Vishnudharmottara Purana · Chapter 2.126.130

2.126
puṣkara uvāca //
saṃhitāṃ vaiṣṇavīṃ japtvā viṣṇuṃ prīṇāti mānavaḥ //
sarvakāmamavāpnoti tathā hutvā ca bhārgava

skandasya saṃhitāṃ japtvā skandātkāmānupāśnute //
āsyadaghne jale tiṣṭhannaghenākīrṇamānasaḥ

triḥsaptakṛtvo japtvā ca sarvānkāmānupāśnute // //
tathā ca saṃhitāṃ pitryāṃ tatprasādamupāśnute

gurugobrāhmaṇādīnāmuktvā nāma priyaṃ naraḥ //
sopavāso japettoye tvidaṃ viṣṇurvicakrame

sadā gāvaśca śucayaḥ prayājyayajane japet //
amedhyadarśane jāpoḥ panthā ame divaḥ

etadindrastavāmīti sarvapāpaharaṃ japet //
śukraṃ te'nyadyajataṃ japtvā steyādvimucyate

cakrāniti tathā japtvā pārayāyī vimucyate //
sahantaḥ somamityetajjaptvā mucyetpratigrahāt

yattatsoma indra iti hiṃsādoṣavināśanam //
agnerbhayātpramucyeta agnistigmeti vai japan

sarvapāpaharaṃ jñeyaṃ parito ṣiñcatāmiti //
parvāsusometi japejjīvituṃ tu sukarmaṇā

avikreyaṃ ca vikreyaṃ japedghṛtavatītviti //
apyānī devasavito jñeyaṃ duḥsvapnanāśanam

trātāramindramityeva mahi trīṇāmavostviti //
uduttamaṃ varuṇapāśetyāyuṣyāṇi japetsadā

śukracandreti jāpyena pūto bhavati mānavaḥ //
śuddhāśuddhīyametacca taṃ vacosūktameva ca

nyagrodhaśṛṅgamādāya śaramūlaṃ tathaiva ca //
trivṛtaṃ tu maṇiṃ kṛtvā juhuyācca sahasraśaḥ

bodhyāsiriti mantreṇa ghṛtaṃ rāma yathāvidhi //
abhyajya ghṛtaśeṣeṇa mekhalābandha iṣyate

strīṇāṃ yāsāṃ tu garbhāṇi patanti bhṛgusattama //
vaṇigjātasya bālasya badhnīyāttadanantaram

gorvai svarūpavatsāyāḥ śuklāyā juhuyādghṛtam //
ugrapriyā tu śaraṇaṃ maṃtreṇānena mantravit

rakṣasā mucyate janturmaṇiṃ śirasi dhārayet //
kautsyaṃ ghṛtaṃ tu prāśnīyānnityameva vicakṣaṇaḥ

viśvāpṛtanniti mantreṇa vyādhibhirvipramucyate //
carṣaṇīvṛtametena ghṛtaṃ hutvā yathāvidhi

śatāyārimaṇiṃ baddhvā na sarpaiḥ paribhūyate //
samatyāyantīti japenna mriyeta pipāsayā

iṣṭyāhotritayaṃ japtvā salile nāpnuyādbhayam //
tvamemā oṣadhītvetajjaptvā vyādhiṃ na cāpnuyāt

yatte payāṃsi pūrveṇa grāsaṃ vai prakṣipenmukhe //
nigireduttareṇaitannityamārogyamāpnuyāt

devavratena hutvājyamuccheṣeṇa vicakṣaṇaḥ //
karavīrakamabhyajya daṇḍahastagatena tu

svastimāṃstena bhavati yatra kvacana gacchati //
pathi devavrataṃ japtvā bhayebhyo vipramucyate

yadindro anayatveti hutaṃ saubhāgyavardhanam //
bhadrānno agniriti ca dantakāṣṭhaṃ ca bhakṣayet

saṃvatsaramaniṣṭhīvanmadhvājyasahitaṃ sadā //
saubhāgyaṃ mahadāpnoti yatra kvacana gacchati

bhago na citra etena netrayorañjanaṃ smṛtam //
saubhāgyavardhanaṃ rāma nātra kāryā vicāraṇā

japannindreti vargaṃ ca tathā saubhāgyamāpnuyāt //
karipriyo divaḥ kaviḥ kāmyāṃ saṃśrāvayetstriyam

sā taṃ kāmayate rāma nātra kāryā vicāraṇā //
rathantaraṃ vāmadevyaṃ brahmavarcasavardhanam

yaśasāmeti juhuyātpuṣpeṇa tu priyaṅgukam //
yaśasā yogamāpnoti karmaṇānena mānavaḥ

prāśayedbālakaṃ nityaṃ vacācūrṇaṃ ghṛtāplutam //
indramidgāthinaṃ japtvā bhavecchrutidharastvasau

hutvā rathantaraṃ japtvā putramāpnotyasaṃśayam //
gīrvāṇaḥ pāhi satataṃ japtaṃ syādaghatārakam

mayi śrīriti mantreṇa japtavyaṃ śrīvivardhanam //
dānāviśati devo'pi mantreṇānena dharmavit

krītvā ghṛtaṃ tu puṣpeṇa suṣumāṇītyataḥ pibet //
alakṣmīnāśanaṃ karma mayaitatte prakīrtitam

puṣpeṇa sarṣapāngaurāṃścūrṇayitvā vicakṣaṇaḥ //
indrehimatsyaṃ dharmeti kuryādutsādanaṃ budhaḥ

ghṛtasnānaṃ budhaḥ kṛtvā sarṣapāñjuhuyāttataḥ //
adyetvīḍāvindriyeti mantreṇānena mantritam

puṣṭidaṃ karma kathitaṃ mayaitattava bhārgava //
miśrānvrīhi yavānagnau hutvā bhṛgukulodbhava

munīśo dhāma etena dhānyabhāgī bhavetsadā //
madhvājyadadhimiśrāṇi viprāṇīti juhoti yaḥ

sāṣṭaṃ sahasraṃ dharmajña śrāvayantīha mānavāḥ //
māsopavāsī labhate kanakaṃ bahu bhārgava

gavyeṣuṇeti ca dvābhyāṃ yastu saṃvatsaraṃ naraḥ //
nyagrodhajapaniṣṭhīvaṃ bhakṣayeddantadhāvanam

sahasrasaṅkhyaṃ sa dhanaṃ labhate nātra saṃśayaḥ //
bhadro na agna ityetattathā hutvā sahasraśaḥ

audumbaredhmahomena mantreṇānena gāṃ labhet //
hutvā vrīhiyavānagnau dhānyamāpnoti mānavaḥ

evāsi vīreyuriti dvādaśāhamupoṣitaḥ //
sarpiṣā tvayutaṃ hutvā grāmamāpnoti mānavaḥ

vairūpāṣṭakavannityaṃ prayuñjānaḥ śriyaṃ labhet //
śrāntāṣṭakaṃ prayuñjānaḥ sarvānkāmānavāpnuyāt

gavyeṣuṇeti yo nityaṃ sāyaṃ prātaratandritaḥ //
upasthānaṃ gavāṃ kuryāttasya syustāḥ sadā gṛhe

agne vivasvaduṣasā mantreṇānena mantravit //
bhājanasyopanītasya yastvagraṃ juhuyātsadā

uttareṇa baliṃ dattvā sarvānkāmānavāpnuyāt //
kṣīraikavṛkṣamāsādya maṇibhadrāya mānavaḥ

aṣṭarātroṣitaḥ pūjāṃ kṛtvā dadyāttato balim //
susaṃskṛtena māṃsena kṛṣṇapakṣaṃ kṣapedbudhaḥ

eṣasyateti madhumannindra etena bhārgava //
suvarṇamāpnoti naro yāvadicchati śatruhan

śuklapakṣacaturdaśyāṃ trirātropoṣito naraḥ //
maunaṃ māsaṃ pāyasaṃ ca rasatraya samanvitam

saptadhenavo duduhurmantreṇānena mantravit //
kṛṣṇapakṣacaturdaśyāṃ trirātropoṣitastathā

matsyānupaharedrātrāvāsurīmāpnuyācchriyam //
balayuktaśca bhavati dīptatejāstathaiva ca

dhānāvantaṃ karambhiṇaṃ mantreṇānena pāyasam //
hutvā digaṣṭake dadyāddikpālānāṃ tato balim

vāstudoṣaharaṃ karma mayaitatparikīrtitam //
rājā samācaretsnānaṃ puṣyeṇa śravaṇena ca

āprātṛvya iti sadā rahasyaṃ snānamācaret //
svecchāpatitajīvantīgavāṃ śṛṅgasamudbhavaiḥ

kāśairmadhvājyasampūrṇairdadhikṣīrayutaistathā //
niḥsapatnamavāpnoti rājyaṃ nirgatakaṇṭakam

ghṛtāktaṃ tu yavadroṇaṃ vāta āvatabheṣajam //
anena hutvā vidhivatsarvāndoṣānvyapohati

prādevo dāsa etena kṛṣṇānhutvā tathā tilān //
kṛtvā karmāṇi tīrthodaiḥ stainyātkṣipraṃ vimucyate

abhi tvā pūrvapītaṃ ye vaṣaṭkārasamanvitam //
bādhakedhmasahasraṃ tu hutaṃ yuddhe jayapradam

hastyaśvapuruṣānkuryādbudhaḥ piṣṭamayāñchubhān //
parakīyānathoddiśya pradhānapuruṣām̐stathā

svastyannāpiṣṭapacane kṣureṇotkṛtya bhāgaśaḥ //
abhitvā śūra no numo mantreṇānena mantravit

kṛtvā sarṣapatailāktānkrodhena juhuyāttataḥ //
etatkṛtvā budhaḥ karma saṃgrāme jayamāpnuyāt

āṣāḍhyāṃ paurṇamāsyāṃ tu sopavāso vicakṣaṇaḥ //
sāyaṃ dhānyāni vastrāṇi sasyāni tolayeda budhaḥ

idhmamiddevatāmanne mantreṇāmantrayettu tām //
pūjitāṃ vāsayedrātrau deśe paramapūjite

deśānāṃ bhūmipālānāṃ tathā devacatuṣpadām //
mṛnmayānāṃ tu kartavyaṃ tathā rātryādhivāsanam

tulitānāṃ dvitīyehni tattadvṛddhi pravardhane //
hīnasya kṣayamādeśyaṃ samasya samatā tathā

govrataṃ tu budhaḥ kuryādādau māsacatuṣṭayam //
tatastvaraṇyaṃ praviśettatra kuryājjapaṃ śubham

tapaḥ sadṛśamāsādya jāptvaitaditi vai sadā //
sahasrakṛtvastu japetsaptarātratraye gate

manasā kāṃkṣitānkāmāndhruvamāpnoti mānavaḥ//
antarikṣeṇa vā yāti rūpānyatvaṃ karoti vā

adṛśyatvamavāpnoti daityatvamatha vā punaḥ //
taṃtaṃ kāmamavāpnoti yaṃyaṃ vā manasecchati

sāmnastu devatāṃ jñātvā tena sāmnā tu devatām //
ārādhayetsuprasannā sāmnā syātsaṃśayaṃ vinā

amūṣu pūrvaṃ tu sadā mantramāvartayecchuciḥ //
candanenānuliptāṃgo jātipuṣpadharastathā

śvetoṣṇīṣaḥ śvetavāsāḥ sarvānkāmānavāpnuyāt //
evaṃ duduhaketyetatsopavāsastu yo japet

akṣataiḥ sumanobhiśca tathā vā gaurasarṣapaiḥ //
avakīrya śubhaṃ deśaṃ tvekākī prasvapenniśi

vāgyatastu tathā svapne paśyatīti śubhaṃśubham //
yathāvadbhṛguśārdūla bhaviṣyadbhūtameva vā

bhāruṇḍaṃ vāmadevyaṃ ca rathantarabṛhadrathau //
sarvapāpapraśamanāḥ kathitāḥ saṃśayaṃ vinā

sāmnāṃ vidhiste kathito nṛvīra saṃkṣepataḥ karmakaro mayaiṣaḥ //
ātharvaṇaṃ vacmi nibodha tanme cetaḥ samādhāya mahānubhāva

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne sāmavidhikathanannāma ṣaḍviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.127
// puṣkara uvāca //
śāntātītaṃ gaṇaṃ hutvā śāntimāpnoti mānavaḥ //
bhaiṣajyaṃ ca gaṇaṃ hutvā sarvānrogānapohati

triṣastīyaṃ gaṇaṃ hutvā sarvapāpaiḥ pramucyate //
kvacinnāpnoti ca bhayaṃ hutvā caivābhayaṃ gaṇam

na kvacijjāyate rāma gaṇaṃ hutvā parājayaḥ //
āyuṣyaṃ ca gaṇaṃ hutvā cāpamṛtyūnvyapohati

ete daśaguṇāścaiva hotavyāḥ syuryathākramam //
aṣṭādaśasu dharmajña daśaśāntiṣu bhārgava

vaiṣṇavī ca tathā caindrī brāhmī raudrī tathaiva ca //
vāyavyā vāruṇī caiva kauberī bhārgavī tathā

prājāpatyā tathā tvāṣṭrī kaumārī vahnidevatā //
mārudgaṇī ca gāndhārī śāntirvai rudatī tathā

śāntirāṃgirasī yāmyā pārthivī ca bhṛgūttama //
etāstu śāntayaḥ proktāḥ sarvakarmahitāḥ sadā

yastvāmṛtyuritītyetajjaptaṃ mṛtyuvināśanam //
hutvā ca mātṛnāmāni kāmānevamavāpnuyāt

suparṇastviti hutvā ca bhujagairnaiva bādhyate //
yasyedaṃ bhūmimiti ca bhūmikāmo japetsadā

pṛthivyāmuttamosīti hutaṃ śraiṣṭhyapradaṃ sadā //
audumbaraṃ yo na iti tathā vīryavivardhanam

indreṇa dattamityetatsarvabādhāvināśanam //
hiraṇyavarṇa iti ca snānaṃ pāpaharaṃ bhavet

asitasyeti sarvāṇi viṣaghnāni bhṛgūttama //
sārasvatīti mantrāṃśca viṣaghnānnirviśedbudhaḥ

śarabhādīni sarvāṇi piśācakṣapaṇāni ca //
yamasya lokādityetadduḥsvapnaśamanaṃ param

agnerva iti cāpyetatkathitaṃ manyunāśanam //
ūrdhvo bhavati vijñeyaḥ kṛtvā sthānakaraḥ paraḥ

indraṃ vayaṃ vaṇijamiti paṇyalābhakaraṃ param //
kāmo me rājñīti hutaṃ strīṇāṃ saubhāgyavardhanam

bhadrāya karṇamityetatkarṇaprasyandane japet //
bhadrāsākṣivadhe jātā karṇaprasyandane tathā

tubhyamevājiriti āyuṣyaṃ tu hutaṃ bhavet //
āyātu pitamityetanmitralabdhikaraṃ hutam

āśāsānamidaṃ janā miśradhānyena homayet //
ādhipatyamavāpnoti sarvatra manujottama

agnirīśebhirityetadgavāṃ vṛddhikaraṃ param //
dvādaśāhaṃ tu juhuyātparākeṇa viśeṣataḥ

śāto haviritītyetadgrāmasvāsthyakaraṃ bhavet //
tasmādgrāmānmṛdā kṛtvā vedisāmyaṃ samaśnute

vidhāya sveti sarvāṇi rāṣṭrasvīkaraṇāni tu //
tribhyo bhadrebhya ityetadvāstoṣpatamudāhṛtam

dhruvaṃ dhruveṇeti hutaṃ sthānalābhakaraṃ bhavet //
acyutāpostathā rāma kathitaṃ sthānalābhadam

payo deveṣviti hutaṃ rāyaspoṣakaraṃ param //
yunakta sīreti śunā kṛṣilābhakaraṃ bhavet

ayaṃ te yonirityetatputralābhakaraṃ bhavet //
śune vatsā tathā hyetadgavāṃ vṛddhikaraṃ hutam

... ... meti kathitaṃ sarvatra śraiṣṭhyakārakam //
yadagna iti cāpyetadbandhanānmokṣakārakam

yo na sva iti cāpyetacchatrunāśakaraṃ param //
savannahanniti tathā nātra kāryā vicāraṇā

( tvamatvamamitītyetadyaśaso vardhanaṃ param //
yathā vṛṣimitītyetatstrīṇāṃ saubhāgyavardhanam //

āno agna ityetacca kathitaṃ patilābhadam //
yena veheti māṃ caiva garbhalābhakaraṃ bhavet

imaṃ tapasvinniti tathā bhavetsaubhāgyavardhanam //
yatpṛthivyāmanāvṛttaṃ hutametadyathāvidhi

kṛtvā tu saṃśanaṃ jñeyaṃ nātra kāryā vicāraṇā //
...........

/)
śivaṃ śivābhirityetadbhavecchreyaskaraṃ param //
dūtyā dūṣaṇamityetatkṛtyādūṣaṇamucyate

bṛhaspatiḥ paripātu pathi svastyayanaṃ bhavet //
mano vivanna bhayadaṃ pathi svastyayanaṃ bhavet

ayanno agniradhyakṣo bhavedagniprasādataḥ //
saṃvatsaraṃ tu śirasā dhārayedyo hutāśanam

'
mantrametajjapennityamāgneyāśāmukhaḥ sthitaḥ //
anagnijvalanaṃ kuryādrāmasaṃvatsare gate

dūtyā dūtirasītyetajjapenmantramanuttamam //
kuryātpradisarābandhaṃ sarvadoṣanibarhaṇam

prāṇasūktañca kathitaṃ tathā prāṇavivardhanam //
muñcāmi tveti kathitamapamṛtyuvimokṣaṇam

atharvaśiraso'dhyetā sarvapāpaiḥ pramucyate //
paramaṃ pāvanaṃ taddhi sarvakalmaṣanāśanam

evamete śubhā mantrāḥ prativedaṃ mayā tava //
samāsātkathitā rāma samuddhṛtya pradhānataḥ

ekaikasya ca mantrasya viniyogāḥ sahasraśaḥ //
kathitā bhṛguśārdūla purāṇaiḥ sumahātmabhiḥ

na te śakyā mahābhāga vaktuṃ varṣaśatairapi //
prādhānyena tu mantrāṇāṃ kiñcitkarma taveritam

home yatra na nirdiṣṭaṃ mayā dravyaṃ purā tava //
havīṃṣi tatra vakṣyāmi tāni me gadataḥ śṛṇu

vṛkṣāṇāṃ yajñiyānāntu samidhaḥ prathamaṃ haviḥ //
ājyañca vrīhayaścaiva tathā vai gaurasarṣapāḥ

akṣatāni tilāścaiva dadhi kṣīrañca bhārgava //
darbhāstathaiva dūrvāśca bilvāni kamalāni ca

śāntipuṣṭikarāṇyāhurdravyāṇyetāni bhārgava //
tailendhanāni dharmajña rājikāṃ rudhiraṃ viṣam

samidhaḥ kaṇṭakopetā abhicāreṣu yojayet //
ārṣaṃ vai daivataṃ chandastvavijñāya bhṛgūttama //

mantrasya tena mantreṇa japyahomau na kārayet //
chandasi brāhmaṇe sūkte yadavyaktaṃ pradṛśyate

vidvadbhi saha niścitya tadyajñamavatārayet //
sambhārā ye yathā yatra yāni dravyāṇi yo vidhiḥ

śākhāṃ prati tathā tatra tatpramāṇamiti sthitiḥ //
yaḥ svasūtramatikramya parasūtreṇa vartate

apramāṇamṛṣiṃ kṛtvā so'pyadhameṇa yujyate //
tasmātsarvaprayatnena svasūttraṃ na vilaṃghayet

prāktantrottaratantre dve svaśākhāpratyayā dvija //
sarvakarmasu kartavye madhye karma vidhīyate

atharvaṇo'yaṃ kathito vidhiste saṃkṣepato bhārgavavaṃśamukhya //
ataḥ paraṃ kiṃ kathayāmi tubhyaṃ tanme vadasvāyatalohitākṣa

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīya khaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne'tharvavidhikathanannāma saptaviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.128
rāma uvāca //
ekaṃ mantraṃ samācakṣva deva lakṣmīvivardhanam //
prativedaṃ jagannātha yādogaṇanṛpātmaja

puṣkara uvāca //
śrīsūktaṃ prativedañca jñeyaṃ lakṣmīvivardhanam //
asmim̐lloke pare vāpi yathākāmaṃ dvijasya tu

rāma uvāca //
prativedaṃ samācakṣva śrīsūktaṃ puṣṭivardhanam //
śrīsūktasya tathā karma sarvadharmabhṛtāṃ vara//

puṣkara uvāca //
hiraṇyavarṇā hariṇīmṛcaḥ pañcadaśa dvija //
śrīsūktaṃ kathitaṃ puṇyamṛgvede puṣṭivardhanam

rathe akṣeṣu vājeti catasrastu tathā ṛcaḥ //
śrīsūktaṃ tu yajurvede kathitaṃ puṣṭivardhanam ४५//
śrāyantīyaṃ tathā māsaṃ sāmavede prakīrtitam //
śriyaṃ dāturmayi dehi proktamātharvaṇe tathā

śrīsūktaṃ yo japedbhaktyā tasyālakṣmīrvinaśyati //
juhuyādyaśca dharmajña haviṣyeṇa viśeṣataḥ

śrīsūktena tu padmānāṃ ghṛtāktānāṃ bhṛgūttama //
ayutaṃ homayedyastu vahnau bhaktiyuto naraḥ

padmahastadvayā lakṣmīstaṃ naraṃ tūpatiṣṭhati //
daśāyutaṃ tu padmānāṃ juhuyādyastathā jale

nāpaiti tatkulāllakṣmī viṣṇorvakṣogatā yathā //
ghṛtāktānāntu bilvānāṃ hutvā rāmāyutaṃ tathā

bahuvittamavāpnoti sa yāvanmanasecchati //
bilvānāṃ lakṣahomena kule lakṣmīmupāśnute

padmānāmatha bilvānāṃ koṭihomaṃ samācaret //
śraddadhānaḥ samāpnoti devendratvamapi dhruvam

saṃpūjya devīṃ varadāṃ yathāvatpadmaiḥ sitairvā kusumaistathānyaiḥ //
kṣīreṇa dhūpaiḥ paramānnabhakṣyairlakṣmīmavāpnoti vidhānataśca

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne śrīsūktamāhātmyakathanannāmāṣṭāviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.129
rāma uvāca //
ekaṃ mantraṃ samācakṣva sarvakarmakaraṃ śivam //
aihikaṃ sarvadharmajña pāralaukikameva ca

puṣkara uvāca //
prativedaṃ mahābhāga yatsūktaṃ pauruṣaṃ smṛtam //
sarvakarmakaraṃ jñeyaṃ pavitraṃ mādhusūdanam

ekaikayā ṛcā rāma snāto dattvā jalāñjalīḥ //
pauruṣeṇa ca sūktena mucyate sarvakilbiṣaiḥ ///
antarjalagato japtvā tathā sūktaṃ tu pauruṣam //
sarvakalmaṣanirmukto yatheṣṭāṃ labhate gatim

ekaikayā ṛcā snātaḥ puṣpaṃ puṣpaṃ nivedayeta //
puruṣāya jale rāma sarvapāpairvimucyate

ekaikayā ṛcā snāto dattvā rāma phalaṃphalam //
sarvānkāmānavāpnoti yānkāṃścinmanasecchati

pauruṣeṇa ca sūktena prāṇāyāmo mahāphalaḥ //
japahomau tathā rāma sarvakalmaṣanāśanau

surāpo brahmahā stenastathaiva gurutalpagaḥ //
pāpebhyo vipramucyeta japtvā sūktaṃ tu pauruṣam

kṛcchairviśodhitaḥ pūrvaṃ madhyāhne salilāpagaḥ //
snātastu pauruṣaṃ sūktaṃ japennityamatandritaḥ

saṃvatsareṇa deveśaṃ vāsudevaṃ prapaśyati //
svayameva mahābhāga śākamūlaphalāśanaḥ

tasmātkāmamavāpnoti yadrāma manasecchati //
śriyamagryāṃ tathā rūpaṃ jīvitaṃ dīrghameva ca

aṇimāṃ laghimāṃ prāptiṃ mahimāṃ ca bhṛgūttama //
īśitvañca vaśitvañca prakāmyañca bhṛgūttama

yatra kāmāvasāyitvaṃ tasmātprāpnoti mānada //
duravāpamathānyadvā yatkiñcinmanasecchati

akāmaḥ pauruṣaṃ sūktaṃ japtvā nityamatandritaḥ //
tatra yāti mahābhāga yadviṣṇoḥ paramaṃ padam

māṃgalyametatparamaṃ pavitraṃ saṃsāraduḥkhaughavināśakāri //
sukhapradaṃ dharmavidhaṃ narāṇāṃ manoramāvāptikaraṃ pradiṣṭam

iti śrīviṣṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mā०saṃ० rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne puruṣasūktamāhātmyavarṇanannāmaikonatriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ

2.130
rāma uvāca // /
purā dharmāṇi proktāni brahmacārigṛhasthayoḥ //
karmāṇyuktāni ca brūhi śiṣṭamapyāśramadvayam

(gṛhasthadharmānāśritya kāmyāni surasattama ///
karmāṇi tāni me brūhi śiṣṭānyapyāśramadvaye

puṣkara uvāca /
sukhaṃ gṛhāśrame sthitvā vidhivatsnātako dvijaḥ //
vane vasettu niyato yathāvadvijitendriyaḥ

)
gṛhasthastu yadā paśyedvalīpalitamātmanaḥ //
apatyasyaiva cāpatyaṃ tadāraṇyaṃ samāśrayet

saṃtyajya grāmyamāhāraṃ sarvañcaiva paricchadam //
putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchetsahaiva vā

agnihotraṃ samādāya gṛhyaṃ cāgniṃ paricchadam //
grāmādaraṇyaṃ niḥsṛtya nivasedvijitendriyaḥ

munyannairvividhaimedhyaiḥ śākamūlaphalena vā //
sarvāneva mahāyajñānnirvapedvidhipūrvakam

vasīta carma cīraṃ vā sāyaṃ snāyātprage tathā //
jaṭāśca bibhṛyānnityaṃ śmaśrulomanakhāṃstathā

yadyacca syāttato dadyādbaliṃ bhikṣāñca śaktitaḥ //
samūlaphalabhikṣābhirarcayedāśramāgatān

svādhyāyanityayuktaḥ syāddānto maitraḥ samāhitaḥ //
dātā nityamanādātā sarvabhūtānukampakaḥ

vaitānikaśca juhuyādagnihotraṃ yathāvidhi //
darśayanskandayanparvaṃ paurṇamāsīñca yogataḥ

ṛkṣeṣṭyāgrayaṇaścaiva cāturmāsyāni cāharet //
uttarāyaṇañca kramaśo dakṣiṇāyanameva ca

vāsantaiḥ śāradaimedhyairmunyannaiḥ susamāhṛtaiḥ //
puroḍāśāṃścarūm̐ścaiva vidhivannirvapetpṛthak

devatābhyastu taddhutvā vanyaṃ medhyataraṃ haviḥ //
śeṣamātmani yuñjīta lavaṇañca svayaṃ kṛtam

sthalajodakaśākāni puṣpamūlaphalāni ca //
madhyavṛkṣodbhavānyadyātsnehāṃśca phalasaṃyutān

varjayenmadhumāṃsāni bhaumāni kavakāni ca //
bhūstṛṇaṃ śigrukañcaiva bhallātakaphalāni ca

tyajedāśvayuje māsi munyannaṃ pūrvasañcitam //
jīrṇāni caiva vāsāṃsi puṣpamūlaphalāni ca

na phālakṛṣṭamaśnīyādutsṛṣṭamapi kenacit //
na grāmajātamannañca puṣpāṇi ca phalāni ca

agnipakvāśano vā syātkālapakvabhugeva vā //
aśmaviddho bhavedvāpi dantolūkhalikastathā

sadyaḥ prakṣāliko vā syānmāsasañcayiko'pi vā //
ṣaṇmāsanicayo vā syātsamānicaya eva vā

naktaṃ vānnaṃ samaśnīyāddivā cāhṛtya śaktitaḥ//
caturthakāliko vā syātsyādvā cāṣṭamakālikaḥ

cāndrāyaṇavidhānairvā śukle kṛṣṇe ca vartayet //
pakṣāntayorvāpyaśnīyādyavāgūṃ kvathitāṃ sakṛt

puṣpamūlaphalairvāpi kevalairvartayetsadā //
kālapakvaiḥ svayaṃ śīrṇairvaikhānasapathi sthitaḥ

bhūmau viparivarteta tiṣṭhedvā prapadairdinam //
sthānāsanābhyāṃ viharetsavaneṣūpayannapaḥ

grīṣme pañcatapāstu syādvarṣāsu bhāvakāśakaḥ //
ārdravāsāstu hemante kramaśo vardhayaṃstapaḥ

upaspṛśaṃstriṣavaṇaṃ pitṝndevāṃśca tarpayet //
tapaścaraṃścogrataraṃ śoṣayeddehamātmanaḥ

agnīnātmani vaitānānsamāropya yathāvidhi //
anagniraniketaśca munirmūlaphalāśanaḥ

aprapannaḥ sukhārtheṣu brahmacārī dharāśrayaḥ//
śaraṇeṣu samaścaiva vṛkṣamūlaniketanaḥ

/
tāpaseṣveva vipreṣu yātrikaṃ bhaikṣamāharet //
gṛhamedhyeṣu cānyeṣu dvijeṣu vanavāsiṣu

grāmādāhṛtya nāśnīyādaṣṭau grāsānvane vasan ///
vividhāścopaniṣado hyātmasaṃśuddhaye śrutīḥ

ṛṣibhirbrāhmaṇaiścaiva gṛhasthaireva sevitāḥ //
vidyātapobhivṛddhyarthaṃ śarīrasya ca śuddhaye

aparājitāṃ vāsthāya vrajeddiśamajihmagaḥ //
ānipātāccharīrasya yukto vāryanilāśanam

tyaktvā tanuṃ samyagathoditasya vidherathaikasya vane nivāsī //
prāpnoti lokaṃ sa pitāmahasya tyaktvā bhayaṃ nātra vicāramasti

iti śrīvipṇudharmottare dvitīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde rāmaṃ prati puṣkaropākhyāne vānaprasthāśramakathanannāma triṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ