Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.56.60

2.56
// śrīparaśurāma uvāca //
bhagavañcchrotumicchāmi puruṣāṇāṃ cikitsitam //
tanmamācakṣva deveśa tatra me saṃśayo mahān

puṣkara uvāca //
rakṣanbalaṃ mahābhāga laṅghayejjvaritaṃ naram //
saviśvaṃ lājamaṇḍaṃ tu laṃghitaṃ tattu bhojayet //

mustaparpaṭakośīracandanoddīpyanāgaraiḥ //
ghṛtaṃ śītaṃ payaścātra dātavyaṃ tṛṭpraśāntaye

ṣaḍahe ca vyatikrānte tiktakaṃ pāyayedrasam //
snehayetpākadoṣaṃ ca tatastaṃ ca virecayet

jīrṇaṣaṣṭikanīvāraraktaśālipramodakāḥ //
tadvidhāścaturaḥ śreṣṭhāḥ yavānāṃ vikṛtistathā

mudgā masūrāścaṇakāḥ kulatthāḥ samakuṇṭhakāḥ //
āḍhakī ca phalaṃ mūle yūṣārthaṃ jvariṇāṃ hitam

kṛṣṇaśuklakavantīrkatittiraiṇakapiñjalāḥ //
lāvādyā jāṅgalaśreṣṭhāḥ jvariṇāṃ tadvidhāśca ye

paṭolaṃ saphalaṃ nimbaṃ karkoṭakakaṭillakam //
śākaṃ parpaṭakaṃ cādyādamlārthe dāḍimaṃ hitam //

ayoge vamanaṃ śastamūrddhage ca virecanam //
raktapitte tathā pāne ṣaḍaṅgaṃ śuṇṭhivarjitam

lājā siñcati kāmaṃ tu yavagodhūmaśālayaḥ //
masūramudgacaṇakāḥ khaṇḍitāḥ samakuṣṭhikāḥ

hṛdyā godhūmikā bhakṣyā ghṛtakṣīropasādhitāḥ //
sakṣaudraśarkaropetāstathā vṛṣaraso hitaḥ

atīsāre purāṇānāṃ śālīnāṃ bhakṣaṇaṃ hitam //
anabhiṣyadi vā cānyadraudravatsakasaṃyutam

mārutānāṃ jaye yatnaḥ kāryo gulmeṣu sarvathā //
vāṭyakṣīreṇa cāśnīyādvastukaṃ ghṛtasādhitam

kukkuṭā barhiṇaḥ śreṣṭhāstiktā godhūmaśālayaḥ //
hitā jaṭhariṇāṃ bhojye yavagodhūmaśālayaḥ

mudgāḥ kulatthāḥ kaulāni jāṅgalā mṛgapakṣiṇaḥ //
paṭolanimbadhānyāstu śuṣkamūlakasaindhavaiḥ

mātuluṅgarasā jātihiṅguvṛkṣāmlavetasaiḥ //
āhāraṃ jaṭhare yuktyā yathādoṣaṃ prakalpayet

kuṣṭhināṃ ca tathā śastaṃ pānārthe khadirodakam//
masūramudgau yūṣārthe bhojye jīrṇāśca śālayaḥ

nimbaparpaṭakau śākau chāgalānāṃ tathā rasaḥ //
viḍaṅgaṃ maricaṃ śuṇṭhī kuṣṭhaṃ rodhraṃ sasarjikam

manaḥśilaiḥ kṛto lepaḥ kuṣṭhahā mūtrapeṣitaḥ //
apūpasaktukulmāṣavājyādyā mehināṃ hitāḥ

yavānnavikṛtirmudgāḥ kulatthājīrṇaśālayaḥ //
tiktarūkṣāṇi śākāni tiktāni haritāni ca

tilāni tilaśigrurvā bibhīteṅgudajāni tu //
anabhiṣyandi yaccānyadbhojane tatpraśasyate

/
mudgāḥ sayavagodhūmā dhānyaṃ varṣasthitaṃ ca yat //
jāṅgālasvarasaḥ prokto bhojane rājayakṣmiṇām

kulatthamudgakālābuśuṣkamūlakajāṅgalaiḥ. //
yūṣairvā vāṣkiraiḥ snigdhairdadhidāḍimasādhitaiḥ

mātuluṅgarasakṣaudradrākṣāvyoṣādisaṃskṛtaiḥ //
yavagodhūmaśālyannairbhojayecchāvasaṃ param

/
daśamūlaphalārāsnākulatthairupasādhitaiḥ //
payovyūṣarasakvāthaḥ śvāsahikkānivāraṇaḥ

śuṣkamūlakakaulatthamaudgajāṃgalajai rasaiḥ //
yavagodhūmaśālyannaṃ jīrṇāśoṃ'śaṃ samācaret

jīrṇa pakvarasaṃ śīdhumārdvīkām̐stvatha vā pibet //
śothavānsaguḍāṃ pathyāṃ khādedvā guḍalāvanam //

citraṃ vicitrakaṃ cobhau grahaṇīroganāśanau //
purāṇayavagodhūmaśālayo jāṅgalaṃ rasam

mudgāmalakakharjūramṛdvīkābadarāṇi ca //
madhusarpiḥpayastakraṃ nimbaparpaṭakau vṛṣam

takravṛddhyānuśasyante satataṃ vātarogiṇām //
hṛdrogiṇe pradātavyaṃ prayatnena virecanam

pippalīnāṃ prayogaśca pramṛte dharmiṇastathā //
cakāra nāḍī śīdhūni yuktā ca śiśirāmbhasā

yuktasauvarcalājākṣimatha śastaṃ madātyaye //
sakṣaudrapayasā lākṣāṃ pibeta kṣatavānnaraḥ

kṣayaṃ māṃsarasāhāro vahnisaṃrakṣaṇājjayet //
śālayo bhojane śaktā nīvārakalamādayaḥ

yavānnavikṛtirmāṃsaṃ śākaṃ sauvarcalaṃ sudhīḥ //
pathyaṃ tathaiva tāsāṃ ca maṇḍaṃ takraṃ ca vāruṇī

mustābhyāsastathā lepaḥ citrakeṇa haridrayā //
yavānnavikṛtiḥ śālirvāstukī ca suvarcalam

trapusī cārugodhūmāḥ kṣīrekṣughṛtasaṃyutāḥ //
mūtrakṛcche ca śastāḥ syuḥ pāne maṇḍasurādayaḥ .

lājā saktu tathā kṣaudraṃ śālyaṃ māṃsaparūṣakam //
vṛntākālābuśikhinaśchardighnāḥ pānakāni ca //

śālyannaṃ toyapayasī kevaloṣṇaśrite'pi vā //
tṛṣṇāghnā mustaguḍayorgulikā vā mukhe dhṛtā

yavānnavikṛtiryūṣaṃ śuṣkamūlakajaṃ tathā //
śākaṃ paṭolavetrāśramūrustambhavināśanam

muktāḍhakamasūrāṇāmatīrairjāṅgalaistathā //
sasaindhavaghṛtadrākṣāśuṇṭhyāmalakolajaiḥ

yūṣaiḥ purāṇagodhūmayavaśālyannamabhyaset //
visarpaṃ sasitākṣaudramṛdvīkādāḍimodaraḥ

raktaṣaṣṭikagodhūmayavamudgādivallaghu //
kācamācī ca vetrāgraṃ vāstukaṃ ca suvarcalā

vātaśoṣitanāśāya toyaṃ śastaṃ sitā madhu //
nāsāroge ca sahitaṃ ghṛtadūrvāprasādhitam

bhṛṅgarājarase siddhe tailaṃ dhātrīraso'pi vā //
na syātsarvāmayeṣviṣṭaṃ mūrdhajatrūdbhaveṣvatha

śītatoyānvapatanaṃ tilānāṃ rāma bhakṣaṇam //
dvijadārḍhyakaraṃ proktaṃ tathā puṣṭikaraṃ śubham

gaṇḍūṣastilatailena dvijadārḍhyakaraḥ paraḥ //
viḍaṅgacūrṇaṃ gomūtraṃ sarvatra kṛmināśanam

dhātrīphalānyathājyaṃ ca śirolepanamuttamam//
śirorogavināśāya snigdhaśītaṃ ca bhojanam

tailaṃ vā vasti mūtraṃ vā karṇapūraṇamuttamam //
karṇaśūlavināśāya śuddhaṃ tailaṃ niṣecayet

giribhṛccandanaṃ mālyaṃ mālatīkālikāstathā //
saṃyojya yākṛtāvartiḥ kṣatacakraharītusā

vyoṣaṃ triphalayāyuktaṃ surūkaṃ ca rasāñjanam //
sarvākṣirogaśamanaṃ tathā caiva rasāñjanam

ājyabhṛṣṭaṃ śilāpiṣṭarothakāñjikasaindhavaiḥ //
āścyotanavināśāya sarvarogāmayeṣu ca

giribhṛccandanairlepo bahirlepasya śasyate //
netrāmayavighātārthaṃ triphalāṃ śīlayetsadā

rātrau tu madhusarpibhyāṃ dīrghamāyurjijīviṣuḥ //
śatāvare rase siddhau vṛṣyau kṣīraghṛtau smṛtau

kalaviṅkāni māṣāśca vṛṣau kṣīraṃ ghṛtaṃ tathā //
āyuṣyā triphalā caiva pūrvavanmadhukānvitā

madhukāyorajopetā valīpalitanāśinī //
vacasiddhaṃ ghṛtaṃ rāma tadā bhūtavināśanam

kaṇṭhe buddhipradaṃ caiva tathā sarvārthasādhakam //
valgakalkakaṣāyeṇa siddhamabhyañjanaṃ hitam

rāsnā sahacarairvāpi tailaṃ vātavikāriṇām //
anabhiṣyandi yaccānyattadvraṇeṣu praśasyate

pakvasya ca tathā bhedaṃ nimbaśīlaṃ ca ropaṇe //
tathā tasyopacāraśca balikarmārthiśeṣataḥ

sūtikā ca tathā rakṣā vraṇināṃ tu sadā hitā //
jaṅgame viṣadaṃśe tu dātavyaṃ sthāvaraṃ viṣam //

sthāvare sarpadaṣṭasya hitaṃ māṃsasya bhakṣaṇam //
bhakṣaṇaṃ nimbapatrāṇāṃ sarpadaṣṭasya bheṣajam

vandhyākārkoṭajaṃ mūlaṃ chāgamūtrābhibhāvitam //
nasyaṃ kāñcikasaṃpiṣṭaṃ viṣavegavināśanam

bandhanāddūṣaṇaṃ chedadāhasrāvāḥ prakīrtitāḥ //
pūrvadaṣṭasya pāne ca hṛdayāvaraṇa ghṛtam //

tālanimbadalaṃ keśā jīrṇacailaṃ yavā ghṛtam //
dhūpo vṛścikaviddhasya śikhipatraṃ ghṛtena vā

arkakṣīreṇa saṃpiṣṭaṃ lepabījaṃ palāśajam//
vṛścikārttasya kṛṣṇā vā śirīṣaphalasaṃyutā

tilakāsphoṭayordūnaṃ girikarṇyāstilasya ca //
śarkarāmadhusarpīṃṣi pānamākhuviṣāpaham //

ārkakṣīraṃ tilāstailaṃ palalaṃ ca guru samam //
pānājjayati durvāramaviṣaṃ śīghrameva ca

pītvā mūlaṃ trivṛttulyaṃ taṇḍulīyasya sarpiṣā//
sarpakīṭaviṣāṇyāśu jayatyatibalānyapi

candanaṃ padmakaṃ kuṣṭhaṃ natāmbūśīrapāṭalāḥ //
nirguṇḍīśākhiśailūṣalūtāviṣaharo'gadaḥ

śirovirecanaṃ śastaṃ guḍanāgarakaṃ dvija //
nasyakarmaṇi vastau ca tathā bhṛṅge ca bhārgava

tailameva paraṃ vidyātsnehapāne tathā ghṛtam //
svedanīyaḥ paro vahniḥ sitāmbhaḥstambhanaṃ param

trivṛddhi recane śreṣṭhā vamane madanaṃ tathā //
vastirvireko vamanaṃ tailaṃ sarpistathā madhu

raktapitte balā rāsnā krameṇa paramauṣadham //
śārīramānasāgraṃ tu sahajā vyādhayo matāḥ

śārīrajvarakuṣṭhādyāḥ krodhādyā mānasā matāḥ //
āgantavo'bhighātotthāḥ sahajāḥ kṣuttṛṣādayaḥ

śārīrāgantunāśāya satataṃ sūryavāsare //
guḍājyalavaṇopetaṃ sahiraṇyaṃ dvijātaye

dadyācca dhūpaṃ dharmajña prīṇayecca divākaram //
ārogyametenāpnoti kāmām̐śca manasepsitān

satataṃ divase cāndre snānamabhyaṅgapūrvakan //
yaḥ prayacchati viprāya so'pi rogairvimucyate //

śanaiścaradine dattvā tailaṃ vipreṣu śaktitaḥ//
nityameva mahābhāga roganāśanamāpnuyāt

āśvinaṃ sakalaṃ māsaṃ pratyahaṃ gorasairdvijān //
bhojayitvā mahābhāga roganāśanamāpnuyāt

snāpayitvā tathā liṅgaṃ devadevasya śūlinaḥ //
ghṛtena payasā caiva sarvarogairvimucyate

gāyatryāvāhayedvidvāndūrvāṃ trimadhunāplutām //
pūtaśca brāhmaṇāśīrbhiḥ sarvarogairvimucyate

yasminbhe vyādhimāpnoti kṛtvā tasya balikriyām //
bhapūjāvidhinā rāma tasmādrogādvimucyate

kartavyamathavā snānaṃ tathārogyavivardhanam //
ārogyadāṃ dvitīyāṃ vā pratipadvā bhṛgūttama

kartavyaṃ vaiṣṇavaṃ vāpi vratamārogyakārakam //
mānasānāṃ nijānāṃ ca tathā caivāvipattaye

śaraṇaṃ devadeveśaṃ vrajeta madhusūdanam //
sarvagaṃ taṃ jagannāthamajeyaṃ puruṣottamam

stuvannāmasahasreṇa vyādhīnsarvānvyapohati //
doṣadhātumalādhāraṃ śarīraṃ prāṇināṃ dvija

vātapittakaphā doṣā dhātavaśca tathā śṛṇu //
bhuktaṃ pakvāśayādannaṃ dvidhā yāti bhṛgūttama

aṃśenaikena kiṭṭatvaṃ rasatāṃ cāpareṇa ca //
kiṭṭabhāgo malastatra viṇmūtrasvedadūṣakaḥ

nāsāmalaṃ dehamalaṃ tathā karṇamalaṃ ca yat //
rasabhāge rasaṃ tatra samyakśoṇitatāṃ vrajet

māṃsaṃ raktantato medo medasosthnāṃ ca sambhavaḥ //
asthno majjā tataḥ śukraṃ śukrādrāma tato rasaḥ

sarveṣāmeva dhātūnāṃ sāramojaḥ prakīrtitam //
deśaṃ sātmyaṃ ca yāṃ śaktiṃ kālaṃ prakṛtimeva ca

jñātvā cikitsitaṃ kuryādbheṣajasya tathā balam //
tithiṃ riktāṃ dineśaṃ ca tathaiva ca kujārkajau//

dāruṇogrāṇi carkṣāṇi varjayedbheṣaje sadā //
harigodvijacandrārkasurāgnīnpratipūjya ca

śrutvā mantramimaṃ vidvānbheṣajārambhamācaret //
brahmatryakṣāśvirudrendrabhūcandrārkanalānilāḥ

ṛṣaya oṣadhigrāmā bhūtasargāśca pāntu te//
rasāyanamivarṣīṇāṃ devānāmamṛtaṃ yathā

svadhevottamanāgānāṃ bhaiṣajyamidamaśnute //
vātaśleṣmātmako deśo bahuvṛkṣo bahūdakaḥ

anūpa iti vikhyāto jāṅgalastadvivarjitaḥ //
kiṃñcidvṛkṣādhiko deśastathā sādhāraṇaḥ smṛtaḥ

jāṅgalaḥ pittabahulo madhyaḥ sādhāraṇo mataḥ//
rūkṣaśītaścalo vātaḥ pittamuṣṇakaṭudravam

sthirāmlasnigdhamadhuraṃ balāsaṃ ca pracakṣate //
vṛddhiḥ samānaiḥ sarveṣāṃ viparītairviparyayaḥ

samāḥ svādvamlalavaṇāḥ śleṣmalā vāyunāśanāḥ //
kaṭutiktakaṣāyāśca vātalāḥ śleṣmanāśanāḥ

kaṭvamlalavaṇā jñeyāstathā pittavivardhanāḥ //
tiktāḥ svādukaṣāyāśca tathā pittavināśanāḥ

svabhāvatastathā karma te ca kurvanti bhārgava //
śiśire ca vasante ca nidāghe ca tathā kramāt

cayaprakopapraśamāstathā pittasya kīrtitāḥ //
nidāghe vāridā rātre tathā śaradi bhārgava

cayaprakopapraśamāstathā vātasya kīrtitāḥ //
cayaprakopapraśamāḥ śleṣmaṇaśca prakīrtitāḥ

saṃvatsaro dvādaśāṅgo māsabhedena kīrtitaḥ //
dvidhā tu matabhedena bhūya eva prakīrtitaḥ

ādānaśca visargaśca tatrāpi parikīrtitau //
varṣādayo visargāśca hemantādyāḥ smṛtāstrayaḥ

meghakāle ca śaradi hemante ca yathākramāt //
cayaprakopapraśamastathā pittasya kīrtitaḥ

śiśirādyāstathādānaṃ grīṣmāntā ṛtavastrayaḥ //
saumyo visargastvādānaṃ cāgneyaṃ parikīrtitam

varṣādīnstrīnṛtūnrāma catuḥparyāyagorasān //
vivardhayettathā tiktakaṣāyakaṭukānkramāt

yathā rajanyo vardhante balamevaṃ vivardhate //
kramaśo'tha manuṣyāṇāṃ hīyamānāsu hīyate

rātribhuktaṃ dinānte tu divasasya tathaiva ca //
ādimadhyāvasāneṣu kaphapittasamīraṇāḥ

prakopaṃ yānti kopādau kāle yeṣāṃ cayaḥ smṛtaḥ //
prakopāntaraje kāle śamasteṣāṃ prakīrtitaḥ

atibhojanato rāma tathā cābhojanena ca //
sarve'pi rogā jāyante vegodīraṇadhāraṇaiḥ

annena kukṣerdvāvaṃśau pānenaikaṃ prapūrayet //
āśrayaṃ pavanādīnāṃ tathaikamavaśeṣayeta

vyādhernidānasya tathā viparītamathauṣadham //
kartavyametadevātra mayā sārdhaṃ prakīrtitam

nābherūrdhvamadhaścaiva gudaśroṇyostathaiva ca //
balāsapittavātānāṃ dehe sthānaṃ prakīrtitam

tathāpi sarvagā ete dehe vāyurviśeṣataḥ //
dehasya madhye hṛdayaṃ sthānaṃ tu manasaḥ smṛtam

kṛśolpakeśaścapalo bahuvāgviṣamānalaḥ //
vyomagaśca tathā svapne vātaprakṛtirucyate

akālapalitaḥ krodhī prasvedī madhurapriyaḥ //
svapne ca dīptimatprekṣī pittaprakṛtirucyate

dṛḍhāṅgaḥ sthiracittaśca suprajaḥ sthiramūrdhajaḥ //
śuklāmbudarśau svapne ca kaphaprakṛtiko naraḥ

tāmasā rājasāścaiva sāttvikāśca tathā smṛtāḥ //
mānuṣā bhṛguśārdūla vātapittakaphādhikāḥ

rūkṣaśītavyavāyādhvaguru karma pravartate //
kadannabhojanādvāyurdehe śokācca kupyati

vidāhināṃ tathoṣṇānāmuccairadhvaniṣeviṇām //
pittaṃ prakopamāyāti bhayena ca tathā dvija

atyaṃbupānaviṣamabhojināṃ bhuvi śāyinām //
śleṣmā prakopamāyāti tathā ye cālpabhojanāḥ

vātapittakaphotthāni sarvarogāṇi dehinām //
lakṣayellakṣaṇaṃ vidvāñśamayettadanantaram

asthibhaṅgaḥ kaṣāyitvamāsye śuṣkāsyatā tathā //
jṛṃbhaṇaṃ lomaharṣaśca vātikavyādhilakṣaṇam

nakhanetraśirāṇāṃ ca pītatā kaṭutā mukhe ///
tṛṣṇā dāho'mlatā caiva pittavyādhinidarśanam /

ālasyaṃ ca prasekaśca gurutā madhurāsyatā //
uṣṇābhilāṣitā ceti ślaiṣmikaṃ vyādhi lakṣaṇam

snigdhoṣṇamannaṃ sasukhā ca śayyā mano'nukūlāḥ suhṛdaḥ kathāśca //
abhyañjanaṃ cāpyatitailapānaṃ vātaprakopapraśamāya dṛṣṭam ///

sarāṃsi vāpyaḥ saritaḥ suśītāścandrāṃśavaścandanapaṅkalepāḥ //
saṃsevitenāśu śamaṃ prayāti vilāsamagryaṃ manasaḥ praharṣāt

sarvāmayārtipraśamārthamekāṃ tvamoṣadhīṃ rāma nibodha guhyām//
bhaktiḥ prabhordevavarasya viṣṇoryā sarvakāmaiḥ puruṣaṃ yunakti

//
iti śrīviṣṇudhamottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० puruṣacikitsānāma ṣaṭpañcāśattamo'dhyāyaḥ

2.57
// rāma uvāca // //
ārogyakaraṇaṃ nāma dvitīyā pratipattathā //
ārogyadaṃ vrataṃ caiva vaiṣṇavaṃ kathayasva me

// puṣkara uvāca // //
dhaniṣṭhāsu mahābhāga yajamānapurohitau ///
upoṣya vāruṇaṃ snānaṃ yajamānasya kārayet

kṛtvā kumbhaśataṃ sāgraṃ śaṃkhamuktāphalodakaiḥ //
bhadrāsanopaviṣṭastaiḥ snātaścaivāhatāmbaraḥ

/
keśavaṃ vāruṇaṃ candraṃ nakṣatraṃ vāruṇaṃ tathā //
pūjayetprayato rāma gandhamālyānulepanaiḥ

dhūpadīpanamaskāraistathā caivānnasampadā //
devatānāṃ yathoktānāṃ kurvīta havanaṃ tathā

sarvauṣadhaistathājyena yathāśakti vidhānataḥ //
gurave vāsasī deye rasakumbhaṃ ca kāñcanam

brāhmaṇānāṃ pradātavyā vittaśaktyā ca dakṣiṇā //
śamīśālmalijaiḥ patraivaṃśāgreṇa tathaiva ca

trivṛtastu baliḥ kāryaḥ sarvarogavināśanaḥ //
śākāni haritaṃ mālyaṃ sarvasasyāni vāsasī //
varuṇāyāśu nikṣipya gandhairdhūpairnivedayet

alaṅghyamānasya hi vāruṇaṃ taṃ snānena dānena kṛtena samyak //
rogāḥ samastāḥ praśamaṃ prayānti baddhastathā mokṣamavāpnuyācca

//
iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne śatabhiṣāsnānavarṇanaṃ nāma saptapañcāśattamo'dhyāyaḥ

2.58
// puṣkara uvāca // //
pauṣaśukladvitīyāyāṃ gavāṃ śṛṅgodakena tu //
snātvā śuklāmbaro bhūtvā sūryestaṃ samupāgate

bālendoḥ pūjanaṃ kṛtvā gandhamālyānulepanaiḥ //
dhūpadīpanamaskāraistathā caivānnasampadā

dadhnā ca paramānnena guḍena lavaṇena ca //
pūjanairbrāhmaṇānāṃ ca pūjayitvā niśākaram

yāvadastaṃ na yātīndustāvadeva samācaret //
āhāraṃ gorasaprāyamadhaḥśāyī niśaṃ nayet

tataḥ saṃvatsare pūrṇe saumyamāse dvijottama //
bālendoḥ pūjanaṃ kṛtvā brāhmaṇānāṃ ca pūjanam

vāsasī rasakumbhaṃ ca kāñcanaṃ ca dvijātaye //
dattvā ca pūjayitvā ca vratapāraṅgato bhavet

vratenānena dharmajña rogamevaṃ vyapohati //
sarvasaukhyaṃ tathā dravyaṃ puṣṭiṃ ca manujottama

kāmaṃ samāpnotyathavaikamiṣṭaṃ yena vratenātha samastadharmam //
abhyāsatastasya samastakāmānnaraḥ samāpnoti kimatra citram

//
iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne āroyadvitīyānāmāṣṭapañcāśattamo'dhyāyaḥ

2.59
// puṣkara uvāca // //
saṃvatsarāvasāne tu pañcadaśyāmupoṣitaḥ //
pūjayedbhāskaraṃ devaṃ varṇakaiḥ kamale kṛte

śuklena gandhamālyena candanena sitena ca //
tathā kūrmeṇa dhūpena ghṛtadīpena bhārgava

apūpaiḥ saikatairdadhnā paramānnena bhūriṇā //
odanena ca śuklena sitālavaṇasarpiṣā

kṣīreṇa ca phalaiḥ śuklairvahnibrāhmaṇatarpaṇaiḥ //
pūjayitvā jagaddhāma dinabhāge caturthake

āhāraṃ prathamaṃ kuryātsaghṛtaṃ manujottamaḥ //
rasaṃ ca manujaśreṣṭha ghṛtahīnaṃ vivarjayet

bhuktvā ca sakṛdevānnaṃ nāhāraṃ samupācaret //
pānīyapānaṃ kurvīta brāhmaṇānumate punaḥ

saṃvatsaramidaṃ kṛtvā tataḥ kṛtvā trayodaśam //
pūjanaṃ devadevasya tasminnahani bhārgava

samāpayedvrataṃ puṇyaṃ rāma kumbhaṃ dvijātaye //
sahiraṇyaṃ savastraṃ ca tathā dadyāddvijottama

vratenānena dharmajña rogameva vyapohati //
ārogyamāpnoti gatiṃ tathāgryāṃ yaśastathāgryaṃ vipulāṃśca bhogān //
vratena samyakpuruṣo dhanārthī sampūjayedyaśca jagatpradhānam

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne arogyapratipannāmaikonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

2.60
puṣkara uvāca //
śuklapakṣāvasāne tu yadrāma dinapañcakam //
tatra sampūjayedviṣṇuṃ vidhinā yena taṃ śṛṇu

gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhisarpistathaiva ca /
ekaikena caretsnānamekādaśyādiṣu kramāta

kaupatāḍāganādeyaiḥ padminīsārasairjalaiḥ //
kartavyaṃ kramaśaḥ snānaṃ snātaḥ sampūjayeddharim

tailamikṣurasaṃ kṣaudraṃ kṣīraṃ sarpiśca bhārgava //
snapayeddevadevasya kartavyaṃ syāddinakramāt

kālāgurumuśīraṃ ca tathā jātīphalaṃ dvija //
karpūraṃ candanaṃ caiva kalpayedanulepane

kusumeṣvambujāteṣu gandhavatsu siteṣu ca //
ekaikaṃ kalpayejjātiṃ śraddhayā divasakramāt

kṛṣṇā gaurī tathā tāmrā kapilā ca sitā tathā// //
yā dhenustadghṛtaṃ deyaṃ dīpārthaṃ divasakramāt // ७
māṣamudgakalāpānāṃ caṇakasya tilasya ca //
bhakṣyāṇi vinivedyāni tathaiva divasakramāt

phāṇitaṃ ca guḍaṃ caiva tathā matsyaṇḍikā śubhā //
khaṇḍaṃ ca śarkarāṃ caiva kramaśo vinivedayet

kṣīravṛkṣasya samidhastathā dūrvāstilānapi ///
siddhārthakānyathājyaṃ ca bhāvayeddivasakramāt

aniruddhāya devāya pradyumnāya tathaiva ca //
saṃkarṣaṇāya devāya vāsudevāya cāpyatha

nāmnā tu juhuyādvahniṃ praṇavenāntime'hani //
ayaḥ sīsaṃ tathā tāmraṃ rajataṃ kanakaṃ tathā

dakṣiṇārthaṃ pradātavyaṃ dvijebhyo divasakramāt //
naktaṃ ca gorasaprāyaṃ bhoktavyaṃ tailavarjitam

bhūśodhanaṃ ca kartavyaṃ devasya puratastathā //
gītavādyastavaiścaiva pūjayeddinapañcakam

evaṃ saṃvatsaraṃ kṛtvā sarvānrogānvyapohati //
grahaṇe ca vratasyāsya na kālaniyamaḥ smṛtaḥ

nityābhyāsena caivāsya viṣṇuloke mahīyate//
vrataṃ śreṣṭhamidaṃ proktaṃ mayā te bhṛgunandana

dhanyaṃ yaśasyaṃ ripunāśakāri saubhāgyadaṃ pāpaharaṃ pavitram //
āyuṣyamagryaṃ sugatipradaṃ ca vratottamaṃ vighnavināśanaṃ ca

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne ārogyavratannāma ṣaṣṭitamodhyāyaḥ