Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.146.150

2.146
// rāma uvāca // //
sāmabhedau tathā proktau dānadaṇḍau tathaiva ca //
daṇḍaḥ sudeśe kathitaḥ paradeśe bravīhi me

puṣkara uvāca ///
dvividhaḥ kathito daṇḍaḥ paradeśe purātanaiḥ //
prakāśaścāprakāśaśca taṃ nibodha dvijottama

luṇṭhanaṃ grāmaghātaśca sasyaghātastathaiva ca //
caturaṅgeṇa daṇḍena pareṣāṃ ca tathā vadhaḥ

prakāśaḥ kathito daṇḍaḥ pratyakṣaṃ vahnidīpanam //
aprakāśo viṣaṃ vahnirgūḍhaiśca puruṣairvadhaḥ

dūṣaṇaṃ yavasādīnāmudakānāṃ ca dūṣaṇam //
rasakriyāśca vividhāḥ subhagā bhedanādikam

evamādīni kāryāṇi paracakre mahīkṣitā //
svarāṣṭre ca dvijaśreṣṭha dūṣaṇaṃ balināmapi

catvāra ete kathitābhyupāyāḥ prādhānabhūtā bhuvi pārthivānām //
ataḥ paraṃ te kathayāmi rāma śeṣāstrayaste na mayeritā ye

iti śrīviṣṇudharmārttare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० daṇḍapraṇayanavarṇano nāma ṣaṭcatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

/
2.147
puṣkara uvāca //
abhimanyeta nṛpatiranena mama vigrahe //
anarthāyānubandhaḥ syātsandhinā ca tathā bhavet

sāma lajjāspadaṃ cātra dānaṃ cātra kṣayārthakam //
bhede daṇḍe'nubandhaḥ syāttadā pakṣaṃ samāśrayet

avajñopahatastatra rājñā kāryo ripurbhavet //
upekṣayaiva dharmajña śreyase tatra sā smṛtā

upekṣayā yatra tu śakyamarthaṃ kṣayavyavāyā samatā na tatra //
kāryaṃ bhavedbrāhmaṇavigraheṇa lajjāspadenāpyatha sandhinā vā

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne upekṣāvarṇano nāma saptacatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.148
puṣkara uvāca //
utpātairanṛtaiḥ kāryaṃ parasyodvījanaṃ nṛpaiḥ //
arātiśibirasyātra vasatiryasya pakṣiṇaḥ

sthūlasya tasya pucchasthāṃ kṛtvolkāṃ vipulāṃ dvija //
visṛjyainaṃ tatastīramulkāpātaṃ pradarśayet

anenaivātra sāreṇa buddhyā niścitya yatnataḥ //
utpātāni tathānyāni darśanīyāni pārthivaiḥ

udvejanaṃ tathā kuryātkuhakairdvividhairdviṣām //
saṃvatsarānahārṣaśca nāśaṃ brūyuḥ parasya ca

jigīṣuḥ pṛthivī rājye tena codvejayetparān //
devatānāṃ prasādāni kīrtanīyāni tasya tu

sa svapnalābhāṃśca tathā jigīṣuḥ pratikīrtayet ///
duḥsvapnalābhaṃ ca tathā pareṣāmiti niścayaḥ

āgataṃ no mitra balaṃ praharadhvamabhītavat //
evaṃ brūyādraṇe prāpte mayā bhagnāḥ pare iti

kṣveḍāḥ kilakilāśabdaṃ mama śatrurhatastathā //
devājñābṛṃhito rājā sannaddhaḥ samaraṃ prati

evaṃ prakārā dvijavarya māyāḥ kāryā narendrairariṣu prahṛṣṭaiḥ //
māyāhataḥ śatruratha prasahya śakyaḥ sukhaṃ hantumadīnasattvaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne upādhivarṇanaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.149
puṣkara uvāca //
caturaṅgaṃ balaṃ rājā māyājālena darśayet //
sahāyārthamanuprāptāndarśayettridivaukasaḥ

raktavṛṣṭiśca saṃdarśyā pareṣāṃ śivaraṃ prati //
chinnāni ripuśīrṣāṇi prasādāgreṣu darśayet

ādhitsatā sandhimahīnasatva kāryaṃ bhavedrāma mahendrajālam //
vakṣyāmi taccopaniṣatsu tubhyaṃ yogāni cānyāni jayāvahāni

iti śrīviṣṇudharmottare mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde indrajālavarṇano nāmaikonapañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.150
puṣkara uvāca //
sandhiśca vigrahaścaiva vaiguṇyaṃ kathitaṃ budhaiḥ //
yadāśritya tathaivānyaiḥ ṣāḍguṇyaṃ parikīrtitam

sandhiśca nigrahaścaiva yānamāsanameva ca //
dvaidhībhāvaṃ saṃśrayaṃ ca ṣāḍguṇyaṃ parikīrtitam

paṇabandhaḥ smṛtaḥ sandhirapakārastu vigrahaḥ //
jigīṣoḥ śatruviṣaye yānaṃ yātrā vidhīyate

vigrahe'pi svake deśe sthitirāsanamucyate //
balārdhena pramāṇaṃ tu dvaidhībhāvaṃ taducyate

udāsīne madhyame vā saṃśrayātsaṃśrayaḥ smṛtaḥ //
samena sandhiranveṣyo hīnena ca balīyasaḥ //

hīnena vigrahaḥ kāryaḥ svayaṃ rājñā balīyasā //
tatrāpi tasya pārṣṇistu balīyānna samāśrayet

āsīnaḥ karmavicchedaṃ śaktaḥ kartuṃ ripuryadā //
aśuddhapārṣṇirbalavāndvaidhībhāvaṃ samāśrayet

balinā nigṛhītantu yo manyedyena pārthivaḥ //
saṃśrayastena kartavyo guṇānāmadhamo guṇaḥ

bahukṣayavyayāyāsaṃ teṣāṃ yānaṃ prakīrtitam //
bahulābhakarambhaḥ syāttadā rāma samāśrayet

sarvaśaktivihīnastu tadā kuryāttu saṃśrayam

evaṃ ca buddhvā nṛpatirguṇānāṃ kāle ca deśe ca tathā vibhāge //
samāśrayedbhārgavavaṃśamukhyaṃ caitāvaduktaṃ nṛpatestu kāryam

/
iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne ṣāḍguṇyavarṇano nāma pañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ