Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.96.100

2.96
rāma uvāca //
karmāṇi śrotumicchāmi kāmyāni gṛhiṇāmaham //
tvattaḥ samastadharmajña yādogaṇa nṛpātmaja

puṣkara uvāca //
kṛtopavāso yāmyarkṣe sopavāsasya bhārgava //
purodhāḥ snapanaṃ kuryātkṛttikāsu yathāvidhi

akālamūlaiḥ kalaśairmṛnmayairatha kāñcanaiḥ //
ujvalairlakṣaṇaiḥ pūrṇaistathā tīrthodakaiḥ śubhaiḥ

agnimanthaśirīṣāṇāṃ nyagrodhāśvatthayorapi //
patrapūrṇaistathāyuktaistilaiḥ kṛṣṇairdvijottama

vahniṃ kumāraṃ śaśinaṃ khaṅgaṃ varuṇameva ca //
pūjayetkṛttikāścaiva gandhamālyānnasampadā

pītaraktaistathā varṇairghṛtadīpaistathaiva ca //
dadhnā gavyena lājābhiragnimanthena cāpyatha

kṛsarollopikābhiśca apūpaiśca pṛthagvidhaiḥ //
devatānāṃ yathoktānāṃ priyaṅguṃ juhuyāttataḥ

candanañca mayūrāṇāṃ lomāni manujottama //
agnimanthagṛhāddhūmaṃ kṛtvā rukmāṅgadaṃ maṇim

dhārayeddakṣiṇāṃ dadyācchaktyā kanakameva ca //
śvetavāsāstataḥ paścātpūjayenmadhusūdanam

karmaitatsatataṃ kṛtvā vahnyādhānamathāpnuyāt // /
karmaitaduktaṃ ripunāśakāri sarvāgnikarmaprasamṛddhidaṃ ca //
dhanyaṃ yaśasyaṃ ca tathaiva kāmyaṃ nityaṃ kṛtaṃ dharmavidāṃ variṣṭha

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakāṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne kṛttikāsnānavarṇanannāma ṣaṣṇavatitamo'dhyāyaḥ

2.97
rāma uvāca // //
agnyādhānamathāpnoti śatrunāśamathāpi vā //
svecchayā karmaṇā kena sadā yādonṛpātmaja

śatrunāśakaraṃ karma kathayasva tataḥ param //
tadahaṃ śrotumicchāmi tatra śraddhā sadā mama

puṣkara uvāca //
kṛtopavāso yāmyarkṣe kṛttikāsu sadaiva tu //
pūjayedvāsudevaṃ tu kuṅkumena suga ndhinā

raktaiśca kusumairhṛdyairdhūpaṃ dadyācca guggulam //
ghṛtena dīpaṃ dadyācca raktavarṇaṃ tathaiva ca

nivedanīyaṃ devāya tathā sarvaṃ nivedayet //
hotavyaṃ susamiddhe'gnau tathaivātra śubhaṃ haviḥ //
āyudhāni ca deyāni brāhmaṇebhyaśca dakṣiṇā

karmaitaduktaṃ ripunāśakāri dhāryaṃ sadā śatrugaṇapramāthi //
kṛtvaitadagryaṃ ripunāśamāśu prāpnoti martyo na hi saṃśayo'tra

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०sa० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne śatrunāśakarmavarṇanannāma saptanavatitamo'dhyāyaḥ

2.98
rāma uvāca //
kāmyāni tvaṃ samācakṣva snānānyanyāni devaja //
kena snānena dharmajña kaṃ kaṃ kāmamavāpnuyāt

puṣkara uvāca //
purodhāḥ sopavāsastu sarvasnānāni kārayet //
sopavāsasya dharmajña tathā sarvatra mānavaḥ

akālamūlāḥ kalaśāḥ kāryāḥ sarveṣu bhārgava //
pūjā candramasaḥ kāryā varuṇasya tathaiva ca

nakṣatradevatānāṃ ca nakṣatrasya tathaiva ca //
sarvagasyāprameyasya vāsudevasya cāpyathā

yeṣāṃ ca pūjā kartavyā teṣāṃ ca juhuyāddhaviḥ //
kāmyaṃ snānaṃ sadā kuryānnakṣatraṃ tu na laṃghayet//
mantrayetsnānakalaśaṃ mantreṇānena bhārgava

mantraḥ-
āpaḥ somādyāḥ saṃbabhūvuḥ pavitrāgniḥ pāvanaḥ somasūryasaṃsthitā vāyunā naṣṭadoṣāśca yo nitya macchreyase satkṛtyāpsu syuḥ svāhā śāntiḥ śrīrnavapuṣṭirmahyaṃ bhūyāsaṃ sarvaśiraḥ //
sādhusvāheti sūryaḥ saṃsthitā vāyunāmāṣṭadoṣā //'
karmaitaduktaṃ ripunāśakāri sādhāraṇaṃ snānamidaṃ pavitram //
ataḥ paraṃ te kathayāmi rāma snānāni kāmyāni sukhapradāni

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०sa० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne sādhāraṇasnānavarṇanannāmāṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ

2.99
puṣkara uvāca //
kṛttikāsnānamuktaṃ te vahnikarmaprasādhanam //
tathārināśanaṃ mukhyaṃ vahnyādhyeyapradaṃ tathā

rohiṇīṣu tathā snānaṃ proktaṃ putrapradaṃ putrapradaṃ tava //
brahmavarcasakāmasya snānaṃ saumyamidaṃ śṛṇu

pūrṇamaudumbaraiḥ patraiḥ kṛtvā rāma ghaṭatrayam //
pūrṇacandrāṅkitaiḥ śuklaiḥ sūtramālyairalaṃkṛtam

tena saṃsnāpitaḥ paścātkṣaumavāsā yathāvidhi //
devatāpūjanaṃ kṛtvā ghṛtaṃ hutvā hutāśane

oṅkārapūtaṃ somāya kṣīraṃ hutvā tathā jale //
nivedanīyaṃ somāya tathā pṛṣṭhamṛgatrayam

mṛgaśṛṅgeṇa dhūpaṃ ca tathā dadyādanantaram //
somena ca maṇirdhāryo jātarūpapariṣkṛtaḥ

dakṣiṇā cātra dātavyā śubhadhenuḥ payasvinī //
kṛtvā tannityamāpnoti brahmavarcasamuttamam

ghṛtāmramadhupūrṇena snātaḥ kumbhena mānavaḥ //
paṭṭiśālaṃkṛtenātha raktacandanavāriṇā

/
rudrāya māṃsaṃ rudhiraṃ tathā ca madhu pāyasam //
kṛṣṇāni vāsāṃsi tathā dhūpaṃ guggulameva ca

dadyādghṛtena ca tathā homo mantrairvidhīyate //
kṛṣṇāni vāsāṃsi tathā dātavyā dakṣiṇā bhavet

meṣāśvanaralomāni gardabhasya viśeṣataḥ //
āyasī tu maṇau kṛtvā dvāri śatrornidhāpayet

ārdrāsnānamidaṃ rāma sarvaśatruvināśanam //
sarvagandhaiḥ phalairbījaiḥ pūrṇaṃ kṛtvā ghaṭatrayam

snāpanaṃ tena kartavyamādityaistadanantaram //
navanītaṃ ca kulmāṣaṃ matsyāṃścaiva svarāṃstathā

nivedayeccaiva tathā matsyāni surabhīṇi ca //
ghṛtākṣatābhyāṃ dhūpena homaścaiva vidhīyate

taddine tu nadī yatra yoge gacchatu tāṃ mudā //
suvarṇarūpyagandhaśca dhāraṇīyastathā maṇiḥ

dakṣiṇā cātra dātavyā rāma dhenuḥ payasvinī //
snātaḥ punarvasāveva jātiśraiṣṭhyamavāpnuyāt

putrānvā sumahābhāga yadīcchati tadāpnuyāt //
gaurasarṣapakalkena rāmotsāditavigrahaḥ

gavyājyapūrṇakumbhena snātaḥ snātastathauṣadhaiḥ //
ahatāmbarasaṃvītaḥ pāyasaṃ vinivedayet

śuklāni caiva mālyāni vāsāṃsyapahatāni ca //
homaśca pāyasenātra dhūpaṃ gandhaiśca dāpayet

maṇiḥ śirasi dhāryaśca daṇḍāgre brahmacāriṇaḥ //
suvarṇagarbhaṃ puṣpeṇa snānaṃ puṣṭikaraṃ bhavet

/
dakṣiṇā cātra dātavyā ghṛtaṃ kanakasaṃyutam //
ṣaḍdhvajāṃ nīlasūtreṇa nīlapuṣpaiśca veṣṭitām

sarṣapānveṣṭayedrāma nāgapuṣpeṇa bhūriṇā //
valmīkānāṃ sahastasya tathaivāgramṛdā dvija

tai snātaḥ sarvanāgebhyo madhulājāṃ nivedayet//
gandhodakaṃ tathā dhānāḥ ṣaṭkṛtvātha punaḥpunaḥ

/
kṣīreṇa homaḥ kartavyo dhūpaḥ sarvatvacā tathā //
sarpatvaṅ nāgapuṣpaṃ ca suvarṇaṃ ca maṇirbhavet

dakṣiṇā cātra dātavyā śayanīyaṃ manoharam //
snānaṃ sārpeṇa te proktaṃ bhogyaṃ siddhikaraṃ bhavet

śrīpradaṃ vā mahābhāga kathitaṃ kāmatastava //
plakṣapatraistilaiḥ kṛṣṇairghaṭaṣaṭkaṃ tu pūrayet

veṣṭayetkṛṣṇamālyaiśca tena snāto'hatāmbaraḥ //
dakṣiṇāgreṣu darbheṣu saptapiṇḍānupāharet

subhāsvaro barhiṣado hyagniṣvāttāstathaiva ca //
kravyādaścopahūtāśca ājyapāśca sukālinaḥ

pitaraḥ kathitāsteṣāṃ piṇḍaṃ dadyātkrameṇa ca //
dhūpaṃ vrīhiyavairdadyāttilairhomaṃ tu kārayet

/
dātavyā dakṣiṇā cātra tilānrajatameva ca //
vacā ca korakaṃ caiva trivṛtaṃ dhārayenmaṇim

pitṛprasādaṃ prāpnoti karmasiddhimathāpi ca //
maghāsnānamidaṃ kṛtvā nityameva samāhitaḥ

mākṣikaṃ ca madhūkaṃ ca tathaiva madhuyaṣṭikām //
kṛtvā kumbhadvayaṃ pūrṇaṃ bhagnāṅgaḥ snāpayennaram

śālipiṣṭaṃ tataḥ snāto ghṛtena madhunā yutam //
gandhamālyaṃ bahuvidhaṃ bahukṛtvā bhagāya tu

nivedayitvā deyāni citramāṃsāni cāpyatha //
ghṛtena dhūpo dātavyo homaḥ kāryaḥ priyaṅgunā

dakṣiṇā cātra dātavyā citravāsāṃsi cāpyatha //
pārāvatasya pakṣāṇi cakravākasya mānada

trivṛtāni tathā kṛtvā maṇiṃ śirasi dhārayet //
saubhāgyaṃ mahadāpnoti snātvaiva bhagadaivate

tilamākṣikapūrṇena snātaḥ kumbhadvayena tu //
āryakṣe pāyasaṃ dadyātpītarakte ca vāsasī

dhūpe śatāvarī deyā homaḥ kāryastathākṣataiḥ //
tejovantī priyaṅguśca trivṛtaṃ dhārayenmaṇim

dakṣiṇā cātra dātavyā tathā rakte ca vāsasī //
uttarāphalgunīsnānaṃ sarvārambhaprasiddhidam

vīryasya vardhanaṃ cāpi kartavyamanusūnunā //
gajakāmasya te snānaṃ haste pūrvaṃ mayoditam

parasainyajayārthāya snānaṃ tadapi śasyate //
maṃjiṣṭhāṃ ca samaṅgāṃ ca misikāntāṃ ca bhārgava

kanakaṃ rajataṃ caiva pūrṇakumbhe vinikṣipet //
tenābhiṣiktaścitrāṇi mālyavāsāṃsyanantaram

tvāṣṭre nivedayedbhaktyā homaṃ kṣīreṇa kārayet //
dakṣiṇā cātra dātavyā citravastrāṇi mānada

sarvagandhaistathā dhūpaṃ baliṃ citraṃ tathaiva ca //
pṛthaksrutiprasūtānāṃ puṣpānāṃ kanakairvṛtam

aṣṭādaśānāṃ ca tathā maṇiṃ śirasi dhārayet //
evaṃ snātastu citrāsu saubhāgyaṃ mahadaśnute

sarvabhūteṣu cādhikyaṃ yadicchati tadāpnuyāt //
rukmamaśvavatthapatraṃ ca khaḍgaśṛṅgaṃ tathaiva ca

pūrṇakumbhe vinikṣipya snātaḥ śīdhusurāsavam //
vāyavye prayato dadyātkṣīraṃ sapalalaṃ dadhi

gandhaṃ dhūpaṃ tathā dadyāddhome kāryaṃ tathā ghṛtam // /
dakṣiṇā cātra dātavyā vāsāṃsi vividhāni ca

dvaṣṭāśvaśyāmahārītahaṃsapakṣaiḥ payo'nvitam //
dhārayecca maṇiṃ vidvānsvātāvevaṃ samācaret //

vāṇijye samyagāpnoti siddhiṃ ca mahatīṃ naraḥ //
viśākhāsu tathā snānaṃ kāryaṃ kumbhadvayena tu

kṛttikāsu mahābhāga tataḥ śākaṃ nivedayet //
indrāgnibhyāṃ ca vāsāṃsi pītaraktāni cāpyatha

mālyāni ca mahābhāga dhūpaṃ ca ghṛtaguggulam //
homārthe ca ghṛtaṃ kuryāddakṣiṇā kanakaṃ tathā

gaṇādhipatyamāpnoti kṛtvaivaṃ nātra saṃśayaḥ //
sahasravīryaṃ cānantāṃ madhūkaṃ ca tathā misim

pūrṇakumbhatraye kṛtvā kṛtasvastikalakṣaṇe //
ahatāmbarasaṃvītaḥ sarvagandhaphalākṣataiḥ

madhunā ca baliṃ dadyānmitrāya ca mahātmane //
vṛścikena tathā dhūpaṃ yavairhomaṃ ca mānada

puradvāraṃ kaṭāhāśca cūḍākāṣṭhaṃ sakāñcanam //
dhārayeddakṣiṇāṃ dadyāttathā ca kanakaṃ dvija

evaṃ maitre sadā snātaḥ sarvabhūtaiḥ samāpnuyāt //
maitrīṃ manujaśārdūla puraṃ vā kurute vaśe

taḍāgapadminīkūlanadīnadasamudbhavaiḥ //
toyaiḥ pūrṇa ghaṭānkṛtvā sarvabījasamanvitān

sarvaratnauṣadhīpūrṇānstrīsnānaṃ taiḥ samācaret //
kṣaumavāsāstu ratnāni mālyāni ca phalāni ca //

ratnāni dadyācchakrāya prāṅmukhaḥ susamāhitaḥ //
dhūpaṃ dadyācca śīrṣeṇa viśākhāvanmaṇirbhavet

chatraṃ ca dakṣiṇā deyā jyeṣṭhāyāṃ bhṛgunandana //
snānameva sadā kṛtvā rājyamāpnotyakaṇṭakam

kṛṣikāmasya mūlena snānamuktaṃ mayā purā //
tathā vāṇijyakāmasya prāgaṣāḍhāsu bhārgava

athottarāsu ṣāḍhāsu kuryādghaṭacatuṣṭayam //
puṣpabījaphalopetaṃ tena snātastu mānavaḥ

kṣaumavāsāḥ surāṃ caiva pāyasaṃ ca nivedayet //
mudgamiśraṃ ca dharmajña mālyavāsāṃsi cecchayā

home ca pāyasaṃ kuryāddhūpe gośṛṅgameva ca //
dhātrīpuṣpaśamībilvairmaṇirdhāryaḥ sakāñcanaiḥ

dakṣiṇā cātra dātavyā suvarṇaṃ raupyameva ca //
rājaśreṣṭhatvamāpnoti vivādeṣu jayaṃ tathā

bilvaṃ ca tagaraṃ caiva candanaṃ madhuyaṣṭikām //
priyaṅguṃ ca madhūkaṃ ca triṣu kumbheṣu nikṣipet

saṃgamādāhṛtaṃ toyaṃ tanmṛdaṃ ca bhṛgūttama //
tena snātastataḥ snānaṃ kuryātsarvauṣadhairdvija

kulatthā'nnaṃ saśālyannaṃ mukhyāni ca phalāni ca //
baliṃ ca viṣṇave dadyānmudgairdhūpaṃ tathaiva ca

rājacchatrasya daṇḍāgrātkāṣṭhaṃ śakradhvajāttathā //
siṃhadaṃṣṭrāmaṇiścātra sarukmaḥ śirasi smṛtaḥ

dakṣiṇā cātra dātavyā dhenuḥ kāṃsyopadohinī//
evaṃ tu śravaṇasnāyī rājyamāpnotyakaṇṭakam

anyadeśādhipatyaṃ vā rājyamāpnoti bhārgava //
atimuktakapatrāṇi bilvasya ca tathā kṣipet

kumbheṣu pañcasu tataḥ snānaṃ taistu samācaret //
vāstubhyastu baliṃ dadyātsuvarṇaṃ mākṣike tataḥ

dhūpaṃ vāyasapakṣaistu homaḥ kāryo ghṛtena tu //
brahmacāriśilālopakākapakṣaṃ tathaiva ca

kākamācīṃ rukmayutāṃ maṇiṃ śirasi dhārayet //
dakṣiṇā cātra dātavyā dhenu kāṃsyopadohinī

dhanaṃ prāpnoti sumahadvivāhe vāpi kanyakām //
evaṃ snāto dhaniṣṭhāsu nityameva bhṛgūttama

ārogyakārakaṃ snānaṃ pūrvamuktaṃ tu vāruṇam //
ratnodakena snātastu naraḥ kumbhadvayena tu

ajaikapādāya baliṃ chāgaṃ dadyāttu pāyasam //
śuklāni caiva mālyāni phalāni vividhāni ca

khaṭvāṅgañca tathā dhūpaṃ homaṃ ca payasā tathā //
vyāghradaṃṣṭrā tathā lomanakhaṃ kanakameva ca

maṇirdhāryo bhavedrāma chāgo deyā ca dakṣiṇā //
ajaikapāde snātastu nityameva samāhitaḥ

uddharettu nidhiṃ rāma śatrūnvā vijayeddhruvam //
āhirbudhnyaṃ tathā snānaṃ godamuktaṃ purā tava

candanaṃ ca haridrā ca darbhamūlaṃ tathaiva ca//
kṛtvā kumbhe naraḥ snāyātkṛtvā piṣṭena kanyakām//

snānālaṅkāravastrādyānpūṣṇe dadyādbaliṃ tataḥ //
madhulājāstathaivātra dhūpaṃ dadyādghṛtena ca

homaṃ ghṛtena kartavyaṃ dakṣiṇā kanakaṃ bhavet //
brāhmīṃ suvarcalāṃ homaṃ homagarbho maṇirbhavet

evaṃ pauṣṇe sadā snāto yaḥ sadā yujyate naraḥ //
āśvine supradaṃ snānaṃ pūrvamuktaṃ mayā tava //

vaijayantīṃ balāṃ caiva samaṅgāṃ ca bhṛgūttama //
indrahastāṃ madhūkaṃ ca kuryādrāma ghaṭatraye

tena snāto yamāyātha prapadyāttilataṇḍulam //
mālyāni caiva citrāṇi pītāni vasanāni ca

urabhraśṛṅgaṃ dhūpārthe homārthe ca tathā tilam //
dakṣiṇā cātra dātavyā tilaṃ kanakameva ca

darbhamūlairmaṇiḥ kāryaḥ kanakena ca veṣṭitaḥ //
evaṃ snāto naro yāmye dīrghaṃ jīvitamāpnuyāt

snānāni mukhyāni tavoditāni kāmyāni pāpapraśamāya rāma //
etāni kāryāṇi sadā dvijendra dharānvitenātha vicakṣaṇena

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne nakṣatrasnānakathanannāma navanavatitamo'dhyāyaḥ

2.100
puṣkara uvāca //
upoṣya cottarāṣāḍhāṃ brahmasnānaṃ vidhīyate //
sūrye madhyamanuprāpte narendro - - - //
sarvairbījaistathā ratnaiḥ phalaiḥ puṣpaistathauṣadhaiḥ //
snātaśca sodakaiḥ kuryāttataḥ pūjāṃ svayaṃbhuvaḥ

dhūpaṃ ca dadyāddharmajña kuśamūlaghṛtākṣataiḥ //
homaṃ ghṛtākṣataiḥ kuryāddadyātkanakameva ca

kriyamāṇe sruve cūrṇaṃ tathā caiva raṇo dvijaḥ //
somaṃ cūrṇaṃ ca trivṛtaṃ maṇiṃ śirasi dhārayet

snānaṃ tu rājyakāmasya proktametanmayā tava //
brahmavarcasakāmasya svecchayā ca yathoditam

brāhmaṃ tava snānamidaṃ pradiṣṭaṃ sarvādhināśāya bhṛgupradhāna //
kāryaṃ sadā vā dinamadhyayāte divākare kāmakaraṃ praśastam

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne abhijitsnānavarṇanannāma śatatamo'dhyāyaḥ