Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.156.160

2.156
// puṣkara uvāca //
indradhvajaśiro bhajyetpatedindradhvajo yadi //
bhajyate śakrayaṣṭirvā nṛpaterniyataṃ vadhaḥ

yantrabhaṅge tathā jñeyaṃ rajjucchede tathaiva ca //
mātṛkāyāstathā bhaṅge paracakre bhayaṃ dvija

divyāntarikṣabhaumāḥ syurutpātāstatra vai yathā //
teṣāṃ tīvratamaṃ jñeyaṃ phalamatyantadāruṇam

nilīyate cetkravyādaḥ śakrayaṣṭau yadā dvija //
rājā vā mriyate tatra sa vā deśo vinaśyati

iṃdradhvajopakaraṇaṃ yatkiṃciddvijasattama //
vinaśyati tadā jñeyā pīḍā nagaravāsinām

iṃdravājinimitte tu prāyaścittamidaṃ smṛtam //
indrayāgaṃ punaḥ kuryātsauvarṇenendraketunā

rājyaṃ dattvā ca guruve bandhanāni pramocayet //
saptāhaṃ pūjayitvā ca dhvajaṃ dadyāddvijātiṣu

śāntiraindrī bhavetkāryā yaṣṭavyaśca purandaraḥ //
mahābhojyāni kāryāṇi brāhmaṇānāṃ dinedine

gāvaśca deyā drijapuṅgavebhyo hiraṇyavāsorajataiḥ sametāḥ //
evaṃ kṛte śāntimupaiti pāpa vṛddhistathā syānmanujādhipasya

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde indradhvaja nimittaśamanavarṇano nāma ṣaṭpañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.157
rāma uvāca //
śakrocchrāye tu yānmantrānsopavāso nṛpaḥ paṭhet //
tānahaṃ śrotumicchāmi sarvadharmabhṛtāṃ vara

puṣkara uvāca //
śṛṇu mantrānimānsamyaksarvakilbiṣanāśanān //
prāpte śakradhvajocchrāye yaḥ paṭhetprayato nṛpaḥ

varastvindrajitā mitravṛtrahanpākaśāsana //
devadeva mahābhāga tvaṃ hi vardhiṣṇutāṃ gataḥ

tvaṃ prabhuḥ śāśvataścaiva sarvabhūtahite rataḥ//
anantatejo virajo yaśovijayavardhanaḥ //
aprabhustvaṃ prabhurnityamuttiṣṭha surapūjita

brahmā svayaṃbhūrbhagavānsarvalokapitāmahaḥ //
rudraḥ pinākabhṛddṛptaścatasṛdvayasaṃstutaḥ

yogasya netā kartā ca tathā viṣṇururukramaḥ //
tejaste vardhayantvete nityameva mahābalāḥ

anādinidhano devo brahmā sraṣṭā sanātanaḥ //
agnistejomayo bhāgo rudrātmā pārvatīsutaḥ

kārtikeyaḥ śaktidharaḥ ṣaḍvaktraśca gadādharaḥ //
śataṃ vareṇyo varadastejo vardhayatāṃ vibhuḥ

devaḥ senāpatiḥ skandaḥ surapravarapūjitaḥ //
ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā devāstathāśvinau

bhṛguraṅgirasaścaiva viśvedevā marudgaṇāḥ //
lokapālāstrayaścaiva candraḥ sūryo'nalo'nilaḥ

devāśca ṛṣayaścaiva yakṣagandharvarākṣasāḥ //
samudrā girayaścaiva nadyo bhūtāni yāni ca

tejastapāṃsi satyaṃ ca lakṣmīḥ śrīḥ kīrtireva ca //
pravardhayatu tattejo jaya śakra śacīpate

tava cāpi jayānnityaṃ tviha saṃpadyate śubham //
prasīda rājñāṃ viprāṇāṃ prajānāmapi sarvaśaḥ

tava prasādātpṛthivī nityaṃ sasyavatī bhavet //
śivaṃ bhavatu nirvighnaṃ śamyaṃtāmītayo bhṛśam

namaste devadeveśa namaste balasūdana //
namucighna namaste'stu sahasrākṣa śacīpate

sarveṣāmeva lokānāṃ tvamekā paramā gatiḥ //
tvameva paramaḥ prāṇaḥ sarvasyāsya jagatpate

pāśo hyasi pathaḥ sraṣṭuṃ tvamanalpaṃ purandara //
tvameva meghastvaṃ vāyustvamagnirvaidyutombare

tvamatra medhā vikṣiptā tvamme bāhuḥ pratardanam//
tvaṃ vajramatulaṃ ghoraṃ ghoṣavāṃstvaṃ balāhakaḥ

sraṣṭā tvameva lokānāṃ saṃhartā cāparājitaḥ //
tvaṃ jyotiḥ sarvalokānāṃ tvamādityo vibhāvasuḥ

tvaṃ mahadbhūtamāścaryaṃ tvaṃ rājā tvaṃ surottamaḥ //
tvaṃ viṣṇustvaṃ sahasrākṣastvaṃ devastvaṃ parāyaṇam///

tvameva cāmṛtaṃ devastvaṃ mokṣaḥ paramārcitaḥ //
tvaṃ muhūrtaḥ sthitistvaṃ ca lavastvaṃ ca punaḥ kṣaṇaḥ

śuklastvaṃ bahulaścaiva kalā kāṣṭhā truṭistathā //
saṃvatsarartavo māsā rajanyaśca dināni ca

tvamuttamā sagiricarā vasuṃdharā sabhāskaraṃ timiramambaraṃ tathā //
sahodadhiḥ satimiṅgilastathā sahormivānbahumakaro jhaṣākulaḥ

mahadyaśāstvamiha sadā ca pūjyase maharṣibhirmuditamanā maharṣibhiḥ //
abhiṣṭutaḥ pibasi ca somamadhvare hutānyapi ca havīṃṣi bhūtaye

tvaṃ vipraiḥ satatamihejyase phalārthaṃ bhedārtheṣvaṣṭasu balaugha gīyase tvam //
tvaddhetoryajanapārāyaṇā dvijendrā vedāṅgānyadhigamayanti sarvavedaiḥ

vajrasya bhartā bhuvanasya goptā vṛtrasya hartā namucernihantā //
kṛṣṇe vasāno vasane mahātmā satyānṛte yo vivinakti loke

yaṃ vājinaṃ garbhamapāṃ surāṇāṃ vaiśvānaraṃ vāhanamabhyupaiti //
namaḥ sadā'smai tridiveśvarāya lokatrayeśāya purandarāya

/
ajo'vyayaḥ śāśvata ekarūpo viṣṇurvarāhaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ //
tvamantakaḥ sarvaharaḥ kṛśānuḥ saharṣaśīrṣā śatamanyurīḍyaḥ

kaviṃ saptajihvaṃ trātāramindraṃ savitāraṃ sureśam //
hṛdayābhiśakraṃ vṛtrahaṇaṃ suṣeṇamasmākaṃ vīrā uttare bhavantu

trātāramindrendriyakāraṇātmañjagatpradhānaṃ ca hiraṇyagarbham //
lokeśvaraṃ devavaraṃ vareṇyaṃ cānandarūpaṃ praṇatosmi nityama

imaṃ stavaṃ devavarasya kīrtayenmahātmanastridaśapateḥ susaṃyataḥ //
avāpya kāmānmanasobhirāmānsvarlokamāyāti ca dehabhede

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०saṃ० śakrastavavarṇano nāma saptapañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.158
rāma uvāca //
vidhinā pūjayetkena bhadrakālīṃ narādhipaḥ //
navamyāmāśvine māsi śuklapakṣe narottama

puṣkara uvāca //
pūrvottare tu digbhāge śibirātsumanohare //
bhadrakālīgṛhaṃ kuryāccitravastrairalaṃkṛtam

bhadrakālīṃ paṭe kṛtvā tatra sampūjayeddvija//
āśvine śuklapakṣe tu aṣṭamyāṃ prayatastataḥ

tatraivāyudhavarmādyaṃ chatraṃ ketuṃ ca pūjayet //
rājaliṅgāni sarvāṇi tathāstrāṇi ca pūjayeta

puṣpairgandhaiḥ phalairbhakṣyerbhojyaiśca sumanoharaiḥ //
bahubhiśca vicitrābhiḥ prekṣādānaistathaiva ca

rātrau jāgaraṇaṃ kuryāttatraiva vasudhādhipaḥ //
evaṃ saṃpūjayeddevīṃ varadāṃ bhaktavatsalām

kātyāyanīṃ kāmagamāṃ vararūpāṃ varapradām//
pūjitāṃ sarvakāmaiśca sā yuṅkte vasudhādhipam

evaṃ hi sampūjya jagatpradhānaṃ yātrā tu deyā vasudhādhipena //
prāpnoti siddhiṃ paramāṃ maheśo janastathānyo'pi hi vittaśaktyā

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne bhadrakālīpūjā nāmāṣṭapañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.159
rāma uvāca //
nīrājanavidhiṃ tvattaḥ śrotumicchāmi sattama //
kathaṃ kāryā narendrasya śāntiṃ nīrājane prabho

puṣkara uvāca //
pūrvottare tu digbhāge nagarātsumanohare //
vistīrṇaṃ kārayedrājā manoharamāśrayam

kaṭairguptaṃ kuśāstīrṇaṃ patākādhvajaśobhitam //
toraṇatritayaṃ tatra prāṅmukhaṃ kārayecchubham

kāryaṃ ṣoḍaśahastaṃ tu toraṇaṃ tu samucchritam //
vaipulyaṃ daśahastaṃ tu tatra kāryaṃ bhṛgūttama

toraṇāddakṣiṇe bhāge tatra kāryaṃ samāśrayam //
devatārcā bhavedyatra tathāgnihavana kriyā

aṣṭahastāyatotsedhamulmukānāṃ tu vāmataḥ //
kāryaṃ bhavati śuṣkāṇāṃ kūṭaṃ bhṛgukulodvaha

pañcaraṅkasūtreṇa śatagranthiṃ manoramām //
madhyame toraṇe kuryācchatapāśīṃ tu madhyagām

chādayitvā kuśaistāṃ tu mudā saṃchādayetpunaḥ //
tasyāśca laṃghanaṃ varjyaṃ prayatnātsarvajantubhiḥ

na laṃghitā sā yāvatsyātprathamaṃ rājahastinā //
citrāṃ tyaktvā yadā svātiṃ savitā pratipadyate

/
tataḥ prabhṛti kartavyā yāvatsvātau raviḥ sthitaḥ //
āśrame pratyahaṃ devāḥ pūjanīyā dvijottama

brahmā viṣṇuśca śambhuśca śakraścaivānalānilau//
vināyakaḥ kumāraśca varuṇo dhanado yamaḥ

viśvāndevānmahābhāga uccaiḥśravasameva ca //
aṣṭau mahāgajāḥ pūjyāsteṣāṃ nāmāni me śṛṇu

kumudairāvaṇau padmaḥ puṣpadanto'tha vāmanaḥ //
supratīkāñjanau nīla ete'ṣṭau devayonayaḥ //

pūjā kāryā graharkṣāṇāṃ tathaiva ca purodhasā //
tatastu juhuyādvahnau purodhā susamāhitaḥ

yathābhimatadevānāṃ mantraistalliṅgasaṃjñakam//
tathā ca mantrahīnānāṃ praṇavena mahābhuja

samidhaḥ kṣīravṛkṣāṇāṃ tathā siddhārthakāni ca //
ghṛtaṃ tilāṃśca dharmajña tathā caivākṣatāni ca // १६/
hutvā ca kalaśānkuryātsodakāngandhasaṃyutān //
pūjitānmālyagandhaiśca vanaspativibhūṣitān

pañcaraṅgakasūtreṇa kuryādvastragatāṃstathā //
bhallātaśālisiddhārthā vacākuṣṭhapriyaṅgavaḥ

toraṇātpaścime bhāge kalaśaiḥ pūrvakalpitaiḥ //
tataḥ saṃsnāpanīyāḥ syurmaṃtrapūtairgajottamaiḥ

turagāṃśca mahābhāga cālaṅkṛtya tatastu tān //
tatobhiṣekanāgasya tathā tatturagasya ca

annapiṇḍaṃ tato deyamabhimantrya purodhasā //
tasyābhinandane rājño vinayaḥ parikīrtitaḥ

tyāge ca tasya vijñeyaṃ mahadbhayamupasthitam //
niṣkrāmayettoraṇaistu tato hi prathamaṃ gajān

tatrāpi prathamaṃ rāma abhiṣicya gajottamam //
tasyādau śatapāśīṃ tu naraḥ pañcanakho'pi vā

atha hyanyo laṃghayettāṃ rājño maraṇamādiśet //
durbhikṣaṃ tatra vijñeyaṃ gokharoṣṭraiśca laṃghane

laṃghayedvāmapādena yadi tāṃ nṛpakuñjaraḥ //
rājā purohitāmātyarājaputrahitaṃ bhavet

rājñastu maraṇaṃ būyādākramettaṃ yadāparaḥ //
rājñopi jayamācaṣṭe laṃghayendakṣiṇena tām

rājahastini niṣkrānte sā tvayā syāttadā bhavet //
niṣkrāmeyustataḥ sarveḥ prāṅmukhāstoraṇairgajāḥ

tatostrāḥ sumahābhāga tatastu narasattama //
tataśchatraṃ dhvajaṃ caiva rājaliṅgāni yāni ca //

āśrame tāni saṃsthāpya pūjayedāyudhāni ca //
pañcaraṅgakasūtreṇa yāstāḥ pratisarā kṛtāḥ

dūṣyādūṣyetimantreṇa nibadhnīyātpurohitaḥ //
sarveṣāṃ nṛpanāgānāṃ turagāṇāṃ ca bhārgava

svagṛheṣu tato neyā kuñjarāsturagaiḥ saha //
svātisthaḥ savitā yāvattāvacchāyāsu saṃsthitān

pūjayetsatataṃ rāma nākrośenna ca tāḍayet //
rājacihnāni sarvāṇi pūjayedāśrame sadā

pūjayedvaruṇaṃ nityaṃ tathāpsu vidhivaddvija //
bhūtejyā ca tathā kāryā rātrau balibhiruttamaiḥ

āśramaṃ rakṣaṇīyaṃ syātpuruṣaiḥ śastrapāṇibhiḥ //
vasetāmāśrame nityaṃ sāṃvatsara purohitau

aśvavaidyapradhānaśca tathā nāgabhiṣagvaraḥ //
dīkṣitaistaistathā bhāvyaṃ brahmacāribhireva ca

svātiṃ tyaktvā yadā sūryo viśākhāṃ pratipadyate//
alaṃkuryāddine tasminvāhanāṃśca viśeṣataḥ

pūjitā rājaliṅgāśca kartavyā narahastagāḥ//
hastinaṃ turagaṃ chatraṃ khaḍgaṃ vā pañcadundubhim

dhvajaṃ patākāṃ dharmajña kālajñastvabhimaṃtrayet //
abhimantrya tataḥ sarvānkuryātkuñjaradhūrgatāma

kuñjaroparigau syātāṃ sāṃvatsarapurohitau //
aśvavaidya pradhānaśca tathā nāgabhiṣagvaraḥ

tato'bhimantritaṃ rājā samāruhya turaṅgamam //
niṣkramya toraṇe nāgamabhimantrya samāruhet

toraṇena viniṣkramya kuryātsuravisarjanam //
baliṃ visṛjya vidhivadrājā kuñjaradhūrgataḥ

ratnairalaṅkṛtaḥ sarvairvījyamānaśca cāmaraiḥ //
ulmukānāṃ ca nicayamādīpitamanantaram

rājā pradakṣiṇaṃ kuryāttrīnvārānsusamāhitaḥ

caturaṅgabalopetaḥ sarvasainyasamanvitaḥ //
kṣveḍākilakilā śabdaiḥ sarvavāditraniḥsvanaiḥ

valgitaiśca padātīnāṃ hṛṣṭānāṃ manujottama //
evaṃ kṛtvā gṛhaṃ gacchedrājā sainyapuraḥsaraḥ

janaṃ sampūjya ca gṛhātsarvameva visarjayet //
śāntirnīrājanākhyeyaṃ kartavyā vasudhādhipaiḥ//
kṣemyā vṛddhikarī rāma narakuñjaravājinām

dhanyā yaśasyā ripunāśanī ca sukhāvahā śāntiranuttamā ca //
kāryā nṛpai rāṣṭravivṛddhihetoḥ sarvaprayatnena bhṛgupravīra

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne nīrājanaśāntivarṇano nāmaikonaṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.160
// rāma uvāca //
chatrāśca ketukariṇāṃ patākā khaḍgacarmaṇām //
tathā dundubhicāpānāṃ brūhi mantrānmamānagha

puṣkara uvāca //
śṛṇu mantrānmahābhāga bhagavānyatparāśaraḥ //
gālavāya purovāca sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ

parāśara uvāca //
yathāmbudaśchādayati śivāyemāṃ vasundharāma //
tathācchādaya rājānaṃ vijayārogyavṛddhaye

iti cchatramantraḥ //
parāśara uvāca //
gandharvakularājastvaṃ mā bhūyāḥ kuladūṣakaḥ //
brahmaṇaḥ satyavākyena somasya varuṇasya ca

prabhāvaśca hutāśasya bhavasya tvaṃ turaṅgama //
tejasā caiva sūryasya munīnāṃ tapasāṃ tathā

rudrasya brahmacaryeṇa pavanasya balena ca //
smara tvaṃ rājaputro'si kaustubhaṃ ca maṇiṃ smara

yāṃ gatiṃ brahmahā gacchetpitṛhā mātṛhā tathā //
bhūmyarthe'nṛtavādī ca kṣattriyaśca parāṅmukhaḥ

sūryācandramasau vāyuryāvatpaśyanti duṣkṛtam //
vrajettvetāṃ gatiṃ kṣipraṃ tacca pāpaṃ bhavettava

vikṛtiṃ yadi gacchenno yuddhe'dhvani turaṅgama //
ripūnvijitya samare sahabhartrā sukhī bhava

ityaśvamantraḥ //
parāśara uvāca //
śakraketo mahāvīra suparṇastatsutāśritaḥ //
patatrirāṭ vainateyastathā nārāyaṇadhvajaḥ

kāśyapeyo'mṛtāhartā nāgārirviṣṇuvāhanaḥ //
aprameyo durādharṣo raṇe caivārisūdanaḥ

/
garutmānmārutagatiḥ tvayi sannihitaḥ sthitaḥ //
sāśvavarmāyudhānyodhānrakṣāsmākaṃ mahadripūn

iti dhvajamantraḥ //
parāśara uvāca //
kumudairāvaṇau padmaḥ puṣpadantotha vāmanaḥ //
supratīkoñjano nīla eteṣṭau devayonayaḥ

teṣāṃ putrāśca pautrāśca dhanānyaṣṭau samāśritāḥ //
bhadro mando mṛgaścaiva gajaḥ saṃkīrṇa eva ca

vanevane prasṛtāste smara yoniṃ mahāgaja //
pāntu tvāṃ vasavo rudrā ādityāḥ samarudgaṇāḥ

bhartāraṃ rakṣa nāgendra samayaḥ pratipālyatām //
avāpnuhi jayaṃ yuddhe gamane svasti no vraja

śrīste somādbalaṃ viṣṇostejaḥ sūryājjavo'nilāt //
sthairyaṃ merorjayaṃ rudrādyaśo devātpurandarāt

yuddhe rakṣantu nāgāstvāṃ diśaśca saha daivataiḥ //
aśvibhyāṃ saha gandharvā pāntu tvāṃ sarvataḥ sadā

iti hastimaṃtraḥ //
parāśara uvāca //
hutabhugvasavo rudrā vāyuḥ somo maharṣayaḥ //
nāgakinnaragandharvayajñabhūtagaṇagrahāḥ

pramathāstu sahādityairbhūteśo mātṛbhiḥ sahaḥ //
śakrasenāpatiḥ skando varuṇaścāśritastvayi

pradahantu ripūnsarvānrājā vijayamicchatu //
yāni prayuktānyaribhirdūṣaṇāni samantataḥ

patantūpari śatrūṇāṃ hatāni tava tejasā //
kālanemivadhe yadvadyaśca tripurapātane

hiraṇyakaśiporyadvadvadhe sarvāsureṣu ca //
śobhitāsi tathaivādya śobhasva samayaṃ smara

nīlāñśvetānimāndṛṣṭvā naśyaṃtvāśu nṛpārayaḥ //
vyādhibhirvividhairghoraiḥ śastraiśca yudhi nirjitāḥ

pūtanā revatī nāmnā kālarātrīti paṭhyate //
dahatvāśu ripūnsarvānpatāke tvāmupāśritā

iti patākāmantraḥ //
parāśara uvāca //
asirviśasanaḥ khaḍgastīkṣṇadhāro durāsadaḥ //
śrīgarbho vijayaścaiva dharmācārastathaiva ca

ityaṣṭau tava nāmāni svayamuktāni vedhasā //
nakṣatraṃ kṛttikā tubhyaṃ gururdevo maheśvaraḥ

rohiṇyāśca śarīraṃ te daivataṃ tu janārdanaḥ //
pitā pitāmaho devaḥ sa tvaṃ pālaya sarvadā

iti khaḍgamantraḥ //
parāśara uvāca //
varmapradastvaṃ samare dharmasainyāya mānada //
rakṣa māṃ rakṣaṇīyo'haṃ tavānagha namostu te

iti varmamantraḥ //
parāśara uvāca //
dundubhe tvaṃ sapatnānāṃ ghoṣāddhṛdayakaṃpanaḥ

tava bhūmipasainyānāṃ tathā vijayavardhanaḥ //
yathā jīmūtaghoṣeṇa hṛṣyanti śaravāraṇāḥ //
tathā ca tava śabdena trasyantvasmaddviṣo raṇe

iti dundubhimaṃtraḥ //
parāśara uvāca //
sarvāyudhamahāmātra sarvadevārisūdana //
cāpastvaṃ sarvadā rakṣa sākaṃ śaravaraiḥ sadā

iti cāpamantraḥ //
puṣkara uvāca //
maṃtrāstavaite'bhihitā nṛvīra sammaṃtraṇe vaijayikā yathāvat //
etaistu maṃtrairabhimantritānāṃ calatyamoghaṃ balamapramṛṣyam

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne mantrādhyāyavarṇano nāma ṣaṣṭyuttaraśatatamodhyāyaḥ