વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.146.150

2.146
॥ રામ ઉવાચ ॥ ॥
સામભેદૌ તથા પ્રોક્તૌ દાનદણ્ડૌ તથૈવ ચ ॥
દણ્ડઃ સુદેશે કથિતઃ પરદેશે બ્રવીહિ મે

પુષ્કર ઉવાચ ॥।
દ્વિવિધઃ કથિતો દણ્ડઃ પરદેશે પુરાતનૈઃ ॥
પ્રકાશશ્ચાપ્રકાશશ્ચ તં નિબોધ દ્વિજોત્તમ

લુણ્ઠનં ગ્રામઘાતશ્ચ સસ્યઘાતસ્તથૈવ ચ ॥
ચતુરઙ્ગેણ દણ્ડેન પરેષાં ચ તથા વધઃ

પ્રકાશઃ કથિતો દણ્ડઃ પ્રત્યક્ષં વહ્નિદીપનમ્ ॥
અપ્રકાશો વિષં વહ્નિર્ગૂઢૈશ્ચ પુરુષૈર્વધઃ

દૂષણં યવસાદીનામુદકાનાં ચ દૂષણમ્ ॥
રસક્રિયાશ્ચ વિવિધાઃ સુભગા ભેદનાદિકમ્

એવમાદીનિ કાર્યાણિ પરચક્રે મહીક્ષિતા ॥
સ્વરાષ્ટ્રે ચ દ્વિજશ્રેષ્ઠ દૂષણં બલિનામપિ

ચત્વાર એતે કથિતાભ્યુપાયાઃ પ્રાધાનભૂતા ભુવિ પાર્થિવાનામ્ ॥
અતઃ પરં તે કથયામિ રામ શેષાસ્ત્રયસ્તે ન મયેરિતા યે

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્માર્ત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦ સં૦ દણ્ડપ્રણયનવર્ણનો નામ ષટ્ચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

।
2.147
પુષ્કર ઉવાચ ॥
અભિમન્યેત નૃપતિરનેન મમ વિગ્રહે ॥
અનર્થાયાનુબન્ધઃ સ્યાત્સન્ધિના ચ તથા ભવેત્

સામ લજ્જાસ્પદં ચાત્ર દાનં ચાત્ર ક્ષયાર્થકમ્ ॥
ભેદે દણ્ડેઽનુબન્ધઃ સ્યાત્તદા પક્ષં સમાશ્રયેત્

અવજ્ઞોપહતસ્તત્ર રાજ્ઞા કાર્યો રિપુર્ભવેત્ ॥
ઉપેક્ષયૈવ ધર્મજ્ઞ શ્રેયસે તત્ર સા સ્મૃતા

ઉપેક્ષયા યત્ર તુ શક્યમર્થં ક્ષયવ્યવાયા સમતા ન તત્ર ॥
કાર્યં ભવેદ્બ્રાહ્મણવિગ્રહેણ લજ્જાસ્પદેનાપ્યથ સન્ધિના વા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને ઉપેક્ષાવર્ણનો નામ સપ્તચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.148
પુષ્કર ઉવાચ ॥
ઉત્પાતૈરનૃતૈઃ કાર્યં પરસ્યોદ્વીજનં નૃપૈઃ ॥
અરાતિશિબિરસ્યાત્ર વસતિર્યસ્ય પક્ષિણઃ

સ્થૂલસ્ય તસ્ય પુચ્છસ્થાં કૃત્વોલ્કાં વિપુલાં દ્વિજ ॥
વિસૃજ્યૈનં તતસ્તીરમુલ્કાપાતં પ્રદર્શયેત્

અનેનૈવાત્ર સારેણ બુદ્ધ્યા નિશ્ચિત્ય યત્નતઃ ॥
ઉત્પાતાનિ તથાન્યાનિ દર્શનીયાનિ પાર્થિવૈઃ

ઉદ્વેજનં તથા કુર્યાત્કુહકૈર્દ્વિવિધૈર્દ્વિષામ્ ॥
સંવત્સરાનહાર્ષશ્ચ નાશં બ્રૂયુઃ પરસ્ય ચ

જિગીષુઃ પૃથિવી રાજ્યે તેન ચોદ્વેજયેત્પરાન્ ॥
દેવતાનાં પ્રસાદાનિ કીર્તનીયાનિ તસ્ય તુ

સ સ્વપ્નલાભાંશ્ચ તથા જિગીષુઃ પ્રતિકીર્તયેત્ ॥।
દુઃસ્વપ્નલાભં ચ તથા પરેષામિતિ નિશ્ચયઃ

આગતં નો મિત્ર બલં પ્રહરધ્વમભીતવત્ ॥
એવં બ્રૂયાદ્રણે પ્રાપ્તે મયા ભગ્નાઃ પરે ઇતિ

ક્ષ્વેડાઃ કિલકિલાશબ્દં મમ શત્રુર્હતસ્તથા ॥
દેવાજ્ઞાબૃંહિતો રાજા સન્નદ્ધઃ સમરં પ્રતિ

એવં પ્રકારા દ્વિજવર્ય માયાઃ કાર્યા નરેન્દ્રૈરરિષુ પ્રહૃષ્ટૈઃ ॥
માયાહતઃ શત્રુરથ પ્રસહ્ય શક્યઃ સુખં હન્તુમદીનસત્ત્વઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને ઉપાધિવર્ણનં નામાષ્ટચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.149
પુષ્કર ઉવાચ ॥
ચતુરઙ્ગં બલં રાજા માયાજાલેન દર્શયેત્ ॥
સહાયાર્થમનુપ્રાપ્તાન્દર્શયેત્ત્રિદિવૌકસઃ

રક્તવૃષ્ટિશ્ચ સંદર્શ્યા પરેષાં શિવરં પ્રતિ ॥
છિન્નાનિ રિપુશીર્ષાણિ પ્રસાદાગ્રેષુ દર્શયેત્

આધિત્સતા સન્ધિમહીનસત્વ કાર્યં ભવેદ્રામ મહેન્દ્રજાલમ્ ॥
વક્ષ્યામિ તચ્ચોપનિષત્સુ તુભ્યં યોગાનિ ચાન્યાનિ જયાવહાનિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ઇન્દ્રજાલવર્ણનો નામૈકોનપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.150
પુષ્કર ઉવાચ ॥
સન્ધિશ્ચ વિગ્રહશ્ચૈવ વૈગુણ્યં કથિતં બુધૈઃ ॥
યદાશ્રિત્ય તથૈવાન્યૈઃ ષાડ્ગુણ્યં પરિકીર્તિતમ્

સન્ધિશ્ચ નિગ્રહશ્ચૈવ યાનમાસનમેવ ચ ॥
દ્વૈધીભાવં સંશ્રયં ચ ષાડ્ગુણ્યં પરિકીર્તિતમ્

પણબન્ધઃ સ્મૃતઃ સન્ધિરપકારસ્તુ વિગ્રહઃ ॥
જિગીષોઃ શત્રુવિષયે યાનં યાત્રા વિધીયતે

વિગ્રહેઽપિ સ્વકે દેશે સ્થિતિરાસનમુચ્યતે ॥
બલાર્ધેન પ્રમાણં તુ દ્વૈધીભાવં તદુચ્યતે

ઉદાસીને મધ્યમે વા સંશ્રયાત્સંશ્રયઃ સ્મૃતઃ ॥
સમેન સન્ધિરન્વેષ્યો હીનેન ચ બલીયસઃ ॥

હીનેન વિગ્રહઃ કાર્યઃ સ્વયં રાજ્ઞા બલીયસા ॥
તત્રાપિ તસ્ય પાર્ષ્ણિસ્તુ બલીયાન્ન સમાશ્રયેત્

આસીનઃ કર્મવિચ્છેદં શક્તઃ કર્તું રિપુર્યદા ॥
અશુદ્ધપાર્ષ્ણિર્બલવાન્દ્વૈધીભાવં સમાશ્રયેત્

બલિના નિગૃહીતન્તુ યો મન્યેદ્યેન પાર્થિવઃ ॥
સંશ્રયસ્તેન કર્તવ્યો ગુણાનામધમો ગુણઃ

બહુક્ષયવ્યયાયાસં તેષાં યાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
બહુલાભકરમ્ભઃ સ્યાત્તદા રામ સમાશ્રયેત્

સર્વશક્તિવિહીનસ્તુ તદા કુર્યાત્તુ સંશ્રયમ્

એવં ચ બુદ્ધ્વા નૃપતિર્ગુણાનાં કાલે ચ દેશે ચ તથા વિભાગે ॥
સમાશ્રયેદ્ભાર્ગવવંશમુખ્યં ચૈતાવદુક્તં નૃપતેસ્તુ કાર્યમ્

।
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને ષાડ્ગુણ્યવર્ણનો નામ પઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ