Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.166.170

2.166.170.166

śrīmārkaṇḍeya uvāca //
atha bhārgavo rāmo varuṇanandanaṃ puṣkaraṃ nāma papraccha //
bhagavañjyotiśśāstraṃ śrotumicchāmi //
tamuvāca vāruṇiḥ //
purā surarṣigaṇamadhyagataṃ bhagavantamatiśayaṃ sarvajagatpālanasaṃhārakaraṃ śrībrahmāṇaṃ bhṛgurvijñāpayāmāsa //
bhagavañ jyotiṣāmayanaṃ śrotumicchāmi//
tamuvāca bhagavānpitāmahaḥ //
yadā me tvaṃ kalpādau hṛdayājjātastadā mayā te ślokānāṃ caturviṃśatilakṣaṃ jyotirayanamuktaṃ tadevāsminvāruṇe yajñe mahādeva śāpena jvālāṃ bhittvā vinirgatasya janmāntarotpannasyātisaṃkṣiptaṃ vakṣyāmi //
tacchrutvā sarvameva te pūrvajanmābhihitaṃ jyotirjñānamāvirbhaviṣyati //
atha bhagavānsahasraraśmirvimalo vimalamayūkhaḥ kṣemāya śikhipatrākāraḥ stavagrahāya candra iva dṛṣṭigamyo rājyasyāptaye candramāḥ samāgame grahāṇāmudaṅmadhyagataśca dṛśyate /
yathāsaṃbhavaṃ ca nakṣatrāṇāṃ samāgame nakṣatrādīnyapi śasyante //
atha yasminnakṣatre bhauma udayaṃ pratipadyate tasmātsaptāṣṭanavamarkṣe pūṣṇomukhaṃ nāma vaktraṃ karoti yenāgnimanto brāhmaṇā agnijīvinaśca pīḍyante /
daśamaikādaśadvādaśe'śvamukhaṃ nāma marakakārakaṃ karoti /
trayodaśacaturdaśayorvyālākhyaṃ vyālavṛddhikaram /
pañcadaśaṣoḍaśayo rudhiramukhaṃ saṃgrāmasūcakam /
saptadaśāṣṭādaśayorasimukhaṃ cauraprābalyakaram //
atha budho bharaṇīkṛttikārohiṇīṣu vicaranprākṛtāṃ gatiṃ subhikṣajananīṃ vicarati /
āśleṣāraudrapitryaṣu miśrāṃ miśraphaladāṃ punarvasupuṣyabhāgyāryamṇeṣu saṃkṣiptaṃ miśraphaladāmeva // ahirbudhnyājapauṣṇaśakrāgnināmni tīkṣṇāṃ nāma vigrahakāriṇīṃ mūlāditritayasaṃyogātkāntikīrtyādipradāma / śravaṇadhaniṣṭhāvāruṇītvāṣṭrāṇi, ghorāṃ ghoraphalām//
jīvastrayodaśabhirmāsai-rāśiṃ vicarañśubho bhavati, anyathā kaṣṭaphalaḥ /
athodayāstamayacāraiḥ śukrasya yamādyaṃ nakṣatracatuṣṭayamādyaṃ maṇḍalaṃ subhikṣajananaṃ, raudrādyamapi catuṣṭaya dvijabhayapradaṃ, śakrādyaṃ pañcarkṣaṃ rogajananaṃ, dhaniṣṭhādyaṃ ṣaṇṇakṣatramativṛṣṭikaramiti//
yaddeśadravyapuruṣanakṣatreṣu sauro vicarati, tatpīḍā bahvyo bhavanti //
yasyāṃ diśi ketoḥ śikhā dīptā bhavati taṃ deśaṃ nṛpatirabhiyuñjyāt /
uparāgaḥ śvetaraktapītakṛṣṇo rāhorbrāhmaṇakṣattriyaviṭśūdrapīḍāṃ karoti /
agastyaḥ sphuruṇo rūkṣatayopahūtaḥ śikhiśikhāstobhayāya /
evaṃvidhā saptarṣayaśca evaṃvidhe trailokyamapi pīḍyate aiśānyāṃ diśi kṛttikābhiḥ sahodeti kumārastasminnevaṃvidhe bālapīḍā //
jīvajñasaurāḥ paurāḥ /
kujaśukrau yāyigrahau /
candrārkau madhyamau /
tatrārkeṇa saha grahāṇāmastamayo bhavati /
candreṇa saha samāgamaḥ parasparaṃ yuddham /
udaṅmārgagataḥ suprabho vijayī bhavati /
yāyigrahe vijayini sarale ca rājā parānabhiyuñjīta, anyathā paureṣu balavat, yāyināṃ nāśaḥ syāt /
agastyavadupahate nakṣatre taddeśadravyatajjātapuruṣapīḍā /
vā yasyāṃ diśi bhūcalo yāti tāṃ diśaṃ rājā yāyāt /
sanirghāte dīrghe rājamaraṇaṃ syāt /
yāṃ diśamulkā yāti tāṃ diśaṃ nṛpo yāyāt /
divolkā candrārkavinirgatā uddhātinyatisthūlā sasphuliṅgā tatordhvagā rājamṛtyave syāt /
bahuvarṇe pariveṣe prajāpīḍā syāt, yataḥ khaṇḍaḥ pariveṣaḥ syāt, tāṃ diśaṃ nṛpatiryāyāt /
atibhīmanirghāto rājamṛtyave /
yāṃ ca diśaṃ yāti tāṃ diśaṃ rājā yāyāt /
gandharvanagaraṃ śakyodbhūtaṃ mahābhayāya /
rātrāvindradhanuḥ śvetaṃ vyabhre ca mahābhayāya /
pratisūryaṃ udagdakṣiṇenārkādvātakṛt /
ubhayasthito mahāvarṣāya upari rājamṛtyave //
tathādhastājjanavināśāya /
ubhayathā mahābhayāya sarvataḥ tribhuvanapīḍāvaho bhavati /
yā digdāhena dīptā syāttāṃ diśaṃ rājā yāyāt /
atidīpte chāyāvyañjake rājamaraṇaṃ vindyāt //
atha vā dhruvadāruṇograkṣipracarasādhāraṇeṣu yathā svakarma dhruvādikarma kriyamāṇaṃ siddhimupaiti // vyatīpātaviṣṭivaidhṛtāstamitanakṣatreṣu na kiñcidapi /
tathā cārkānalarāhudhūmitajvalitadagdhaviddheṣu nakṣatreṣu tathā ca vividhotpātābhihateṣu yatra yasminnakṣatre puruṣasya janma tannakṣatraṃ tasmānnakṣatrācca daśamaṃ tata ekonaviṃśajjanmanakṣatramiti vindyāt /
(sarvasmājjanmanakṣatrāddvitīyaṃ saṃpatkaram /
tṛtīyaṃ vipatkaraṃ /
caturtha kṣemyam /
pañcamaṃ pratyari /
ṣaṣṭhaṃ sādhakam /
saptamaṃ naidhanam /
aṣṭamaṃ maitram /
navamaṃ paramaṃ maitraṃ ceti)//
tatra sampatkarakṣemasādhaka maitrātimaitreṣu sarvāṇi karmāṇi kuryāt /
daśamarkṣe ca //
yathā karmasu nakṣatre tithiṃ riktāṃ vinā kṛtam//
saumye dinakṛte vatsa siddhimāyātyasaṃśayam//
iti śrīviṣṇudha० mā० va० saṃ० dvi० khaṇḍe rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne jyotiḥśāstre śāstraśākhāvarṇano nāma ṣaṭṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ //

2.166.170.167

puṣkara uvāca //
atha brahmāṇaṃ bhagavaṃtaṃ bhṛgurvijñāpayāmāsa bhagavañjñātumuḍucakramicchāmi /
tamuvāca bhagavān /
vatsa dvādaśarāśayo bhacakram /
triṃśadbhāgāśca rāśeḥ /
ṣaṣṭiḥ liptaśca bhāgaḥ /
ṣaṣṭirviliptāśca liptā ṣaṣṭiḥ parā viliptā /
ṣaṣṭiśca nāḍikā ahorātram /
ṣaṣṭirvināḍikā/
nāḍikā tatra yaḥ kāle prāṇaḥ sā kṣetre liptā /
tasmādyāvatā kālena prāṇo bhavati /
daśagurvakṣaralakṣaṇastāvatā kālena bhacakrasyaikā kalābhyudeti /
sakalaṃ bhacakraṃ nāḍikāṣaṣṭyeti tatrādāveva rāśirajo raktavarṇaḥ kālasyamūrdhā (pūrvāvanyo) divārātrau grāmyaḥ prāgdvāraḥ catuṣpāt rātrau dakṣiṇasyāṃ diśi balī caraḥ pṛṣṭhodayaḥ krūro viṣamaḥ pumāñ śanaiścarasya nīcaḥ / viṃśatistathāgatasyaivātinīcaḥ /
ādityasyoccaḥ, tasyaiva daśame bhāge'tyuccaḥ aṅgārakṣetram /
tasyaiva trikoṇamiti //
vṛṣaḥ śvetavarṇo mukhaṃ kālasyāraṇyo divārātrau grāmyo dakṣiṇadvāraḥ catuṣpādrātrau dakṣiṇasyāṃ diśi balī sthiraḥ pṛṣṭhodayaḥ samaḥ saumyaḥ strīrāśiḥ śukrakṣetraṃ candramasastrikoṇaṃ tasyaiva ca tṛtīye bhāge cātyuccamiti //
mithunaḥ puruṣo gadādhārī vīṇākarā nārī ca haritavarṇaḥ kālasya bāhū grāmyaḥ paścimadvāro dvipāt pūrvasyāṃ diśi divā balī dvisvabhāvaḥ śīrṣodayaḥ krūro viṣamaḥ puruṣarāśiḥ budhakṣetramiti //
balī caraḥ pṛṣṭhodayaḥ kīṭaḥ saumyaḥ samaḥ strīrāśiḥ candrakṣetraṃ bhaumanīcaḥ tasyāṣṭaviṃśattame bhāge'tinīco jīvoccastasya pañcame bhāge'tyucca iti //
siṃhaḥ siṃhākāraḥ pāṇḍuvarṇaḥ kālasyodaramāraṇyaḥ prāgdvāraḥ catuṣpāt dakṣiṇasyāṃ diśi rātrau balī sthiraḥ śīrṣodayaḥ
krūro viṣamaḥ pumān ādityakṣetraṃ tattrikoṇamiti //
kanyārāśiḥ kumārī nausthā dīpikāhastā vicitravarṇā kālasya kaṭiḥ grāmyo dakṣiṇadvāraḥ pūrvasyāṃ diśi balī sthiraḥ śīrṣodayaḥ samaḥ saumyaḥ strīrāśiḥ śukrasya nīcaḥ saptaviṃśatitame bhāge tasyaivātinīco budhasyoccastasya pañcadaśe bhāge'tyucco budhakṣetraṃ tattrikoṇamiti //
tulā vaṇik puruṣaḥ tulādharāpaṇavīthīgataḥ kṛṣṇavarṇaḥ kālasya vastisthito grāmyaḥ paścimadvāro dvidhā pūrvasyāṃ diśi balī caraḥ śīrṣodayaḥ krūro viṣamaḥ puruṣarāśiḥ śukrakṣetram ādityanīcastasyaiva daśame bhāge'tinīcaḥ śanaiścarasyoccaścordhvaḥ tasyaiva viṃśatitame bhāge'tyuccaḥ tasyaivātinīco bhaumakṣetramiti//
dhanvīnāma dhanurdharaḥ puruṣo hayapaścimārdhaḥ piṅgalaḥ kālasyorū grāmyaḥ prāgdvāraḥ tasya prāgardho dvipāt, dvitīyamardhaṃ catuṣpāt tasya prathamamardhaṃ pūrvasyāṃ diśi divābalī paścimāntamardhaṃ rātrau dakṣiṇasyāṃ diśi balavān, dvisvabhāvaḥ pṛṣṭhodayaḥ krūraḥ pumānviṣamo jīvakṣetraṃ tattrikoṇamiti //
makaro nāma mṛgaḥ pūvārdho makaraḥ, paścārdho mṛgaḥ, prāgardhenāraṇyo dvitīyārdhenāmbucaraḥ (kaberaiḥ) kālasya jānunī pūrvārdhordhacatuṣpāt, paścārdhena kīṭo, dakṣiṇadvāraḥ, prāgardhena rātrau dakṣiṇasyāṃ diśi balī paścimārdhena, sandhyāyāṃ paścimāyāṃ diśi caraḥ, nīcaṃ bṛhaspateḥ tasyaiva paścime bhāge'tinīcaṃ, bhaumasyoccastasyai vāṣṭāviṃśatitame bhāge'tyuccaḥ, saurakṣetramiti //
kumbho nāma puruṣaḥ skandhena riktakumbhadharaḥ piṅgalaḥ kālasya jaṃghe dvipādgrāmyaḥ paścimadvāraḥ pūrveṇa ca divā balī śīrṣodayaḥ sthiraḥ krūraḥ pumānviṣamaḥ śanaiścarakṣetraṃ tattrikoṇamiti //
mīno nāma dvau matsyāvanyonyapucchādimukhau matsyavarṇau kālapādau kīṭa udīcaḥ paścimasyāṃ diśi sandhyāyāṃ balī pṛṣṭhapucchodayo dūsvabhāvaḥ saumyaḥ samaḥ strīrāśiḥ budhasya nīcaṃ tasyaiva budhasya pañcadaśabhāge'tinīcaṃ śukrasyoccaṃ tasyaiva saptaviṃśatitame bhāge'tyuccaṃ jīvakṣetramiti //
sarvasyaiva rāśerardhaṃ horā tatra viṣamarāśiṣu prathamā prathamā saurī dvitīyā cāṃdrī samarāśiṣu cāndrī dvitīyā saurī sarvarāśiṣu dreṣkāṇatrayam / te prathamapañcamanavamarāśināthāḥ /
prāgdvārāṇāṃ rāśīnāṃ meṣādyā na vāṃśakāḥ dakṣiṇadvārāṇāṃ makarādyāḥ paścimadvārāṇāṃ tulādyāḥ uttaradvārāṇāṃ kulīrādyāḥ sarvādiryo navāṃśako vargottamaḥ karkaṭavṛścikamīnānāṃ caramāṃśā gaṇḍāntāḥ//
rāśau rāśau dvābhyāṃ dvābhyāṃ dvādaśadvādaśabhāgāḥ /
triṃśāśaṃkāḥ pañca bhaumasya, tataḥ pañca saurasya, tato'ṣṭau jīvasya, sapta budhasyāṣṭau bhṛgorviṣame rāśau, samarāśau tu aṣṭau śukrasya tataḥ sapta budhasya tato'ṣṭau jīvasya pañca saurasya pañca bhaumasyeti//
evaṃ ṣaṭpadārtho lagnaḥ sa svasvāminā jīvena budhena śukreṇa vā yukto dṛṣṭo balavānbhavati /
śeṣairmukto dṛṣṭo hīnabalaḥ syāt /
evaṃ ca rāśiṃ saptamastho grahaḥ sarvadṛṣṭyā paśyati///
caturthāṣṭamayośca sthitāḥ pādā neyā dṛṣṭyā pañcamanavamayoścārdhadṛṣṭyā /
tṛtīyadaśamayośca pādadṛṣṭyā eka, dvi, aṣṭa, dvādaśe sthito na paśyatīti//
tatrasthaṃ gṛhamadhyerlagnamudayaṃ vilagnakendraṃ trikoṇam/
śarīramiti lagnasyākhyā, dhānyakuṭumbaṃ ca dvitīyasya, upacayaṃ yodhabhrātṛduścikyākhyaṃ tṛtīyasya, mitragṛhaṃ hibukaṃ sukhavāhanakendrapālakākhyāścaturthasya, putratrikoṇabuddhisaṃjñāḥ pañcamasya, upacayārisaṃjñe ṣaṣṭhasya, jāyājāmitrāstamārgaścyavanadyūnasaṃjñāḥ saptamasma, chidrāyusaṃjñe cāṣṭasya, dharmatrikoṇatritrikoṇacchidrasaṃjñā navamasya, karmakendrākāśameṣūraṇopacayākhyāpanayā daśamasya, upacayāyalābhadravyākhyā ekādaśasya, riṣpha 'dyūna' savyayākhyā dvādaśasyeti //
sarvebhyaḥ kendrasaṃjñebhyo dvitīyaḥ paṇapharaḥ sarvasmātpaṇapharāt dvitīya āpo klima iti //
ādityākrāntarāśeḥ dvitīyo veśi, dvādaśe bosi, ubhaye ubhayacarī candrāt dvitīyaḥ sunaphā /
dvādaśaścānaphā /
ubhayorapi lagnaśca svāminadurudharāsaṃjñāsametau atra sahasraraśmirādityaḥ nātyucco nyagrodhaparimaṇḍalaḥ paittiko'sthisāro raktaṃśyāmaḥ pāpaḥ puruṣaḥ kṣatriyaḥ kālātmā rājā prāgdvāro dakṣiṇasyāṃ vā diśi udagayane kṛṣṇapakṣe ca balī ५// candramāḥ sahasraraśmiḥ tatra vartulāṅgaḥ darśanīyaḥ svakṣaḥ kaphavātātmā rudhirasāraḥ gauraḥ kṣīṇaḥ pāpaḥ pūrṇaḥ saumyaḥ strīgrahaḥ vaiśyaḥ kālaśamanaḥ rājā pūrvottarābhimukhaḥ uttarasyāṃ diśi rātrāvudagayane śuklapakṣe ca balavāniti //
bhaumo navaraśmiḥ hrasvaḥ piṅgākṣaḥ kapilaḥ paittiko majāsāro raktagauraḥ pāpaḥ puruṣagrahaḥ kṣatriyaḥ kālasya sattvaṃ senānīḥ dakṣiṇābhimukho vakre dakṣiṇasyāṃ diśi kṛṣṇapakṣe rātrau ca balavāniti //
budhoṣṭaraśmirmadhyamarūpaḥ pramāṇaprakṛtiḥ tvaksāraḥ dūrvāśyāmaḥ saumyo nyagrodhasametaprakṛtirbhavati napuṃsakaḥ śūdraḥ kālasya vāk yuvarājaḥ udaṅmukhaḥ uttarasyāṃ diśi sarvakālaṃ vakre śuklapakṣe ca balavāniti //
sauraḥ saptaraśmiḥ kṛṣṇo dīrghaḥ vātaprakṛtiḥ pāpo napuṃsakaḥ kālasya duḥkhaḥ preṣyaḥ pārthivābhimukhaḥ tasyāmeva diśi rātrau vakre śuklapakṣe ca balavāniti//
sarve ca grahāḥ svasaṃvatsare svāyane svartau svamāse svapakṣe svadine svahorāyāṃ svavarge balavanto bhavanti vargottamastha svoccasthaḥ svatrikoṇasthaśca grahayuddhe ca jayī raśmivapurdharaśca balavānbhavati/
ādityasya candrāṅgārakajīvā mitrāṇi budhassamaḥ śukrasaurāvarīḥ//
candrasya sūryabudhau mitre śeṣāḥ samāḥ//
bhaumasya jīvendūṣṇakarāḥ suhṛdaḥ, jñoriḥ sitārkajau samau//

budhasya sūryasitau mitre, himaguḥ śatruḥ, bhaumajīvaśanaiḥścarāḥ samāḥ //
jīvasya sūryendubhaumā mitrāṇi, ravisuto madhyaḥ, saumyasitāvarī //
śukrasya budhasaurau mitre bhaumajīvau madhyasthau sūryendū arī ///
saurasya budhaśukrau mitre jīvo madhyasthaḥ ādityendukujā ripavaḥ //
tatkāle ca grahādgraho dvitīyatṛtīyatāmeti madhyaścāritāmariramitratām //
tatra garbhaḥ prathamamāsi kalalaṃ bhavati dvitīye ghanībhavati //
tṛtīye'vayavāścāsya bhavanti caturthe'sthīni pañcame tvak ṣaṣṭhe balaṃ saptame lomāni aṣṭame kṣudra naṣame udvegaḥ daśame prasavaḥ tatrāsya māsakrameṇa śukrāṅgārakabṛhaspatidivākaracandrasaurabudhā vā //
lagnādhipaticandrārkāḥ patayaḥ ādhānakāle yaḥ kaluṣo bhavati sa svamāse garbhapīḍāṃ karoti yo'nyagrahavijitaḥ ketūlkābhihataḥ sa svamāse garbhapātāya bhavati janmalagna pañcamaṣaṣṭhasaptamāṣṭamanavameṣu candramāḥ pāpayuta. saumyadṛgyogavarjito vā tasya maraṇāya bhavati lagnacaturthasaptamāṣṭameṣu pāpadvayamadhyagataśca ṣaṣṭhāṣṭamayoḥ pāpadṛṣṭo'pi ṣaṣṭhāṣṭamairanyatame budhajīvaśukrāṇāmanyatamo vakriṇā pāpena dṛṣṭaḥ saumyagraheṇa cādṛṣṭo maraṇāya lagnapaścānte pāpayutaśca yatra tatra rāśau navamoṃśaḥ pāpasandhyāyāṃ candrahorā ca catvāryapi ca kendrāṇi yamārkacandrabhaumasaurāvetare bhacakra pūrvārdhe pāpāḥ paścārdhe saumyāḥ karkaṭavṛścikānyatamodaye ca kendrāṣṭameneti /
pāpaiḥ kṣīṇacandrodaye ca lagnānyadharmāṣṭamasthaiḥ candraśanaiścarārkabhaumaiḥ jīve ca balahīne candragraheṇa kālaḥ sakrūre candre lagnage bhaumeṣṭame mātrā saha mriyate aivaṃvidherke śastreṇa /
evamariṣṭānyaṣṭavarṣāntare vidyāt /
atha tātkālikasya grahasya rāśibhāgaliptā aṣṭādhikaśatārddhagaṇanā kāryā bhagaṇānāṃ dvādaśāvaśeṣe varpamāsadinaghaṭikā bhavanti /
lagnāddvādaśasthaḥ sarvamapaharati ekādaśago arddham daśamasthastryāṃśaṃ navamasthaśca caturthamaṣṭamasthaḥ pañcamam / saptamasthaḥ ṣaṣṭhamevaṃ pāpaḥ saumyastadarddhaṃ bahuṣvekarkṣageṣu bala vānevaikoṅgārakavarjaṃ śatrukṣetrasthastryāṃśaṃ harati śukrasauravarjitāvastamitāśca sarveśvarīmavedham /
vargottamasvarāśidreṣkāṇāṃśagataśca dviguṇaṃ hānivṛddhī vā /
ekāmeva mahatīṃ prayacchati evaṃ nirṇītamāyuryāvadyena graheṇa dattaṃ tāvatkālaṃ daṃśā jñeyā lagrāddaśā ca grahavadbalavāṃśca lagno bhaktarāśitulyāni ,varṣāṇyanyāni prayacchati /
daśā ca lagnārkacandrāṇāṃ balavataḥ prathamā bhavati tatastatkaṇṭakasthānāṃ balavatkrameṇaiva tataḥ paṇapharagatānāṃ tata āpo klimagatānāmiti /
tatroccatrikoṇasvakṣetravargottamagatasya śubhā viparītasya cāśubhā lagnadaśā lagnapagrahavaśenāgatasyaikarāśigograhovamānanidasyasva guṇānasāpatinavamapañcamagastṛtīyena caturthagaścaturthena saptamagaḥ saptamagena bahuṣveko'vayavo athāntyadaśāyāmaṣṭamagrahavaśena mriyate tatrārkeṇāgninā, candramasā salilena, bhaumena śastreṇa, budhena jvareṇa, jīvenāmayena, śukreṇa tṛṣṇayā, saureṇa kṣudhā, aṣṭamaṃ graharahitaṃ yo graho balavānpaśyati
taddhātukāyena mriyate aṣṭame grahayogadṛgrahite dvāviṃśaḥ dreṣkāṇādhipatikathitamṛtyunā mriyate /
janmakāle yatra sthāne'rko vyavasthitastasmātsthānāttṛtīyaṣaṣṭhadaśamaikādaśeṣu bhaumasthānātprathamadvitīyacaturthasaptamāṣṭamanavamadaśamaikādaśeṣu budhāttṛtīyapañcamaṣaṣṭhanavamadaśaikādaśadvādaśeṣu jīvātpañcamaṣaṣṭha navamaikādaśeṣu śukrātṣaṭsaptadvādaśeṣu śanaiścarātprathamadvitīyacaturthasaptamāṣṭamanavamadaśaikādaśeṣu lagnāttṛtīyacaturthaṣaṣṭhadaśamaikādaśadvādaśeṣu candrārka sthānāttṛtīyasaptamāṣṭamadaśamaikādaśeṣu svātprathamatṛtīyaṣaṣṭhasaptamadaśamaikādaśeṣu śukrāttṛtīyacaturthapañcamasaptamanavamaikādaśeṣu bhaumārkāttṛtīyapañcamaṣaṣṭha daśamaikādaśeṣu svātprathamadvitīyacaturthasaptamāṣṭamadaśamaikādaśeṣu budhāttṛtīyapañcamaṣaṣṭhadaśamaikādaśadvādaśeṣu śukrātṣaṣṭhāṣṭamaikādaśadvādaśeṣu saurātprathamacaturthasaptamāṣṭamadaśamaikādaśeṣu lagnātprathamatṛtīyaṣaṣṭhadaśamaikādaśeṣu budhārkātpañcamaṣaṣṭhāṣṭamanavamaikādaśeṣu candrāddvitīyacaturthaṣaṣṭhāṣṭamadaśamaikādaśeṣu bhaumātprathamadvitīyacaturthasaptamāṣṭamanavamaikādaśeṣu svātprathamatṛtīyapañcamaṣaṣṭhanavamaikādaśadvādaśeṣu śubhaḥ /
jīvātṣaṣṭhāṣṭamaikādaśadvādaśeṣu śubhaḥ /
śukrātprathamatṛtīyacaturthapañcamāṣṭamanavamaikādaśeṣu saurātprathamadvitīyacaturthasaptamāṣṭamanavamadaśamaikādaśeṣu lagnātprathamadvitīyacaturthaṣaṣṭhāṣṭamadaśamaikādaśeṣu jīvo'rkātprathamadvitricaturthasaptamāṣṭamadaśamaikādaśeṣu dharmāddvitīyapañcamasaptamanavamaikādaśeṣu bhaumātprathamadvitricatuḥsaptāṣṭadaśamaikādaśeṣu budhāt prathamadvicatuḥpañcaṣaṭsaptadaśaikādaśeṣu jīvāt prathamadvitricatuḥsaptāṣṭadaśamaikādaśeṣu //
śukrāddvipañcaṣaṇṇavadaśaikādaśeṣu saurāttripañcasaptadaśaikādaśeṣu lagnātprathamadvicatuḥpañcaṣaṭsaptadaśaikādaśeṣu jīvātpañcāṣṭanavamaikādaśeṣu svātprathamadvicatuḥpaṃcāṣṭanavamaikādaśeṣu saurāttricatuḥpañcāṣṭanavamaikādaśeṣu lagnātprathama dvitricatuḥpañcāṣṭanavamaikādaśeṣu sauro'rkātprathamadvicatuḥsaptāṣṭadaśamaikādaśeṣu candrāddviṣaḍekādaśeṣu bhaumāttripañcaṣaḍdaśaikādaśeṣu budhātṣaṣṭhanavadaśaikādaśa dvādaśeṣu jīvātpañcaṣaṣṭhaikādaśadvādaśeṣu śukrātṣaḍekādaśadvādaśeṣu svāttripañcaṣaḍekādaśeṣu lagnātprathamadvicaturdaśameṣu yeṣu noktaḥ śubhasteṣu sarva evāśubho bhavati /
śubhāśubhaviśeṣaśca cāravaśātphalaṃ prayacchati daśāphalamavyabhicāri aṣṭavargaphalamaśubhaṃ śāntyādibhirupahataṃ bhavati cātra-anaphāsu naphāsthāne na śaste grahavarjite //
sarveṣāṃ caiva kendrāṇāṃ śūnyatā na praśasyate //
karkiṇī ca jhaṣāṇāṃ ca caramoṃ'śastathaiva ca //
śatrukṣetrastathā nīco grahāṇāṃ garhaṇā sthitiḥ //
sūryamaṇḍalagāścaiva na praśastāstathā grahāḥ //
janmapo lagnapaścaiva śreṣṭhau balasamanvitau //
tāvetau vibalau yasya tamadhanyaṃ vinirdiśet //
eko'pi paramoccastho mitradṛṣṭastathā grahaḥ //
janayatyavanīśatvaṃ śatrupakṣakṣayaṅkaram //
atīva svastho vijñeyaḥ svocce lagnagate grahaḥ //
bhāvamānaṃ na praśastaṃ tathā janmani kīrtitam //
candraḥ śasto hi vijñeyo dṛṣṭe kṣetrādhipena tu //
taṃ mitreṇa tathā brahman praśastaṃ tadarātibhiḥ //
catvāro'pi yadā kendrā yuktāḥ svoccagatairgrahaiḥ //
tadā jāto vinirdiṣṭaḥ samastavasudhādhipaḥ //
trayo vā tasya yasya syurvaśe pṛthvī sasāgarā //
dvau tu kendragatau yasya grahau karkiṇi candramāḥ //
so'pi rājā vinirdiṣṭa ekenāpi tathā dvija //
sarvaistu paramoccasthaistrailokyādhipatirbhavet //
mitrakṣetre tathātmīye tathā vargottameṣvapi //
svocce vā svatrikoṇe vā grahāṇāṃ śasyate sthitiḥ //
grahāṇāṃ caturādīnāṃ tathā yogo vigarhitaḥ //
rājavaṃśe tathā bhūpāstryādyaiḥ svasvagrahopagaiḥ //
anyavaṃśabhavā bhūpāḥ pañcāḍhyairapi ca dvija //
trikoṇoccagataireva viśeṣeṇa dvijottama //
bhāve vikārakāḥ saumyāḥ pāpā bhāvavināśanāḥ //
tṛtīye ca tathā ṣaṣṭhe daśamaikādaśe'pi ca //
sthitiḥ pāpagrahāṇāṃ ca praśastā parikīrtitā //
ṣaṣṭhāḥ sarvagrahāḥ śastā na śastā dvādaśāṣṭamāḥ //
candre lagnagate mūrkhā vinā vṛṣakulīrake //
sūrye lagnagate jñeyāstathā jayabalānanāḥ //
balavadgrahayuktaiśca vijñeyā īśa(rūpa)ceṣṭitaiḥ //
candradyugrā (puṣpā) viśīlāśca vijñātavyāstathaiva ca//
pāpāḥ pāpabalā jñeyāḥ saumyāḥ saumyabalāstathā//.
candrādupacayarkṣasthairgrahā jñeyā dhanānvitāḥ //

etāvaduktaṃ sāraṃ te horāsaṃgrahamuttamam //
iti śrīvi० mā० va० saṃ० dvi० kha० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne jātakādhyāyo nāma saptaṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.166.170.168

puṣkara uvāca /
atha bhagavantaṃ bhuvanotpattisthitisaṃhārakārakaṃ carācaragurumatiyaśasamabhigamya bhṛgurvijñāpayāmāsa /
bhagavañjyotiḥśāstraṃ vinā gaṇitena duḥkhagāhamato gauṇetavidhimācakṣva /
tamuvāca śrībhagavāñchṛṇu vatsa gaṇitajñānam /
anādinidhanaḥ kālaḥ prajāpatirviṣṇustasya grahagatyanusāreṇa jñānaṃ gaṇitam /
tatrārkabhāgabhogaḥ saurāhorātrāstithiśca cāndraḥ arkodayāttadudayātsāvanaḥ /
candranakṣatrabhogo nakṣatram /
sāvano'horātrā narāṇām /
teṣāmārkaṃ dinaṃ tryarkā rātriḥ candramasaḥ pitṝṇāmahorātram /
teṣāṃ kṛṣṇāṣṭamyāmarkodayaḥ /
amāvasyāyāṃ madhyāhnaḥ /
śuklāṣṭamyāmarkāstamayaḥ /
paurṇamāsyāmardharātram /
arkabhagaṇabhogo divyo'horātraḥ /
teṣāmarkasya meṣapraveśe sūryodayaḥ, karkaṭapraveśe madhyāhnaḥ /
tulāpravethe'stamayaḥ makarapraveśerdharātraḥ //
meṣādisthe madhyame jīve jīvamānairāśvayujādayo vatsarā bhavanti /
laṅkāyāmarkodaye caitraśuklapratipadārambhe'rkadinādāvaśvinyādau kiṃstughnādau rātrāvathārkodaye kāle pravṛttiḥ/
horādipravṛttiśca /
laṅkātaśca yāvanmeroryāmyottaradeśāntare rekhā tatpūrveṇāpareṇa balakālārkodayakālapravṛttiḥ laṅkāryodayakālaṃ tanmaṇḍalam /
svadeśaviṣuvādarkodayaviṣuvanmaṇḍalatvaṃ pratidinaṃ caradalavaśenārkodayaḥ /
kṣitijaṃ maṇḍalam /
tatrārkabhagaṇabhogena saurābdaḥ /
yeṣāmabdānāṃ vai trayeṇa guṇamekaṃ vedaḥ kaliyugam, dviguṇaṃ dvāparam, triguṇaṃ tretā, caturguṇaṃ kṛtam śūnyacatuṣṭayaṃ yamāgnivegāścaturyugam /
ekasaptatiścaturyugāni manvantaram /
caturdaśa manvantarāṇi kalpaḥ /
manvantarāṇāṃ cādyāntarāleṣu kṛtayugapramāṇaṃ sandhiḥ//
evaṃ caturyugaḥ sakalpaḥ /
kalpena sapta śūnyāni vasāgnivedāścārubhagaṇaparivartanā bhavanti /
pañca śūnyāni guṇāgnipañcasaptamārthacandrāścaṃdramasaḥ/
bhaumasya dvitīyapañcāṣṭanavāṣṭaṃ tanavayamayamalāḥ/
budhasyāṣṭanavāṣṭanavanavarāmāgninavasamacandrāḥ /
jīvasya pañca pañcadviṣaṭpañca dviṣaḍakṣadvikṛtarasaguṇāḥ /
śukrasya yamanavāśvinavāṣṭāgniyamakhagirayaḥ /
saurasyāṣṭanavayamagirirasapañcamanavaḥ /
ādityamandagamanāṣṭāvudayaḥ/
candramasopyaṣṭārthavasvarthadikṣvaṣṭavedāḥ /
kujamandayamanarapakṣāḥ budhamandasya dvitriguṇāḥ/
jīvasya pañcapañcadviṣaḍakṣadvikṛtarasaguṇāḥ/
śukrasya yamanavāśvigavāṣṭāgniyamakhagirayaḥ /
saurasyāṣṭanavayamā girirasapañcamanavaḥ /
ādityamandagaganāṣṭāvudayaḥ/
candramasopyaṣṭārthavasvarthadikṣvaṣṭavedāḥ /
kujamanda yamanarapakṣāḥ /
budhamandasya dvitriguṇāḥ /
jīvajīvamandasya bāṇaśaravasavaḥ /
śukramandasya guṇaśaravasavaḥ /
sauramandasya śaśivedāḥ //
candrapātasya vasurasaśaśirudrāgnidaśanayamalāḥ /
bhaumapātasya mahīdhrarandhrayamalāḥ /
budhapātasya candrādyarthayamalāḥ /
jīvapātasya guṇarasāḥ /
saurapātasya trinavavasavaḥ /
aṣṭaśūnyo vilayamarasakharavimunivasuniśākarāḥ /
sanavagrahāṇāṃ prāgyāpamānāṃ kalpāṣṭakakalpādhano yasya bhagaṇabhāgopakriyate tasyaiva kakṣāyojanāni labhyante /
yasya bahavo bhagaṇaparivartāstasyopari tasya kakṣā /
yasyālpāḥ kakṣā vargadaśabhāgamūlakakṣā karṇastadardhenoparibhavo grahāvasthānaṃ karṇavargasya daśaguṇitasya mūlakakṣā /
evaṃ sarvavṛttānāṃ paridhivyāsānayanam/
yatra ca sarvagrahāṇāmekatvameva dṛśyate sā kharasenduyamakakṣā /
tasyā yojanatalipte madhyamakhakharasenduyajñairyasyaiva kakṣā vibhajyante tasyaiva liptayojanāni labhyante / kalpādyayojanasamā vai kakṣāḥ /
yadanantaraṃ vitimiraṃ raviḥ karoti pakṣapakṣeśvatavodārkamaṇḍalapramāṇam //
vedāvedāścandramasaḥ /
pañcadaśa bhaumasya /
ṣaṣṭirbudhasya /
khārkā jīvasya /
khakhayamāḥ śukrasya /
triṃśatsaurasya /
dvādaśa dṛśyādṛśyāṃśāścandramasaḥ /
saptadaśa bhaumasya/
trayodaśa budhasya /
ekādaśa jīvamya /
nava ca śukrasya /
pañcadaśa saurasya /
tribhāgonāścaturdaśabhāgāḥ sūryasya /
ekatriṃśadbhāgāḥ ṣaṭtriṃśalliptāścandramasaḥ /
saptatirbhaumasya /
vasurāmā budhasya /
guṇarāmā jīvasya /
bhavāḥ śukrasya /
triṃśacchanaiścarasya /
evaṃ paridhayo bhaumasya /
śīghraparidhiguṇaverāśca saṃbhāgālimāḥ catvāriṃśadbudhasya /
bhāgā yamāgnicandrāḥ aṣṭaguṇā jīvasya /
vasvarthapakṣāḥ śukrasya //
pañcaviṃśatiḥ saurasya /
pariveśenorddhvamadhaśca grahagatirjñeyā /
khakharasenduyamalānāṃ ṣaṇnavatibhāgaḥ prathamā jyā /
tadevaṃ prathamaṃ jyāntarā tasya prathamajīvatayā bhāgamupahṛtyāptaṃ prathamajyāntarātsaṃśodhya dvitīyaṃ jyāntaraṃ dvitīyaprathamajyāntarayoge dvitīyaprathamaṃ jyāntarayogo jīvā /
tataḥ prathamaṃ jīvāptaṃ sadvitīyajyāntarātsaṃśodhya tṛtīyaṃ jyāntaram /
tataḥ dvitīyajīvayogastṛtīyā /
tataḥ prathamajīvātsaṃśodhya caturthaṃ jyāntaram //
evaṃ tṛtīyajīvāyāṃ dattvā caturthī jyā /
tasyāḥ prathamajīvāyāṃ bhāgamapahṛtyāptaṃ caturthājjyāntarātsaṃśodhya pañcamajyāntaram /
tataścaturthaṃ jīvāyāṃ dattvā ṣaṣṭhī jyā /
tataḥ prathamajīvāptaṃ pañcame jyāntaraṃ saṃśodhya ṣaṣṭhaṃ jyāntaraṃ pañcamajīvāyāṃ dattvā saptamī jyā /
tataḥ prathamajīvāptaṃ saptamajyāntarātsaṃśodhyāṣṭamam /
tatsaptamajīvāyāṃ dattvā navamī jyā /
tataḥ prathamajīvāntareṇāptaṃ daśamajyāntarātsaṃśodhya navamaṃ jyāntaram /
taṃ navamajīvāyāṃ dattvā daśamī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptama /
ekādaśājjyāntarātsaṃśodhya dvādaśaṃ jyāntaram /
tadekādaśajīvāyāṃ dattvā dvādaśī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptaṃ dvādaśajyāntarātsaṃśodhya trayodaśaṃ jyāntaram /
tattrayodaśajīvāyāṃ dattvā caturdaśī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptaṃ caturdaśa jyāntarātsaṃśodhya pañcadaśajyāntaram /
tataścaturdaśajīvāyāṃ dattvā pañcadaśī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptaṃ pañcadaśājjyāntarātsaṃśodhya ṣoḍaśaṃ jyāntaram /
tatpañcadaśajīvāyāṃ saṃśodhya ṣoḍaśī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptaṃ ṣoḍaśajyāntarātsaṃśodhya saptadaśaṃ jyāntaram /
tatṣoḍaśajīvāyāṃ dattvā saptadaśī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptaṃ saptadaśajyāntarātsaṃśodhyāṣṭādaśamaṃ jyāntaram //
tatsaptadaśa jīvāyāṃ dattvāṣṭādaśī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptam /
aṣṭādaśājjyāntarātsaṃśodhya ekonaviṃśaṃ jyāntaram /
tadaṣṭādaśajīvāyāṃ dattvaikonaviṃśī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptamekonaviṃśājjyāntarātsaṃśodhya viṃśatitamaṃ jyāntaram /
tadekonaviṃśajīvāyāṃ dattvā viṃśatitamī jyā /
tataḥ prathama jyāvāptaṃ viṃśājjyāntarātsaṃśodhyaikaviṃśaṃ jyāntaram /
tadviṃśatijīvāyāṃ dattvā ekaviṃśī jyā/
tataḥ prathamajyāvāptaṃ ekaviṃśājjyāntarātsaṃśodhya dvāviṃśaṃ jyāntaram /
tadekaviṃśajīvāyāṃ dattvā dvāviṃśī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptaṃ dvāviṃśājjyāntarātsaṃśodhya trayoviṃśaṃ jyāntaram //
taddvāviṃśa jīvāyāṃ dattvā trayoviṃśī jyā /
tataḥ prathamaṃ jyāvāptaṃ trayoviṃśājjyāntarātsaṃśodhya caturviṃśaṃ jyāntaram /
tattrayoviṃśajīvāyāṃ dattvā caturviṃśī jyā /
tataḥ prathamajyāvāptaṃ caturviṃśājjyāntarātsaṃśodhya pañcaṃviṃśaṃ jyāntaram /
taccaturviṃśajīvāyāṃ dattvā pañcaviṃśī jyā /
khakharasendukakṣāyāṃ ca vyāsāraṃ tadevānupadanyāsāyām /
jyāntavyastānāmantarālayoge caturviṃśatiḥ śarā bhavanti /
kramajyākṛtijīvābhistastatkramajyākṛtiḥ śare yāsāṃ liptānāṃ jīvā kriyate tatkendrastasya ca rāśitraye padākhyā prathamapadasthe tadgamaṃ caturthapadasthe cakrādūnam /
jyākendraliptā rāśiliptāṣṭavibhāgena vibhājyā /

labdhāṅgasamāśca sthāpyāḥ /
avaśeṣaṃ tadanantaraṃ jyāntareṇa guṇayet/
rāśiliptāṣṭabhāgena vibhajet/
labdhaṃ sthāpitajīvāyāṃ dattveṣṭa jyāsiddhiḥ /
kālakṣaṇebhyo liptatvena parikalpitebhyo jīvā kāryā /
liptābhyo yāvanti jyāntarāṇi saṃśuddhanti tāvanti saṃśodhyāvaśiṣṭabhāgaliptāṣṭabhāgāhatamaśuddhajyāntareṇa vibhajet/ labdhahatāsu ādyaṣṭakabhāgaliptāsu kṣipet/
śarāntarairevaṃ śaracāpaḥ bhāgacaturviṃśatijyāparamāpakramajyā meṣādi stho viṣuvallekhāstho graho bhavati/
kulīrādisthaścāntareṇa /
paramāpakramāntastho bhavati/
tulādistho viṣuvallekhāsthaḥ makarādistho dakṣiṇena paramāpakramahatāṃ vyāsārdhena vibhajet/
labdhaṃ candrasphuṭavikṣepaḥ /
tātkālikaśīghraṃ sphuṭaṃ supāte yojyaṃ budhaśukrayoḥ svamadāvikṣepahatāṃ sphuṭāntyakarṇena vibhajeta. labdhaṃ tayoḥ sphuṭavikṣepaḥ /
tātkālikasphuṭagrahasphuṭapātayogajyāṃ bhaumajīvasaurāṇāṃ madhyavikṣepahatāṃ sphuṭāntyakarṇena vibhajet, labdhaṃ teṣāṃ sphuṭa vikṣepaḥ /
utkrānticāpasphuṭavikṣepayordiśaiko yogaḥ tajjīvasyakrāntiḥ, tasyā niyogaḥ śiṣyate sā dik tadgolasthaśca graho bhavati /
evaṃ grahāṇāmuttareṇa dakṣiṇena gatirjñeyā /
bhacakravaśenodayāstamayau kurvaṃtaḥ paścimena yānti /
pūrvāṃ vrajanto bhagaṇaparivartānkurvanti tatra ca sūryāśvapātaiḥ samameva laṅkādakṣiṇottararekhāyāḥ phālgunānte sarva eva kalpādāvarkodaye mīnameṣasandhigā bhavanti /
kalpāvasāne ca meṣapraveśe vā bhānorgaganamadhyavartinyāditye dvādaśāṅgulena śaṃkunā samāvanau chāyā grāhyā, tadvargaṃ vyāsārdhavargahate cchāyāśaṃkuvargayogena vibhajet, labdhamakṣajyāvargaḥ /
tatpadamakṣajyā taccāpaṃ svadeśākṣaḥ taṃ rāśitrayādapāsya svadeśāvalambako bhavati /
tajjyāvalambakajyā trijyā vargasya svakrāntivargonasya padaṃ svāharvyāsārdhastasya ca svakāntivaśena dik / svakrāntiviṣuvacchāyāhatā śakuhṛtā kṣitijā, sā trijyāhatā svāharnyāsārdhabhājitā kṣaye vṛddhijyā /
taddhanuścarārdhaṃ vā prāṇāstadghaṭikābhiḥ pañcadaśaghaṭikāyutā dinārdham /
ūnā rātryardhagā evamuttaragolasthā dakṣiṇakāraḥ svasvabhāgāpahāraḥ avāmadhanuṣāmabodhaḥ /
śodhanaṃ vyakṣarāśyudayaprāṇāḥ meṣavṛṣamithunānāṃ krameṇa karkaṭasiṃhakanyānāmutkrameṇa /
meṣavṛṣamidhunajīvādiḥ prāgvaccaraprāṇāḥ kartavyāḥ /
teṣāmavabodhaḥ śodhanaṃ ca tenaikadvitryākṣaraprāṇāḥ taiḥ krameṇa meṣavṛṣamithunāḥ prāṇahīnāḥ utkrameṇa kulīrasiṃhakanyānām / yuktasvadeśe carā vyudayaprāṇā bhavanti ta evotkrameṇa tulādīnāṃ mīnādīnāmapi ardhadinamadhyāhnacchāyāgramūlayāmyottarāgramūlāgraparilekhamatsyamukhapuccharakhā prācyāparā ādityacandrayoranyatamasya deśāntarakarma vinā grahaṇaṃ na kāryam /
tadyathāgate kāle yadi bhavati tadā rekhāmadhye svadeśo jñeyaḥ /
athādau rekhā paścāccetprāk tatkālāntaraṃ ṣaṣṭihataṃ pañcabhiḥ sahasrairvibhajet /
labdhadeśāntarayojanāni grahasyārdhaṃ rātrānmadhyāhnaṃ yāvatpūrvaḥ kālo madhyāhnādapararātraṃ yāvadaparastatrārkasya kālamavilaṅghayan chāyādvayaṃ gṛhṇīyāt /
tatkarṇo vyatyāsena śaṃkuprācyaparānte rahitau tadanantaraṃ viṣuvacchāyāgrahaṇamiṣṭe'hni iṣṭadinākṣavaiṣuvatākṣāntamekadigabhimukhībhyaśchāyābhyo yuktaṃ svarāpakramaḥ tena trijyāhatā paramāpakramajyāyā vibhajet / labdhacāpamarkaḥ prathame pade dvitīyādbhāvācchuddhaḥ /
tṛtīyena yuktaḥ caturthe cakrācchuddhaḥ /
viṣuvacchāyā taruṇā ca hīyamānā ca cchāyā prathama padasthe'rke bhavati, ūnā vṛddhimatī dvitīyasthe, vṛddhimatyadhikā tṛtīyasthe, hīyamānādhikā caturthasthe, evamatītadivasārkasya tadarkasya ca vivaraṃ sphuṭabhuktiḥ /
ādityodayāstamayādvā candrodayaṃ dṛṣṭvā nagradaddharito'rkastena kālena candramā bhavati candrānnakṣatrajñānam, candrārkavivarāttithijñānaṃ tasmādahargaṇaḥ /
sphuṭārkādviparītakarmaṇā madhyamārkaḥ /
saurajīvayoścārātsaṃvatsaraḥ /
candravatsarvagrahakriyā,grahebhyo vā kalpagatakālajñānam, evaṃ kāla paricchedaḥ /
aśvinyādīnāṃ dhruvakā rāśyādyāḥ, khamaṣṭau khaṃkhaṃkhayamāḥ khaṃśaśīmunayoṣṭayamāḥ śaśīnavendavo'śvayamāḥ pakṣau guṇāḥ khapakṣau śailāḥ khaṃguṇā guṇāḥ khaṃ guṇā ṣoḍaśakhaṃ trīdvyaṣṭādaśakhaṃ vedā randhrāṇi khaṃ vedāḥ saptayamāḥ khaṃ śarā nakhāḥ khaṃ rasā puṣkarā khaṃ rasā navendavaḥ khaṃ sapta pakṣau śarā munayo manavo bhūtāni ca sapta navendavaḥ pañca aṣṭau ca khaṃ aṣṭau janakhaṃ aṣṭau nakhaḥ khaṃ aṣṭau catvāri khaṃ nava vasavaḥ khaṃ sūyamunayaḥ kham /
athaiteṣāṃ vikṣepāṃśāḥ daśa dvādaśa pañcadaśa ekādaśa ṣaḍ khaṃ sapta khaṃ dvādaśa trayodaśa ekādaśa dvāvaṣṭātriṃśatsārdhaṃ trīṇi catvāri sārdhānyaṣṭau pañcavibhāgāḥ pañca dviṣaṣṭiḥ triṃśat aṃśavibhāgaḥ caturviśatiḥ ṣaḍviśatiḥ śūnyaṃ cāśvinī bharaṇī kṛttikā punarvasu puṣya maghā bhāgyāryamāṇaḥ //
svāti vaiśvadevābhijicchravaṇa dhaniṣṭhājāhirbudhnya revatīnām/
uttarā rohiṇī saumyārdrā sārpa hasta citrā viśākhā maitrendra mūlāpyavāruṇānā yāmyāḥ /
revatyudayaḥ prācī sarvasya mahatī yogatārā rāśidvayaṃ saptaviṃśatirbhāgāḥ agastyadhruvakaḥ saptabhirmāgaistasya yāmyo vikṣepaḥ /
atha bhaumādīnāṃ vakrakendrāṇi rāśyādyāni pañcamanavaḥ khaṃ vedāḥ ṣaḍyamāḥ khaṃ pañca vedāḥ khaṃ pañca pañcadaśa khaṃ vedāstrayodaśa kham /
athānuvakrakendrāṇi ṣaḍṣoḍaśa khaṃ sapta vedāḥ khaṃ ṣaḍyamāḥ khaṃ (ṣaṭpañcaviṃśatiḥ khaṃkhaṃ manavaḥ khaṃ ṣaḍguṇāḥ khaṃ) saptadaśa kham /
atha pūrvādvārodayakendrāṇi khamaṣṭayamāḥ khaṃ ṣaṭpañcaviṃśatiḥ khaṃ khaṃ manaḥ khaṃ ṣaḍguṇāḥ khaṃ khaṃ saptadaśa kham /
atha paścārdhāstamayakendrāṇi ekādaśa dvau khaṃ pañcapañca khaṃ ekādaśaṣoḍaśa khaṃ pañcasaptaviṃśati khaṃ ekādaśa trayodaśa kham /
atha budhaśukrayoḥ pūrvārdhāstamayakendre daśadaśa khaṃ ekādaśa ṣoḍaśa khaṃ catvāri śūnyāni catvāri śūnyāni paṃcavedarasāgniyamapakṣāṣṭaśarendavaḥ kalpanapratinakṣatrodayaḥ ta evārkabhagaṇonā divasāḥ /
arkabhagaṇā dvādaśahatāstaṃ māsāstaistriṃśaddhatāstaddivasāścandrabhagaṇāḥ saptaviṃśati hatā nakṣatradivasāḥ bhagaṇāṃtaramarkendvoścandramasaste triṃśadguṇāstaddivasāścandramāsaḥ /
sūryamāsonādhimāsāścandradivasastu divasāntaramavamānīti /
iti śrīviṣṇudharmottare mā.va० saṃ० dvi० khaṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne upakaraṇavivaraṇaṃ nāmaṣṭaṣaṣṭyuttaraśatatamodhyāyaḥ

2.166.170.169

atha yathākālaṃ/
gatamanavastvekasaptatihatāścaturyugābdahatāḥ kāryāḥ /
teṣu kṛtapramāṇaṃ kṣepyam /
tameva tatra bhūyo gatasaṃkhyāhataṃ ca tato vartamānamanvantarādgatacaturyugasaṃkhyāhatāni caturyugābdāni yugāni ca vartamānayugāccaitraprabhavagatābdāni ca evamiṣṭakālābdagaṇo bhavati /
sa dvādaśahataścaitrasitādimāsayuktastriṃśa ddhatovamānamitāditithisahitaḥ kāryaḥ /
evaṃ sauro dinagaṇo bhavati /
taṃ pṛthakkalpādhimāsakahataṃ kalpanavidinairvibhajet /
labdhaṃ gatādhimāsāḥ /
taistriṃśadabdairarkāhargaṇoyukte candrāhargaṇo bhavati /
taṃ pṛthakkalpāvamahataṃ kalpacandradinairvibhajet /
labdhaṃ gatonarātriḥ taiścandrāhargaṇāddhanaṃ sādhanāhargaṇo bhavati /
adhimāsaśeṣasya kalpādhimāsakairbhāge hate eṣyādhimāsakairbhāge hate gatādhimāsakasya dinādiḥ kālo labhyate / adhimāsaśeṣaṃ kalparavidivasebhyaḥ saṃśodhyāvaśeṣasya kalpādhimāsakairbhāge hate eṣyedhimāsekatāsya kālo labhyate / avamaśeṣasya kalpena rātrerbhāge hate eṣyonarātrakālaḥ avamaśeṣakalpacandradivasebhyaḥ saṃśodhyāvaśeṣasya kalponarātrenarātrerbhāge hate eṣyonarātrapātakālaḥ saṃvatsaragaṇātpaṃcahatāvaśeṣe saṃvatsarādyobdaḥ ādityaḥ, candraḥ , bhaumaḥ, budhaḥ, jīvaḥ, sitaḥ, sauraśceti krameṇa grahaṇaṃ saṃvatsarāḥ saptahatāvaśeṣe caturthakrameṇa saṃvatsarādhipaḥ sāvanāddinagaṇātsaptahṛtātkrameṇaiva divasādhipaḥ cāndrāḥ dinagaṇā daśātyadhikaśatahatāllabdhaṃ saptahataṃ tadavaśeṣaṃ parva brahmacandreṃdravaiśravaṇavaruṇāgniyamāśca parvapatayaḥ dinagaṇami ṣṭagrahabhagaṇaguṇabhūdinairvibhajet /
labdhaṃ bhagaṇādiḥ lekhārkodayo graho bhavati /
evaṃrūpeṇāhargaṇena grahabhuktiḥ /
iṣṭāṃ kālādyāvatākālenārkodayo bhaviṣyati tāvatā kālena grahasyekadivasabhuktiṃ saṃguṇya ṣaṣṭyā vibhajet /
avāptaṃ ravyudaye grahasya dhanamastamaye ṛṇam /
evamuttaragole dakṣiṇena viparīta diśāntarayojanāni ṣaṣṭhyāsaṅguṇya pañcabhiḥ sahasrairvibhajet /
labdhaṃ lekhāprāgbhāve saṃśodhyamaparasmindeyamevamiṣṭe deśe /
iṣṭe ca kāle graho madhyamo bhavati /
tatkālārkacandramandakarmaṇaiva sphuṭe kāryo bhaumaḥ karmacatuṣṭayena tasya manda śīghraṃ maṃdaṃ śīghramiti ca karmāṇi /
anyeṣāṃ mandaśīghre karmaṇī tatra bhaumamardaḥ saṃskāryaḥ tacchīghraparidhiśca śukrasya paridhidvayamapi tatra bhaumajīvasaurāṇāmarkaḥ śīghraḥ /
svayaṃ madhyamo budhaśukrayorarko madhyamaḥ /
svayaṃ śīghrośīghro grahonaṃ kendraḥ grahaśca mandonaḥ bhaumaśīghrakendrapadabhuktābhuktayoralpasya jīvaṃ caturbhiḥ śataiḥ grahaiśca mandonaḥ bhāṇitaṃ dvādaśyā jīvayā vibhajet /
labdhena kendre makarādige bhaumamandayutaṃ kāryaṃ karkaṭādige conamiti śukramadaṃ kendrajyāṃ nyāsārdhāvahūtāṃ
labdhena taṃ madaṃ paridhirūnaḥ spaṣṭo bhavati /
tasyaiva śīghrakendrajyāṃ vyāsārdhaṃ pañcamena vibhajet /
labdhe yutaḥ śukraśīghraparidhiḥ spaṣṭo bhavatīti mandakendrāt jīvā bhujajyā trirāśisahitārkoṭijyākoṭibhujajye svamardavāridhihate kharasāmibhirvibhajeta /
labdhaṃ bhujakoṭipāte makarādikendre koṭiphalaṃ vyāsārthe dadyāta /
kulīrādike śodhayetkoṭirbhavati /
bhujāphalaṃ bhujā koṭibhujāvargayogamūlaṃ karṇaḥ vyāsārdhahatāṃ bhujajyāṃ sphuṭakarṇena vibhajet /
labdhacāpaṃ phalakalāḥ meṣādikendre grahe śodhyāstulādau deyāḥ /
bhaumasya śyamamandakarmaṇyadhikṛtāḥ evaṃ spandasphuṭagrahaṃ śīghrādapāsya kendraṃ kṛtaitadeva śīghraparidhinā karma kuryāt / tatphalaṃ mandasphuṭe grahe meṣādikendre dhanaṃ tulādṛṇamiti /
bhaumasya prathame śīghrakarmaṇi tadūnīkṛtaṃ evaṃ grahaḥ sphuṭo bhavati/
budhasitapātau viparītena abdaphalena sphuṭo kāryo bhaumajīvasaurāṇāṃ śīghrāntyaphalenānulomenānītavartamānasphuṭaṃ grahāntaraṃ sphuṭabhuktiḥ arkaphalam /
sphuṭabhaktihataṃ bhavanakalābhirvibhajet labdhamarkakendravaśe tadvadeva grahasya dhanarṇe yojye /
antyaśīghrakarmāviśeṣaṃ kendrasya vakrādikendrasya vāntaraṃ sphuṭabhuktiśīghramutsaṃtareṇa vibhajet /
labdho vakrāderdinādiḥ kālaḥ dhuvakakendredhika eṣyaḥ śīghrakendredhiketītaḥ //
iti śrīvi० mā० vajra saṃ० dvitīyakhaṇḍe rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne jyotiḥśāstre grahagatirnāmaikonasaptatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.166.170.170

sphuṭagrahaṃ liptīkṛtam aṣṭabhiḥ śatairvibhajet /
labdhaṃ graheṇa bhuktānyaśvinyādyāni nakṣatrāṇi śeṣaṃ sphuṭabhuktyā vibhajet /
labdhaṃ dinādiḥ kālā nakṣatrapraviṣṭasya avaśeṣamaṣṭabhyaḥ śatebhyaḥ saṃśodhyāvameṣāta prāgghatakālo nakṣatrasthiteḥ rāśau bhuktā abhuktā vā sphuṭabhuktā vibhajeta /
labdhaṃ dinādiḥ saṃkrāntergataiṣyaḥ kālaḥ atha yojanakarṇāntaṃ sarvāṃtyāviśeṣakarṇādyantaṃ vyastaṃ vyāsārdhena vibhajet /
labdhaṃ sphuṭayojanakarṇārthā grahā pramāṇaviṣkabhayojanāni vyāsādhehatāni sphuṭayojanakarṇārdhena vibhajet /
labdhaṃ sphuṭagrahāpramāṇavyāsakalāḥ sphuṭānyarkakarṇārdhayojanati pāṃcasāhasrikasyaparidheḥ karṇonāni tenaiva guṇitāni ravinyāse na tadgaṇena vibhajet /
labdhaṃ bhūcchāyā sphuṭarāśikarṇārdhonapāñcasāhasrikasya /
paridheḥ karṇahatāṃ bhūcchāyayā vibhajet /
labdhaṃ vyāsārdhaguṇaṃ candrasphuṭayojanakarṇārdhena vibhajet labdhaṃ rāhumānakalāḥ /
grahamānārdhakalāḥ ṣaṣṭiguṇā bhuktyā vibhajet /
labdhaṃ saṃkrāṃtikālātprāgapareṇa ca puṇyakālaḥ /
arkonāccandrālliptīkṛtāt vayamāgatabhaktācchuklapratipadādyā tithiḥ /
śeṣātṣaṣṭiguṇyādbhuktāntarahṛtādghaṭikādiḥ kālaḥ kṛṣṇacaturdaśāṃtaḥ sadaiva śakuniḥ amāyā ādyardhe catuṣpāt dvitīye nāgaḥ pratipadādyardhe kiṃstughnama arkonacandraliptāḥ kharadāgnibhirvibhajet/
avaśeṣāttithivatkālaḥ labdhādekonātsaptamahṛtādavaśeṣaṃ bavādyaṃ karaṇaṃ candrārkayoge candrārdhayorāsaneghātavai
dhṛte tena candrārkayoḥ krāntisāmye /
tatra vyatīpātaurbhinnanayane golaikatve ca vaidhṛtaḥ samāyane golabhede ca dhruvakārkacandrayogāntaraṃ candrārkabhuktiyogena vibhajet /
labdhena dhruvakāditye candrārkayogādhikāviti /
tatorkātkrāntistātkālikapātena candrātsvakāntiḥ prathamatṛtīyapādāntasthe candrasya krānteḥ candrakrāntiryadonā bhavati tadā krāṃtisāmyārāvāḥ prathamatṛtīyapadasthe candramasi tadapakramamarkāpakramādūne eṣyaḥ krāntisāmyakālonyathātītaḥ/ dvitīyacaturthapadasthānyathāvikṣepeṇa svakrāntidigutpattau candrāpakramamadhikṛtaṃ kalpayet/
krāṃteryutiranyadiśorekadiśorantaraṃ vyatīpātenyathā vaidhṛtiprathamākhyaḥ/
evamiṣṭakālikairarkacandrapātairdvitīyādayastataḥ prathamadvitīyakālayoḥ dvayoreṣyotīto vā pātastadā tayorantaram/
anyathā yogo bhāgāpahāraḥ prathamaguṇitasyeṣṭakālasya te kālasya tena kālenāṃsakṛt dvitīyaṃ kṛtvā viśeṣakarmaṇā sphuṭakālaḥ sādhyaḥ sa vyatīpātapātamadhyakālaḥ /
ādityacandramānayogaḥ ṣaṣṭiguṇo bhuktyantareṇa hṛto labdhā sthitiriti //
iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṃḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde tithinakṣatraprakaraṇaṃ nāma saptatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

Original text: viṣṇudharmottarapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc