Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.161.165

2.161
paraśurāma uvāca //
śāntimācakṣva māṃ deva ghṛtakambalasaṃjñitām //
kāryā yā pārthivendrāṇāṃ vijayāya purodhasā

puṣkara uvāca //
pūrvottare tu digbhāge nagarātsumanohare //
prāgudakpravaṇe deśe śāntyāgāraṃ tu kārayet

taṃ tamatyantavistīrṇaṃ nānāvastravibhūṣitam //
punarvasau gate candre tatra yāyānnarādhipaḥ

puraskṛtya mahābhāga sāṃvatsarapurohitau //
abhiṣecanikā mantrā ye mayābhihitāḥ purā

devādayastu teṣāṃ vai sthānaṃ tatra prakalpayet //
gandhamaṇḍalakairmukhyairyathāsthānaṃ purohitaḥ

āvāhanaṃ tataḥ kuryātsnātāstatra ca ye'pi te //
devādīnāṃ tu sarveṣāṃ brāhmaṇaiḥ sahitā dvija

āvāhitānāṃ sarveṣāṃ gandhamālyānnasampadā //
devavatpūjanaṃ kuryāttathā nṛpapurohitau

evaṃ saṃpūjanaṃ kṛtvā sopavāsāstu te trayaḥ //
svapyuśca tāṃ niśāṃ tatra sarva eva samāhitāḥ

tato nairṛtakaṃ karma pradeśe tu purohitaḥ //
kṛtvā tribhāgaśeṣāyāṃ rātrau kuryāttu śāntikam

śrutvā daśaguṇānatra snāpayettaṃ narādhipam //
pūrvameva tathā snānaṃ siddhārthotsādhitaṃ tathā

pūrṇena ghṛtakumbhena mantreṇānena kālavit //
ājyaṃ tejaḥ samuddiṣṭamājyaṃ tejoharaṃ param

ājyaṃ surāṇāmāhāramājye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ //
tenāntarikṣaṃ divyaṃ vā dhatte kalmaṣanāśanam

sarve tadājyasaṃsparśātpraṇāśamupagacchatu //
tato virūkṣitaṃ snātaṃ snānavedyāṃ narādhipam

gacchettaṃ tu puraskṛtya sāṃvatsarapurohitau //
snānavedī tu kartavyā lājākusumamaṇḍitā

caturbhiḥ pūrṇakumbhaistu vidikṣu hyupaśobhitā //
catvāri tasyāścarmāṇi prāggrīvāṇi samāstaret

vṛṣasya dvīpinaścaiva siṃhaśārdūlayostathā //
bhadrāsanaṃ nyasedrāma teṣāmupari carmaṇām

svāsīnaṃ nṛpatiṃ tatra vastrairācchādayennṛpaiḥ //
kārpāsikaistataḥ paścādāvikaiḥ kṛmijaistataḥ

tatastu sarpiṣaḥ kumbhaiḥ pūrṇaistamabhiṣecayet //
kumbhāṣṭakaṃ tu kartavyamaṣṭāviṃśatireva vā

athavāṣṭaśataṃ rāma vṛddhireṣā guṇottarā //
tatopanīya vastrāṇi tasyāṃ vedyāṃ purohitaḥ

śūlena mṛnmayaṃ bhiṃdyācchatruṃ krodhasamanvitaḥ //
rājñastu kalaśaṃ dattvā svayaṃ sāṃvatsarastataḥ

abhiṣecanamantreṇa svarcitaṃ kalpitaṃ dṛḍham ///
jyotiṣmatīṃ trāyamāṇāmabhayāmaparājitām

jīvāṃ viśveśvarīṃ pāṭhāṃ samaṃgāmabhayāṃ tathā //
sahāṃ ca sahadevāṃ ca pūrṇakośāṃ śatāvarīm

ariṣṭikāṃ śivāṃ bhadrāṃ kalaśaṃ tatra vinyaset //
brāhmī kṣemāmajāṃ caiva sarvabījāni kāñcanam

maṅgalyāśca yathālābhaṃ sarvauṣadhyo rasastathā //
ratnāni sarvagandhāśca bilvaṃ ca savikaṅkatam

evaṃ snāto ghṛte dṛṣṭvā vadanaṃ tarpaṇaṃ tathā //
maṅgalālabhanaṃ kṛtvā dhautavāsāḥ samāhitaḥ

abhyarcanaṃ tataḥ kuryāddevādīnāṃ pṛthakpṛthak //
teṣāmeva tato vahnau caturthyantaistu nāmabhiḥ

oṅkārapūtaṃ juhuyād ghṛtaṃ bahu purohitaḥ //
āyudhābhyarcanaṃ kāryaṃ vāhanābhyarcanaṃ tataḥ

rājacihnārcanaṃ kṛtvā hyalaṅkṛtya svakāṃ tanum //
anulepanamādadyādgandhadvāreti mantrataḥ

śubhaṃ vasanamādadyācchrīsūktenābhimaṃtritam //
śriyaṃ dhātarmayi dehi maṃtraḥ sumanasāṃ bhaveta

rāyaspoṣeti ca tathā mantrelaṅkaraṇe smṛtaḥ //
tatonuliptaḥ surabhiḥ sragvī rucirabhūṣaṇaḥ

keśavābhyarcanaṃ kṛtvā vahnisthānaṃ tato vrajet //
vahneruttaradigbhāge tataḥ prāguktakarmaṇām

siṃhāsanaṃ nyasetpṛṣṭhe bhavyāstaraṇasaṃyutam //
tatastu rāma carmāṇi prāggrīvāṇi tu vinyaset

vṛṣasya vṛṣadaṃśasya kareśca pṛṣatasya ca //
teṣāmupari siṃhasya vyāghrasya ca tataḥ param

dhruvā dyauriti mantreṇa nṛpaṃ tatropaveśayeta //
darbhapāṇistato rājā tathaiva ca purohitaḥ

tayorhastagatāvagre darbhau saṃgrathayeddvijaḥ //
tataḥ purodhā juhuyādbrāhmairmantrairghṛtaṃ śuciḥ

raudravaiṣṇava vāyavyaśākrasaumyaiḥ savāruṇaiḥ //
bārhaspatyaistataḥ kuryāttaṃtramuttarasaṃjakam

daivajñaḥ prayataḥ kuryāddevatānāṃ visarjanam //
yāntu devagaṇāḥ sarve sānugāḥ saparicchadāḥ

ādāya pārthivātpūjāṃ nagarāgamanāya ca //
tatastu pūjayedrājā sāṃvatsarapurohitau

dhanena brāhmaṇānāṃ ca tato dadyācca dakṣiṇām //
maṅgalālabhanaṃ kṛtvā khaḍgapāṇirgṛhādvrajet //
śāntighoṣeṇa mahatā rājā kuñjaragastataḥ

śāṃtirmayā te'bhihitā nṛvīra dhanyā yaśasyā ripunāśanī ca //
sukhāvahā rāṣṭravivṛddhikartrī kāryā nṛpairdharmavivṛddhidā ca

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne ghṛtakambalaśāntikathano nāmaikaṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.162
//rāma uvāca // //
saṃvatsarābhiṣekaṃ ca kathayasva mahībhṛtaḥ //
tatra me saṃśayaṃ deva tvaṃ hi sarvaṃ vipaśyasi

puṣkara uvāca //
rājābhiṣekanakṣatre pratisaṃvatsaraṃ dvijaḥ //
pūrvābhiṣekavidhinā kartavyamabhiṣecanam

dhanyaṃ yaśasyaṃ ripunāśanaṃ ca saubhāgyadaṃ puṣṭivivardhanaṃ ca //
varṣābhiṣekaṃ nṛpateḥ pradiṣṭaṃ saukhyāvahaṃ rājyavivṛddhidaṃ ca

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne saṃvatsarābhiṣekādhyāyo nāma dviṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.163
rāma uvāca // bhagavansarvadharmajña sarvaśāstravidāṃ vara //
yātrākālavidhānaṃ me kathayasva mahīkṣitām

puṣkara uvāca //
yadā manyeta nṛpatirākrandena balīyasā //
pārṣṇigrāhebhibhūṇā taṃ tadā yātrāṃ prayojayeta//

puṣṭā medya bhṛtā bhṛtyā prabhūtañca balaṃ mama //
mūlarakṣāsamartho'smi tadā yātrāṃ prayojayet

pārṣṇigrāhādhikaṃ sainyaṃ mūle nikṣipya vā vrajet//
caitraṃ vā mārgaśīrṣaṃ vā yātrāṃ yāyānnarādhipaḥ

caitryāṃ sasyaṃ hi naṃdādyaṃ hanti puṣṭiṃ ca śāradam //
etadeva viparyastaṃ mārgaśīrṣyāṃ narādhipaḥ //

śatrorvā vyasane yāyātkāla eva sudurlabhaḥ //
divyāntarikṣakṣitijairutpātaiḥ pīḍitaṃ bhṛśam

ṣaḍṛkṣapīḍanāttṛptaṃ pīḍitaṃ ca tathā grahaiḥ //
prajvalanti tathaivolkā diśaṃ yasya prapadyate

bhūkampo yāṃ diśaṃ yāti yāṃ ca ketuḥ pradhūmayet //
nirghātaḥ śrūyate yatra tāṃ yāyādvasudhādhipaḥ

svabalavyasanopetaṃ tathā durbhikṣapīḍitam //
sambhūtāntarakopaṃ ca kṣipraṃ yāyādariṃ nṛpaḥ

yūkāmakṣikabahulaṃ bahuvighnaṃ tathā bilam //
nāstikaṃ bhinnamaryādaṃ tathā maṅgalavādi ca

apetaprakṛtiṃ caiva nirāśaṃ ca tathā jayet //
viṣṭināyakakaṃ sainyaṃ tathā bhinnaparasparam

vyasanāsaktanṛpatiṃ balaṃ rājā niyojayet //
gacchettu paścāddharmajña purastāttu vigarhitaiḥ

kva yāsi tiṣṭha māgaccha kiṃ tatra gamanasya ca //
anye śabdāśca ye dṛṣṭāste vipattikarā api

dhvājādiṣu tathā snānaṃ kravyādānāṃ vigarhitam //
skhalanaṃ vāhanānāṃ ca vastrasaṅgastathaiva ca

vinirgataśca dvārādyaiḥ śirasaścābhighātanam //
chatradhvajādivastrāṇāṃ patanaṃ ca tathāśubham

dṛṣṭvā nimittaṃ prathamamamaṅgalyaṃ vināśanam //
keśavaṃ pūjayedvidvāṃstathaiva madhusūdanam

dvitīye tu tato dṛṣṭe pratīpe praviśedgṛham //
atheṣṭāni pravakṣyāmi maṅgalyāni tathānagha

śvetāḥ sumanasaḥ śreṣṭhāḥ pūrṇakumbhaṃ tathaiva ca //
jalajāni ca matsyāni māṃsaṃ matsyāśca bhārgava

gāvasturaṅgamā nāgā baddha ekaḥ paśustataḥ //
tridaśāḥ suhṛdo viprā jvalitaśca hutāśanaḥ

gaṇikāśca mahābhāgāḥ pūrvācāryādigomayam //
rukmaṃ raupyaṃ tathā tāmraṃ sarvaratnāni cāpyatha

auṣadhāni ca sarvajña vacāsiddhārthake tathā //
nṛvardhamānaṃ yānaṃ ca bhadrapīṭhaṃ tathaiva ca

khaḍgaṃ chatraṃ patākāṃ ca mṛdamāyudhameva ca //
rājaliṅgāni sarvāṇi śavaṃ ruditavarjitam

ghṛtaṃ dadhi payaścaiva phalāni vividhāni ca //
svastikaṃ vardhamānaṃ ca nandyāvartaṃ sakaustubham

nadyaśca citravinyastā maṅgalyānyaparāṇi ca//
akṣatāśca tathā mukhyāstathā darpaṇameva ca

añjanaṃ rocanaṃ caiva śṛṅgāro mākṣikaṃ tathā //
śaṅkha ikṣustathā bhakṣyā vācaścaiva tathā śubhāḥ

vāditrāṇāṃ mukhaḥ śabdo gambhīraśca manoharaḥ //
gāndhāraṣaḍjaṛṣabhā yāne śastāstathā svarāḥ

vāyuḥ saśarkaro rūkṣaḥ sa ca digbhyaḥ samarthitaḥ//
pratilomastathā nīco vijñeyo bhayakṛddvija

anukūlo mṛdusnigdhaḥ sukhasparśaḥ sukhāvahaḥ //
ṛkṣā ṛkṣasvarāḥ khaṅgāḥ kravyādāśca vigarhitāḥ

meghāḥ śastā ghanāḥ snigdhā gajabṛṃhitasannibhāḥ //
anulomā taḍicchastā śakraścāpaṃ tathaiva ca

apraśaste tathājñeye pīraveśapravarṣaṇe //
anulomā grahaḥ śastā dikpatistu viśeṣataḥ

āstikyaṃ śraddadhānatvaṃ tathā pūjyābhipūjanam //
śastānyetāni dharmajña yacca syānmanasaḥ priyam

manasastuṣṭirevātra paramaṃ jayalakṣaṇam //
ekataḥ sarvaliṅgāni manastuṣṭirathaikataḥ

yānotsukatvaṃ manasaḥ praharṣaḥ susvapnalābho manasaḥ prasādaḥ //
māṅgalyalabdhiśravaṇaṃ ca rāma jñeyāni nityaṃ vijayāvahāni

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० yātrāśakunavarṇanaṃ nāma triṣaṣṭyuttaraśatatamodhyāyaḥ

2.164
puṣkara uvāca //
tiṣṭhato gamane praśne puruṣasya śubhāśubham //
nivedayanti śakunā deśasya nagarasya ca

pathi pāntho nṛpaḥ sainye marīcoddiśya devatām //
sārthe pradhānaḥ sāmye ca jñātividyāvayodhikaḥ

sarvapāpaphalo dīptaḥ śāntaḥ śubhaphalo mataḥ //
ṣaṭprakārā vinirdiṣṭāḥ śakunānāṃ ca dīptatā

velā digdeśakaraṇaṃ sa tu jātivibhedakaḥ //
pūrvāpūrvā ca vijñeyā sā teṣāṃ balavattarā

divācaro rātricarastathā rātrau divācaraḥ //
krūrasya velādīptasya khalarkṣanigrahādiṣu

dhūmitāsā tu vijñeyā yāṃ gamiṣyati bhāskaraḥ //
yasyāṃ sthitaḥ sā jvalitā muktā cāṅgāriṇī matā

etāstisraḥ smṛtā dīptāḥ pañca śantāstathā parāḥ //
dīptāyāṃ diśi digdīptaḥ śakunaḥ parikīrtitaḥ

grāmye vanyo vane grāmyastathā ninditapādape //
deśe caivāśubhe jñeyo deśadīpto dvijottama

kriyādīpto vinirdiṣṭaḥ svajātyanucitakriyaḥ//
tato dīptaśca kathito bhinnabhairavaniḥsvanaḥ

pratidīptastathā jñeyaḥ kevalaṃ māṃsabhojanaḥ //
dīptaśānto vinirdiṣṭaḥ sarvaibhedaiḥ prakīrtitaḥ

miśrāṃmiśro vinirdiṣṭastato vācyaṃ balātphalam //
gośvoṣṭragardabhaśvānaḥ śārikāgṛhagodhike //
naṭikeṣāṃ sacarmādye kathitā grāmavāsinaḥ

ajāviśukranāgendrakharā mahiṣavāyasau //
grāmyāraṇyā vinirdiṣṭāḥ sarve'nye vanagocarāḥ

mārjaraktakṛṣo grāmyastathānyo vanagocare //
sarve'pyeveti vijñeyā nityaṃ rūpavibhedataḥ

śrīkaṇṭhaśikhicakrāhvā ye ca hārītavāyasāḥ //
kulālakukkuṭaśyenaphāṃṭavaṃ jalavānarāḥ

śaśaghnacaṭakaśyāmāścāṣabhāsa kapiñjalāḥ //
tittiriḥ śatapatraśca kapotāśca tathā trayaḥ

khañjarīṭakadātyūha śukāṇḍīvahatiktakāḥ //
bhāradvājaśca sāraṅgaḥ iti jñeyā divācarāḥ

valgulyulūkaḥ śaśakā śarabhotkrośapicchalau //
māṣikā piṅgalī kākaḥ kathitā rātricāriṇaḥ

haṃsājamṛgamārjāranakularkṣa bhujaṅgamāḥ //
vṛkaśca siṃhavyāghroṣṭraśvasūkaraturaṅgamāḥ

śvāvitpṛthutagomāyughṛtakokilasārasāḥ //
turaṅgamo dvīpinarāścorā ubhayacāriṇaḥ

raṇaprasthānayoḥ sarve purastātsaṅgacāriṇaḥ //
jayāvahā vinirdiṣṭāḥ paścādvijayakāriṇaḥ

gṛhe gamyo yadā cāyaṃ vyāharetpurataḥ sthitaḥ //
nṛpāvamānaṃ vadati vāmaḥ kalahabhojane

yāne taddarśanaṃ dhanyaṃ sapataṅgasya cāpyatha //
caurairdoṣamathākhyāti mayūro bhinnaniḥsvanaḥ //

vamate kapilaḥ śreṣṭhaḥ tathā dakṣiṇasaṃsthitaḥ //
pṛṣṭhato ninditaphalaḥ tittiristatra śasyate

eṇā varāhāḥ pṛṣato vāmā bhūtvā tu dakṣiṇāḥ//
bhavantyarthakarā nityaṃ viparītā vigarhitāḥ

vṛkāśca jambukavyāghra siṃhamārjāragardabhāḥ //
vācchitārthakarā jñeyā dakṣiṇādvāmabhāgagāḥ

śivā śyāmā ralā cchucchaḥ piṅgalā gṛhagodhikāḥ //
sūkarī parapuṣṭā ca puṃnāmānaśca vāmataḥ

śrīsaṃjñā cāṣabhaṣakakapiśrīkarṇachikkarāḥ //
kapiśrīkarṇapippīkā ruruśyenāśca dakṣiṇāḥ

jāhakāhiśaśakroḍagodhānāṃ kīrtanaṃ śubham //
tataḥ sandarśanaṃ neṣṭaṃ pratīpaṃ vānararkṣayoḥ

phalakṛtpūrvaśakunaḥ prasthitasya ca yonvaham //
bhavettasya phalaṃ vānyattadeva divasaṃ budhaiḥ

mattā bhikṣārthino bālā viraktābhāstathaiva ca //
sīmāntanadyantaritā vijñeyā niṣphalā dvija

ekadvitricaturbhistu śivā dhanyā tato bhavet //
pañcabhiśca tathā ṣaḍbhiradhanyāḥ parikīrtitāḥ

saptabhiśca tathā dhanyā niṣphalā parato bhavet //
nṛṇāṃ romāñcajananī vāhanānāṃ bhayapradā

jvālānanā sūryamukhī vijñeyā bhayavardhinī //
prathamaṃ śārṅgake dṛṣṭe śubhe deśe śubhaṃ vadet

saṃvatsaraṃ manuṣyasya hyaśubhe cāśubhaṃ tathā //
yathāvidhi naraḥ paśyañchakunaṃ prathamehani

ātmanaśca tathā tena jñātavyaṃ vatsaraṃ phalam //
śārṅgaka ca naro dṛṣṭvā bhujaṅgamaśirogataḥ

avaśyaṃ tadavāpnoti yatkiñcinmanasecchati //
viśanti yena mārgeṇa vāyasā bahavaḥ param

tena mārgeṇa vai tasya purasya grahaṇaṃ bhavet //
senāyāṃ yadi vāsārthe viniṣṭo vāyaso bhavet

vāso bhayāya rātrastho bhayaṃ vadati dustaram //
chāyāṅgavāhanopānacchatravastrādikuṇṭhanaiḥ

mṛtyustatpūjane pūjā tadviṣṭhākaraṇe śubham //
proṣitāgamakṛtkākaḥ kurvandvāri gatāgatam

raktaṃ dagdhaṃ gṛhe dravyaṃ vikṣapanvahnivedakaḥ //
nyasedrajaṃ purastāccennivedayati bandhanam

pītadravyaṃ tathā rukmaṃ rūpyaṃ śvetaṃ tu bhārgava //
yaścaivopalabheddravyaṃ tasya labdhiṃ vinirdiśet

dravyaṃ copanayedyattu tasya hāniṃ dvijottama //
parato dhanalabdhiḥ syādrāma māṃsasya bhakṣaṇe

śrīlabdhiḥ syānmṛgakṣepe rājyaṃ ratnārpaṇe mahat //
yātuḥ kākonukūlasthaḥ kṣepyaḥ karṇasamo bhavet

nanvarthasādhako jñeyaḥ pratikūlo bhayāvahaḥ

samukho'bhyeti vitataḥ yātrāghātakaro bhavet //
vāmaḥ kākaḥ smṛto dhanyo dakṣiṇastu vināśakṛt

vāmo'nulomagaḥ preṣṭho madhyamo dakṣiṇaḥ smṛtaḥ //
pratilomakṛtirvāmo gamanapratiṣedhakṛt //

nivedayati yātrārthamabhipretaṃ gṛhe rataḥ //
ekākṣicaraṇastvarka vakṣyamāṇo bhayāvahaḥ

koṭare vāsamānastu mahānarthakaro bhavet //
na śubhaḥ sūkare kākaḥ paṅkāntaḥ sa tu dṛśyate

amedhyapūrṇavadanaḥ kākaḥ sarvārthasādhakaḥ //
jñeyāḥ patatriṇo'nyemī kākavadbhṛgunandana //

skandādau rāma savyasthāḥ śvāno ripuvināśakāḥ //
indrasthāne narendrasya pureśasya tu gopure

antargṛhe gṛheśasya maraṇāya bhavedbhṛśam //
yasya vrajati vāmāṅgaṃ tasya syāddīrghasiddhaye

bhayāya dakṣiṇaṃ cāṃgaṃ tathā bhujamadakṣiṇam //
yātrāghātakaro yastu harṣaṃ prati mukhāgataḥ

mārgāvarodhako mārge caurastudati bhārgava //
alātāsthimukhaḥ pāpo rajjumīramukhastathā

sopānatkamukho dhanyo māṃsapūrṇamukho'pi ca //
amaṅgalyamatha dravyaṃ deśaṃ caivāśubhaṃ tathā

avamūlyāgrato yāti yātasya na bhayaṃ bhavet //
tathāvamūttyāṃ vrajati śubhaṃ deśaṃ tathā kramam

maṅgalyaṃ ca tathā dravyaṃ tasya syādarthasiddhaye //
evañca rāma vijñeyāstathā vai jambukādayaḥ

bhayāya svāmino jñeyā animittabhayaṃ gavām //
niśi caurabhayāya syādvikṛtaṃ mṛtyave tathā

śivāya svāmino rātrau balīvardo nadanbhavet //
utsṛṣṭavṛṣabho rājño vijayaṃ saṃprayacchati

abhakṣyaṃ bhakṣyayantaśca gāvo nyāsastathāmbakān //
tyaktasnehāśca vatseṣu gavāṃ kṣayakaro mataḥ

bhūmiṃ pādairvinirhatya dīnā bhūtā vikāraṇāt //
anyonyalagnapucchāśca gāvo bhayakarā matāḥ

ārdrāṅgā hṛṣṭaromāśca praviśantyastathā gṛham //
śṛṅgalagnamṛdo vāpi vijñeyāḥ svāmivṛddhaye

mahiṣyādiṣu cāpyetatsarvaṃ vācyaṃ vijānatā //
netranāsāpuṭaprothaskaṃdhasyāsanamūrdhasu

hayānāṃ jvalanaṃ śastamatonyatra praśasyate //
sarvāṅgajvalanaṃ neṣṭaṃ tathā dhūmasamuddhavaḥ

visphuliṅgodbhavaścaiva śakṛtyāṃ svaśanaṃ tathā //
ārohaṇaṃ tathānyena saparyāṇasya vājinaḥ

jalopaveśanaṃ neṣṭaṃ bhūmau ca parivartanam //
vipatkalpataraṅgasya svato vāpyanimittataḥ

yavasodakayordveṣastvakasmāccaiva śasyate //
krītaḥ kākaiḥ kapotairvā śārikābhisturaṅgamaḥ

ātmanaḥ svāmino vāpi tadā maraṇavedakaḥ //
duḥkhārtadhyānaśīlaśca sāśrunetro bhayāvahaḥ

jihvayā leḍhi caraṇamasāvapi bhayaṅkaraḥ //
nirnimittaṃ patati vā tadā syānnṛṣu vṛddhaye

vāmapādena ca tathā vilikhaṃśca vasundharām //
svenaiva vāmapārśvena divā vā na śubhapradaḥ

pravepamānā hreṣante rodante ca muhurmuhuḥ //
śakṛnmūtre vimuñcanto vedayanti mahadbhayam

uttiṣṭhanto niṣīdantaḥ sandhyāyāṃ dīnamānasāḥ //
srastāḥ sāsrāśca dīnāśca hreṣamāṇā bhayāvahāḥ

hreṣatastu yadā jvālā jyotsnā vā mukhato bhavet //
tadā vijayamākhyāti svāmino dhruvameva hi

dakṣiṇena padā bhūmiṃ vikirañjayavardhanaḥ //
rātrau dakṣiṇapārśvena prasvapaṃśca narottama

ārohaṇaṃ nave dadyātpratīpaṃ vā gṛhaṃ vrajet //
yātrāvighātamācaṣṭe vāmaṃ pādaṃ tathā spṛśan

anulomaṃ yadā yāti purastātpratihreṣite //
dakṣiṇaṃ vā tathā pārśvaṃ mukhenopari mārjati

,preritastvanukūlena pavanena raṇe hayaḥ //
hreṣamāṇaḥ parānyāti tadā syādvijayāvahaḥ

grāme vrajati nāgaścenmaithunaṃ deśahā bhavet //
prasūtā nāgavanitā mattā cāntāya bhūpateḥ

dantabhaṅge śubhe deśe drume vā bhayavardhanaḥ //
krūreṣu velālagneṣu tathā rāma viśeṣataḥ

/
gaṇḍūṣadhāraṇaṃ kṛtvā vaktrabhāge tu dakṣiṇe //
hastaṃ gṛhītvā hastena nāgasyānyasya vā punaḥ

uccairvā karamunnamya viṣāṇe vātha dakṣiṇe //
gambhīraṃ śrotramadhuraṃ rājñastadvijayāvaham

atonyathā viparyastaṃ tvaśubhaṃ parikīrtitam //
arohaṇaṃ na ceddadyātpratīpaṃ vā gṛhaṃ vrajet

madaṃ vā vāraṇo jahyādyātrāghātakaro bhavet //
grāhagṛhīto dviradaḥ sagrāhaḥ salilāśayāt

uttaranvijayāya syātsagrāho bhayavardhanaḥ //
śastrāṅkuśapatākānāṃ bhūmau nipatanaṃ gajāt

loṣṭakāṣṭhakarīṣāṇāṃ kṣepaṇe cāpi yadbhavet //
anuyātraṃ jayāyaitatpratiyātraṃ na śasyate //

vāryamāṇo yadā nāgaḥ śatruṇābhimukho vrajet //
tanprasuptatāraṃ ca tadā tejaḥ praśaṅkitaḥ

iṣṭāṃstu yastu bhakṣyāṃśca tathā spṛśati hastinīm //
rāma bṛṃhitaghaṇṭānāṃ pratiśabdena kupyate

kakṣāyāṃ baddhyamānāyāṃ yadā voccairnadatyapi //
yātrānugaśca bhavati prahṛṣṭaścaiva vāraṇaḥ

vāmaṃ dakṣiṇapādena pādamākramate tathā //
dakṣiṇaṃ ca tathā dante parimārṣṭi kareṇa cet

veṣṭayatyatha vā karṇau tathā stabdhau karoti ca //
jayāya rājño bhavati janayannapi śīkaram

vāmaṃ tu veṣṭayeddanta pādaṃ vāmena dakṣiṇam //
pādamākramamāṇaśca praskhalannipatannapi

agrahastaṃ noddharati yadā ca vasudhātalāt //
sāsuśca kavaladveṣī dīno bhayavivardhanaḥ

niḥśvāsaṃ paramaṃ kurvañchāntaṃ vikṛtameva ca //
bhayāvaho vinirdiṣṭaḥ pratilomagatistathā

kṣīrapādapagulmānāṃ nihantā vijayāvahaḥ //
tathā vikāsitākṣaśca rāma labdhapado'pi ca

vṛṣośvaḥ kuñjaro vāpi ripusainyaṃ yadā vrajet //
parājayastato jñeyaṃ lakṣaṇaṃ bhṛgunandana

khaṇḍameghābhidṛṣṭyā ca senānāśamavāpnuvān //
pratikūlagraharkṣā ca tathā saṃmukhamāsatā

yātrākāle raṇe vāpi cchatrādipatanādbhayam //
vijñeyaṃ bhūmipālasya ghorāṇāṃ dīnatā tathā

narāśvanāgā hṛṣṭāśca vidhūmognistathā jvalan //
anulomā grahāścaiva vijñeyañjayalakṣaṇam ९७ //
āyudhānāṃ prajvalanaṃ kośādapi vinirgamaḥ //
saṃgrāmakāle vijñeyaṃ vijayasya tu lakṣaṇam

kākairyodhābhibhavanaṃ kravyādairmaṇḍalakriyā //
sainyoparyupasainyena vijñeyaṃ bhayalakṣaṇam

kaṇḍūtirdakṣiṇe haste chāyā ca śubhalakṣaṇā //
śobhā manujaśārdūla tatkālaṃ vijayāvahā

senāṅgasaṃstho bhayakṛddvijendra kravyādbhavedvāpyatha makṣikā ca //
śubhāvahāḥ syuḥ śatapatracāṣamayūrahaṃsāśca sajīvajīvāḥ

//
iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne śakunavarṇano nāma catuḥṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.165
// puṣkara uvāca //
praṣṭurdeśe śubhe vedyaṃ śubhaṃ bhavati bhārgava //
aśubhe vāśubhaṃ rāma tanme nigadataḥ śṛṇu

śmaśānasūnābhavanabandhanāgāraveśmasu //
rathyākardamadurgeṣu śūnyeṣu bhavaneṣu ca

kaṇṭakidrumayukteṣu śīrṇaprākāraveśmasu //
valmīkamūṣikāsarpasakīṭeṣvaśubhaṃ vadet

māṃsaspṛṣṭopalipteṣu supuṣpeṣu viśeṣataḥ //
praśastadrumayukteṣu vidyādvijayalakṣaṇam

saśādvaleṣu tīreṣu saritāṃ sarasāmapi //
bhavaneṣu vicitreṣu śubhaṃ vācyaṃ vijānatā

abhyaktaṃ śocyamānaṃ ca muktakeśaṃ tathaiva ca //
bhūmiṣṭhamupasarpanti teṣāṃ vidyādaśobhanam

hṛṣṭaśuklāmbaropetā sumanaskāstathaiva ca //
daivajñamupasarpanti teṣāṃ vidyācchubhaṃ dvijāḥ

bahavo daṇḍahastāśca kāṣāyavasanāstathā //
abhyaktamuṇḍapatitāstathā klībāśca yoṣitaḥ

śṛṅkhalārajjuhastāśca saṃklinnaphalapāṇayaḥ //
pṛcchantaste tu vijñeyā nṛṣvaśeṣabhayāvahāḥ

śuklāmbarā sapuṣpāśca tathaiva phalapāṇayaḥ//
ratnahastāḥ śubhā jñeyāstathā maṅgalavādinaḥ

velāḥ sarvāḥ prapaśyeta pūrvāhṇe paripṛcchataḥ //
sandhyayoraparāhṇe ca niśāyāṃ ca vigarhitāḥ

śāntāṃ diśamathāsthāya pṛcchataḥ siddhimādiśeta //
udīcīṃ prāgudīcīṃ ca pūrvāṃ caiva viśeṣataḥ

aṅguṣṭhanakhapādorugulphamuṣkamurastanāḥ //
gaṇḍaśṛṅgākṣikau karṇau dantoṣṭhabhujamastakam

gurulurguruvastiśca vakṣaḥ kakṣorusandhayaḥ //
punnāmānyevamādīni spṛśataḥ pṛcchataḥ śubham

karṇapālirbhruvau nāsājihvāgrīvākṛkāṭikāḥ //
nābhiśroṇī sphice jaṃghe piṇḍikāṅgulayo'pi ca

pāṇipādāśrayā rekhā valayaḥ sarvasandhiṣu //
pārṣṇirityevamādīni strīnāmānyabhinirdiśet

śiro lalāṭaṃ cibukaṃ mukhaṃ pṛṣṭhodaraṃ trikam //
jaṭharaṃ vastiśīrṣaṃ ca mehanaṃ jānunī tathā

karṇapīṭhe'kṣikūṭe ca pārśve ca hṛdayaṃ tathā //
napuṃsakāni jānīyuraṃgavidyāviśāradāḥ

puṃnāmānaṃ dṛḍhaṃ snigdhamavibhagnamapīḍitam //
samaṃ samāhitaṃ cāṃgaṃ vīrujaṃ ca yadā spṛśet

yamarthamabhipṛccheta tasya siddhiṃ vinirdiśet //
śatruṇāpyudaye praṣṭustallagnasya tathodaye

śatrurāśyudaye praṣṭusteṣāṃ vāpyadhipodaye //
parājayaṃ tu vaktavyaṃ svalagnasyāṣṭamodaye

svarāśeśca mahābhāga tathā vidyādaśobhanam //
svalagnasyodaye rāma śatrurāśyudaye tathā

lagnādvā rāśito vāpi triṣaṣṭadaśamodaye //
ekādaśodaye vāpi teṣāṃ vāpyadhipodaye

praṣṭuḥ sarvārthasaṃpattirvijñeyā bhṛgunandana //
lagne vā taccaturthe vā saptame daśame'pi vā

pañcame navame vāpi śastāḥ saumyagrahāḥ smṛtāḥ //
triṣaḍdaśasamaṃ sthāne pāpāścaikādaśe śubhāḥ

sarvārthasādhakā jñeyāḥ praṣṭurbhṛgukulodvaha //
saumyā balādhikā jñeyāḥ pāpā hīnabalāstathā

balavacca tathā lagnaṃ praśnakāle śubhapradam //
evaṃ tu praśrakālena śubhaṃ vijñāya bhūpatiḥ

yātrā rāma śubhā jñeyā nānyathā tu kadācana //
jātakaṃ cātha vijñāya daśākāle suśobhane //
aṣṭavargabale śuddhe yātrākālaḥ praśasyate

parasya deve tvaśubhe dvijendra yātrā ca deyā svaśubhāya nityam //
grahādipākeṣu śubheṣu caiva dattā bhavetkāryakarī yathāvat

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० vajrasaṃvāde śrīparaśurāmaṃ prati puṣkaropākhyāne aṃgavidyāyogo nāma pañcaṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ