Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.141.145

2.141
garga uvāca //
vaḍavā hastinī gaurvā yadi yugmaṃ prasūyate //
vijātaṃ vikṛtaṃ vāpi ṣaḍbhirmāsairmriyeta vai

viyoniṣu ca gacchanto maithunaṃ deśanāśanāḥ //
anyatra vasarotpatternṛṇāṃ cājātimaithunam

sarpamūṣakamārjāramatsyaśvāno vivarjitāḥ //
jñeyā durbhikṣyakartāraḥ svajātipiśitāśinaḥ.

akālajaṃ madaṃ ghoraṃ catuṣpānmṛgapakṣiṇām //
anyajātivadetacca dhainvaṃ śvānaṃ viśeṣataḥ

amānuṣā mānuṣavajjalpanti prāṇino yadi //
vikṛtā vā prasūyanti paracakrāgamaṃ vadet

tyāgo vivāsanaṃ dānaṃ teṣāṃ kāryaṃ vijānatā //
tarpayedbrāhmaṇāṃścātra japahomāṃśca kārayet

mṛdaṃgavādyaiḥ paṭahaiḥ sagītaiḥ pūjā ca kāryā tridivaukasāṃ vai //
dhātustathejyā vidhinā ca kāryā deyaṃ tathānnaṃ bahugo dvijebhyaḥ

iti śrīviṣṇudhamottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne vaikṛtopaśamanavarṇano nāmaikacatvāriṃśaduttaraśatatamo' dhyāyaḥ

2.142
garga uvāca // //
yānti yānānyayuktāni yuktāni na hi yānti cet //
codyamānāni tasya syānmahadduḥkhamupasthitam

vādyamānā na vādyante vādyante cāpyanāhatāḥ //
acalāśca calantyeva na calanti calāstathā

ākāśe tūryanādāśca gatigandharvanisvanāḥ //
kāṣṭhaṃ dārvīvikārādi kuṭhāraṃ kurute yadi

gavāṃ lāṃgūlasaṃgaścetstriyaṃ tu yadi pātayet //
uparāgā divyakṛtā ghoraṃ śastrabhayaṃ vadet

vāyostu pūjā dvija saktubhiśca kṛtvā taduktāṃstu japecca mantrān //
dadyātprabhūtaṃ paramānnamatra pradakṣiṇāntena śamosya bhūyāt

iti śrīviṣṇudhamottare dvitīyakhaṇḍe mā० vajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne upaskaravaikṛtavarṇano nāma dvicatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.143
garga uvāca //
praviśanti yadā grāmamaraṇyā mṛgapakṣiṇaḥ //
araṇyaṃ yānti vā grāmyāḥ sthalaṃ yānti jalodbhavā

jalaṃ vā sthalajā yānti ghoraṃ vāśanti nirbhayāḥ //
rājadvāre puradvāre śivāścāpyaśivapradāḥ

divā rātriñcarā vāpi rātrau vāpi divācarāḥ //
grāmyāstyajanti grāmaṃ vā śūnyatāṃ tasya nirdiśet

dīptā vāśanti sandhyāsu maṇḍalāni ca kurvate //
vāśante visvaraṃ yatra tadāpyetatphalaṃ vadet

pradoṣe kukkuṭo vāśeddhemante vāpi kokilaḥ //
arkodaye'rkābhimukhaḥ śvā vā nṛpabhayaṃ bhavet

gṛhaṃ kapotaḥ praviśetkravyādo mūrdhni līyate //
madhu vā mākṣakā kuryānmṛtyuṃ gṛhapatervadet

prākāradvārageheṣu toraṇāpaṇavīthiṣu //
ketucchatrāyudhādyeṣu kravyātsannipatedyadi

jāyate vātha valmīko madhu vā dṛśyate yadi //
sa deśo nāśamāyāti rājā ca mriyate'tha vā

mūṣakāñchalabhāndraṣṭvā prabhūtānkṣudbhayaṃ bhavet //
kāṣṭholmukāsthi śṛṅgādyāḥ śvāno markaṭakairjitāḥ

śmaśānaṃ nirgatā grāmādgrāmaśreṣṭhavināśanāḥ //
ekāṇḍatā tu kākānāṃ yadi caivāpyanaṇḍatā

nimneṣu ca niveśaśca deśanāśakaraḥ smṛtaḥ //
apasavyaṃ bhramantaśca maṇḍale raṇavedinaḥ

durbhikṣavedino jñeyāḥ kākā dhānyamuṣo yadi //
janānabhibhavantaśca nirbhayā raṇavedinaḥ

kāko maithunasaktaśca śvetaśca yadi dṛśyate //
rājā vā mriyate tatra sa vā deśo vinaśyati

ulūko vāśate yatra vipatedvā tathā gṛhe //
jñeyo gṛhapatermṛtyurdhananāśastathaiva ca

mṛgapakṣivikāreṣu kuryāddhomānsadakṣiṇān //
devāḥ kapota iti ca japtavyāḥ pañcabhirdvijaiḥ

gāvaśca deyā vidhivaddvijānāṃ sakāñcanā vastrayugottarīyāḥ //
evaṃ kṛte śāntimupaiti pāpaṃ mṛgairdvijairvā viniveditaṃ yat

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne autpātike mṛgapakṣivaikṛtavarṇano nāma tricatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.144
garga uvāca //
prāsādatoraṇāṭṭāladvāraprākāraveśmanām //
animittaṃ tu patanaṃ dṛḍhānāṃ rājamṛtyave

rajasā vātha dhūmena diśo yatra samākulāḥ //
ādityacandratārāśca vivarṇā bhayavṛddhaye

rākṣasā yatra dṛśyante brāhmaṇāśca vidharmiṇaḥ //
ṛtavaśca viparyastā apūjyaḥ pūjyate janaiḥ

nakṣatrāṇi viyogīni tanmahadbhayalakṣaṇam //
ketūdayoparāgau ca cchidratā śaśisūryayoḥ

graharkṣavikṛtiryatra tatrāpi bhayamādiśet //
striyaśca kalahāyante bālā nighnanti bālakān

śīlācāravihīnāśca madyamāṃsānṛtapriyāḥ //
tathā pāṣāṇabhūyiṣṭhāstrayīmārgacyutā dvijāḥ

yatra deśe vijāyante tatra vidyādupadravam //
ucitairnābhipūjyante yūpānnabalibhiḥ sadā

kriyāṇāmucitānāṃ ca vicchittiryatra jāyate //
agniryatra na dīpyeta hūyamānāsu śāntiṣu

pipīlikāstu kravyādo yāti cāturatastathā //
pūrṇakumbhāḥ sravante ca havirvā vipralupyate

maṅgalyāśca giro yatra na śrūyante samantataḥ //
kṣavathurdhāvatī cātha prahasanti rudanti ca

na ca deveṣu vartante yathāvadbrāhmaṇeṣu ca //
marmadoṣāṇi cocyante vādyante visurāṇi ca

gurumitradruho yatra śatrupūjāratā janāḥ //
brāhmaṇānsuhado'mātyāñjano yatrāvamanyate

śāntimaṅgalahomeṣu nāstikyaṃ yatra jāyate //
rājā vā mriyate tatra sa vā deśo vinaśyati

rājño vināśe samprāpte nimittāni nibodha me //
brāhmaṇānprathamaṃ dveṣṭi brāhmaṇaiśca virudhyate

brāhmaṇairnindyate cāpi brāhmaṇāṃśca jighāṃsati //
na tānsmarati kṛtyeṣu yācitaścābhi bhūyate

ramate nirdayaścaiṣāṃ praśaṃsāṃ nābhinandati //
apūrvaṃ tu karaṃ lobhāttathā pātayate jane

eteṣvabhyarcyayecchakraṃ sapatnīkaṃ dvijottama //
bhojyāni caiva kāryāṇi surāṇāṃ valayastathā

gāvaśca deyā dvijapuṅgavebhyo bhuvaṃ tathā kāñcanamambaraśca//
homaśca kāryaḥ surapūjanaṃ ca evaṃ kṛte śāntimupaiti pāpam

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne utpātapraśamanaṃ nāma catuśca tvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.145
rāma uvāca //
kiṃ nu kṛtyatamaṃ rājñastanmamācakṣva pṛcchataḥ//
rājyatantraṃ kathaṃ rājñā pālanīyaṃ vipaścitā/////
// puṣkara uvāca //
saptāṃgasya ca rājyasya bhāvayuktena bhūbhṛtā //
etāvadeva kartavyaṃ rājñā tantraṃ bhṛgūttama

sāma dānaṃ tathā durgaṃ kośo daṇḍastathaiva ca //
mitraṃ janapadaścaiva rājyaṃ saptāṅgamucyate

saptāṅgasya ca rājyasya vighnakartṝnvivāsayet //
ahitānghātayedrājā kṣipramevāvicārayan

saptāṅgasya ca rājyasya vṛddhiḥ kāryā sumaṇḍale //
maṇḍaleṣu ca sarveṣu karṣaṇīyā mahīkṣitā

rāma uvāca //
maṇḍalāni samācakṣva vijigīṣoryathāvidhi //
yānyāśritya nṛpaiḥ kāryaṃ sandhivigrahacintanam

puṣkara uvāca //
ātmamaṇḍalamevātra prathamaṃ maṇḍalaṃ bhavet //
samantāttasya vijñeyā ripavo maṇḍalasya tu

adhikṛtyā'bhiyojyaṃ tu tatrāpi śṛṇu kalpanam //
abhiyojyaḥ smṛtaḥ śatrustatrāpi ca pratīkṣitā

tatparastu suhṛjjñeyo mitraṃ mitraripustathā //
etatpurastātkathitaṃ paścādapi nibodha me

pārṣṇigrāhastataḥ paścāttatastvākranda ucyate //
āsārastu tatopyanyastvākrandāsāra ucyate

jigīṣoḥ śastrayuktasya viyuktasya tathā dvija ///
nigrahānugrahe śakto madhyasthaḥ parikīrtitaḥ

nigrahānugrahe śaktaḥ sarveṣāmapi yo bhavet //
udāsīnaḥ sa kathito balavānpṛthivīpatiḥ

etāvadeva te rāma proktaṃ dvādaśarājakam //
nātrāpi niścayaḥ śakyo vaktuṃ manujapuṅgava

nāsti jātyā ripurnāma mitraṃ nāma na vidyate //
sāmarthyayogājjāyante mitrāṇi ripavastathā

trividhā ripavaḥ proktāḥ kulyānantara kṛtrimāḥ //
pūrvaḥ pūrvo gurusteṣāṃ duścikitsyatamo mataḥ

anantaro'pi yaḥ śatruḥ so'pi me kṛtrimo mataḥ//
pārṣṇigrāho bhavedrājā śatrormitrābhiyoginaḥ

pārṣṇigrāhamupāyaistu śamayecca tathā svakam //
mitreṇa śatrorucchedaṃ na śaṃsanti purātanāḥ

mitraṃ hi śatrutāmeti sāmantatvādanantaram //
śatruṃ jigīṣurucchindyātsvayaṃ śaknoti cedyadi

pratāpavṛddhau tenāsya na mitrājjāyate bhayam //
nānyathā pṛthivīṃ jetuṃ śaktyā rāma jigīṣuṇā

pratāpavṛddhiḥ kartavyā tasmādrājñā yathā tathā //
tathāsya nodvijelloko viśvāsyaśca yathā bhaveta

/
jigīṣurdharmavijayī tathā lokaṃ vaśaṃ nayet //
yaḥ syādadharmavijayī tasmādudvijate janaḥ //
prāpyāpi vasudhāṃ kṛtsnāṃ na ciraṃ śrithamaśnute //

dharmeṇa yajño bhavatīha vṛddhirdharmeṇa vṛddhiśca tathāparatra //
dharmeṇa labdhā vasudhā jitārirbhuktvā ciraṃ nākamanuprayāti

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne rājyamaṇḍalavarṇanaṃ nāma pañcacatvariṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ