વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.141.145

2.141
ગર્ગ ઉવાચ ॥
વડવા હસ્તિની ગૌર્વા યદિ યુગ્મં પ્રસૂયતે ॥
વિજાતં વિકૃતં વાપિ ષડ્ભિર્માસૈર્મ્રિયેત વૈ

વિયોનિષુ ચ ગચ્છન્તો મૈથુનં દેશનાશનાઃ ॥
અન્યત્ર વસરોત્પત્તેર્નૃણાં ચાજાતિમૈથુનમ્

સર્પમૂષકમાર્જારમત્સ્યશ્વાનો વિવર્જિતાઃ ॥
જ્ઞેયા દુર્ભિક્ષ્યકર્તારઃ સ્વજાતિપિશિતાશિનઃ.

અકાલજં મદં ઘોરં ચતુષ્પાન્મૃગપક્ષિણામ્ ॥
અન્યજાતિવદેતચ્ચ ધૈન્વં શ્વાનં વિશેષતઃ

અમાનુષા માનુષવજ્જલ્પન્તિ પ્રાણિનો યદિ ॥
વિકૃતા વા પ્રસૂયન્તિ પરચક્રાગમં વદેત્

ત્યાગો વિવાસનં દાનં તેષાં કાર્યં વિજાનતા ॥
તર્પયેદ્બ્રાહ્મણાંશ્ચાત્ર જપહોમાંશ્ચ કારયેત્

મૃદંગવાદ્યૈઃ પટહૈઃ સગીતૈઃ પૂજા ચ કાર્યા ત્રિદિવૌકસાં વૈ ॥
ધાતુસ્તથેજ્યા વિધિના ચ કાર્યા દેયં તથાન્નં બહુગો દ્વિજેભ્યઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધમોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને વૈકૃતોપશમનવર્ણનો નામૈકચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽ ધ્યાયઃ

2.142
ગર્ગ ઉવાચ ॥ ॥
યાન્તિ યાનાન્યયુક્તાનિ યુક્તાનિ ન હિ યાન્તિ ચેત્ ॥
ચોદ્યમાનાનિ તસ્ય સ્યાન્મહદ્દુઃખમુપસ્થિતમ્

વાદ્યમાના ન વાદ્યન્તે વાદ્યન્તે ચાપ્યનાહતાઃ ॥
અચલાશ્ચ ચલન્ત્યેવ ન ચલન્તિ ચલાસ્તથા

આકાશે તૂર્યનાદાશ્ચ ગતિગન્ધર્વનિસ્વનાઃ ॥
કાષ્ઠં દાર્વીવિકારાદિ કુઠારં કુરુતે યદિ

ગવાં લાંગૂલસંગશ્ચેત્સ્ત્રિયં તુ યદિ પાતયેત્ ॥
ઉપરાગા દિવ્યકૃતા ઘોરં શસ્ત્રભયં વદેત્

વાયોસ્તુ પૂજા દ્વિજ સક્તુભિશ્ચ કૃત્વા તદુક્તાંસ્તુ જપેચ્ચ મન્ત્રાન્ ॥
દદ્યાત્પ્રભૂતં પરમાન્નમત્ર પ્રદક્ષિણાન્તેન શમોસ્ય ભૂયાત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધમોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦ વજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને ઉપસ્કરવૈકૃતવર્ણનો નામ દ્વિચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.143
ગર્ગ ઉવાચ ॥
પ્રવિશન્તિ યદા ગ્રામમરણ્યા મૃગપક્ષિણઃ ॥
અરણ્યં યાન્તિ વા ગ્રામ્યાઃ સ્થલં યાન્તિ જલોદ્ભવા

જલં વા સ્થલજા યાન્તિ ઘોરં વાશન્તિ નિર્ભયાઃ ॥
રાજદ્વારે પુરદ્વારે શિવાશ્ચાપ્યશિવપ્રદાઃ

દિવા રાત્રિઞ્ચરા વાપિ રાત્રૌ વાપિ દિવાચરાઃ ॥
ગ્રામ્યાસ્ત્યજન્તિ ગ્રામં વા શૂન્યતાં તસ્ય નિર્દિશેત્

દીપ્તા વાશન્તિ સન્ધ્યાસુ મણ્ડલાનિ ચ કુર્વતે ॥
વાશન્તે વિસ્વરં યત્ર તદાપ્યેતત્ફલં વદેત્

પ્રદોષે કુક્કુટો વાશેદ્ધેમન્તે વાપિ કોકિલઃ ॥
અર્કોદયેઽર્કાભિમુખઃ શ્વા વા નૃપભયં ભવેત્

ગૃહં કપોતઃ પ્રવિશેત્ક્રવ્યાદો મૂર્ધ્નિ લીયતે ॥
મધુ વા માક્ષકા કુર્યાન્મૃત્યું ગૃહપતેર્વદેત્

પ્રાકારદ્વારગેહેષુ તોરણાપણવીથિષુ ॥
કેતુચ્છત્રાયુધાદ્યેષુ ક્રવ્યાત્સન્નિપતેદ્યદિ

જાયતે વાથ વલ્મીકો મધુ વા દૃશ્યતે યદિ ॥
સ દેશો નાશમાયાતિ રાજા ચ મ્રિયતેઽથ વા

મૂષકાઞ્છલભાન્દ્રષ્ટ્વા પ્રભૂતાન્ક્ષુદ્ભયં ભવેત્ ॥
કાષ્ઠોલ્મુકાસ્થિ શૃઙ્ગાદ્યાઃ શ્વાનો મર્કટકૈર્જિતાઃ

શ્મશાનં નિર્ગતા ગ્રામાદ્ગ્રામશ્રેષ્ઠવિનાશનાઃ ॥
એકાણ્ડતા તુ કાકાનાં યદિ ચૈવાપ્યનણ્ડતા

નિમ્નેષુ ચ નિવેશશ્ચ દેશનાશકરઃ સ્મૃતઃ ॥
અપસવ્યં ભ્રમન્તશ્ચ મણ્ડલે રણવેદિનઃ

દુર્ભિક્ષવેદિનો જ્ઞેયાઃ કાકા ધાન્યમુષો યદિ ॥
જનાનભિભવન્તશ્ચ નિર્ભયા રણવેદિનઃ

કાકો મૈથુનસક્તશ્ચ શ્વેતશ્ચ યદિ દૃશ્યતે ॥
રાજા વા મ્રિયતે તત્ર સ વા દેશો વિનશ્યતિ

ઉલૂકો વાશતે યત્ર વિપતેદ્વા તથા ગૃહે ॥
જ્ઞેયો ગૃહપતેર્મૃત્યુર્ધનનાશસ્તથૈવ ચ

મૃગપક્ષિવિકારેષુ કુર્યાદ્ધોમાન્સદક્ષિણાન્ ॥
દેવાઃ કપોત ઇતિ ચ જપ્તવ્યાઃ પઞ્ચભિર્દ્વિજૈઃ

ગાવશ્ચ દેયા વિધિવદ્દ્વિજાનાં સકાઞ્ચના વસ્ત્રયુગોત્તરીયાઃ ॥
એવં કૃતે શાન્તિમુપૈતિ પાપં મૃગૈર્દ્વિજૈર્વા વિનિવેદિતં યત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦સં૦ રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને ઔત્પાતિકે મૃગપક્ષિવૈકૃતવર્ણનો નામ ત્રિચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.144
ગર્ગ ઉવાચ ॥
પ્રાસાદતોરણાટ્ટાલદ્વારપ્રાકારવેશ્મનામ્ ॥
અનિમિત્તં તુ પતનં દૃઢાનાં રાજમૃત્યવે

રજસા વાથ ધૂમેન દિશો યત્ર સમાકુલાઃ ॥
આદિત્યચન્દ્રતારાશ્ચ વિવર્ણા ભયવૃદ્ધયે

રાક્ષસા યત્ર દૃશ્યન્તે બ્રાહ્મણાશ્ચ વિધર્મિણઃ ॥
ઋતવશ્ચ વિપર્યસ્તા અપૂજ્યઃ પૂજ્યતે જનૈઃ

નક્ષત્રાણિ વિયોગીનિ તન્મહદ્ભયલક્ષણમ્ ॥
કેતૂદયોપરાગૌ ચ ચ્છિદ્રતા શશિસૂર્યયોઃ

ગ્રહર્ક્ષવિકૃતિર્યત્ર તત્રાપિ ભયમાદિશેત્ ॥
સ્ત્રિયશ્ચ કલહાયન્તે બાલા નિઘ્નન્તિ બાલકાન્

શીલાચારવિહીનાશ્ચ મદ્યમાંસાનૃતપ્રિયાઃ ॥
તથા પાષાણભૂયિષ્ઠાસ્ત્રયીમાર્ગચ્યુતા દ્વિજાઃ

યત્ર દેશે વિજાયન્તે તત્ર વિદ્યાદુપદ્રવમ્ ॥
ઉચિતૈર્નાભિપૂજ્યન્તે યૂપાન્નબલિભિઃ સદા

ક્રિયાણામુચિતાનાં ચ વિચ્છિત્તિર્યત્ર જાયતે ॥
અગ્નિર્યત્ર ન દીપ્યેત હૂયમાનાસુ શાન્તિષુ

પિપીલિકાસ્તુ ક્રવ્યાદો યાતિ ચાતુરતસ્તથા ॥
પૂર્ણકુમ્ભાઃ સ્રવન્તે ચ હવિર્વા વિપ્રલુપ્યતે

મઙ્ગલ્યાશ્ચ ગિરો યત્ર ન શ્રૂયન્તે સમન્તતઃ ॥
ક્ષવથુર્ધાવતી ચાથ પ્રહસન્તિ રુદન્તિ ચ

ન ચ દેવેષુ વર્તન્તે યથાવદ્બ્રાહ્મણેષુ ચ ॥
મર્મદોષાણિ ચોચ્યન્તે વાદ્યન્તે વિસુરાણિ ચ

ગુરુમિત્રદ્રુહો યત્ર શત્રુપૂજારતા જનાઃ ॥
બ્રાહ્મણાન્સુહદોઽમાત્યાઞ્જનો યત્રાવમન્યતે

શાન્તિમઙ્ગલહોમેષુ નાસ્તિક્યં યત્ર જાયતે ॥
રાજા વા મ્રિયતે તત્ર સ વા દેશો વિનશ્યતિ

રાજ્ઞો વિનાશે સમ્પ્રાપ્તે નિમિત્તાનિ નિબોધ મે ॥
બ્રાહ્મણાન્પ્રથમં દ્વેષ્ટિ બ્રાહ્મણૈશ્ચ વિરુધ્યતે

બ્રાહ્મણૈર્નિન્દ્યતે ચાપિ બ્રાહ્મણાંશ્ચ જિઘાંસતિ ॥
ન તાન્સ્મરતિ કૃત્યેષુ યાચિતશ્ચાભિ ભૂયતે

રમતે નિર્દયશ્ચૈષાં પ્રશંસાં નાભિનન્દતિ ॥
અપૂર્વં તુ કરં લોભાત્તથા પાતયતે જને

એતેષ્વભ્યર્ચ્યયેચ્છક્રં સપત્નીકં દ્વિજોત્તમ ॥
ભોજ્યાનિ ચૈવ કાર્યાણિ સુરાણાં વલયસ્તથા

ગાવશ્ચ દેયા દ્વિજપુઙ્ગવેભ્યો ભુવં તથા કાઞ્ચનમમ્બરશ્ચ॥
હોમશ્ચ કાર્યઃ સુરપૂજનં ચ એવં કૃતે શાન્તિમુપૈતિ પાપમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને ઉત્પાતપ્રશમનં નામ ચતુશ્ચ ત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.145
રામ ઉવાચ ॥
કિં નુ કૃત્યતમં રાજ્ઞસ્તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ॥
રાજ્યતન્ત્રં કથં રાજ્ઞા પાલનીયં વિપશ્ચિતા॥॥।
॥ પુષ્કર ઉવાચ ॥
સપ્તાંગસ્ય ચ રાજ્યસ્ય ભાવયુક્તેન ભૂભૃતા ॥
એતાવદેવ કર્તવ્યં રાજ્ઞા તન્ત્રં ભૃગૂત્તમ

સામ દાનં તથા દુર્ગં કોશો દણ્ડસ્તથૈવ ચ ॥
મિત્રં જનપદશ્ચૈવ રાજ્યં સપ્તાઙ્ગમુચ્યતે

સપ્તાઙ્ગસ્ય ચ રાજ્યસ્ય વિઘ્નકર્તૄન્વિવાસયેત્ ॥
અહિતાન્ઘાતયેદ્રાજા ક્ષિપ્રમેવાવિચારયન્

સપ્તાઙ્ગસ્ય ચ રાજ્યસ્ય વૃદ્ધિઃ કાર્યા સુમણ્ડલે ॥
મણ્ડલેષુ ચ સર્વેષુ કર્ષણીયા મહીક્ષિતા

રામ ઉવાચ ॥
મણ્ડલાનિ સમાચક્ષ્વ વિજિગીષોર્યથાવિધિ ॥
યાન્યાશ્રિત્ય નૃપૈઃ કાર્યં સન્ધિવિગ્રહચિન્તનમ્

પુષ્કર ઉવાચ ॥
આત્મમણ્ડલમેવાત્ર પ્રથમં મણ્ડલં ભવેત્ ॥
સમન્તાત્તસ્ય વિજ્ઞેયા રિપવો મણ્ડલસ્ય તુ

અધિકૃત્યાઽભિયોજ્યં તુ તત્રાપિ શૃણુ કલ્પનમ્ ॥
અભિયોજ્યઃ સ્મૃતઃ શત્રુસ્તત્રાપિ ચ પ્રતીક્ષિતા

તત્પરસ્તુ સુહૃજ્જ્ઞેયો મિત્રં મિત્રરિપુસ્તથા ॥
એતત્પુરસ્તાત્કથિતં પશ્ચાદપિ નિબોધ મે

પાર્ષ્ણિગ્રાહસ્તતઃ પશ્ચાત્તતસ્ત્વાક્રન્દ ઉચ્યતે ॥
આસારસ્તુ તતોપ્યન્યસ્ત્વાક્રન્દાસાર ઉચ્યતે

જિગીષોઃ શસ્ત્રયુક્તસ્ય વિયુક્તસ્ય તથા દ્વિજ ॥।
નિગ્રહાનુગ્રહે શક્તો મધ્યસ્થઃ પરિકીર્તિતઃ

નિગ્રહાનુગ્રહે શક્તઃ સર્વેષામપિ યો ભવેત્ ॥
ઉદાસીનઃ સ કથિતો બલવાન્પૃથિવીપતિઃ

એતાવદેવ તે રામ પ્રોક્તં દ્વાદશરાજકમ્ ॥
નાત્રાપિ નિશ્ચયઃ શક્યો વક્તું મનુજપુઙ્ગવ

નાસ્તિ જાત્યા રિપુર્નામ મિત્રં નામ ન વિદ્યતે ॥
સામર્થ્યયોગાજ્જાયન્તે મિત્રાણિ રિપવસ્તથા

ત્રિવિધા રિપવઃ પ્રોક્તાઃ કુલ્યાનન્તર કૃત્રિમાઃ ॥
પૂર્વઃ પૂર્વો ગુરુસ્તેષાં દુશ્ચિકિત્સ્યતમો મતઃ

અનન્તરોઽપિ યઃ શત્રુઃ સોઽપિ મે કૃત્રિમો મતઃ॥
પાર્ષ્ણિગ્રાહો ભવેદ્રાજા શત્રોર્મિત્રાભિયોગિનઃ

પાર્ષ્ણિગ્રાહમુપાયૈસ્તુ શમયેચ્ચ તથા સ્વકમ્ ॥
મિત્રેણ શત્રોરુચ્છેદં ન શંસન્તિ પુરાતનાઃ

મિત્રં હિ શત્રુતામેતિ સામન્તત્વાદનન્તરમ્ ॥
શત્રું જિગીષુરુચ્છિન્દ્યાત્સ્વયં શક્નોતિ ચેદ્યદિ

પ્રતાપવૃદ્ધૌ તેનાસ્ય ન મિત્રાજ્જાયતે ભયમ્ ॥
નાન્યથા પૃથિવીં જેતું શક્ત્યા રામ જિગીષુણા

પ્રતાપવૃદ્ધિઃ કર્તવ્યા તસ્માદ્રાજ્ઞા યથા તથા ॥
તથાસ્ય નોદ્વિજેલ્લોકો વિશ્વાસ્યશ્ચ યથા ભવેત

।
જિગીષુર્ધર્મવિજયી તથા લોકં વશં નયેત્ ॥
યઃ સ્યાદધર્મવિજયી તસ્માદુદ્વિજતે જનઃ ॥
પ્રાપ્યાપિ વસુધાં કૃત્સ્નાં ન ચિરં શ્રિથમશ્નુતે ॥

ધર્મેણ યજ્ઞો ભવતીહ વૃદ્ધિર્ધર્મેણ વૃદ્ધિશ્ચ તથાપરત્ર ॥
ધર્મેણ લબ્ધા વસુધા જિતારિર્ભુક્ત્વા ચિરં નાકમનુપ્રયાતિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને રાજ્યમણ્ડલવર્ણનં નામ પઞ્ચચત્વરિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ