Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.131.135

2.131
// puṣkara uvāca //
vaneṣu ca vihṛtyaivaṃ tṛtīyaṃ bhāgamāyuṣaḥ //
caturthamāyuṣo bhāgaṃ tyaktasaṅgaḥ parivrajet

āśramādāśramaṃ gatvā hutahomo jitendriyaḥ //
bhikṣābalapariśrāntaḥ pravrajedvratavarjitaḥ

ṛṇāni trīṇyapākṛtya mano mokṣe niveśayet // //
anapākṛtya ca ṛṇaṃ mokṣamicchanvrajatyadhaḥ

adhītya vidhivadvedānputrāṃścotpādya dharmataḥ //
iṣṭvā ca śaktito yajñairmano mokṣe niveśayet

anadhītya dvijo vedānanutpādya tathā sutān //
aniṣṭvā caiva yajñaiśca mokṣamicchanvrajatyadhaḥ

prājāpatyāṃ nirūpyeṣṭiṃ sarvavedasa-dakṣiṇām //
ātmanyagnīnsamāropya pravrajatyabhayaṃ gṛhī

tasya tejomayā lokā bhavanti brahmavādinaḥ //
yasmādaṇvapi bhūtānāṃ dvija notpadyate bhayam //
tasya dehādvimuktasya bhayaṃ nāsti kathañcana

agārādabhiniṣkrāntaḥ pavitropacito muniḥ //
samupoḍheṣu kāmyeṣu nirapekṣaḥ parivrajet

eka eva carennityaṃ siddhyarthamasahāyavān //
siddhimekasya tāṃ paśyanna jahāti na hīyate

anagniraniketaḥ syādgrāmamannārthamāśrayeta

/
upekṣako'sañcayako munirbhāvasamāhitaḥ //
kapālaṃ vṛkṣamūlāni kucailamasahāyatā //
mamatā naiva sarvasminnetanmuktasya lakṣaṇam

nābhinandeta maraṇaṃ nābhinandeta jīvitam //
kālameva parīkṣeta nirdoṣabhṛtako yathā

(dṛṣṭipūtaṃ nyasetpādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet //
satyapūtāṃ vadedvācaṃ manaḥpūtaṃ samācaret

atijaḍāṃstitikṣeta nāvamanyeta kañcana

)
na cainaṃ gṛhamāśritya vairaṃ kurvīta kenacit //
krudhyantaṃ na pratikrudhyedāpṛṣṭaḥ kuśalaṃ vadet

saptadvārāvakīrṇāñca na vācamanṛtāṃ vadet //
adhyātmaratirāsīno nirapekṣo nirāmiṣaḥ

ātmanaiva sahāyena tareddurgatimātmanaḥ

na cotpātanimittābhyāṃ na nakṣatrāṅgavidyayā //
nānṛtasvanavādābhyāṃ bhikṣāṃ lipseta karhicit

na tāpasairbrāhmaṇairvā na yogibhirathāśramaiḥ //
ākīrṇairbhikṣukairvarṇairāgāramupasaṃvrajet

klṛptakeśanakhaśmaśruḥ pātrī daṇḍī kusumbhavān //
viracenniyato nityaṃ sarvabhūtānyapīḍayan

ataijasāni pātrāṇi tasya syurnirvraṇāni ca //
teṣāmadbhiḥ smṛtaṃ śaucaṃ camasānāmivādhvare

alābuṃ dārupātrañca mṛnmayaṃ vaidalaṃ tathā //
etāni yatipātrāṇi vijñeyāni manīṣibhiḥ

sauvarṇamaṇipātreṣu kāṃsyaraupyāyaseṣu ca //
bhikṣāṃ dadyānna dharmajña grahītā narakaṃ vrajet

ekakālaṃ caredbhaikṣyaṃ na prasajyeta vistare //
bhaikṣye prasaktasya matirviṣayeṣvapi sajjate

vidhūme nyastamusale vyaṅgāre bhuktavajjane //
vṛtte śarāvasampāte bhikṣāṃ nityaṃ yatiścaret

alābhī na viṣādī syāllābhe cāpi na harṣayet //
prāṇayātrikamātraḥ syānmātrāsaṃgādvinirgataḥ //
abhipūjitalābhām̐stu yadi mukto'pi badhyate

alpānnābhyavahāreṇa rahaḥ sthānāsanena ca //
hriyamāṇāni viṣayairindriyāṇi nivartayet

indriyāṇāṃ nirodhena rāgadveṣabhayena ca //
ahiṃsayā ca bhūtānāmamṛtatvāya kalpate

avekṣeta gatiṃ nṝṇāṃ karmadoṣasamudbhavām //
niraye caiva patanaṃ vyādhibhiścopapīḍanam

dehānukramaṇaṃ cāsmātpunargarbhe ca sambhavam //
yonikoṭisahasreṣu mṛtau cāsyāntarātmanaḥ

adharmaprabhavaṃ caiva karmayogaṃ śarīriṇām //
dharmārthaprabhavaṃ caiva sukhasaṃyogamakṣayam

sūkṣmatāṃ cānuvīkṣeta yogena paramātmanaḥ //
deheṣu caiva patitamuttameṣvadhameṣu ca

dūṣito'pi careddharmaṃ yatrayatrāśrame rataḥ //
samaḥ sarveṣu bhūteṣu na liṅgaṃ dharmakāraṇam

phalaṃ katakavṛkṣasya yadyapyambuprasādakam //
na nāmagrahaṇādeva tasya vāri prasīdati

saṃrakṣaṇārthaṃ jantūnāṃ rātrāvahani vā sadā //
śarīrasyātyaye vāpi samīkṣya vasudhāṃ careta

ahorātracayājjantūnhinastyajñānato yadi //
teṣāṃ snātvā viśuddhyarthaṃ prāṇāyāmānṣaḍācaret

prāṇāyāmā brāhmaṇasya trayo'pi vidhivatkṛtāḥ //
vyāhṛtipraṇavairyuktā vijñeyaṃ paramaṃ tapaḥ

dahyante dhmāyamānānāṃ dhātūnāṃ hi yathā malāḥ //
tathendriyakṛtā doṣā dahyante prāṇanigrahāt //

prāṇāyāmairdaheddoṣāndhāraṇābhistu kilbiṣam //
pratyāhāreṇa saṃsargāndhyānenānīśvarānguṇān

uccāvaceṣu bhūteṣu durjñeyamakṛtātmabhiḥ //
jñānayogena sampaśyedgatimasyāntarātmanaḥ

samyagdarśanasaṃpannaḥ karmabhirna nibadhyate //
darśanena vihīnastu saṃsāraṃ pratipadyate

ahiṃsayendriyāsaṅgairvaidyakaiścaiva karmabhiḥ //
tapasaścaraṇaiścograiḥ sādhayantīha tatpadam

asthisthūṇaṃ snāyuyutaṃ māṃsaśoṇitalepitam //
carmāvanaddhaṃ durgandhi pātraṃ mūtrapurīṣayoḥ

jarāśokasamāviṣṭaṃ rogāyatanamāturam //
rajasvalamanityañca bhūtāvāsamidaṃ tyajet

nadīkūle yathā vṛkṣo vṛkṣe vā śakuniryathā //
tathā tyajannimaṃ dehaṃ kṛcchragrāhādvimucyate

priyeṣu sveṣu sukṛtaṃ cāpriyeṣu ca duṣkṛtam //
visṛjya dhyānayogena brahmābhyeti sanātanam

yadā bhāvena bhavati sarvabhāveṣu niḥsṛtiḥ //
tadā sukhamavāpnoti pretya ceha ca śāśvatam

anena vidhinā sarvānkāmāṃstyaktvā śanaiḥśanaiḥ //
sarvadvandvairvinirmukto brahmaṇyevāvatiṣṭhati

dhyānikaṃ sarvamevaitadyadetadatiśābdikam //
na hyādhyātma kaviḥ kaścitkriyāphalamupāśnute

adhiyajñaṃ brahma japetsādhidaivikameva ca //
ādhyātmikaṃ ca satataṃ vedāntābhihitaṃ phalam

idaṃ śaraṇamajñānāmidaṃ daivaṃ vijānatām //
idamanvicchatāṃ svargamidamānantyamicchatām

anena kramayogeṇa parivrajati yo dvijaḥ //
sa vidhūyeha pāpmānaṃ paraṃ brahmādhigacchati

eṣa dharmo'nuśiṣṭaste yatīnāṃ niyatātmanām //
eva saṃnyāsakānāntu karmayogaṃ nibodha me

brahmacārī gṛhasthaśca vānaprastho yatistathā //
ete gṛhasthaprabhavāścatvāraḥ pṛthagāśramāḥ

sarve'pi kramaśastvete yathāśāstraṃ niṣevitāḥ //
yathoktakāriṇaṃ vipraṃ nayanti paramāṃ gatim

sarveṣāmeva caiteṣāṃ vedaśrutividhānataḥ //
gṛhastha ucyate śreṣṭhaḥ sa trīnetānbibharti hi

yathā nadīnadāḥ sarve sāgare yānti saṃsthitim //
tathaivāśramiṇaḥ sarve gṛhasthe yānti saṃsthitim

caturbhirapi tattvajñairnityamāśramibhirdvijaiḥ //
daśalākṣaṇiko dharmaḥ sevitavyaḥ prayatnataḥ

dhṛtiḥ kṣamā damo'steyaṃ śaucamindriyanigrahaḥ //
dhīrvidyā satyamakrodho daśakaṃ dharmalakṣaṇam

daśa cihnāni dharmasya ye viprāḥ samadhīyate //
adhītya cānuvartante te yānti paramāṃ gatim

daśalākṣaṇikaṃ dharmamanutiṣṭhansamāhitaḥ //
vedāntaṃ vidhivacchrutvā manyehamanṛṇo dvijaḥ

sannyasya sarvakarmāṇi sarvāndoṣānupānudet //
niyato dharmamabhyasya putraiḥ saha sukhaṃ vaseta

evaṃ sanyasya karmāṇi svakārye paramo'spṛhaḥ //
saṃnyāsenāpahṛtyenaṃ prāpnoti paramāṃ gatim //
eṣa te'bhihito dharmo dvijātīnāṃ caturvidhaḥ

svalpo'pi dharmaścarito yathāyaṃ mahāphalaḥ syātsatataṃ dvijānām //
tasmātprayatnādayameva kāryaḥ sarvaṃ samutsṛjya mahānubhāvaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne caturthāśramavarṇanannāmaikatriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.132
rāma uvāca //
aṣṭādaśabhyaḥ śāntibhyaḥ śāntayo yāḥ surottama //
bhidyante vā na bhidyante tanmamācakṣva pṛcchataḥ

puṣkara uvāca //
amṛtā cābhayā saumyāstisronyāḥ santi bhārgava //
ekāpi tāsāṃ vijñeyā sarvakarmaphalapradā

sarvotpātapraśamanī maṅgalyā siddhikārikā ///
pūrvoktāḥ kathiteṣveva kartavyā adbhuteṣu ca

rāma uvāca //
śāntīnāṃ me tvamācakṣva svarūpāṇi mahābhuja //
pitāmahasamo loke sarvajño'pi mato mama

puṣkara uvāca //
amṛtā śarvadaivatyā abhayā brahmadaivatā //
saumyā ca somadaivatyā kathitā bhṛgunandana

anyāsāṃ devatā jñānaṃ nāmnaiva kathitaṃ tava //
ātharvaṇānāṃ śāntīnāṃ nibodha gadato mama

amṛtā citravarṇā syādabhayā tu śaśiprabhā//
saumyā śuklaiva vijñeyā nīlā bhavati vaiṣṇavī

bālārkasadṛśā raudrī brāhmī śaṃkhasamaprabhā //
rukmavarṇā tathaivaindrī vāyavyā haritā bhavet

śuklā ca vāruṇī jñeyā kauberī padmasuprabhā //
bhārgavī śuklavarṇā syātprājāpatyā ca pītikā

tvāṣṭrī śuklā ca vijñeyā kaumārī tāmrasuprabhā //
āgneyyagnisuvarṇā syācchuklā mātaṅginī bhavet

pravālābhā ca gāndharvī kṛṣṇā vai nainṛtā tathā//
rocanābhā cāṅgirasī yāmyā kṛṣṇā tathā bhavet

pārthivī ca mayūrābhā varṇataḥ kathitāstava //
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi sthānānyāsāṃ yathāvidhi

amṛtā cābhayā saumyā tisrastu bhṛgunandana //
tāsāṃ sarvatra saṃsthānaṃ kathitantu purātanaiḥ

prājāpatyā tathāgneyī yāmyā vai nairṛtī tathā //
kauberī pārthivī ceti pṛthivyāṃ parikīrtitāḥ

vāyavyā caiva kaumārī vaiṣṇavī rudradaivatā //
antarikṣe vinirdiṣṭāḥ śāntayo dvijasattama

aindrī mātaṅginī tvāṣṭrī divyā brāhmī tatheritā //
vāruṇī caiva gāndhārī bhārgavyāṅgirasī tathā

ādyāstu kathitāstubhyaṃ kartavyāśca vijānatā //
yathā svadeśajāteṣu cādbhuteṣu yathāvidhi

taddaivatyāstathā mantrāḥ sarvāsāṃ garbha ucyate //
maṇīnāñca tathā garbhāḥ sarvāsāṃ mantra ucyate

maṇīnāñca tathā mantrā jñātavyā mantraliṅgataḥ //
sarvāsāñcaiva śāntīnāṃ hotavyāśca gaṇā daśa

śāntyātītantu bhaiṣajyaṃ trisaptīyaṃ tathaiva ca //
abhayā ca tathā rāma tathā caivāparājitā

āyuṣyaṃ ca svastyayanaṃ sarvavarmagaṇaṃ tathā //
vāstoṣpatyaṃ tathā raudraṃ gaṇāḥ proktāstathā daśa

homastathaiṣāṃ mantavyaḥ sarvaśāntiṣu bhārgava //
pṛthakpradhānataḥ kalpāstisraḥ pūrvāḥ prakīrtitāḥ

gaṇegaṇe tu gāṃ dadyādgāṃ garbhe gāṃ tathā maṇau //
arājā bhūmipālastu dadyāddaśa daśaiva tu

niṣkāmaḥ sabhuvaṃ caiva tathā dadyātpurodhase //
abhayāyā maṇiḥ kāryo varuṇasya bhṛgūttama

śatakāṇḍo'mṛtāyāśca saumyāyāḥ śaṅkhajo maṇiḥ//
vaiṣṇavyāstrivṛtaḥ proktaḥ snāto raudryāstathā maṇiḥ

brahmarakṣastathā brahmyā maitryāḥ syātkanako maṇiḥ //
vāyavyāścāṅgiraḥ prokto vāyavyaḥ śaṅkhajo bhavet

audumbaraśca kauberyā bhārgavyāyāḥ śatāvarīm //
prājāpatyā bilvamaṇistvāṣṭryāḥ saṃskṛtako maṇiḥ

dākṣāyaṇaśca kaumāryyā āgneyyāśca tadeva tu //
mātaṅginyā jigitajaṃ gāndharvyā ajaśṛṅgajam

nairṛtyāmāyasaṃ caiva āṅgirasyāstathāñjanam //
śatakāṇḍaśca yāmyāyāḥ pārthivyā api pārthivam

adbhutasya balaṃ jñātvā kṛcchraṃ kuryātpurohitaḥ //
prāgeva kuryācchamanamādāvevādbhutasya tu

kṛtakṛcchrastu kurvīta tataḥ śāntimupoṣitaḥ //
araṇyāṃ pātayedvahniṃ sarvāsvetāsu śāntiṣu

upavāsadinasyānte vahnimutpādya yatnataḥ //
utpannamannaṃ vibhajetkravyādaṃ saumyameva ca

kṛtvā kapāle kravyādaṃ dhruveṇa nairṛtīṃ diśam //
śāntyāgāre sthāpayecca śāntyarthe saumyameva vā

kṛṣṇoṣṇīṣaḥ kṛṣṇavāsāḥ kṛṣṇamālyānulepanaḥ //
purohitaḥ pradeśaṃ tu gatvā vai nairṛtīṃ yajet

mṛnmayaṃ jīrṇaśīrṣe tu gandhamālyānusampadā //
kṛṣṇavastraistu saṃcchādya tatastūpaharedbalim

vādyaghoṣeṇa mahatā tathā kolāhalaiḥ śubhaiḥ //
tato'gnau juhuyātsamyaṅmedaḥprabhṛti vai dvija

ye piśācāścaturbhistu iṣīkā śarkarī tataḥ ///
kevale juhuyādvahnau karaśuktyā śravāmayā

phalīkaraṇamagnau ca hutvā bhuktvā ca pāvakam //
apaśyansvagṛhaṃ yāyātsnātvā śvetāmbarastataḥ /// /

ahomucaṃ śāntikaṃ ca japtvā tiṣṭhetsuyantritaḥ //
rātrau tribhāgaśeṣāyāṃ śāntikarma samārabhet

śāntikalpavidhānajñaḥ sadasyaiḥ sahitastataḥ //
ekaḥ karmaṇi yuktaḥ syādeko mantrasya niścaye

eṣa śāntividhiḥ proktaḥ samāsātsarvaśāntiṣu //
vistare vistaraḥ proktaḥ śāntikarma hyatharvaṇaḥ

dhanena pūjyo'tha purohitaḥ syāttathopadeṣṭā gururapramattaḥ //
sāṃvatsaro yastu tataḥ sadasyāḥ pūjyāstato vipravarāśca sarve

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā० saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne śāntikarmavarṇanannāma dvātriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

/
2.133
// rāma uvāca //
kākā śāntirbhavetkā vā kasminkasmiṃstathādbhute //
etanme saṃśayaṃ chindhi devāribalasūdana

puṣkara uvāca //
sarvotpātapraśaminī hyamṛtā cābhayā smṛtā //
saumyā caiva mahāśāṃtiḥ sarvakarmaphalapradā

viśeṣeṇa tu bhaumeṣu śāntiḥ kāryāmṛtā bhavet //
abhayā cāntarikṣeṣu saumyā divyeṣu bhārgava

vijigīṣuḥ parānrājā bhūmikāmaśca yojayet //
ārogyadhanakāmaśca saumyāṃ tāṃ kārayetsadā

vijigīṣuḥ parānevamabhiyuktastathā paraiḥ //
tathābhicāraśaṅkāyāṃ śatrūṇāmapi śāsane

bhaye mahati ca prāpte tvabhayā śāntiriṣyate //
rājayakṣmābhibhūtasya kṣatakṣīṇasya cāpyatha

saumyā praśasyate śāntiryajñakāmasya caiva hi //
bhūmikampe samutpanne prāpte cānnakṣaye tathā

ativṛṣṭyāmanāvṛṣṭyāṃ śalabhākhubhayeṣu ca //
prapanneṣu ca caureṣu vaiṣṇavīśāntiriṣyate

paśūnāṃ maraṇe prāpte narāṇāmapi dāruṇe //
bhūteṣu dṛśyamāneṣu raudrī śāntistatheṣyate

bhaviṣyatyabhiṣeke ca paracakrabhayeṣu ca //
svarāṣṭrabhede'rivadhe śāntiraindrī praśasyate

tryahātirikte pavane rūkṣe sarvadigutthite //
vaikṛte vātaje vyādhau vāyavī śāntiriṣyate

anāvṛṣṭibhaye jāte jāte vikṛtavarṣaṇe //
jalāśayavikāre ca vāruṇī śāṃtiriṣyate

abhiśāpabhaye prāpte bhārgavī ca tathā dvija //
jāte prasavavaikṛtyaṃ prājāpatyā mahābhuja

upaskarāṇāṃ vaikṛtyaṃ tvāṣṭrī bhārgavanandana //
bālānāṃ śāntikāmasya kaumārī ca tathā śubhā

āgneyīṃ kārayecchāntiṃ samprāpte vahnivaikṛte //
kāryā mārudgaṇī śāntirdurbalena mahīkṣitā

ājñābhaṃge tathā jāte jāte bhṛtyādisaṃkṣaye //
aśvānāṃ śāṃtikāmasya tadvikāre tathotthite

gajānkāmayamānasya gāndharvī śāṃtiriṣyate //
gajānāṃ śāṃtikāmasya tadvikāre tathotthite

gajānkāmayamānasya śāntirāṅgirasī bhavet //
piśācādhibhaye jāte śāntirvai nairṛtī matā

apamṛtyubhaye jāte duḥsvapne ca tathā dvija //
kāmyāṃ tu kārayecchāṃtiṃ prāpte tu marake tathā

dhananāśe samutpanne kauberī śāṃtiriṣyate //
vṛkṣāṇāṃ ca tathārccānāṃ vaikṛte samupasthite

bhūmikāmastathā śāṃtiṃ pārthivīṃ saṃprayojayet //
prathame dinayāme ca rātrau ca manujottama

haste svātau ca citrāyāmāditye cāśvine tathā //
aryamṇe saumyajāteṣu vāyavyāṃ tvadbhuteṣu ca

dvitīye dinayāme ca rātrau ca bhṛgunandana //
puṣyāgneyaviśākhāsu pitryāsu bharaṇīṣu ca

utpāteṣu tathā bhāgye tvāgneyī śāntiriṣyate //
tṛtīyadinayāme ca rātrau ca bhṛgunandana

rohiṇyāṃ vaiṣṇave brāhme vāsave viśvadaivate //
jyeṣṭhāyāṃ ca tathā maitre ye bhavaṃtyadbhutāḥ kvacit

aindrī teṣu prayoktavyā śāntirbhṛgukulodbhava //
caturthe dinayāme vā rātrau ca bhṛgunandana

sārpe pauṣṇe tathārdrāyāṃ tvāhirbudhnye ca dāruṇe //
mūle varuṇadaivatye ye bhavantyadbhutāstathā

vāruṇī teṣu kartavyā mahāśāṃtirmahīkṣitā //
bhinnamaṇḍalavelāsu ye bhavantyadbhutāḥ kvacit

teṣu śāṃtidvayaṃ kāryaṃ nimitte sati nānyathā //
nirnimittā kṛtā śāṃtirnimittāyopajāyate

bāṇaprahārā na bhavaṃti yadvannṛṇāṃ raṇe sannahanairyutānām //
daivopaghātā na bhavaṃti tadvaddharmātmanāṃ śāṃtiparāyaṇānām

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne adbhuteṣu śāntikarmavarṇano nāma trayastriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.134
rāma uvāca //
adbhutānāṃ phalaṃ deva śamanaṃ ca tathā vada //
tvaṃ hi vetsi viśālākṣa jñeyaṃ sarvamaśeṣataḥ

puṣkara uvāca //
atra te varṇayiṣyāmi yaduvāca mahātapāḥ//
atra yo vṛddhagargastu sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ

sarasvatyāṃ sukhāsīnaṃ gargaṃ srotasi bhārgava //
papracchātrirmahātejā gargaṃ munijanapriyam//३/
atriruvāca //
naśyatāṃ pūrvarūpāṇi janānāṃ kathayasva me //
nagarāṇāṃ tathā rājñāṃ tvaṃ hi sarvaviducyase

garga uvāca//
puruṣāpacārānniyatamaparajyanti devatāḥ //
tatoparāgāddevānāmupasargaḥ pravartate

divyāntarikṣabhaumaṃ tattrividhaṃ parikīrtitam //
gṛharkṣaṃ vaikṛtaṃ divyamāṃtarikṣaṃ nibodha me

ulkāpāto diśāṃ dāhaḥ pariveṣastathaiva ca //
gandharvanagaraṃ caiva vṛṣṭistu vikṛtā ca yā

evamādīni lokesminnāṃbhasāni vinirdiśet //
carasthirabhayaṃ bhūmau bhūkalāmapi bhūmijam

jalāśayānāṃ vaikṛtyaṃ bhūmau tadapi kīrtitam //
bhaumaṃ yāmyaphalaṃ jñeyaṃ cireṇa bhuvi paśyate

nābhasaṃ madhyaphaladaṃ madhyakālaphalapradam //
divyaṃ tīvraphalaṃ jñeyaṃ śīghrakāri tathaiva ca

adbhute tu samutpanne yadi vṛṣṭiḥ śivā bhavet //
saptāhābhyantare jñeyamadbhutaṃ niṣphalaṃ hi tat

adbhutasya vipākaścedvinā śānterna dṛśyate //
tribhirvarṣaistathā jñeyaṃ sumahadbhayakārakam

rājñaḥ śarīre loke ca puradāre purohite //
pākamāyāti putreṣu tathā vai kośavāhane

dattasvabhāvajā ye ca bhavantyadbhutasaṃjñakā //
śubhāvahāste vijñeyāstām̐śca me gadataḥ śṛṇu

vajrāśanimahīkampasandhyānirvātanisvanāḥ //
pariveṣaṃ rajo dhūmaṃ raktārkostamanodaye

drumebhyo varayaśceha bahupuṣpaphalāpagāḥ //
gopakṣamadhuvṛddhiśca śubhāni madhumādhave

tārolkāpātakaluṣaṃ kapilārkaṃ tu maṇḍalam //
anagnijvalanāsphoṭadhūmareṣvanilāvaham

raktapadmāruṇaṃ sāndhyaṃ nabhaḥ kṣubdhārṇavopamam //
saritāṃ cāmbusaṃśoṣaṃ dṛṣṭvā grīṣme śubhaṃ vadet

śakrāyudhaṃ parīveśaṃ vidhuśuṣkavirohaṇam //
kampodvelanavaikṛtyaṃ trasanaṃ dāruṇaṃ kṣiteḥ

nadyodapānasarasāṃ vṛddhyaśvataraṇa plavāḥ //
śīrṇatā cāhni gehānāṃ varṣāsu ca bhaviṣyati

divyastrībhūtagandharvavimānādbhutadarśanam //
grahanakṣatratārāṇāṃ darśanaṃ ca divākare

gītavāditranirghoṣo vanaparvatasānuṣu //
rasavṛddhīrasotpattiḥ śaratkāle śubhāḥ smṛtāḥ

śītālulattupāratvaṃ nandanaṃ gṛhapakṣiṇām //
rakṣoyakṣādisattvānāṃ darśanaṃ vāgamānuṣī

diśo dhūmrāndhakāraśca śarabhodhanaparvatāḥ //
uccaiḥ sūryodayāstau ca hemante śobhanāḥ smṛtāḥ

himapātānilotpātau virūpādbhutadarśanam //
kṛṣṇāñjanābhamākāśaṃ tārolkāpātapiñjaram

citragarbhodbhavaṃ strīṣu gojāśvamṛgapakṣiṣu //
patrāṅkuralatānāṃ ca vikārāḥ śiśire śubhāḥ

ṛtusvabhāvena vinādbhutasya jātasya dṛṣṭasya tu śīghrameva//
kṛtvā śamaṃ śāntiranantaraṃ tu kāryā yathoktā vasudhādhipena

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०saṃ०rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne nānāvidhotpātakathano nāma catustriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.135
garga uvāca //
devatārcāḥ pranṛtyanti vepante prajvalanti ca //
āraṭanti ca rodanti prasvidyanti hasanti ca

uttiṣṭhanti niṣīdanti pradhāvanti vasanti ca //
bhuñjate vikṣipante vā gātrapraharaṇādhvajān

avāṅmukhāvatiṣṭhanti sthānātsthānaṃ bhramanti ca //
vamantyagniṃ tathā dhūmaṃ sneharakte tathā vasām

evamādīni dṛśyante vikārā sahasotthitāḥ//
liṅgāyatanacitreṣu tatra vāsaṃ na rocayet

rājño vā vyasanaṃ tatra sarvādeśo vinaśyati//
devayātrāṃ sacotpātāṃ dṛṣṭvā deśabhayaṃ vadet

pitāmaharṣidharmeṣu yannimittaṃ dvijeṣu tat //
guruśukrāgnijātāni yāni tāni purohite

paśūnāṃ rudrajaṃ jñeyaṃ nṛpāṇāṃ lokapālajam//
jñeyaṃ senāpatīnāṃ tu yatsyātskandavināyakam

lokānāṃ viṣṇuvāyvindraviśvakarmasamudbhavam //
vināyakodbhavaṃ jñeyaṃ gaṇānāṃ ye tu nāyakāḥ

devapreṣyanṛpapreṣyadeva strīṣu nṛpastriyaḥ //
vāstudeveṣu vijñeyaṃ gṛhiṇāmeva nānyathā

devatārcāvikāreṣu śrutivettā purohitaḥ //
devatārcāṃ tato gatvā snātāmācchādya bhūṣayet

pūjayecca mahābhāga gandhamālyānnasampadā //
madhuparkeṇa vidhivadupatiṣṭhedanantaram

talliṅgena ca mantreṇa sthālīpākaṃ yathāvidhi //
purodhā juhuyādvahnau saptarātramatandritaḥ

viprāśca pūjyā madhurānnapānaiḥ sadakṣiṇaiḥ saptadinaṃ dvijendra//
prāpte'ṣṭame'hni kṣitigopradānaiḥ sakāñcanaiḥ śāṃtimupaiti pāpam

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne arcāvikāropaśamanavarṇano nāma pañcatriṃśaduttaruśatatamo'dhyāyaḥ