વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.126.130

2.126
પુષ્કર ઉવાચ ॥
સંહિતાં વૈષ્ણવીં જપ્ત્વા વિષ્ણું પ્રીણાતિ માનવઃ ॥
સર્વકામમવાપ્નોતિ તથા હુત્વા ચ ભાર્ગવ

સ્કન્દસ્ય સંહિતાં જપ્ત્વા સ્કન્દાત્કામાનુપાશ્નુતે ॥
આસ્યદઘ્ને જલે તિષ્ઠન્નઘેનાકીર્ણમાનસઃ

ત્રિઃસપ્તકૃત્વો જપ્ત્વા ચ સર્વાન્કામાનુપાશ્નુતે ॥ ॥
તથા ચ સંહિતાં પિત્ર્યાં તત્પ્રસાદમુપાશ્નુતે

ગુરુગોબ્રાહ્મણાદીનામુક્ત્વા નામ પ્રિયં નરઃ ॥
સોપવાસો જપેત્તોયે ત્વિદં વિષ્ણુર્વિચક્રમે

સદા ગાવશ્ચ શુચયઃ પ્રયાજ્યયજને જપેત્ ॥
અમેધ્યદર્શને જાપોઃ પન્થા અમે દિવઃ

એતદિન્દ્રસ્તવામીતિ સર્વપાપહરં જપેત્ ॥
શુક્રં તેઽન્યદ્યજતં જપ્ત્વા સ્તેયાદ્વિમુચ્યતે

ચક્રાનિતિ તથા જપ્ત્વા પારયાયી વિમુચ્યતે ॥
સહન્તઃ સોમમિત્યેતજ્જપ્ત્વા મુચ્યેત્પ્રતિગ્રહાત્

યત્તત્સોમ ઇન્દ્ર ઇતિ હિંસાદોષવિનાશનમ્ ॥
અગ્નેર્ભયાત્પ્રમુચ્યેત અગ્નિસ્તિગ્મેતિ વૈ જપન્

સર્વપાપહરં જ્ઞેયં પરિતો ષિઞ્ચતામિતિ ॥
પર્વાસુસોમેતિ જપેજ્જીવિતું તુ સુકર્મણા

અવિક્રેયં ચ વિક્રેયં જપેદ્ઘૃતવતીત્વિતિ ॥
અપ્યાની દેવસવિતો જ્ઞેયં દુઃસ્વપ્નનાશનમ્

ત્રાતારમિન્દ્રમિત્યેવ મહિ ત્રીણામવોસ્ત્વિતિ ॥
ઉદુત્તમં વરુણપાશેત્યાયુષ્યાણિ જપેત્સદા

શુક્રચન્દ્રેતિ જાપ્યેન પૂતો ભવતિ માનવઃ ॥
શુદ્ધાશુદ્ધીયમેતચ્ચ તં વચોસૂક્તમેવ ચ

ન્યગ્રોધશૃઙ્ગમાદાય શરમૂલં તથૈવ ચ ॥
ત્રિવૃતં તુ મણિં કૃત્વા જુહુયાચ્ચ સહસ્રશઃ

બોધ્યાસિરિતિ મન્ત્રેણ ઘૃતં રામ યથાવિધિ ॥
અભ્યજ્ય ઘૃતશેષેણ મેખલાબન્ધ ઇષ્યતે

સ્ત્રીણાં યાસાં તુ ગર્ભાણિ પતન્તિ ભૃગુસત્તમ ॥
વણિગ્જાતસ્ય બાલસ્ય બધ્નીયાત્તદનન્તરમ્

ગોર્વૈ સ્વરૂપવત્સાયાઃ શુક્લાયા જુહુયાદ્ઘૃતમ્ ॥
ઉગ્રપ્રિયા તુ શરણં મંત્રેણાનેન મન્ત્રવિત્

રક્ષસા મુચ્યતે જન્તુર્મણિં શિરસિ ધારયેત્ ॥
કૌત્સ્યં ઘૃતં તુ પ્રાશ્નીયાન્નિત્યમેવ વિચક્ષણઃ

વિશ્વાપૃતન્નિતિ મન્ત્રેણ વ્યાધિભિર્વિપ્રમુચ્યતે ॥
ચર્ષણીવૃતમેતેન ઘૃતં હુત્વા યથાવિધિ

શતાયારિમણિં બદ્ધ્વા ન સર્પૈઃ પરિભૂયતે ॥
સમત્યાયન્તીતિ જપેન્ન મ્રિયેત પિપાસયા

ઇષ્ટ્યાહોત્રિતયં જપ્ત્વા સલિલે નાપ્નુયાદ્ભયમ્ ॥
ત્વમેમા ઓષધીત્વેતજ્જપ્ત્વા વ્યાધિં ન ચાપ્નુયાત્

યત્તે પયાંસિ પૂર્વેણ ગ્રાસં વૈ પ્રક્ષિપેન્મુખે ॥
નિગિરેદુત્તરેણૈતન્નિત્યમારોગ્યમાપ્નુયાત્

દેવવ્રતેન હુત્વાજ્યમુચ્છેષેણ વિચક્ષણઃ ॥
કરવીરકમભ્યજ્ય દણ્ડહસ્તગતેન તુ

સ્વસ્તિમાંસ્તેન ભવતિ યત્ર ક્વચન ગચ્છતિ ॥
પથિ દેવવ્રતં જપ્ત્વા ભયેભ્યો વિપ્રમુચ્યતે

યદિન્દ્રો અનયત્વેતિ હુતં સૌભાગ્યવર્ધનમ્ ॥
ભદ્રાન્નો અગ્નિરિતિ ચ દન્તકાષ્ઠં ચ ભક્ષયેત્

સંવત્સરમનિષ્ઠીવન્મધ્વાજ્યસહિતં સદા ॥
સૌભાગ્યં મહદાપ્નોતિ યત્ર ક્વચન ગચ્છતિ

ભગો ન ચિત્ર એતેન નેત્રયોરઞ્જનં સ્મૃતમ્ ॥
સૌભાગ્યવર્ધનં રામ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

જપન્નિન્દ્રેતિ વર્ગં ચ તથા સૌભાગ્યમાપ્નુયાત્ ॥
કરિપ્રિયો દિવઃ કવિઃ કામ્યાં સંશ્રાવયેત્સ્ત્રિયમ્

સા તં કામયતે રામ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
રથન્તરં વામદેવ્યં બ્રહ્મવર્ચસવર્ધનમ્

યશસામેતિ જુહુયાત્પુષ્પેણ તુ પ્રિયઙ્ગુકમ્ ॥
યશસા યોગમાપ્નોતિ કર્મણાનેન માનવઃ

પ્રાશયેદ્બાલકં નિત્યં વચાચૂર્ણં ઘૃતાપ્લુતમ્ ॥
ઇન્દ્રમિદ્ગાથિનં જપ્ત્વા ભવેચ્છ્રુતિધરસ્ત્વસૌ

હુત્વા રથન્તરં જપ્ત્વા પુત્રમાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
ગીર્વાણઃ પાહિ સતતં જપ્તં સ્યાદઘતારકમ્

મયિ શ્રીરિતિ મન્ત્રેણ જપ્તવ્યં શ્રીવિવર્ધનમ્ ॥
દાનાવિશતિ દેવોઽપિ મન્ત્રેણાનેન ધર્મવિત્

ક્રીત્વા ઘૃતં તુ પુષ્પેણ સુષુમાણીત્યતઃ પિબેત્ ॥
અલક્ષ્મીનાશનં કર્મ મયૈતત્તે પ્રકીર્તિતમ્

પુષ્પેણ સર્ષપાન્ગૌરાંશ્ચૂર્ણયિત્વા વિચક્ષણઃ ॥
ઇન્દ્રેહિમત્સ્યં ધર્મેતિ કુર્યાદુત્સાદનં બુધઃ

ઘૃતસ્નાનં બુધઃ કૃત્વા સર્ષપાઞ્જુહુયાત્તતઃ ॥
અદ્યેત્વીડાવિન્દ્રિયેતિ મન્ત્રેણાનેન મન્ત્રિતમ્

પુષ્ટિદં કર્મ કથિતં મયૈતત્તવ ભાર્ગવ ॥
મિશ્રાન્વ્રીહિ યવાનગ્નૌ હુત્વા ભૃગુકુલોદ્ભવ

મુનીશો ધામ એતેન ધાન્યભાગી ભવેત્સદા ॥
મધ્વાજ્યદધિમિશ્રાણિ વિપ્રાણીતિ જુહોતિ યઃ

સાષ્ટં સહસ્રં ધર્મજ્ઞ શ્રાવયન્તીહ માનવાઃ ॥
માસોપવાસી લભતે કનકં બહુ ભાર્ગવ

ગવ્યેષુણેતિ ચ દ્વાભ્યાં યસ્તુ સંવત્સરં નરઃ ॥
ન્યગ્રોધજપનિષ્ઠીવં ભક્ષયેદ્દન્તધાવનમ્

સહસ્રસઙ્ખ્યં સ ધનં લભતે નાત્ર સંશયઃ ॥
ભદ્રો ન અગ્ન ઇત્યેતત્તથા હુત્વા સહસ્રશઃ

ઔદુમ્બરેધ્મહોમેન મન્ત્રેણાનેન ગાં લભેત્ ॥
હુત્વા વ્રીહિયવાનગ્નૌ ધાન્યમાપ્નોતિ માનવઃ

એવાસિ વીરેયુરિતિ દ્વાદશાહમુપોષિતઃ ॥
સર્પિષા ત્વયુતં હુત્વા ગ્રામમાપ્નોતિ માનવઃ

વૈરૂપાષ્ટકવન્નિત્યં પ્રયુઞ્જાનઃ શ્રિયં લભેત્ ॥
શ્રાન્તાષ્ટકં પ્રયુઞ્જાનઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

ગવ્યેષુણેતિ યો નિત્યં સાયં પ્રાતરતન્દ્રિતઃ ॥
ઉપસ્થાનં ગવાં કુર્યાત્તસ્ય સ્યુસ્તાઃ સદા ગૃહે

અગ્ને વિવસ્વદુષસા મન્ત્રેણાનેન મન્ત્રવિત્ ॥
ભાજનસ્યોપનીતસ્ય યસ્ત્વગ્રં જુહુયાત્સદા

ઉત્તરેણ બલિં દત્ત્વા સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
ક્ષીરૈકવૃક્ષમાસાદ્ય મણિભદ્રાય માનવઃ

અષ્ટરાત્રોષિતઃ પૂજાં કૃત્વા દદ્યાત્તતો બલિમ્ ॥
સુસંસ્કૃતેન માંસેન કૃષ્ણપક્ષં ક્ષપેદ્બુધઃ

એષસ્યતેતિ મધુમન્નિન્દ્ર એતેન ભાર્ગવ ॥
સુવર્ણમાપ્નોતિ નરો યાવદિચ્છતિ શત્રુહન્

શુક્લપક્ષચતુર્દશ્યાં ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ ॥
મૌનં માસં પાયસં ચ રસત્રય સમન્વિતમ્

સપ્તધેનવો દુદુહુર્મન્ત્રેણાનેન મન્ત્રવિત્ ॥
કૃષ્ણપક્ષચતુર્દશ્યાં ત્રિરાત્રોપોષિતસ્તથા

મત્સ્યાનુપહરેદ્રાત્રાવાસુરીમાપ્નુયાચ્છ્રિયમ્ ॥
બલયુક્તશ્ચ ભવતિ દીપ્તતેજાસ્તથૈવ ચ

ધાનાવન્તં કરમ્ભિણં મન્ત્રેણાનેન પાયસમ્ ॥
હુત્વા દિગષ્ટકે દદ્યાદ્દિક્પાલાનાં તતો બલિમ્

વાસ્તુદોષહરં કર્મ મયૈતત્પરિકીર્તિતમ્ ॥
રાજા સમાચરેત્સ્નાનં પુષ્યેણ શ્રવણેન ચ

આપ્રાતૃવ્ય ઇતિ સદા રહસ્યં સ્નાનમાચરેત્ ॥
સ્વેચ્છાપતિતજીવન્તીગવાં શૃઙ્ગસમુદ્ભવૈઃ

કાશૈર્મધ્વાજ્યસમ્પૂર્ણૈર્દધિક્ષીરયુતૈસ્તથા ॥
નિઃસપત્નમવાપ્નોતિ રાજ્યં નિર્ગતકણ્ટકમ્

ઘૃતાક્તં તુ યવદ્રોણં વાત આવતભેષજમ્ ॥
અનેન હુત્વા વિધિવત્સર્વાન્દોષાન્વ્યપોહતિ

પ્રાદેવો દાસ એતેન કૃષ્ણાન્હુત્વા તથા તિલાન્ ॥
કૃત્વા કર્માણિ તીર્થોદૈઃ સ્તૈન્યાત્ક્ષિપ્રં વિમુચ્યતે

અભિ ત્વા પૂર્વપીતં યે વષટ્કારસમન્વિતમ્ ॥
બાધકેધ્મસહસ્રં તુ હુતં યુદ્ધે જયપ્રદમ્

હસ્ત્યશ્વપુરુષાન્કુર્યાદ્બુધઃ પિષ્ટમયાઞ્છુભાન્ ॥
પરકીયાનથોદ્દિશ્ય પ્રધાનપુરુષાઁસ્તથા

સ્વસ્ત્યન્નાપિષ્ટપચને ક્ષુરેણોત્કૃત્ય ભાગશઃ ॥
અભિત્વા શૂર નો નુમો મન્ત્રેણાનેન મન્ત્રવિત્

કૃત્વા સર્ષપતૈલાક્તાન્ક્રોધેન જુહુયાત્તતઃ ॥
એતત્કૃત્વા બુધઃ કર્મ સંગ્રામે જયમાપ્નુયાત્

આષાઢ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં તુ સોપવાસો વિચક્ષણઃ ॥
સાયં ધાન્યાનિ વસ્ત્રાણિ સસ્યાનિ તોલયેદ બુધઃ

ઇધ્મમિદ્દેવતામન્ને મન્ત્રેણામન્ત્રયેત્તુ તામ્ ॥
પૂજિતાં વાસયેદ્રાત્રૌ દેશે પરમપૂજિતે

દેશાનાં ભૂમિપાલાનાં તથા દેવચતુષ્પદામ્ ॥
મૃન્મયાનાં તુ કર્તવ્યં તથા રાત્ર્યાધિવાસનમ્

તુલિતાનાં દ્વિતીયેહ્નિ તત્તદ્વૃદ્ધિ પ્રવર્ધને ॥
હીનસ્ય ક્ષયમાદેશ્યં સમસ્ય સમતા તથા

ગોવ્રતં તુ બુધઃ કુર્યાદાદૌ માસચતુષ્ટયમ્ ॥
તતસ્ત્વરણ્યં પ્રવિશેત્તત્ર કુર્યાજ્જપં શુભમ્

તપઃ સદૃશમાસાદ્ય જાપ્ત્વૈતદિતિ વૈ સદા ॥
સહસ્રકૃત્વસ્તુ જપેત્સપ્તરાત્રત્રયે ગતે

મનસા કાંક્ષિતાન્કામાન્ધ્રુવમાપ્નોતિ માનવઃ॥
અન્તરિક્ષેણ વા યાતિ રૂપાન્યત્વં કરોતિ વા

અદૃશ્યત્વમવાપ્નોતિ દૈત્યત્વમથ વા પુનઃ ॥
તંતં કામમવાપ્નોતિ યંયં વા મનસેચ્છતિ

સામ્નસ્તુ દેવતાં જ્ઞાત્વા તેન સામ્ના તુ દેવતામ્ ॥
આરાધયેત્સુપ્રસન્ના સામ્ના સ્યાત્સંશયં વિના

અમૂષુ પૂર્વં તુ સદા મન્ત્રમાવર્તયેચ્છુચિઃ ॥
ચન્દનેનાનુલિપ્તાંગો જાતિપુષ્પધરસ્તથા

શ્વેતોષ્ણીષઃ શ્વેતવાસાઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
એવં દુદુહકેત્યેતત્સોપવાસસ્તુ યો જપેત્

અક્ષતૈઃ સુમનોભિશ્ચ તથા વા ગૌરસર્ષપૈઃ ॥
અવકીર્ય શુભં દેશં ત્વેકાકી પ્રસ્વપેન્નિશિ

વાગ્યતસ્તુ તથા સ્વપ્ને પશ્યતીતિ શુભંશુભમ્ ॥
યથાવદ્ભૃગુશાર્દૂલ ભવિષ્યદ્ભૂતમેવ વા

ભારુણ્ડં વામદેવ્યં ચ રથન્તરબૃહદ્રથૌ ॥
સર્વપાપપ્રશમનાઃ કથિતાઃ સંશયં વિના

સામ્નાં વિધિસ્તે કથિતો નૃવીર સંક્ષેપતઃ કર્મકરો મયૈષઃ ॥
આથર્વણં વચ્મિ નિબોધ તન્મે ચેતઃ સમાધાય મહાનુભાવ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને સામવિધિકથનન્નામ ષડ્વિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.127
॥ પુષ્કર ઉવાચ ॥
શાન્તાતીતં ગણં હુત્વા શાન્તિમાપ્નોતિ માનવઃ ॥
ભૈષજ્યં ચ ગણં હુત્વા સર્વાન્રોગાનપોહતિ

ત્રિષસ્તીયં ગણં હુત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
ક્વચિન્નાપ્નોતિ ચ ભયં હુત્વા ચૈવાભયં ગણમ્

ન ક્વચિજ્જાયતે રામ ગણં હુત્વા પરાજયઃ ॥
આયુષ્યં ચ ગણં હુત્વા ચાપમૃત્યૂન્વ્યપોહતિ

એતે દશગુણાશ્ચૈવ હોતવ્યાઃ સ્યુર્યથાક્રમમ્ ॥
અષ્ટાદશસુ ધર્મજ્ઞ દશશાન્તિષુ ભાર્ગવ

વૈષ્ણવી ચ તથા ચૈન્દ્રી બ્રાહ્મી રૌદ્રી તથૈવ ચ ॥
વાયવ્યા વારુણી ચૈવ કૌબેરી ભાર્ગવી તથા

પ્રાજાપત્યા તથા ત્વાષ્ટ્રી કૌમારી વહ્નિદેવતા ॥
મારુદ્ગણી ચ ગાન્ધારી શાન્તિર્વૈ રુદતી તથા

શાન્તિરાંગિરસી યામ્યા પાર્થિવી ચ ભૃગૂત્તમ ॥
એતાસ્તુ શાન્તયઃ પ્રોક્તાઃ સર્વકર્મહિતાઃ સદા

યસ્ત્વામૃત્યુરિતીત્યેતજ્જપ્તં મૃત્યુવિનાશનમ્ ॥
હુત્વા ચ માતૃનામાનિ કામાનેવમવાપ્નુયાત્

સુપર્ણસ્ત્વિતિ હુત્વા ચ ભુજગૈર્નૈવ બાધ્યતે ॥
યસ્યેદં ભૂમિમિતિ ચ ભૂમિકામો જપેત્સદા

પૃથિવ્યામુત્તમોસીતિ હુતં શ્રૈષ્ઠ્યપ્રદં સદા ॥
ઔદુમ્બરં યો ન ઇતિ તથા વીર્યવિવર્ધનમ્

ઇન્દ્રેણ દત્તમિત્યેતત્સર્વબાધાવિનાશનમ્ ॥
હિરણ્યવર્ણ ઇતિ ચ સ્નાનં પાપહરં ભવેત્

અસિતસ્યેતિ સર્વાણિ વિષઘ્નાનિ ભૃગૂત્તમ ॥
સારસ્વતીતિ મન્ત્રાંશ્ચ વિષઘ્નાન્નિર્વિશેદ્બુધઃ

શરભાદીનિ સર્વાણિ પિશાચક્ષપણાનિ ચ ॥
યમસ્ય લોકાદિત્યેતદ્દુઃસ્વપ્નશમનં પરમ્

અગ્નેર્વ ઇતિ ચાપ્યેતત્કથિતં મન્યુનાશનમ્ ॥
ઊર્ધ્વો ભવતિ વિજ્ઞેયઃ કૃત્વા સ્થાનકરઃ પરઃ

ઇન્દ્રં વયં વણિજમિતિ પણ્યલાભકરં પરમ્ ॥
કામો મે રાજ્ઞીતિ હુતં સ્ત્રીણાં સૌભાગ્યવર્ધનમ્

ભદ્રાય કર્ણમિત્યેતત્કર્ણપ્રસ્યન્દને જપેત્ ॥
ભદ્રાસાક્ષિવધે જાતા કર્ણપ્રસ્યન્દને તથા

તુભ્યમેવાજિરિતિ આયુષ્યં તુ હુતં ભવેત્ ॥
આયાતુ પિતમિત્યેતન્મિત્રલબ્ધિકરં હુતમ્

આશાસાનમિદં જના મિશ્રધાન્યેન હોમયેત્ ॥
આધિપત્યમવાપ્નોતિ સર્વત્ર મનુજોત્તમ

અગ્નિરીશેભિરિત્યેતદ્ગવાં વૃદ્ધિકરં પરમ્ ॥
દ્વાદશાહં તુ જુહુયાત્પરાકેણ વિશેષતઃ

શાતો હવિરિતીત્યેતદ્ગ્રામસ્વાસ્થ્યકરં ભવેત્ ॥
તસ્માદ્ગ્રામાન્મૃદા કૃત્વા વેદિસામ્યં સમશ્નુતે

વિધાય સ્વેતિ સર્વાણિ રાષ્ટ્રસ્વીકરણાનિ તુ ॥
ત્રિભ્યો ભદ્રેભ્ય ઇત્યેતદ્વાસ્તોષ્પતમુદાહૃતમ્

ધ્રુવં ધ્રુવેણેતિ હુતં સ્થાનલાભકરં ભવેત્ ॥
અચ્યુતાપોસ્તથા રામ કથિતં સ્થાનલાભદમ્

પયો દેવેષ્વિતિ હુતં રાયસ્પોષકરં પરમ્ ॥
યુનક્ત સીરેતિ શુના કૃષિલાભકરં ભવેત્

અયં તે યોનિરિત્યેતત્પુત્રલાભકરં ભવેત્ ॥
શુને વત્સા તથા હ્યેતદ્ગવાં વૃદ્ધિકરં હુતમ્

... ... મેતિ કથિતં સર્વત્ર શ્રૈષ્ઠ્યકારકમ્ ॥
યદગ્ન ઇતિ ચાપ્યેતદ્બન્ધનાન્મોક્ષકારકમ્

યો ન સ્વ ઇતિ ચાપ્યેતચ્છત્રુનાશકરં પરમ્ ॥
સવન્નહન્નિતિ તથા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

( ત્વમત્વમમિતીત્યેતદ્યશસો વર્ધનં પરમ્ ॥
યથા વૃષિમિતીત્યેતત્સ્ત્રીણાં સૌભાગ્યવર્ધનમ્ ॥

આનો અગ્ન ઇત્યેતચ્ચ કથિતં પતિલાભદમ્ ॥
યેન વેહેતિ માં ચૈવ ગર્ભલાભકરં ભવેત્

ઇમં તપસ્વિન્નિતિ તથા ભવેત્સૌભાગ્યવર્ધનમ્ ॥
યત્પૃથિવ્યામનાવૃત્તં હુતમેતદ્યથાવિધિ

કૃત્વા તુ સંશનં જ્ઞેયં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
...........

।)
શિવં શિવાભિરિત્યેતદ્ભવેચ્છ્રેયસ્કરં પરમ્ ॥
દૂત્યા દૂષણમિત્યેતત્કૃત્યાદૂષણમુચ્યતે

બૃહસ્પતિઃ પરિપાતુ પથિ સ્વસ્ત્યયનં ભવેત્ ॥
મનો વિવન્ન ભયદં પથિ સ્વસ્ત્યયનં ભવેત્

અયન્નો અગ્નિરધ્યક્ષો ભવેદગ્નિપ્રસાદતઃ ॥
સંવત્સરં તુ શિરસા ધારયેદ્યો હુતાશનમ્

ઽ
મન્ત્રમેતજ્જપેન્નિત્યમાગ્નેયાશામુખઃ સ્થિતઃ ॥
અનગ્નિજ્વલનં કુર્યાદ્રામસંવત્સરે ગતે

દૂત્યા દૂતિરસીત્યેતજ્જપેન્મન્ત્રમનુત્તમમ્ ॥
કુર્યાત્પ્રદિસરાબન્ધં સર્વદોષનિબર્હણમ્

પ્રાણસૂક્તઞ્ચ કથિતં તથા પ્રાણવિવર્ધનમ્ ॥
મુઞ્ચામિ ત્વેતિ કથિતમપમૃત્યુવિમોક્ષણમ્

અથર્વશિરસોઽધ્યેતા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
પરમં પાવનં તદ્ધિ સર્વકલ્મષનાશનમ્

એવમેતે શુભા મન્ત્રાઃ પ્રતિવેદં મયા તવ ॥
સમાસાત્કથિતા રામ સમુદ્ધૃત્ય પ્રધાનતઃ

એકૈકસ્ય ચ મન્ત્રસ્ય વિનિયોગાઃ સહસ્રશઃ ॥
કથિતા ભૃગુશાર્દૂલ પુરાણૈઃ સુમહાત્મભિઃ

ન તે શક્યા મહાભાગ વક્તું વર્ષશતૈરપિ ॥
પ્રાધાન્યેન તુ મન્ત્રાણાં કિઞ્ચિત્કર્મ તવેરિતમ્

હોમે યત્ર ન નિર્દિષ્ટં મયા દ્રવ્યં પુરા તવ ॥
હવીંષિ તત્ર વક્ષ્યામિ તાનિ મે ગદતઃ શૃણુ

વૃક્ષાણાં યજ્ઞિયાનાન્તુ સમિધઃ પ્રથમં હવિઃ ॥
આજ્યઞ્ચ વ્રીહયશ્ચૈવ તથા વૈ ગૌરસર્ષપાઃ

અક્ષતાનિ તિલાશ્ચૈવ દધિ ક્ષીરઞ્ચ ભાર્ગવ ॥
દર્ભાસ્તથૈવ દૂર્વાશ્ચ બિલ્વાનિ કમલાનિ ચ

શાન્તિપુષ્ટિકરાણ્યાહુર્દ્રવ્યાણ્યેતાનિ ભાર્ગવ ॥
તૈલેન્ધનાનિ ધર્મજ્ઞ રાજિકાં રુધિરં વિષમ્

સમિધઃ કણ્ટકોપેતા અભિચારેષુ યોજયેત્ ॥
આર્ષં વૈ દૈવતં છન્દસ્ત્વવિજ્ઞાય ભૃગૂત્તમ ॥

મન્ત્રસ્ય તેન મન્ત્રેણ જપ્યહોમૌ ન કારયેત્ ॥
છન્દસિ બ્રાહ્મણે સૂક્તે યદવ્યક્તં પ્રદૃશ્યતે

વિદ્વદ્ભિ સહ નિશ્ચિત્ય તદ્યજ્ઞમવતારયેત્ ॥
સમ્ભારા યે યથા યત્ર યાનિ દ્રવ્યાણિ યો વિધિઃ

શાખાં પ્રતિ તથા તત્ર તત્પ્રમાણમિતિ સ્થિતિઃ ॥
યઃ સ્વસૂત્રમતિક્રમ્ય પરસૂત્રેણ વર્તતે

અપ્રમાણમૃષિં કૃત્વા સોઽપ્યધમેણ યુજ્યતે ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સ્વસૂત્ત્રં ન વિલંઘયેત્

પ્રાક્તન્ત્રોત્તરતન્ત્રે દ્વે સ્વશાખાપ્રત્યયા દ્વિજ ॥
સર્વકર્મસુ કર્તવ્યે મધ્યે કર્મ વિધીયતે

અથર્વણોઽયં કથિતો વિધિસ્તે સંક્ષેપતો ભાર્ગવવંશમુખ્ય ॥
અતઃ પરં કિં કથયામિ તુભ્યં તન્મે વદસ્વાયતલોહિતાક્ષ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીય ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાનેઽથર્વવિધિકથનન્નામ સપ્તવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.128
રામ ઉવાચ ॥
એકં મન્ત્રં સમાચક્ષ્વ દેવ લક્ષ્મીવિવર્ધનમ્ ॥
પ્રતિવેદં જગન્નાથ યાદોગણનૃપાત્મજ

પુષ્કર ઉવાચ ॥
શ્રીસૂક્તં પ્રતિવેદઞ્ચ જ્ઞેયં લક્ષ્મીવિવર્ધનમ્ ॥
અસ્મિઁલ્લોકે પરે વાપિ યથાકામં દ્વિજસ્ય તુ

રામ ઉવાચ ॥
પ્રતિવેદં સમાચક્ષ્વ શ્રીસૂક્તં પુષ્ટિવર્ધનમ્ ॥
શ્રીસૂક્તસ્ય તથા કર્મ સર્વધર્મભૃતાં વર॥

પુષ્કર ઉવાચ ॥
હિરણ્યવર્ણા હરિણીમૃચઃ પઞ્ચદશ દ્વિજ ॥
શ્રીસૂક્તં કથિતં પુણ્યમૃગ્વેદે પુષ્ટિવર્ધનમ્

રથે અક્ષેષુ વાજેતિ ચતસ્રસ્તુ તથા ઋચઃ ॥
શ્રીસૂક્તં તુ યજુર્વેદે કથિતં પુષ્ટિવર્ધનમ્ ૪૫॥
શ્રાયન્તીયં તથા માસં સામવેદે પ્રકીર્તિતમ્ ॥
શ્રિયં દાતુર્મયિ દેહિ પ્રોક્તમાથર્વણે તથા

શ્રીસૂક્તં યો જપેદ્ભક્ત્યા તસ્યાલક્ષ્મીર્વિનશ્યતિ ॥
જુહુયાદ્યશ્ચ ધર્મજ્ઞ હવિષ્યેણ વિશેષતઃ

શ્રીસૂક્તેન તુ પદ્માનાં ઘૃતાક્તાનાં ભૃગૂત્તમ ॥
અયુતં હોમયેદ્યસ્તુ વહ્નૌ ભક્તિયુતો નરઃ

પદ્મહસ્તદ્વયા લક્ષ્મીસ્તં નરં તૂપતિષ્ઠતિ ॥
દશાયુતં તુ પદ્માનાં જુહુયાદ્યસ્તથા જલે

નાપૈતિ તત્કુલાલ્લક્ષ્મી વિષ્ણોર્વક્ષોગતા યથા ॥
ઘૃતાક્તાનાન્તુ બિલ્વાનાં હુત્વા રામાયુતં તથા

બહુવિત્તમવાપ્નોતિ સ યાવન્મનસેચ્છતિ ॥
બિલ્વાનાં લક્ષહોમેન કુલે લક્ષ્મીમુપાશ્નુતે

પદ્માનામથ બિલ્વાનાં કોટિહોમં સમાચરેત્ ॥
શ્રદ્દધાનઃ સમાપ્નોતિ દેવેન્દ્રત્વમપિ ધ્રુવમ્

સંપૂજ્ય દેવીં વરદાં યથાવત્પદ્મૈઃ સિતૈર્વા કુસુમૈસ્તથાન્યૈઃ ॥
ક્ષીરેણ ધૂપૈઃ પરમાન્નભક્ષ્યૈર્લક્ષ્મીમવાપ્નોતિ વિધાનતશ્ચ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને શ્રીસૂક્તમાહાત્મ્યકથનન્નામાષ્ટાવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.129
રામ ઉવાચ ॥
એકં મન્ત્રં સમાચક્ષ્વ સર્વકર્મકરં શિવમ્ ॥
ઐહિકં સર્વધર્મજ્ઞ પારલૌકિકમેવ ચ

પુષ્કર ઉવાચ ॥
પ્રતિવેદં મહાભાગ યત્સૂક્તં પૌરુષં સ્મૃતમ્ ॥
સર્વકર્મકરં જ્ઞેયં પવિત્રં માધુસૂદનમ્

એકૈકયા ઋચા રામ સ્નાતો દત્ત્વા જલાઞ્જલીઃ ॥
પૌરુષેણ ચ સૂક્તેન મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ ॥।
અન્તર્જલગતો જપ્ત્વા તથા સૂક્તં તુ પૌરુષમ્ ॥
સર્વકલ્મષનિર્મુક્તો યથેષ્ટાં લભતે ગતિમ્

એકૈકયા ઋચા સ્નાતઃ પુષ્પં પુષ્પં નિવેદયેત ॥
પુરુષાય જલે રામ સર્વપાપૈર્વિમુચ્યતે

એકૈકયા ઋચા સ્નાતો દત્ત્વા રામ ફલંફલમ્ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ યાન્કાંશ્ચિન્મનસેચ્છતિ

પૌરુષેણ ચ સૂક્તેન પ્રાણાયામો મહાફલઃ ॥
જપહોમૌ તથા રામ સર્વકલ્મષનાશનૌ

સુરાપો બ્રહ્મહા સ્તેનસ્તથૈવ ગુરુતલ્પગઃ ॥
પાપેભ્યો વિપ્રમુચ્યેત જપ્ત્વા સૂક્તં તુ પૌરુષમ્

કૃચ્છૈર્વિશોધિતઃ પૂર્વં મધ્યાહ્ને સલિલાપગઃ ॥
સ્નાતસ્તુ પૌરુષં સૂક્તં જપેન્નિત્યમતન્દ્રિતઃ

સંવત્સરેણ દેવેશં વાસુદેવં પ્રપશ્યતિ ॥
સ્વયમેવ મહાભાગ શાકમૂલફલાશનઃ

તસ્માત્કામમવાપ્નોતિ યદ્રામ મનસેચ્છતિ ॥
શ્રિયમગ્ર્યાં તથા રૂપં જીવિતં દીર્ઘમેવ ચ

અણિમાં લઘિમાં પ્રાપ્તિં મહિમાં ચ ભૃગૂત્તમ ॥
ઈશિત્વઞ્ચ વશિત્વઞ્ચ પ્રકામ્યઞ્ચ ભૃગૂત્તમ

યત્ર કામાવસાયિત્વં તસ્માત્પ્રાપ્નોતિ માનદ ॥
દુરવાપમથાન્યદ્વા યત્કિઞ્ચિન્મનસેચ્છતિ

અકામઃ પૌરુષં સૂક્તં જપ્ત્વા નિત્યમતન્દ્રિતઃ ॥
તત્ર યાતિ મહાભાગ યદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

માંગલ્યમેતત્પરમં પવિત્રં સંસારદુઃખૌઘવિનાશકારિ ॥
સુખપ્રદં ધર્મવિધં નરાણાં મનોરમાવાપ્તિકરં પ્રદિષ્ટમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે મા૦સં૦ રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને પુરુષસૂક્તમાહાત્મ્યવર્ણનન્નામૈકોનત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

2.130
રામ ઉવાચ ॥ ।
પુરા ધર્માણિ પ્રોક્તાનિ બ્રહ્મચારિગૃહસ્થયોઃ ॥
કર્માણ્યુક્તાનિ ચ બ્રૂહિ શિષ્ટમપ્યાશ્રમદ્વયમ્

(ગૃહસ્થધર્માનાશ્રિત્ય કામ્યાનિ સુરસત્તમ ॥।
કર્માણિ તાનિ મે બ્રૂહિ શિષ્ટાન્યપ્યાશ્રમદ્વયે

પુષ્કર ઉવાચ ।
સુખં ગૃહાશ્રમે સ્થિત્વા વિધિવત્સ્નાતકો દ્વિજઃ ॥
વને વસેત્તુ નિયતો યથાવદ્વિજિતેન્દ્રિયઃ

)
ગૃહસ્થસ્તુ યદા પશ્યેદ્વલીપલિતમાત્મનઃ ॥
અપત્યસ્યૈવ ચાપત્યં તદારણ્યં સમાશ્રયેત્

સંત્યજ્ય ગ્રામ્યમાહારં સર્વઞ્ચૈવ પરિચ્છદમ્ ॥
પુત્રેષુ ભાર્યાં નિક્ષિપ્ય વનં ગચ્છેત્સહૈવ વા

અગ્નિહોત્રં સમાદાય ગૃહ્યં ચાગ્નિં પરિચ્છદમ્ ॥
ગ્રામાદરણ્યં નિઃસૃત્ય નિવસેદ્વિજિતેન્દ્રિયઃ

મુન્યન્નૈર્વિવિધૈમેધ્યૈઃ શાકમૂલફલેન વા ॥
સર્વાનેવ મહાયજ્ઞાન્નિર્વપેદ્વિધિપૂર્વકમ્

વસીત ચર્મ ચીરં વા સાયં સ્નાયાત્પ્રગે તથા ॥
જટાશ્ચ બિભૃયાન્નિત્યં શ્મશ્રુલોમનખાંસ્તથા

યદ્યચ્ચ સ્યાત્તતો દદ્યાદ્બલિં ભિક્ષાઞ્ચ શક્તિતઃ ॥
સમૂલફલભિક્ષાભિરર્ચયેદાશ્રમાગતાન્

સ્વાધ્યાયનિત્યયુક્તઃ સ્યાદ્દાન્તો મૈત્રઃ સમાહિતઃ ॥
દાતા નિત્યમનાદાતા સર્વભૂતાનુકમ્પકઃ

વૈતાનિકશ્ચ જુહુયાદગ્નિહોત્રં યથાવિધિ ॥
દર્શયન્સ્કન્દયન્પર્વં પૌર્ણમાસીઞ્ચ યોગતઃ

ઋક્ષેષ્ટ્યાગ્રયણશ્ચૈવ ચાતુર્માસ્યાનિ ચાહરેત્ ॥
ઉત્તરાયણઞ્ચ ક્રમશો દક્ષિણાયનમેવ ચ

વાસન્તૈઃ શારદૈમેધ્યૈર્મુન્યન્નૈઃ સુસમાહૃતૈઃ ॥
પુરોડાશાંશ્ચરૂઁશ્ચૈવ વિધિવન્નિર્વપેત્પૃથક્

દેવતાભ્યસ્તુ તદ્ધુત્વા વન્યં મેધ્યતરં હવિઃ ॥
શેષમાત્મનિ યુઞ્જીત લવણઞ્ચ સ્વયં કૃતમ્

સ્થલજોદકશાકાનિ પુષ્પમૂલફલાનિ ચ ॥
મધ્યવૃક્ષોદ્ભવાન્યદ્યાત્સ્નેહાંશ્ચ ફલસંયુતાન્

વર્જયેન્મધુમાંસાનિ ભૌમાનિ કવકાનિ ચ ॥
ભૂસ્તૃણં શિગ્રુકઞ્ચૈવ ભલ્લાતકફલાનિ ચ

ત્યજેદાશ્વયુજે માસિ મુન્યન્નં પૂર્વસઞ્ચિતમ્ ॥
જીર્ણાનિ ચૈવ વાસાંસિ પુષ્પમૂલફલાનિ ચ

ન ફાલકૃષ્ટમશ્નીયાદુત્સૃષ્ટમપિ કેનચિત્ ॥
ન ગ્રામજાતમન્નઞ્ચ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ

અગ્નિપક્વાશનો વા સ્યાત્કાલપક્વભુગેવ વા ॥
અશ્મવિદ્ધો ભવેદ્વાપિ દન્તોલૂખલિકસ્તથા

સદ્યઃ પ્રક્ષાલિકો વા સ્યાન્માસસઞ્ચયિકોઽપિ વા ॥
ષણ્માસનિચયો વા સ્યાત્સમાનિચય એવ વા

નક્તં વાન્નં સમશ્નીયાદ્દિવા ચાહૃત્ય શક્તિતઃ॥
ચતુર્થકાલિકો વા સ્યાત્સ્યાદ્વા ચાષ્ટમકાલિકઃ

ચાન્દ્રાયણવિધાનૈર્વા શુક્લે કૃષ્ણે ચ વર્તયેત્ ॥
પક્ષાન્તયોર્વાપ્યશ્નીયાદ્યવાગૂં ક્વથિતાં સકૃત્

પુષ્પમૂલફલૈર્વાપિ કેવલૈર્વર્તયેત્સદા ॥
કાલપક્વૈઃ સ્વયં શીર્ણૈર્વૈખાનસપથિ સ્થિતઃ

ભૂમૌ વિપરિવર્તેત તિષ્ઠેદ્વા પ્રપદૈર્દિનમ્ ॥
સ્થાનાસનાભ્યાં વિહરેત્સવનેષૂપયન્નપઃ

ગ્રીષ્મે પઞ્ચતપાસ્તુ સ્યાદ્વર્ષાસુ ભાવકાશકઃ ॥
આર્દ્રવાસાસ્તુ હેમન્તે ક્રમશો વર્ધયંસ્તપઃ

ઉપસ્પૃશંસ્ત્રિષવણં પિતૄન્દેવાંશ્ચ તર્પયેત્ ॥
તપશ્ચરંશ્ચોગ્રતરં શોષયેદ્દેહમાત્મનઃ

અગ્નીનાત્મનિ વૈતાનાન્સમારોપ્ય યથાવિધિ ॥
અનગ્નિરનિકેતશ્ચ મુનિર્મૂલફલાશનઃ

અપ્રપન્નઃ સુખાર્થેષુ બ્રહ્મચારી ધરાશ્રયઃ॥
શરણેષુ સમશ્ચૈવ વૃક્ષમૂલનિકેતનઃ

।
તાપસેષ્વેવ વિપ્રેષુ યાત્રિકં ભૈક્ષમાહરેત્ ॥
ગૃહમેધ્યેષુ ચાન્યેષુ દ્વિજેષુ વનવાસિષુ

ગ્રામાદાહૃત્ય નાશ્નીયાદષ્ટૌ ગ્રાસાન્વને વસન્ ॥।
વિવિધાશ્ચોપનિષદો હ્યાત્મસંશુદ્ધયે શ્રુતીઃ

ઋષિભિર્બ્રાહ્મણૈશ્ચૈવ ગૃહસ્થૈરેવ સેવિતાઃ ॥
વિદ્યાતપોભિવૃદ્ધ્યર્થં શરીરસ્ય ચ શુદ્ધયે

અપરાજિતાં વાસ્થાય વ્રજેદ્દિશમજિહ્મગઃ ॥
આનિપાતાચ્છરીરસ્ય યુક્તો વાર્યનિલાશનમ્

ત્યક્ત્વા તનું સમ્યગથોદિતસ્ય વિધેરથૈકસ્ય વને નિવાસી ॥
પ્રાપ્નોતિ લોકં સ પિતામહસ્ય ત્યક્ત્વા ભયં નાત્ર વિચારમસ્તિ

ઇતિ શ્રીવિપ્ણુધર્મોત્તરે દ્વિતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રામં પ્રતિ પુષ્કરોપાખ્યાને વાનપ્રસ્થાશ્રમકથનન્નામ ત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ