Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.51.55

2.51
puṣkara uvāca //
durgamāyudhasaṃghātaṃ kuñjarāsturagāstathā //
puruṣaiśca vinā rāma sarvametadapārthakam

tasmātprayatnaṃ kurvīta puruṣāṇāṃ samarjane //
teṣāṃ caivāntarajñāne mūlametadyataḥ śriyaḥ

susahāyārthasampanna balaṃ yasya mahīpateḥ //
saṃgrāme tumule rāma nūnaṃ tasya jayo bhavet

sakṛdyena kṛtaṃ pāpaṃ tasya rājā na viśvaset //
pāpaṃ tu sukaraṃ tasya sukṛtaścāsya duṣkaram

yathā hi malinairvastrairyatra tatropaviśyate //
tathā calitavṛttastu vṛttaśeṣaṃ na rakṣati

rājā na veśayetkārye jano yo nāstiko bhavet //
āstikā api tatsaṅgātprāpnuyuḥ saṃśayaṃ dvija

anāhāryaprabhasyāpi trailokyodbhāsitātmanaḥ //
kṛṣṇatā rāhusaṃsargātkinna sūryasya vā bhavet

akāryamityakāryāṇi kuryātkāryavaśena yaḥ //
vicikitsurdhruvaṃ rāma paścādapi nivartate

kāryaṃ buddhvā tvakāryāṇi yaḥ karoti narādhamaḥ //
akāryakaraṇe śraddhā tasya bhūyobhivardhate

lokaḥ sarvo mahābhāga paralokanibandhanaḥ //
nirapekṣasya tatrānyā kā gatiḥ syānnibandhane

mahāpātakino ye'pi tebhyo'pi ca mahattaraḥ //
pāpakṛnnāstiko lokastasmāttaṃ parivarjayet

āstikānāṃ ca sādhūnāṃ saṃgrahaḥ śasyate sadā //
te sahāyā narendrāṇāṃ tathā ye rāma paṇḍitāḥ

na paṇḍito mato rāma bahupustakadhāraṇāt //
paralokabhayaṃ yasya tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ

agnihotraphalā vedā dattabhuktaphalaṃ dhanam //
ratiputraphalā dārāḥ śīlavṛttaphalaṃ śrutam

śīlopapanno nṛpatiḥ sahāyaiḥ śaraistathālpairapi samprayuktaḥ //
prabhūtanāgāśvabalotkaṭānāṃ karotyarīṇāṃ kadanaṃ raṇeṣu

//
iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne puruṣapraśaṃsā nāmaikapañcāśattamo'dhyāyaḥ

2.52
// puṣkara uvāca // //
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi narāṇāṃ te cikitsitam //
tatrāpyādau tathā strīṇāṃ yanmūlaṃ prajanaṃ yataḥ

mahājambūdvayaṃ rodhraṃ madhukaṃ madhu śarkarā //
taṇḍulodakasaṃyuktaṃ śoṇitapradare pibet

ūrdhvaṃ saṃvatsarānnārīṃ raktagulme virecayet //
snigdhasvinnaśarīrāñca rāma tīkṣṇaurvirecanaiḥ

jvareṇa ca palāśasya saṃsiddhaṃ yāvakaṃ pibet //
agnisandhukṣaṇaṃ cānyāstathā kāryaṃ prayatnataḥ

prasthaṃ vṛṣakamūlasya tailaṃ prasthaṃ vipācayet //
yonīnāṃ parikopeṣu vedanāmapakarṣati

saurāṣṭrī rocanā rodhraṃ madhūkaṃ triphalā madhu //
bhadramustāni cūrṇāni vājīkaraṇamuttam

aśvagandhāvipakvena varāhasya tu medasā //
granthīkaraṇamabhyaṅgaṃ yoṣitāṃ parikīrtitam

ekamāmalakaṃ kāle salilāṃjalinā pibet //
sṛṣṭaṃ kṛṣṇāyase bhāṇḍe tena śātodarī bhavet

triphalāṃ citrakaṃ śuṇṭhīṃ madhunā tu lihetsadā //
sthūlānāṃ varanārīṇāṃ kṛṣīkaraṇamuttamam

aśvagandhāṃ payasyāṃ ca saṃsṛjya payasā pibet //
māsametatprayuñjānā kṛśā bhavati māṃsalā

varāhavasayā kāryamaśvagandhāvipakvayā //
stanānāṃ mardanaṃ tena nārī pīnastanī bhavet

mūlakasya cyutaṃ bījaṃ tathaiva tagarasya ca //
saptarātraṃ tu gomūtre sidhmanāśanamuttamam

kṣāreṇa hastipiṇḍasya avalgujarasena ca //
etena prokṣitaṃ śvitraṃ trirātreṇa vinaśyati

guñjāyāḥ saphalaṃ mūlaṃ citrakaṃ tagaraṃ tathā //
bhallātakānāṃ ca phalaṃ mūlaṃ caivāśvamārakam

arkakṣīrasamaṃ tailaṃ dravyairetairvipācayet //
prokṣaṇena vinirdiṣṭaṃ romaśātanamuttamam

hastidantamayīṃ piṣṭvā payasā lepayecchiraḥ //
ajāteṣvapi keśeṣu romasañjananaṃ param

bhṛṅgarājarasaistailaṃ siddhamabhyañjanāddrutam //
dṛḍhamūlāni keśāni kuryātkṛṣṇāsitāni ca

kaṭukaṃ dantakāṣṭhaṃ tu gomūtraparibhāvitam //
bhuktvā tailena gaṇḍūṣaṃ vaktragandhaharaṃ param //

indīvarāṇi śuṣkāṇi prāśyāni taṇḍulaissaha //
sarvarātraṃ mukhe vāti sugandhiviśadaṃ śuci

sarṣaponmathitaṃ kṛtvā śālmalīnāṃ tu kaṇṭakaiḥ //
payaḥpiṣṭairmukhe lepānmukhaṃ syātkamalopamam

vyaṅgānāṃ tilakānāṃ ca śamanaṃ tatprakīrtitam //
yauvane piṭakānāṃ ca ye ca doṣā mukhe smṛtāḥ

kaṣāyakalkasiddhena śatāvaryā ghṛtena ca //
abhyaṅgapānairbhavati nārī varṇayutā param

ṣoḍaśartuniśāḥ strīṇāmādyāstisrastu ninditāḥ //
aspṛśyā tāsu nārī syātspṛṣṭvā tāṃ snānamācaret

dinatrayaṃ tu tannārī snānābhyaṅgau vivarjayet //
āhāraṃ gorasānāṃ ca puṣpālaṅkāradhāraṇam

añjanaṃ kaṅkaṇaṃ gandhāḥ pītaṃ śayyādhirohaṇam //
mṛllohabhāṇḍavarjyeṣu tathā bhāṇḍeṣu bhojanam

agnisaṃsparśanaṃ caiva varjayettu dinatrayam //
caturthe'hani kurvīta snānaṃ sā tu yathāvidhi

abhiṣekoditābhiśca mṛddhiradbhiśca mānasaiḥ //
oṣadhyaśca tathā kumbhe nikṣipya snāpayettu tām

jyotiṣmatīṃ trāyamāṇāmabhayāmaparājitām //
jīvāṃ viśveśvarīṃ pāṭhāṃ samaṅgāṃ vijayāṃ tathā

sahāṃ ca sahadevīṃ ca pūrṇakośāṃ śatāvarīm //
ariṣṭāṃ śivāṃ bhadrāṃ golomīṃ vijayapradām

brāhmīṃ kṣetrāmajāṃ caiva sarvabījāni cāñjanam //
bilvaṃ gandhāni ratnāni pañcagavyaṃ tathaiva ca

kumbhe nikṣipya kumbhaṃ ca gandhamālyānulepanaiḥ //
pūjayitvā tato devaṃ tasyātra śubhavardhanam

mantraṃ rājābhiṣekoktaṃ paṭhedatra ca kālavit //
vastracchannamukhī snātā snāpake ca vinirgate //

paśyettadeva pratimāṃ vāsudevasya rūpiṇaḥ //
athavā rāma bhartāraṃ nānyaṃ kaṃcana satvaram

tatkāle vadanaṃ tasya paśyatyatha yathā vidhi //
sā prasūte sutaṃ rāma śubhaṃ vā'pyathavā śucim

pūjanaṃ vāsudevasya sā kṛtvātmana eva ca //
maṇḍanaṃ ca yathānyāyaṃ śuklavastrottaracchadā/

ṣaṣṭikānnaṃ tu payasā samaśnīyād ghṛtena sā //
ghṛtasya pītvā prasṛtiṃ nāgapuṣpāvacūrṇitam

ṛtukāle samāpnoti nārī garbhaṃ dvijottama //
upoṣitena śucinā śuklapakṣe samuddhṛtam

puṣyeṇa bṛhatīmūlamuttarāṃ vā mukhe nayeta //
śvetapuṣpā tu bṛhatī drumūlasyaiṣa niścayaḥ

nasyā deyāśca catvāra unmūlā drumabindavaḥ //
tasminnahani sā tena garbhaṃ dhatte varāṃganā

evamapyabhavantī tu putrīyāṃ rāma saptamīm //
putrīyamathavā snānaṃ keśavārādhanaṃ vratam

putrīyameva vā kuryātkeśavārādhanaṃ priyā //
snātānuliptā bhartāraṃ hṛṣṭairbṛṃhitameva ca

yāyādrātrau tathā nārī gandhadhūpādivāsitā //
āttagarbhāṃ cikitseta tatastāmaparājita

madhurauṣadhisiddhena payasā sarpiṣā tathā //
icchāvimānagāḥ kāścinnāsyāḥ kāryā kathañcana

kaṭutiktakaṣāyāṇi cātyuṣṇalavaṇāni ca //
āyāsaṃ ca vyavāyaṃ ca garbhiṇī varjayetsadā

vinā karma na tiṣṭheta tathā sā rāhudarśane //
prādurbhāvāṇi vedesya viṣṇoramitatejasaḥ

śṛṇuyāttanmanā bhūtvā caritaṃ ca mahātmanaḥ //
punnāmni nāmanakṣatre hyāsannaprasavā gṛham

praviśetsūtikāsaṃjñaṃ kṛtarakṣaṃ samantataḥ //
subhūmau nirmitaṃ ramyaṃ vāstuvidyāviśāradaiḥ

prāgdvāramuttaradvāramathavā sudṛḍhaṃ śubham //
devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca gavāṃ kṛtvā ca pūjanam

vipra puṇyāhaghoṣeṇa śaṃkhavādyaraveṇa ca //
prasūtā bahuśastatra tathā kleśakṣamāśca yāḥ

hṛdyā viśvasanīyāśca paricareyuḥ striyaśca tām //
vātānulomanairhṛdyaistatraināmupacārayet

āhāraiśca vihāraiśca prasavāya sukhaṃ dvija //
eraṇḍamūlamiśreṇa saghṛtena tathaiva tām

sukhaprasavanārthāya paścātkāye tu mrakṣayet //
balākalkakaṣāyeṇa siddhaṃ kṣīraṃ caturguṇam

tailamabhyañjanārthāya sūtāyāmupakalpayet //
atha jātānna pānecchāṃ pañcakolaprasāditām

pibedyavāgūṃ sasnehāṃ tathā vai nīlakuñcikām //
daśāhaṃ sūtikāgāraṃ cāyudhaiśca viśeṣataḥ

vahni kātindukālātaiḥ pūrṇakumbhaiḥ pradīpakaiḥ //
musalena tathā dvāri varṇakaiścitritena ca

rakṣaṇīyā tathā ṣaṣṭhī niśā tatra viśeṣataḥ //
rāma jāgaraṇaṃ kāryaṃ janmadānāṃ tathārcanam

puruṣāḥ śastrahastāśca nṛtyagītaiśca yoṣitaḥ //
rātrau jāgaraṇaṃ kuryurdaśame'hani sūtikā

snātā pūrvavidhānena rakṣaṇīyā samīraṇāt //
bālasya jātamātrasya nābhiṃ chittvā yathāvidhi

tālumuttāpayennārī picunā śodhayenmukham //
brāhmī suvarcalā somaṃ saindhavaṃ pippalī vacā

kanakaṃ sarpiṣā dadyāllehyametaddvijottama //
lehyenānena medhāvī śūraḥ paṇḍita eva ca

darśanīyo yaśasvī ca subhagaḥ sa bhaviṣyati //
bibhītakāsthi kṣaudreṇa ghṛṣṭaṃ śreṣṭhamathāñjanam

netrarogeṣu bālānāṃ saharidraṃ ca gorasam //
śārivā candanaṃ kuṣṭhaṃ samabhāgāni kārayet

śirolepamidaṃ dadyādakṣirogavināśanam //
āmrāsthi saindhavaṃ lājā madhunā saha lehayet

eṣa lehavaraḥ śreṣṭhaśchardipraśamanaḥ śubhaḥ //
apāmārgaviḍaṅgāni pippalī maricaṃ tathā

saindhavaṃ taṇḍulaṃ caiva madhusarpiḥsamanvitam //
vyāghrīrasena leho'yaṃ hikkāśvāsavināśanaḥ

bibhītakatvacā śreṣṭhaṃ haritālaṃ manaḥśilā //
etattailaṃ paceddadrupāmākiṭibhanāśanam

kṣaudreṇa lehyā tuvarā pippalyativiṣāpahā //
śleṣmarogeṣu sarveṣu bālānāṃ bheṣajaṃ param

rodhratvaṅmadhunā sārdhamatīsāravināśinī //
sapta parṇatvak ca dūrvā tathā kaṭukarohiṇī

etadudvartanaṃ śreṣṭhaṃ sarvagrahavināśanam //
bhaṅgāṃ vacāṃ śaṅkhapuṣpīmeraṇḍasaptaparṇakam

samantapuṣpīsaṃyuktamapāmārgaṃ ca puṣkaram //
kvāthayitvā ca dātavyaṃ snānaṃ sadyaḥ sukhāvaham

sarpiṣā nimbapatrāṇi goviṣāṇaṃ ghṛtaṃ madhu //
etena dhūpito bālo grahadoṣairvimucyate

apāmārgasya bījāni bilvamūlaphalāni ca //
aguruṃ candanaṃ caiva saptaparṇasya valkalam

etadālepanaṃ kuryātsarvagrahavināśanam //
mātaraśca grahāścaiva bālaṃ tu balikarmaṇā

kṣiprameva pramuñcanti tasmādyatnena kārayet //
tarakṣvarkṣa varāhāṇāṃ daṃṣṭrā gorocanā vacā

ratnānyayastathā kṛṣṇaṃ vastraṃ dhāryaṃ tu bālakaiḥ //
jātasya rāma bālasya hemante prathame'thavā

śiśire vāpi kartavyaṃ karṇavedhaṃ tathā śṛṇu //
grahāṇāṃ tatra sarveṣāṃ dinavāraḥ praśasyate

tithiṃ caturthīṃ navamīṃ varjayitvā caturdaśīm //
sāvitraṃ vaiṣṇavaṃ tvāṣṭramādityaṃ pauṣṇamāśvinam

karṇavedhe praśasyante somadevaṃ tathaiva ca //
pūrvāhṇe pūjanaṃ kṛtvā keśavasya harasya ca

brahmaṇaścandrasūryābhyāṃ digīśānāṃ tathaiva ca //
nāsatyayoḥ sarasvatyā brāhmaṇānāṃ gavāṃ tathā

gurūṇāṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tatra dattvā sukhāsanam //
dattvopaveśayettatra dhātrīṃ śuklāmbarāṃ tathā

svalaṃkṛtāṃ tadutsaṃge bālaṃ kṛtvā tu sāntvitam //
dhṛtasya niścalaṃ samyaggale kukarasāṃkite

vidhyeddaivakṛte chidre sakṛdeva tu lāghavāt //
prāgdakṣiṇaṃ kumārasya bhiṣagvāmaṃ tu yoṣitaḥ //
snehāktaṃ sūcyanusyūtaṃ sūtraṃ vānunidhāpayet

tailābhyakte tataḥ karṇe kāryamābharaṇaṃ bhavet //
karṇavedhadine vipraṃ sāṃvatsaracikitsakau //
pūjyāścāvidhavā nāryaḥ suhṛdaśca tathā dvijāḥ //

caturthe māsi kartavyaṃ śiśorniṣkramaṇaṃ gṛhāt //
saurabhaumadinaṃ caiva tithiṃ riktāṃ ca varjayet

caturthīṃ navamīṃ caiva riktāṃ caiva caturdaśīm //
āryamṇaṃ vaiṣṇavaṃ hastamādityaṃ pauṣamaśvinam

bhāgyaṃ tvāṣṭraṃ ca puṣyaṃ ca tatra karmaṇi śasyate //
digīśānāṃ diśaṃ tatra tathā candrārkayordvija

pūjanaṃ vāsudevasya gaganasya ca kārayet //
tatra svalaṃkṛtā dhātrī bālamādāya pūjitam

bahirniṣkrāmayedgehācchaṅkhapuṇyāhanisvanaiḥ //
tatastatra paṭhenmaṃtraṃ yaṃ tu rāma nibodha me

candrārkayordigīśānāṃ diśāṃ ca gaganasya ca //
nikṣepārthamidaṃ dadmi te me rakṣantu sarvadā

apramattaṃ pramattaṃ vā divā rātrāvathāpi vā //
rakṣantu sarvataḥ sarve devāḥ śakrapurogamāḥ

strīṇāmavidhavānāṃ tu dvijānāṃ suhṛdāṃ tathā //
tadā tu pūjā kartavyā gītanṛtyaistathotsavaiḥ

pañcame ca tathā māsi bhūmau tamupaveśayet //
tatra sarve grahāḥ śastā bhaumo rāma viśeṣataḥ

tithiṃ ca varjayedriktāmṛkṣāṇi śṛṇu bhārgava //
uttarātritayaṃ saumyaṃ cāśvatthaṃ śakradaivatam

prājāpatyaṃ ca hastaṃ ca śastamāśvinadaivatam //
varāhaṃ pūjayeddevaṃ pṛthivīṃ ca dvijottama

pūjanaṃ sarvataḥ kṛtvā gurudevadvijanmanām //
bhūbhāgamupalipyātha kṛtvā tatra tu maṇḍalam

śaṅkhapuṇyāhaśabdena bhūmau tamupaveśayet //
mantraścātra bhavedrāma tanme nigadataḥ śṛṇu

rakṣaṇaṃ vasudhe devi sadā sarvagataṃ śubhe //
āyuḥpramāṇaṃ sakalaṃ nikṣepaste haripriye

antarādāyuṣastasya ye kecitparipanthinaḥ //
jīvitārogyavitteṣu nirdahasvācireṇa tān

vareṇyāśeṣabhūtānāṃ mātā tvamasi kāmadhuk //
ajarā cāprameyā ca sarvabhūtanamaskṛtā

carācarāṇāṃ bhūtānāṃ pratiṣṭhā tvaṃ tvarhamasi //
kumāraṃ pāhi mātastvaṃ bālaṃ tadanumanyatām

tasyopaveśanaṃ kṛtvā bhūmau brāhmaṇabhojanam //
śaktyā kṛtvā tataḥ kāryaścotsavaḥ pūrvavaddvija

ṣaṣṭhe'nnaprāśanaṃ māsi kartavyaṃ bhaumavarjite //
dinavāre tithiṃ riktāṃ varjanīyā tathaiva ca

nakṣatrāṇi tathaivātra dāruṇogrāṇi varjayet //
sādhāraṇe tathā rāma jyeṣṭhānteṣvapi śasyate

brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ viṣṇuṃ candrārkau ca digīśvarān //
bhuvaṃ diśaśca sampūjya hutvā vahnau tathā carum

eteṣāmeva devānāṃ kṛtvā brāhmaṇapūjanam //
devatāpuratastasya dhātryutsaṅgagatasya ca

alaṃkṛtasya dātavyaṃ vīra kāṃsye tu kāñcane //
madhvājyakanakopetaṃ prāśayetpāyasaṃ tataḥ

tatastvannapate rāma mantraścātra vidhīyate //
kṛtaprāśaṃ tadotsaṅgāddhātrī bālaṃ tu vinyaset

devāgrato'tha vinyasya śilpabhaṇḍāni sarvaśaḥ //
śastrāṇi caiva śāstrāṇi tataḥ paśyeta lakṣaṇam

prathamaṃ yaṃ spṛśedbālaḥ śilpabhāṇḍaṃ svayaṃ tathā //
jīvikā tasya bālasya tenaiva tu bhaviṣyati

danta janmani bālānāṃ tenaiva tu bhaviṣyati //
dantajanmani bālānāṃ lakṣaṇaṃ tu nibodha me

upari prathamaṃ yasya jāyante ca śiśordvijāḥ //
dantairvā saha yasya syājjanma bhārgava jāyate

mātaraṃ pitaraṃ vāpi khādedātmānameva ca.//
tatra śāntiṃ pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu ///

gajapṛṣṭhagataṃ bālaṃ nausthaṃ vā sthāpayeddvija //
tadabhāve tu dharmajña kāñcane tu varāsane

sarvauṣadhaiḥ sarvagandhairbījaiḥ puṣpaiḥ phalaistathā //
pañcagavye tu ratnaiśca patākābhiśca bhārgava

sthālīpākena dhātāraṃ pūjayettadanantaram //
saptāhaṃ cātra kartavyaṃ tathā brāhmaṇabhojanam

aṣṭame'hani viprāṇāṃ tathā deyā ca dakṣiṇā //
kāñcanaṃ rajataṃ gāśca bhuvaṃ cātmānameva vā

dantajanmani māsānyasambhave saptamādapi //
aṣṭame'hani viprāṇāṃ śṛṇu snānamataḥ param

bhadrāsane niveśyainaṃ mṛdbhirmūlaiḥ phalaistathā //
sarvauṣadhaiḥ sarvagandhaiḥ sarvabījaistathaiva ca

snāpayetpūjayeccātra vahniṃ somaṃ samīraṇam //
pūrvataśca tathā khyātāndevadevaṃ ca keśavam

eteṣāmeva juhuyādghṛtamagnau yathāvidhi //
brāhmaṇānāṃ ca dātavyā tataḥ pūjā ca dakṣiṇā

tatastvalaṃkṛtaṃ bālaṃ cāsane tūpaveśayet //
āsanaṃ chatramūrdhānaṃ bījaistaṃ snāpayettataḥ

susvinnairbālakānāṃ ca taiśca kāryaṃ ca pūjanam //
pūjyāścāvidhavā nāryo brāhmaṇāḥ suhṛdastathā

prāpte'tha pañcame varṣe tvaprasupte janārdane //
pratipadāṃ tathā ṣaṣṭhīṃ varjayitvā tathāṣṭamīm

riktāṃ pañcadaśīṃ caiva saurabhaumadine tathā //
dhuvāṇi yāmyaṃ ca tathā nakṣatrāṇi vivarjayet

saumyavargaścare lagne hite tatra navāṃśake //
trikoṇakendragāḥ saumyāḥ pāpāścopacaye śubhāḥ

nakṣatrāṇāṃ vivarjyānāṃ muhūrtāśca vivarjayet //
evaṃ suniścite kāle vidyārambhaṃ ca kārayet

pūjayitvā hariṃ lakṣmīṃ tathā devīṃ sarasvatīm //
suvidyāṃ sūtrakārām̐śca svāṃ vidyāṃ ca viśeṣataḥ

eteṣāmeva devānāṃ nāmnā tu juhuyādghṛtam //
dakṣiṇābhirdvijendrāṇāṃ kartavyaṃ cātra pūjanam

dhātryutsaṅgādathādāya bālaṃ tu kṛtavāpanam //
svalaṃkṛtaṃ pradātavyamutsaṅge tu tadā guroḥ

guruścātra bhavedvidvānsnātaḥ śuklāmbaraḥ śuciḥ //
pragṛhya taṃ tu nikṣepaṃ gururapyatha bhārgava

prāṅmukhaḥ sumukhāsīno vāruṇāśāmukhaṃ śiśum //
adhyāpayettu prathamaṃ kuryādbālo'pi vandanam

brāhmaṇānāṃ gurūṇāṃ ca devatānāmanantaram //
tatastu pūjyā vittena dhātrī rāma gurustathā

dakṣiṇābhirdvijendrāṇāṃ kartavyaṃ tarpaṇaṃ tathā //
tataḥ prabhṛtyanadhyāyānvarjanīyānvivarjayet

aṣṭamīdvitayaṃ rāma pakṣānte ca dinadvayam //
aśaucamindrayātrāṃ ca bhūkampaṃ rāhudarśanam

vyatītaṃ cāpyahorātramulkāpātaṃ ca bhārgava //
akālastanitaṃ caiva nirjyotiṣamathāmbaram

tathā kāle pracaṇḍaśca yadā vāyustadā bhavet //
pradoṣe cāpyasaṃśraddhe caityavṛkṣacatuṣpathe

goyāne kuñjare cāśve na ca nāvi tathā bhavet //
śvaśṛgālarave ghore tathā ca kharanisvane

tathā vāditraśabde ca tathaiva nagarotsave

kāleṣu deśeṣu mayoditeṣu paṭhanti ye nāma na teṣu vidyā //
phalaṃ prayacchetyathavā'riśatrorloke pare vā yadi vā'pi cāsmin

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne bālatantro nāma dvipañcāśattamo
'dhyāyaḥ

2.53
śrīparaśurāma uvāca //
putrīyaṃ bhagavansnānaṃ putrīyamatha saptamīm //
putrīyaṃ ca samācakṣva tathā vai keśavavratam

puṣkara uvāca //
upoṣitau kṛttikāsu yajamānapurohitau //
rohiṇyāṃ snapanaṃ kuryuryajamānasya bhārgava

kṣīravṛkṣaprarohābhyāṃ sitamālyavibhūṣitam//
priyaṅgucandanopetānpañca kumbhānprapūjayet

prāṅmukhaṃ vrīhirāśisthaṃ kumbhaistairabhiṣecayet //
viṣṇuṃ śaśāṅkaṃ varuṇaṃ rohiṇīṃ ca prajāpatim

pūjayetprayataḥ śraddhī gandhamālyānulepanaiḥ //
dhūpaḥ prajāpaterdeyastathaiva śaṭakeśayāḥ

pañcapṛṣṭhavṛṣāndigdhāndadhnā ca vinivedayet //
prajādhyakṣāya homañca devatānāṃ tu kārayet

ghṛtena sarvabījaiśca śuklavāsā jitendriyaḥ //
dakṣiṇāṃ gurave deyātkāmyaṃ gaurvāsasī śubhe

suvarṇaṃ ca mahābhāga viprāṇāmatha śaktitaḥ //
śuklā ca gaurvṛṣaḥ śuklastayorloma śaphaṃ tathā

śṛṅgāṇi trivṛtaṃ kṛtvā maṇirdhāryastato bhavet

alaṃkṛtaṃ keśamidaṃ sadaiva snānaṃ tu kurvanpuruṣo'thavā strī //
putrānavāpnoti tatheṣṭatāṃ ca puṣṭiṃ tathāgryāṃ vipulāṃ ca kīrtim

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne putrīyarohiṇīsnānavarṇanaṃnāma tripañcāśattamo'dhyāyaḥ

2.54
// puṣkara uvāca //
mārgaśīrṣe śubhe māsi śuklapakṣe dvijottama //
putrīyāṃ saptamīṃ rāma gṛhṇīyātprayataḥ śuciḥ

athavā putrakāmā strī vidhinā yena tacchṛṇu //
haviṣyāśī śiraḥsnātaḥ kṛtvā brāhmaṇapūjanam

adhaḥśāyī dvitīye'hni goviṣāṇodakena ca //
snātvopaviśya ca tathā śubhe deśe tu maṇḍalam

tatrāṣṭapatraṃ kamalaṃ vinyasedvarṇakaiḥ śubhaiḥ //
tasyaiva karṇikāmadhye bhāskaraṃ candanena tu

raktena pūjayeddevaṃ gandhamālyānulepanaiḥ //
bhakṣyairbhojyaistathā peyairdhūpairdīpaistathaiva ca

evaṃ saṃpūjanaṃ kṛtvā sarvakāmapradasya tu //
naktaṃ bhuñjīta dharmajña sarvakarmavivarjitaḥ

dantolūkhalako bhūtvā kṛtvā saṃvatsaravratam //
vratāvasāne dātavyā śaktyā brāhmaṇadakṣiṇā

tathātrimadhuraprāyaṃ kartavyaṃ dvijabhojanam //
adhaḥśāyyaniśaṃ tāṃ ca bhūya eva tathā bhavet

putrīyametadvratamuttamaṃ te mayoditaṃ kalmaṣanāśakāri //
ārādhanaṃ devavarasya rāma sarvāmayaghnaṃ ca tathaitaduktam

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne putrīyāsaptamīvrataṃ nāma catuṣpañcāśattamo'dhyāyaḥ

2.55
puṣkara uvāca //
proṣṭhapadyāmatītāyāṃ kṛṣṇapakṣāṣṭamī tu yā //
sopavāso narastasyāṃ yoṣidvā tanayārthinī

snātā sarasi dharmajña toye cāpyatha sārase //
pūjanaṃ vāsudevasya yathā kuryāttathā śṛṇu

ghṛtaprasthena govindaṃ snāpayitvā jagadgurum //
kṣaudreṇa ca tataḥ paścāddadhnā ca snapayettataḥ

kṣīreṇa snapanaṃ kṛtvā tataḥ paścādvivakṣitam //
sarvauṣadhaiśca gandhaiśca sarvabījaphalaistathā

snāpayitvānulipyeta candanāgurukuṅkumaiḥ //
karpūreṇa tathā rāma tathā jātīphalaiḥ śubhaiḥ

tataḥ kālodbhavaiḥ puṣpaiḥ pūjayitvā janārdanam //
dhūpaṃ cāguruṇā dattvā kṛtvā naivedyamuttamam //

viśeṣādgorasaprāyaṃ punnāgairanvitaiḥ phalaiḥ //
pauruṣeṇa ca sūktena hutvā cānantaraṃ ghṛtam

śūdro vāpyathavā nārī nāmnā hutvā jagadgurum //
yavapātrāṇi dadyāttu phalguni kanakaṃ tathā

putrārthaṃ prāśanaṃ kuryātphalaiḥ punnāmabhiḥ śubhaiḥ //
strīnāmabhiśca kanyārthī tato bhuktvā yathepsitam

putrakāmānavāpnoti tathā sarvamabhīpsitam //
haviṣyaṃ devadevasya bhūmiśobhāṃ tu kārayet

saṃvatsaramidaṃ kṛtvā vratamāpnotyabhīpsitam //
putrakāmānavāpnoti tathā sarvānabhīpsitān

putrīyametadvratamuttamaṃ te mayeritaṃ yadyapi dharmanityam //
tathāpyanenaiva samasta kāmānkṛtena loke puruṣā labhante

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne putrīyāṣṭamīvrataṃ nāma pañcapañcāśattamo'dhyāyaḥ