીર્તિતમ્॥
સ્વલ્પવિત્તસ્ય ધર્મજ્ઞ બહિર્વેદિ પ્રકીર્તિતમ્

પુષ્પાન્નગન્ધનૈવેદ્યસ્તોત્રાધ્યયનકર્મણા ॥
ધૂપદીપનમસ્કારૈર્નિત્યં પૂજ્યા દિવૌકસઃ

તતોઽપિ નિયમૈશ્ચૈવ બ્રાહ્મણાનાં ચ તર્પણૈઃ ॥
બહિઃ શુશ્રૂષયા ચૈવ દાનેન વિવિધેન ચ

સદૈવ પૂજિતા દેવાસ્તુષ્ટિમાયાન્તિ યાદવ ॥
સ્વેસ્વે કાલવિશેષેણ કાલઃ પૂર્વોદિતો મયા

વજ્ર ઉવાચ ॥
દેવતાઃ કાશ્ચ કસ્મિન્નુ કાલે સંપૂજયેત્સદા ॥
દેવતાપૂજને કાર્યં વિશેષાન્મમ કીર્તય

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
કાલં તથાહં વક્ષ્યામિ દેવતાપૂજને પૃથક્ ॥
સંવત્સરેણ ધર્મજ્ઞ સોપવાસસ્ય સર્વદા

બ્રહ્માણં પૂજયેદ્દેવં સતતં પ્રથમેહનિ ॥
પક્ષદ્વયે મહાભાગ પઞ્ચદશ્યામુપોષિતઃ

સંવત્સરેણ ધર્મજ્ઞ વિદ્યાદ્બહુસુવર્ણકમ્॥
હંસયુક્તેન યાનેન બ્રહ્મલોકે ચ ગચ્છતિ

ચૈત્રમાસસ્ય યા શુક્લે પ્રથમા પ્રતિપદ્ભવેત્।
તદહ્નિ બ્રહ્મણઃ કૃત્વા સોપવાસસ્તુ પૂજનમ્

સંવત્સરમવાપ્નોતિ સૌખ્યાનિ ભૃગુનન્દન ॥
કાલસ્યાવયવાઃ સર્વે તસ્મિન્નહનિ પૂજિતાઃ॥૧૨।
ગ્રહર્ક્ષાણિ ચ ધર્મજ્ઞ સૌખ્યં દદ્યાદનુત્તમમ્॥
સંવત્સરાધિપં નાગં તસ્મિન્નહનિ પૂજયેત્

ગ્રહેભ્યઃ સૌખ્યમાપ્નોતિ સ્વાસ્થ્યમગ્ર્યં તથૈવ ચ॥
તત્રાહ્નિ બ્રહ્મણા સૃષ્ટં ત્રૈલોક્યં પ્રથમં દ્વિજ

દક્ષં પ્રજાપતિં નિત્યં દ્વિતીયાયામથાર્ચયેત્ ॥
ફલમાપ્નોતિ ધર્મજ્ઞ ગોસવસ્ય ન સંશયઃ

તથા નાસત્યયોઃ કૃત્વા તસ્મિન્નહનિ પૂજનમ્ ॥
નિત્યમારોગ્યમાપ્નોતિ તથા રૂપં ચ ભાર્ગવ

શુક્લપક્ષદ્વિતીયાયાં બાલચન્દ્રસ્ય પૂજનમ્॥
કૃત્વા દત્ત્વા ચ લવણં પ્રાગ્રાત્રૌ સુભગો ભવેત્

સાધ્યા દ્વાદશ યે પ્રોક્તાસ્તેષાં કૃત્વા તુ પૂજનમ્॥
તૃતીયસ્યાં મહાભાગ દ્વાદશાહફલં લભેત્

તૃતીયાયાં તથાભ્યર્ચ્ય બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાન્॥
પૃથક્પૃથઙ્મહાભાગ ત્રિવર્ગફલભાગ્ભવેત ॥

ત્રીંલ્લોકાંશ્ચ તદા રામ સમ્યક્સંપૂજયેન્નરઃ ॥
ઐશ્વર્યં મહદાપ્નોતિ ગતિમગ્ર્યાં ચ વિન્દતિ

તૃતીયા શ્રાવણે કૃષ્ણા યા સ્યાચ્છ્રવણસંયુતા ॥
તસ્યાં સંપૂજ્ય ગોવિન્દં પુષ્ટિમગ્ર્યામવાપ્નુયાત્

વૈશાખશુક્લપક્ષે તુ તૃતીયાયામુપોષિતઃ॥
અક્ષયં ફલમાપ્નોતિ સર્વસ્ય સુકૃતસ્ય તુ

સા તથા કૃત્તિકોપેતા વિશેષેણ ચ પૂજિતા ॥
તત્ર દત્તં હુતં તપ્તં સર્વં સફલમુચ્યતે

અક્ષયા સા તિથિર્યસ્માત્તસ્માત્સુકૃતમક્ષયમ્ ॥
અક્ષતૈઃ પૂજ્યતે વિષ્ણુસ્તેન સાપ્યક્ષતા સ્મૃતા

અક્ષતૈસ્તુ નરઃ સ્નાતો વિષ્ણોર્દત્ત્વા તથાક્ષતાન્ ॥
સક્તૂન્સુસંસ્કૃતાઁશ્ચૈવ હુત્વા ચૈવ તથાક્ષતાન્

વિપ્રેષુ દત્ત્વા તાનેવ તથા સક્તું સુસંસ્કૃતમ્ ॥
યવાન્નભુઙ્ મહારાજ ફલમક્ષય્યમશ્નુતે

એકામપ્યુક્તવત્કૃત્વા તૃતીયાં ભૃગુનન્દન ॥
એષામબ્દતૃતીયાનાં સર્વાસાં તત્ફલં ભવેત્

પ્રોક્તાસ્તુ ભૃગવો નામ દેવા દ્વાદશ યે પુરા ॥
ચતુર્થ્યાં પૂજનં તેષાં કૃત્વા દિવમવાપ્નુયાત્

યમસ્ય પૂજનં કૃત્વા ચતુર્થ્યામેવ ધાર્મિકઃ ॥
નાપ્નોતિ નારકં દુઃખં તુષ્ટે રવિસુતે નરઃ

વિનાયકમથાભ્યર્ચ્ય ચતુર્થ્યાં યદુનન્દન ॥
સર્વવિઘ્નવિનિર્મુક્તઃ કાર્યસિદ્ધિમવાપ્નુયાત્

નિદ્રાં રતિં તથા શ્રદ્ધાં કીર્તિં મેધાં સરસ્વતીમ્ ॥
પ્રજ્ઞાં તુષ્ટિં તથા કાન્તિં તસ્મિન્નહનિ પૂજયેત્

તત્પ્રસાદમવાપ્નોતિ યથેષ્ટં મનુજોત્તમ ॥
વિદ્યાકામો વિશેષેણ પૂજયેત્તુ સરસ્વતીમ્

દેવાનાં માતરઃ સર્વાસ્તથા તત્રાહ્નિ પૂજિતાઃ ॥
સર્વકામપ્રદા જ્ઞેયાઃ પુરુષસ્ય વિપશ્ચિતઃ

પઞ્ચમ્યાં પૂજનં કૃત્વા તથા ચન્દ્રમસો નરઃ ॥
સૌભાગ્યં મહદાપ્નોતિ યશશ્ચાગ્ર્યં ચ વિન્દતિ

પઞ્ચમ્યાં પૃથિવીં દેવીં તથા સમ્પૂજયેન્નરઃ ॥
તામેવાપ્નોત્યયત્નેન નાત્ર કાર્યા વિચારણા

વિશ્વેદેવાસ્તુ યે પ્રોક્તાઃ પૂર્વમેવ મયા દશ ॥
તેષાં સમ્પૂજનં કૃત્વા પઞ્ચમ્યાં દિવમાપ્નુયાત્

ઇષ્ટગન્ધર્વમભ્યર્ચ્ય પઞ્ચમ્યાં સુભગો ભવેત્ ॥
તથા ચિત્રરથં તેષાં રાજાનં ચ વિશેષતઃ

દેવભાર્યાં તથા ભાર્યાં સમ્પૂજ્ય સુભગો ભવેત્ ॥
ઇષ્ટમપ્સરસં ચૈવ તથા રૂપમવાપ્નુયાત્

ઇષ્ટં નાગં તથાભ્યર્ચ્ય શ્રિયમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
વારુણૈઃ પુષ્કરસ્યાર્ચાં પઞ્ચમ્યાં યઃ સમાચરેત્

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય સોમયજ્ઞફલં ભવેત્ ॥
તથા ચ પૂજયન્રાજંસ્તથા વૈ નલકૂબરમ્

શ્રિયઃ સમ્પૂજનં કૃત્વા પઞ્ચમ્યાં પ્રયતઃ સદા ॥
શ્રિયમાપ્નોતિ વિપુલાં મતિમગ્ર્યાં ચ વિન્દતિ

ચૈત્રશુક્લસ્ય પઞ્ચમ્યાં પૂજયિત્વા તથા શ્રિયમ્

સકૃદેવાપ્નુયાદ્રાજન્ફલં સંવત્સરોદિતમ્ ॥
સર્વસ્યાં નૃપ પઞ્ચમ્યાં રતિં પ્રીતિં સરસ્વતીમ્

ઉમાં મેનાં ભદ્રકાલીં તથા કાત્યાયનીમપિ ॥
ધૃતિં સ્વાહાં સુધામૃદ્ધિમનુસૂયાં તથા ક્ષમામ્

સુભીમાં દેવસેનાં ચ વેલાં જ્યોત્સ્નાં તથા શચીમ્॥
ગૌરીં વરુણપત્નીં ચ યમપત્નીં તથૈવ ચ

ધૂમોર્ણાં સુમહાભાગાં મૃત્યુચ્છાયાં તથૈવ ચ

અભીષ્ટાં દેવજનનીં દેવપત્નીં તથૈવ ચ ॥
પૂજયન્કામમાપ્નોતિ તસ્યા હ્યેકમસંશયમ્ ॥
ઐરાવતં વા ગરુડમુચ્ચૈઃશ્રવસમેવ વા

હરસ્ય વૃષભં ચૈવ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ યાનિ ચ॥
તદા સમ્પૂજયન્રાજા વિજયં તમુપાશ્નુતે

તથા ભાદ્રપદે માસિ શુક્લપક્ષસ્ય પઞ્ચમીમ્ ॥
નાગસંપૂજનં કૃત્વા ધનભાગી ભવેન્નરઃ

કુમારશ્ચ તથા સ્કન્દો વિશાખશ્ચ ગુહસ્તથા ॥
ચતુરાત્મા વિનિર્દિષ્ટો ભગવાન્ક્રૌઞ્ચદારણઃ

તમભ્યર્ચ્ય નરઃ ષષ્ઠ્યાં પુત્રાનાપ્નોત્યભીપ્સિતાન્ ॥
બાલકાનાં ગૃહે શ્રેયો નરઃ પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્

ઋતૂનાં પૂજનં કૃત્વા તત્ર ક્ષેમમવાપ્નુયાત્ ॥
સ્કન્દપાર્શ્વચરાન્રાજન્ભીમપાર્શ્વચરાંસ્તથા

યમપાર્શ્વચરાઁશ્ચૈવ રોગમુક્તિમવાપ્નુયાત્ ॥
કાલપાશૌ તથાભ્યર્ચ્ય જ્વરવ્યાધીશમેવ ચ

રોગમોક્ષમવાપ્નોતિ વાયુવહ્નીન્દવસ્તથા ॥
ચૈત્રષષ્ઠ્યાં વિશેષેણ સ્કન્દમભ્યર્ચયેન્નરઃ

પૂર્વોક્તફલમાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
સપ્તમ્યાં ચ સમભ્યર્ચ્ય સૂર્યપત્નીં સુવર્ચલામ્

ઇષ્ટાન્કામાનવાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
દેવા એકોનપઞ્ચાશન્મરુતો નામ કીર્તિતાઃ

તેષાં સંપૂજનં કૃત્વા સપ્તમ્યાં દિવમાપ્નુયાત્ ॥
ઇષ્ટપૂજાં ચ શૈલસ્ય તદા કૃત્વા સુખી ભવેત્

પૂજયિત્વા તથાભીષ્ટાં સરિતં પુણ્યભાગ્ભવેત્ ॥
વહ્નિસંપૂજનં કૃત્વા વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્

વાયોઃ સંપૂજનં કૃત્વા પ્રાપ્નોતિ પરમાઙ્ગતિમ્ ॥
સંપૂજ્ય ચ ઋષીન્સપ્ત સોમસંસ્થાસ્તુ યે સ્મૃતાઃ

સપ્ત પ્રાપ્નોતિ લોકાન્વૈ ગતિમગ્ર્યાં ચ વિન્દતિ ॥
સપ્તમ્યાં યદુશાર્દૂલ ઇષ્ટમભ્યર્ચયન્મુનિમ્

સ્વાધ્યાયફલમાપ્નોતિ તદ્વત્સાફલ્યમશ્નુતે ॥
પૂજયિત્વા સમુદ્રાંશ્ચ દ્રીપાનથ તથા નરઃ

પાતાલાન્વા મહાભાગ ભુવમાપ્નોત્યભીપ્સિતામ્ ॥
સપ્તલોકાંસ્તથા તત્ર પૂજયિત્વા સુખી ભવેત્

તેષ્વેવ ચ તથૈવાગ્ર્યાં ગતિમપ્રતિમાં લભેત્ ॥
ગઙ્ગાં સપ્તપ્રકારાં ચ તથા દેવીં સરસ્વતીમ્

સપ્તયજ્ઞાનવાપ્નોતિ નરઃ સંપૂજયન્ધ્રુવમ્ ॥
આદિત્યં પૂજયેદ્દેવં શીઘ્રં રોગૈર્વિમુચ્યતે

સપ્તમ્યાં યાદવશ્રેષ્ઠ ગતિમગ્ર્યાં ચ વિન્દતિ ॥
એવં સુપૂજનં કૃત્વા ગતિમગ્ર્યાં તથા લભેત્

જયન્તં શક્રતનયં પૂજયિત્વા સુખી ભવેત્ ॥
અષ્ટમ્યાં પૂજનં કૃત્વા વસૂનાં ધર્મસત્તમ

નાકલોકમવાપ્નોતિ ગતિમગ્ર્યાં ચ વિન્દતિ ॥
એકાનંશાં તદા દેવીં તથા સંપૂજયેન્નરઃ

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે ॥
મહાદેવં સમભ્યર્ચ્ય સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

વીરભદ્રં સનંદીશં લગુડેશં તથૈવ ચ॥
ભદ્રકાલીં તથાભ્યર્ચ્ય નવમ્યાં યદુનન્દન

કામમેકમવાપ્નોતિ યં કઞ્ચિન્મનસેપ્સિતમ્ ॥
ચતુષ્પથેષુ રમ્યેષુ તથૈવાટ્ટાલકેષુ ચ

ગિરિશૃઙ્ગેષુ રમ્યેષુ નદીતીરેષુ ચાપ્યથ ॥
ગુહાસુ ચૈવ રમ્યાસુ પિશાચાનાં બલિં હરેત્

શક્રાદીનાં ચ દેવાનાં યે ચ પાર્શ્વચરાઃ સુરાઃ ॥
તેષાં બલિમુપાકુર્વન્ક્ષેમમાપ્નોતિ માનવઃ

આયુધં પૂજયિત્વા ચ તથા વિજયમાપ્નુયાત્ ॥
વિદ્યામાપ્નોતિ વિપુલાં પૂજયિત્વા સરસ્વતીમ્

વિદ્યાકામસ્તુ કુર્વીત તદા પુસ્તકપૂજનમ્ ॥
તથૈવાશ્વયુજે શુક્લે ભદ્રકાલીં વિશેષતઃ

નવમ્યાં પૂજયિત્વા તુ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
દશમ્યાં પૂજયન્રાજન્વિશ્વેદેવાંસ્તથા દશ

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે ॥
તદા સંપૂજયન્રાજંસ્તથૈવ ચ દિશો દશ

ક્રિયાસાફલ્યમાપ્નોતિ યત્ર યત્રાભિજાયતે ॥
ધર્મં સંપૂજ્ય દેવેશં સર્વસત્ત્વસુખાવહમ્

ધર્મે મતિમવાપ્નોતિ ધર્મસાફલ્યમેવ ચ॥
એકાદશ્યાં તુ સંપૂજ્ય રુદ્રાનેકાદશૈવ ચ

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે॥
તથા સર્વગતાન્રુદ્રાંસ્તદા સર્વત્ર પૂજયેત્

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સર્વગાનપરાજિતાન્ ॥
તથા ચ દ્વાદશાદિત્યાન્દ્વાદશ્યાં પૂજયેન્નરઃ

દ્વાદશાહમવાપ્નોતિ ગતિમગ્ર્યાં ચ વિન્દતિ ॥
દ્વાદશ્યાં દેવદેવેશં પૂજયિત્વા જલાધિપમ્

પૌણ્ડરીકમવાપ્નોતિ વરુણં યાદસાં પતિમ્ ॥
સર્વદેવેશ્વરં શક્રં પૂજયિત્વા તથા નરઃ

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
વિષ્ણોઃ સંપૂજનં કૃત્વા કામાનાપ્નોત્યભીપ્સિતાન્

ઇષ્ટયજ્ઞફલં પ્રાપ્ય ગતિમગ્ર્યાં ચ વિન્દતિ ॥
ત્રયોદશ્યામથાભ્યર્ચ્ય કામદેવં સમર્ચયેત્

અયત્નાત્સર્વમાપ્નોતિ ફલં સંવત્સરોદિતમ્ ॥
યક્ષાણાં રાક્ષસાનાં ચ ચતુર્દશ્યાં તુ પૂજનમ્

કૃત્વા ક્ષેમમવાપ્નોતિ ક્રિયાસાફલ્યમેવ ચ ॥
પૂજયિત્વા ધનાધ્યક્ષં તદા વૈશ્રવણં પ્રભુમ્

બહુવિત્તમવાપ્નોતિ ફલં સંવત્સરોદિતમ્ ॥
શંખ પદ્મૌ તથાભ્યર્ચ્ય નિધાનૌ યક્ષપૂજિતૌ

મણિભદ્રં તથાભ્યર્ચ્ય ધનમાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
પૂજયિત્વા મહાદેવં સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥

માઘમાસચતુર્દશ્યાં કૃષ્ણપક્ષે વિશેષતઃ ॥
તથા પિતૄન્ગણાન્રાજન્ક્ષીણે ચન્દ્રે ચ પૂજયેત્

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે ॥
શ્રદ્ધાં કૃત્વા તથા રાજન્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

પૂર્ણમિન્દું તથાભ્યર્ચ્ય સૌભાગ્યં મહદાપ્નુયાત્ ॥
ઇષ્ટગ્રહમથાભ્યર્ચ્ય નક્ષત્રમથ વાર્ચયેત્

તસ્માત્ક્ષેમમવાપ્નોતિ કામં ચ યદુનન્દન ॥
માસનામ સનક્ષત્ર પૂર્ણિમાયોગિ યશ્ચ વા

પૂજયિત્વા તથા રાજન્સૌભાગ્યં મહદાપ્નુયાત્ ॥
સોપવાસસ્તુ નક્ષત્રં નક્ષત્રેશમથાર્ચયેત્

નક્ષત્રં વા મહાભાગ તસ્માત્કામમવાપ્નુયાત્ ॥
કાર્તિકેયં મહાભાગ કૃત્તિકાસ્વર્ચયેન્નરઃ

વહ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્ ॥
કૃત્તિકાસુ તથાભ્યર્ચ્ય ખડ્ગં વિજયમાપ્નુયાત્

ભૌજઙ્ગે નાગમભ્યર્ચ્ય શ્રિયં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
કામદેવમથાભ્યર્ચ્ય ભાગ્યે સૌભાગ્યવાન્ભવેત્

સાવિત્રં ચ તથા હસ્તે શ્રિયં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
ઇષ્ટગ્રહાભિતદ્દેહં તન્નામાધ્યક્ષસેવયા

ગન્ધર્વં વા ગ્રહં વાપિ તસ્માત્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
કૃષ્ણપક્ષચતુર્દશ્યાં મહાકાલમથાર્ચયેત્

તસ્માત્કામમવાપ્નોતિ યથેષ્ટં નાત્ર સંશયઃ ॥
માહેશ્વરં માતૃગણં તથા તત્રાગ્નિપૂજનમ્

એકવાસાન્તરં રાજન્કામમાપ્નોત્યભીપ્સિતમ્

તથા તુમ્બરુસમ્બદ્ધં પઞ્ચકં પૂજયેન્નરઃ ॥
સર્વત્ર જયમાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

કૃત્તિકાસુ નરોઽભ્યર્ચ્ય સ્કન્દપાર્શ્વચરાઁસ્તથા ॥
આરોગ્યં મહદાપ્નોતિ સદા વા મનસેપ્સિતમ્

નૃસિંહપ્રતિબદ્ધાં તુ પૂર્ણે ચન્દ્રે સમર્ચયેત્॥
નરો માતૃગણં ચાર્ચ્ય સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

એકાં વા માતરં રાજન્કામાનાપ્નોત્યભીપ્સિતાન્ ॥
વાનસ્પત્યમવાપ્નોતિ પૂજયિત્વા વનસ્પતીન્

દૈત્યાનાં દાનવાનાં વા તત્પક્ષા યે તથાપરે ॥
તેષાં સંપૂજનં કૃત્વા ચતુર્દશ્યાં સુખી ભવેત્

કરણે વા મુહુર્તે વા યથાવદ્દેવમર્ચયેત્ ॥
તસ્માત્કામમવાપ્નોતિ ગતિમગ્ર્યાં ચ વિન્દતિ

ચૈત્રમાસાદથારભ્ય યથોક્તેન નરઃ સદા ॥
ઇષ્ટં દેવમથાભ્યર્ચ્ય યથોક્તં ફલમશ્નુતે

સંવત્સરેણ ધર્મજ્ઞ નક્ષત્રે યદિ વા તિથૌ ॥
ગ્રહે વા સર્વધર્મજ્ઞ સોપવાસસ્સમાહિતઃ

સંવત્સરે વાપ્યયને ઋતૌ માસે ચ તદ્દલે ॥
નક્તાશી સતતં પૂજાં કૃત્વા તત્સ્વામિનઃ સદા ॥
તાવત્કાલં મહાભાગ તસ્માત્કામમવાપ્નુયાત્

ચૈત્રાત્સમારભ્ય મહાનુભાવ રોચેત રોચેશમથાર્ચયાનઃ ॥
રોચેશતોષાત્પરમં સ કામં પ્રાપ્નોત્યયત્નાદ્યદુવંશચન્દ્ર

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધ૦ તૃ૦ ખ૦ મા૦ સં૦ તિથ્યુપવાસદેવતાર્ચનવર્ણનો નામૈકવિંશત્યુત્તરદ્વિ શતતમોઽધ્યાયઃ

3.222
વજ્ર ઉવાચ ॥
ભગવઞ્શ્રોતુમિચ્છામિ રોચેષુ ચ પૃથક્પૃથક્ ॥
ઉપોષિતેન કિં કાર્યં કિં ફલં ચ તથા ભવેત્ ॥

માર્કણ્ડેય ઉવાચ। ॥
ઇતિહાસં તથાત્રેમં નિબોધ ગદતો મમ ॥
ધનાધ્યક્ષસ્ય સંવાદમષ્ટાવક્રસ્ય ચાપ્યથ

અષ્ટાવક્રઃ પુરા કન્યાં પ્રાર્થયામાસ ધર્મવિત્॥
ઋષેર્ભાર્ગવમુખ્યસ્ય વદાન્યસ્ય તુ સુપ્રભામ્

રૂપદ્રવિણસમ્પન્નાં સ ચોવાચ મુનિં મુનિઃ॥
સ્ત્રીસ્વભાવો યદિ જ્ઞાતસ્ત્વયા ધર્મવિદાં વર

તત્તેઽહં તવ દાસ્યામિ કન્યાં બાલમૃગેક્ષણામ્ ॥
॥ અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ॥ ॥
સ્ત્રીસ્વભાવો ન વિજ્ઞાતો મયા બ્રાહ્મણસત્તમ

કુતશ્ચ તન્મયા જ્ઞાતસ્તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ॥
॥ ભાર્ગવ ઉવાચ ॥ ॥
ઉત્તરાં ત્વં દિશં પશ્ય સા તે વક્ષ્યતિ તત્ત્વતઃ

સ્ત્રીસ્વભાવં મહાભાગ ગચ્છ શીઘ્રમતન્દ્રિતઃ ॥
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તઃ સ ધર્માત્મા પ્રયયાવુત્તરાં દિશમ્

ગઙ્ગાદ્વારાત્ક્રમેણાથ ત્વરિતો મુનિપુઙ્ગવઃ ॥
તીર્થાનિ સરિતશ્ચૈવ શૈલાનિ નગરાણિ ચ

વિલઙ્ઘ્ય ધનદાવાસમાસસાદ મહાતપાઃ ॥
કૈલાસે પર્વતશ્રેષ્ઠે સર્વકામસમૃદ્ધિમત્

તત્રાસીનં મહાભાગં સ દદર્શ ધનાધિપમ્ ॥
વરાસનગતં વીરં હારભારાઞ્ચિતોદરમ્

વામભાગે કિરીટેન વિનીતેન વિરાજિતમ્ ॥
કુણ્ડલાભ્યાં વિચિત્રાભ્યાં કેયૂરૈરંગદૈસ્તથા

ગદાધરં મહાકાયમેકલોચનપિઙ્ગલમ્ ॥
તથા ચ શઙ્ખપદ્માભ્યાં નિધિભ્યાં ચ વિરાજિતમ્

યક્ષૈશ્ચ સુમહાભાગૈર્ભીમરૂપપરાક્રમૈઃ ॥
દીર્ઘભદ્રેણ વીરેણ પૂર્ણભદ્રેણ ચાપ્યથ

મણિભદ્રેણ વીરેણ યક્ષભદ્રેણ ચાપ્યથ ॥
દીર્ઘબાહુમહાબાહુપદ્મકિંજલ્કસૃઞ્જયૈઃ

સ્વભદ્રેણ સુપાર્શ્વેન તથા મણિધરેણ ચ ॥
યક્ષૈશ્ચાન્યૈશ્ચ ધર્મજ્ઞ મહા બલપરાક્રમૈઃ

નાનાવેશૈશ્ચ ગન્ધર્વૈર્મહાસત્ત્વૈર્મહાબલૈઃ ॥
ચિત્રાઙ્ગદશ્ચિત્રરથશ્ચિત્રસેનોઽથ તુમ્બુરુઃ

પૂર્ણાયુરનઘશ્ચૈવ તથા શાલિશિરાઃ પ્રભુઃ ॥
શૃઙ્ગારકર્ણોઽતિબલો ભીમો ભીમપરાક્રમઃ

એતે ચાન્યે ચ ગન્ધર્વાસ્તથૈવાપ્સરસઃ શુભાઃ ॥
ઉર્વશી મેનકા રમ્ભા મિશ્રકેશી હ્યલમ્બુસા ૧૮ ॥
વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચ પઞ્ચચૂડા મનોરમા ॥
એતાભિશ્ચ તથાન્યાભિર્દેવસ્ત્રીભિઃ સહસ્રશઃ

સ દદર્શ ધનાધ્યક્ષં સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ॥
પાદાર્ઘ્યાચમનીયાદ્યૈર્ધનાધ્યક્ષેણ પૂજિતઃ

વરાસનગતો રાજંસ્તુષ્ટાવ ધનદં પ્રભુમ્ ॥
॥ અષ્ટાવક્ર ઉવાચ ॥ ॥
નમોઽસ્તુ તે ધનાધ્યક્ષ યજ્ઞાધ્યક્ષ નમોઽસ્તુ તે

મહાબાહો મહાસત્ત્વ રાજરાજામરપ્રભો ॥
ઋષિસઙ્ઘસ્તુતાચિન્ત્ય વામમૌલે વરપ્રદ ॥।

પિઙ્ગાક્ષ વિપુલગ્રીવ દેવેશ નરવાહન ॥
ગદાધર વિશાલાંસ સૂર્યતેજઃસમપ્રભ

ભવાઞ્છર્વસખો નિત્યં વિષ્ણોરંશસ્તથા ભવાન્ ॥
દેવાસુરેઽથ સંગ્રામે ભવતા વિનિપાતિતાઃ

બહવો દાનવા વીરા મહાબલપરાક્રમાઃ ॥
લોકાન્ધારયસે સર્વાંસ્ત્વમેકો યક્ષપાર્થિવઃ

ભક્તાનુકમ્પી સતતં ચોત્તરાશાપ્રભુઃ પ્રભુઃ ॥
ધર્મસેતુર્જગત્યસ્મિંસ્ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવં ધનાધિપેનોક્તઃ પ્રત્યુવાચ મહામુનિઃ ॥
ધર્મમહાફલં ત્વત્તઃ શ્રોતુમિચ્છામિ વિત્તપ

॥ વૈશ્રવણ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મન્સ્વીયસ્ય ચ રુચૌ દેવતાયાશ્ચ પૂજનમ્ ॥
ધર્મં મહાફલં વિપ્ર તન્મે નિગદતઃ શૃણુ

સર્વેષુ વિપ્ર રોચેષુ સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
દેવતાપૂજનં કૃત્વા યથોક્તં ફલમશ્નુતે ॥

ચૈત્રશુક્લસમારંભાદ્રોચે વ્રતમનુત્તમમ્ ॥
રોચે યથેષ્ટં ગૃહ્ણીયાત્સંવત્સરમતન્દ્રિતઃ

ત્રિંશદ્રોચાનિ વિપ્રેંદ્ર માસમેકં સમાહિતઃ ॥
સંવત્સરેણ નક્તાશી પૂજયેદ્રોચદેવતામ્

પ્રત્યહં સુમહાભાગ તેન કામમવાપ્નુયાત્ ॥
આષાઢમાસે યઃ કુર્યાદ્રોચવ્રતમનુત્તમમ્

નક્તભોજી પ્રતિદિનં ચૈકકાલાશનો દ્વિજઃ ॥
આહારકાલાદન્યત્ર તોયપાનં વિવર્જયેત્

બ્રાહ્મરોચાદથારભ્ય યાવદ્રોચં તુ પૌરુષમ્ ॥
રોચે તુ પૌરુષે પ્રાપ્તે કૃત્વા બ્રાહ્મણતર્પણમ્

વાસાંસિ દત્ત્વા વિપ્રેભ્યઃ સુવર્ણં રજતં તથા ॥
સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ દીર્ઘકાલં દ્વિજોત્તમ

જન્મ ચાસાદ્ય માનુષ્યં રૂપવાનભિજાયતે ॥
વિરોગો બલવાન્નિત્યં શત્રુજિદ્બલવાનપિ

સ્ત્રિયશ્ચ મુખ્યાઃ પ્રાપ્નોતિ કુલે જન્મ તથોત્તમે ॥
સૌભાગ્યં મહદાપ્નોતિ લાવણ્યમપિ ચોત્તમમ્

સદ્ભિર્મૈત્રીં તથા વિદ્યાં ધર્મે ચૈવોત્તમાં ગતિમ્ ॥
વાહનાન્યપિ મુખ્યાનિ યશ્ચાન્યદભિવાઞ્છતિ

રોચેષુ માસે સફલં તવોક્તં નક્તાશિનો દેવવરસ્ય વિપ્ર ॥
અતઃ પરં તે કથયામિ રોચે પૃથક્ફલં સમ્યગુપોષિતસ્ય ॥

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડેમાર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રોચેષુ માસોપવાસફલનિરૂપણોનામ દ્વાવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

વૈશ્રવણ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રાહ્મે બ્રહ્માણમભ્યર્ચ્ય બ્રહ્મલોકં પ્રપદ્યતે ॥
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ પ્રાજાપત્યે પ્રજાપતિમ્

સ્વર્ગરોચે તથા સ્વર્ગં સ્વર્ગલોકં પ્રપદ્યતે ॥
ચક્રરોચે તથા ચક્રં વૈષ્ણવન્તુ સુદર્શનમ્

દ્વાદશારં નરઃ કૃત્વા વર્ણકૈઃ સસુગન્ધિભિઃ ॥
સમ્પૂજ્ય વત્સરસ્યાંતે સૌવર્ણં વિનિવેદયેત્

વાસુદેવાય દેવાય દ્વિતીયં બ્રાહ્મણાય ચ ॥
રિપૂન્સ જયતે સર્વાન્બાહ્યાનાભ્યન્તરાનપિ

ચક્રમપ્રતિમં તસ્ય સર્વગં ચ તથા ભવેત્ ॥
નાપ્નોતિ નારકં દુઃખં સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ

વાનસ્પત્યે તથા રોચે પૂજયિત્વા વનસ્પતિમ્

ઉદ્યાનફલમાપ્નોતિ વાજપેયસ્ય માનવઃ ॥
વાનસ્પત્યં ચ સફલં તથા સર્વત્ર વિન્દતિ

અન્નરોચે તથૈવાન્નં વાસુદેવં સમર્ચયેત્ ॥
ક્ષેત્રમધ્યગતસ્ત્વન્નં પ્રાપ્નોતિ બહુ માનવઃ

પરલોકે તથા તૃપ્તિં સ્વર્ગલોકે તથૈવ ચ ॥
અહતે વાસરે ચાહ્નિ વાસરં પૂજ્ય માનવઃ

નિવેદ્ય વાસુદેવાય દેવં સઙ્કર્ષણં વિભુમ્ ॥
આરોગ્યરૂપલાવણ્યસૌભાગ્યાનિ સમશ્નુતે

કાલરોચે નરઃ કાલં સમ્યક્સમ્પૂજ્ય ધર્મવિત્ ॥
મરણે સ્મૃતિમાપ્નોતિ મૃતશ્ચ પરમાં ગતિમ્

આગ્નેયે પૂજયેદ્વહ્નિં સર્વાંલ્લોકાન્સમાપ્નુયાત્ ॥
સર્વાણિ વાગ્નિકર્માણિ સિધ્યન્ત્યસ્ય ન સંશયઃ

અપઃ સંપૂજયન્નાથે રત્નમાપ્નોત્યથામ્બુજમ્ ॥
જલકર્માણિ સર્વાણિ સિદ્ધ્યન્ત્યસ્ય ન સંશયઃ

સૌરે સૂર્યમથાભ્યર્ચ્ય વિરોગત્વમવાપ્નુયાત્ ॥
ચન્દ્રે ચન્દ્રં સમભ્યર્ચ્ય પરમાં નિર્વૃતિં લભેત।૧૪।
ગોરોચે ગાં સમભ્યર્ચ્ય સુરભિં લોકમાતરમ્ ॥
ગાઃ સમાપ્નોતિ ધર્મજ્ઞ તથા તલ્લોકમેવ ચ

રોચભં નિયતેઃ પ્રાપ્ય નિયતિં તુ સમર્ચયન્ ॥
દીર્ઘજીવિતમાપ્નોતિ યત્રયત્રાભિજાયતે

વૈષ્ણવે વિષ્ણુમભ્યર્ચ્ય વિષ્ણુલોકં પ્રપદ્યતે ॥
રૌદ્રે રુદ્રમથાભ્યર્ચ્ય તલ્લોકં પ્રતિપદ્યતે

પુત્રાનાપ્નોતિ કૌમારે કુમારં ચાર્ચયન્નરઃ॥
પિતૄણામર્ચનં કૃત્વા પિતૃરોચે સમાહિતઃ

પૂજામભીષ્ટામાપ્નોતિ પિતૃલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
વારુણે વરુણં દેવમશ્વાનાપ્નોતિ પૂજયન્

અનન્તે ચ તથાનન્તં પૂજયિત્વા મહીધરમ્ ॥
અનન્તં ફલમાપ્નોતિ કર્મણઃ સુકૃતસ્ય ચ

વાયવ્યે વાયુમભ્યર્ચ્ય વાણિજ્યે લાભમાપ્નુયાત્ ॥
યામ્યે યમમથાભ્યર્ચ્ય નાપ્નોતિ નરકાદ્ભયમ્

સારસ્વતેન ચાભ્યર્ચ્ય દ્વિજ દેવીં સરસ્વતીમ્॥
વિદ્યાં યથેષ્ટામાપ્નોતિ તયા વાગ્મી ચ જાયતે

શ્રીરોચે શ્રિયમભ્યર્ચ્ય શ્રિયં વિન્દતિ શોભનામ્॥
મદીયે ચ તથા રોચે માં ચ સમ્પૂજયન્નરઃ

ધનભાગ્ભવતે સો હિ યત્રયત્રાભિજાયતે ॥
શૈલરોચે તથા શૈલં પૂજયિત્વા સુખી ભવેત્ ॥

ભૂરોચે ભુવમભ્યર્ચ્ય ભુવમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
વેદાનામર્ચનં કૃત્વા વેદરોચે સમાહિતઃ

વેદાનાપ્નોતિ પુરુષો યજ્ઞાનપિ નરા ધિપઃ ॥
પૌરુષે ચ તથા રોચે જલે પુરુષમર્ચયન્

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ મોક્ષોપાયં ચ વિન્દતિ ॥
રૂપેણ હીનં સ્પર્શેન હીનં ગન્ધેન હીનં ચ રસેન હીનમ્ ॥
શબ્દેન હીનં પુરુષં પુરાણં સમ્પૂજયન્મોક્ષપથં પ્રયાતિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે પ્રતિ રોચફલનિરૂપણો નામ ત્રયોવિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.224
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ રોચવ્રતં શ્રુત્વા ભુક્ત્વા ધનદવેશ્મનિ ॥
શ્રુત્વા ગીતં ચ વાદ્યં ચ દૃષ્ટ્વા નૃત્તં મનોહરમ્

તત્રોષ્ય રજનીમેકાં ધનાધ્યક્ષેણ પૂજિતઃ ॥
ઉદગ્જગામ ધર્માત્મા હિમશૈલસ્ય સ દ્વિજઃ

સ શૈલદેશે કસ્મિંશ્ચિદ્દદર્શ રુચિરં ગૃહમ્ ॥
શીતાંશુરશ્મિજાલાભં સર્વકામસમૃદ્ધિમત્

તસ્મિન્ગૃહે દદર્શાથ વૃદ્ધાં રૂપવતીં સ્ત્રિયમ્ ॥
સર્વાભરણસમ્પન્નાં બહ્વીભિઃ પરિવારિતામ્

તરુણીભિર્વરસ્ત્રીભિશ્ચારુવેશાભિરેવ ચ ॥
સા ચ તં પૂજયામાસ પાદ્યાદિભિરનુક્રમાત્

ગન્ધતૈલેન ચાભ્યર્ચ્ય સ્નાપયામાસ યાદવ ॥
સુખસ્પર્શૈશ્ચ પવનૈર્ગન્ધૈશ્ચ વિવિધૈસ્તથા

લિલેપ ચાસ્ય ગાત્રાણિ ચન્દનેન સુગન્ધિના ॥
વસ્ત્રાલઙ્કારમાલ્યૈશ્ચ પૂજયામાસ તં તથા

ભોજયામાસ ચાન્નેન સર્વકામમૃદ્ધિના ॥
તામ્બૂલં પ્રદદૌ ચાસ્મૈ સુગન્ધિ સુમનોહરમ્

શ્વેતોત્તરચ્છદં ચિત્રં સ્વાસ્તીર્ણં પરમર્દ્ધિમત્ ॥
ગૃહે વિચિત્રે શયનં પ્રદદૌ સુમનોહરમ્

તાદૃગ્વિધે પરે તત્ર સા ચ સુષ્વાપ ભામિની ॥
વિસર્જયિત્વા નારીસ્તાઃ સર્વા બાલમૃગેક્ષણાઃ

શીતાપદેશેન તતો વિરાત્રે શયનાત્સ્વકાત્ ॥
અષ્ટાવક્રસ્ય શયનં જગામ વરવર્ણિની

દૃષ્ટ્વા શયનસમ્પ્રાપ્તાં કિમેતદિતિ સોઽબ્રવીત્ ॥
નાનુરૂપમિદં તત્તે વયસશ્ચારુહાસિનિ

અભગ્નબ્રહ્મચર્યોઽસ્મિ પરદારવિવર્જકઃ ॥
સ્વચ્છન્દં મામવજ્ઞાય કિમિદં કર્તુમીહસે

દિગુવાચ ॥
ન વયં દ્વિજ તારુણ્યે ચપલાઃ કેવલં સ્ત્રિયઃ ॥
વયસોન્તેઽપિ ચાપલ્યં ભજામઃ કામચોદિતાઃ

ન શ્રુતં તત્ત્વયા મન્યે સ્ત્રીશીલં દ્વિજસત્તમ ॥
નૈતા વયસિ રજ્યન્તે ન રૂપે ન કુલે શ્રુતે

શીલે વેશે ધને શૌર્યે રજ્યન્તે ક્વચિદેવ તુ ॥
કામયન્ત્યેવ પુરુષં યથાલાભમિતિ શ્રુતિઃ

યાસાં હિ રક્ષા મહતી તાસ્ત્રિયઃ કુબ્જવામનૈઃ ॥
પ્રેષ્યૈર્વાપીહ સજ્જન્તે પુમાંસમિતિ ભાર્ગવ

નાગ્નિસ્તૃપ્યતિ કાષ્ઠૈર્વા નાપગાભિર્મહોદધિઃ ॥
નાન્તકઃ સર્વભૂતૈર્વા ન પુંભિર્વામલોચનાઃ

લીલયૈવ કુલં ઘ્નન્તિ સ્મયમાનાસ્તુ યોષિતઃ ॥
દુર્લભા હિ સ્ત્રીરમણાત્સ્વભાવેન ભૃગૂત્તમ

રહો નાસ્તિ ક્ષણો નાસ્તિ નાસ્તિ ચોપનિમન્ત્રકઃ ॥
તેન ધર્મજ્ઞ નારીણાં સતીત્વમુપજાયતે

પ્રેષિતસ્ત્વં મહાભાગ મત્સમીપં મહાત્મના ॥
સ્ત્રીણાં શીલમિહ જ્ઞાતુમસ્મદ્દૃષ્ટં તથા શ્રુતમ્ ॥।

એતઞ્જ્ઞાત્વા જુગુપ્સાં ચ સ્ત્રીણાં કાર્યા ન ચ ત્વયા ॥
મૂલં ધર્માર્થકામાનાં યતસ્તા એવ યોષિતઃ

વહ્નિરન્નં જલં ચૈવ નરાણાં ધૃતિહેતવઃ ॥
ઘાતકાશ્ચ ત એવોક્તાસ્તથા જ્ઞેયાશ્ચ યોષિતઃ

વૃત્તિર્લોકે યથા નાસ્તિ વહ્નયન્નસલિલૈર્વિના ॥ ।
ગૃહાશ્રમસ્તથા નાસ્તિ વિના સ્ત્રીભિઃ કથઞ્ચન

તસ્માત્તાઃ પ્રજ્ઞયા રક્ષ્યા નોગ્રેણ મૃદુના ન ચ ॥
સ્ત્રિયો મૂલમનર્થાનાં ત્રિવર્ગસ્ય ચ સાધનમ્

તાસાં ન ગચ્છેદ્વિશ્વાસં મણિવદ્ગોપયેત્તુ તાઃ ॥
ગૃહકાર્યોદ્યતાઃ કૃત્વા રક્ષ્યાસ્તા ભૂતિમિચ્છતા

એતચ્છ્રુત્વા દ્વિતીયેહ્નિ પૂજિતઃ સ તયા સ્ત્રિયા ॥
જગામ ધનદાવાસં તતોઽપિ શ્વશુરાલયમ્

તતઃ શ્વશુરમાસાદ્ય સર્વં તસ્મૈ ન્યવેદયત ॥
સ ચ પપ્રચ્છ તં વિપ્રં શ્રુત્વા સ્ત્રીણાં વિચેષ્ટિતમ્

બુદ્ધિર્નિવેષ્ટું સઞ્જાતા ન વા જાતા વદસ્વ તત્ ॥
એતચ્છ્રુત્વોત્તરં વાક્યમષ્ટાવક્રોઽબ્રવીન્મુનિમ્

ન ચાપ્યેષા ગતિઃ ક્ષેમ્યા ન ચાન્યા વિદ્યતે ગતિઃ ॥
તસ્માત્પ્રયચ્છ ધર્મજ્ઞ પત્ન્યર્થં સ્વસુતાં મમ

એતચ્છ્રુત્વા દદૌ તસ્મૈ સ્વસુતાં ભાર્ગવો મુનિઃ ॥
તિથૌ દિવસનક્ષત્રે મુહુર્તે ચાભિપૂજિતે

ત્રિવર્ગમૂલં સમ્પ્રાપ્ય તાં ભાર્યામસિતેક્ષણામ્ ॥
જગામ પરમાં તુષ્ટિં મુમુદે ચ તયા સહ

રરક્ષ ચૈનાં સ તતો મહાત્મા કૃત્વા ચ નિત્યં ગૃહકાર્યયુક્તામ્ ॥
આરાધયામાસ ચ સા દ્વિજેન્દ્રં ધર્મે નિવિષ્ટા પરમા ચ સાધ્વી

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે અષ્ટાવક્રદિક્સંવાદો નામ ચતુર્વિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.225
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
વ્રતં કંચિન્મમાચક્ષ્વ સર્વકલ્મષનાશનમ્ ॥
વ્રતાનામુત્તમં બ્રહ્મન્પવિત્રં પુણ્યવર્ધનમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
રોચં તુ પૌરુષં પ્રાપ્ય સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ

પૌરુષેણ ચ સૂક્તેન સ્નાતઃ પ્રયતમાનસઃ ॥
તેનૈવ તર્પણં કૃત્વા જાપ્યં ચ મનુજોત્તમ

અષ્ટપત્રસ્ય પદ્મસ્ય મધ્યે હંસં જનાર્દનમ્ ॥
પૌરુષેણ ચ સૂક્તેન સત્કૃતં પૂજયેન્નરઃ

પુષ્પૈર્ભૂયસ્તથા ધૂપૈઃ ફલૈશ્ચ તદનન્તરમ્ ॥
દીપેન ચ તતો રાજન્નૈવેદ્યેન તતઃ પરમ્

પૌરુષેણ ચ સૂક્તેન તતો વહ્નિં સમર્ચયેત્ ॥
તતસ્તુ ધેનુર્દાતવ્યા કર્માન્તે ચ પયસ્વિની

સંવત્સરમિદં કૃત્વા વ્રતં પરમ પાવનમ્ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ

અશ્વમેધમવાપ્નોતિ રાજસૂયં ચ વિન્દતિ॥
ભુક્ત્વા ભોગાંસ્તતઃ પશ્ચાન્મોક્ષમાપ્નોત્યસંશયમ્

માઙ્ગલ્યમેતત્પરમં પવિત્રં શ્રીવર્ધનં ધર્મવિવર્ધનં ચ ॥
વ્રતોત્તમં પાપહરં નૃલોકે હંસવ્રતાખ્યં પુરુષેણ કાર્યમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે હંસવ્રતનિરૂપણો નામ પઞ્ચવિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ