Vishnudharmottara Purana · Chapter 1.241.245

1.241
// nāḍāyana uvāca //
vartamāne tadā grīṣme vikasanmallikākule //
nivṛttapānthasaṃcāre saṃtaptasikatotkare

praphulladāḍimākrānte jvalitābhavanāntare//
cārucampakapuppāḍhyavanarājivirājite

pāṭalāpuṣpasaṃlīnadvirephagaṇamaṇḍite//
saṃtaptamahiṣīkroḍaluṭhatpaṅkajabhūṣaṇe

pārvatottuṅgamātaṅgaviloḍitajalāśaye //
svādugāvaca salile nīhārāvṛtaparvate

karpūracandanārdrāṃgyo mṛṇālavalayāḥ priyāḥ //
ramayanti priyānyatra vanamālākṛtasrajaḥ

sevyāścandrāṃśavo yatra kāmināṃ kāmavardhanāḥ //
ramaṇīyapradoṣāśca sutarāṃ yatra rātrayaḥ

rātryante śītalānvātānkusumāśayagandhinaḥ //
samāghrāyābhijāyante kāminastu riraṃsavaḥ

rātrayaḥ śīghragāminyo divasā mandagāminaḥ //
mithunopagamādbhānoḥ saṃprataptā bhṛśaṃ karāḥ

vilīnahimatoyaugha phenapuñjasamākulāḥ //
atyarthaśītāḥ saritastathā haimena parvatāḥ

tathā bahulaniryāsasurabhīkṛtacandanaiḥ //
vardhayanti tathā kāmaṃ kāminīnāṃ tu kāmukāḥ

ratyantarasamutpannamāyāsaśramajaṃ jalam //
karpūrarajasā yatra nāśayanti sma kāminaḥ

yasminnidāghe saphalāmravṛkṣe vibhūṣaṇāḍhyo nṛpa vatsarasya //
didṛkṣavastaṃ raghuvṛnda mukhyaṃ tadā prayātā punayastvayodhyām

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śailūṣaṃ prati nāḍāyanavākyeṣvayodhyā darśane grīṣmavarṇanaṃ nāmaikacatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

1.242
nāḍāyana uvāca //
tataḥ sabhāgataṃ rāmaṃ dvāḥstho vacanamabravīt //
dvāri tiṣṭhanti munayo yamunātīravāsinaḥ

bhārgavaṃ tu puraskṛtya cyavanaṃ dīptatejasam //
mahānubhāvā varadāstapasā dagdhakilbiṣāḥ

dvāḥsthāttu vacanaṃ śrutvā tadā rāmaḥ purodhasā //
sahitastvarayā draṣṭuṃ tāpasām̐stānvinirgataḥ

so'bhigamya mahātejā ṛṣisaṅghāṃstapasvinaḥ //
abhivādya praṇamyaitānpuraskṛtya tadā gṛham

prāveśayattatasteṣāṃ pādyārghyācamanādikam //
āsanaṃ madhuparkaṃ ca tathā rājyaṃ nyavedayat

pratigṛhya tu te sarve rājyaṃ tasmai punardaduḥ //
tadvacca tīrthatoyāni phalāni vividhāni ca

pratigṛhya ca rāmastānpṛṣṭvā kuśalamavyamam //
papraccha tānmahābhāgastatastvāgamanakriyām

rāmasya vacanaṃ śrutvā cyavano vākyamabravīt //
rākṣaso lavaṇo nāma rājanmadhuvane vasan

lokāṃstāpayate sarvāṃstasya yatnaṃ vadhe kuru //
daśaprāṇisahasrāṇi cāhārastasya naityikaḥ

vadhārthaṃ bharataṃ tasya śatrughnaṃ sahalakṣmaṇam //
samā diśa mahābhāga lokāḥ santu nirāmayāḥ

tathā madhuvane sphīte deśaṃ rāma niveśaya //
nagarīñca yathā puṇyāṃ lokānāṃ hitakāmyayā

tvayā sa bhājyo rakṣyāśca munisaṃghā mahāmate //
evamuktastadā rāmaścintayāmāsa dharmavit

lakṣmaṇena mahatkarma kṛtaṃ nivasatā vane //
rājyaṃ pālayatā karma bharatena mahatkṛtam

śatrughnaṃ prerayāmyadya lavaṇasya vadhepsayā //
ityevaṃ cintayitvā tu rāmaḥ śatrughnamabravīt

munīṃścaitānpuraskatya gaccha śatrughna mā ciram //
ghātayasva durācāraṃ lavaṇaṃ pāpakāriṇam

ghātayitvā ca lavaṇaṃ janāṃstatra niveśaya //
nagarī ca tathā tatra tvayā kāryā manoramā

tasyāṃ vasa mahābhāga pālayam̐stvaṃ vasundharām //
tatrāhamabhiṣekṣyāmi rājye tvāmṛṣibhiḥ saha

etāvaduktvā rāmastadvākyaṃ ṛṣigaṇānvitam//
abhiṣekena divyena yojayāmāsa taṃ tadā

uvāca ca mahātejā bhrātaraṃ dīptatejasam //
imānyaśvasahasrāṇi catvāri bhavato'nagha

rathānāṃ dve sahasre ca dvipottamaśataṃ tathā //
ayutaṃ ca padātīnāṃ suvarṇasya ca sañcayam

antarāpaṇavīthyaśca nānāpaṇyopaśobhitāḥ //
ādāya gaccha śatrughna paryāptabalavāhanaḥ

balaṃ ca subhṛtaṃ vīra tuṣṭapuṣṭamanuddhatam //
vaśaṃ ca sāntvadānābhyāṃ kuruṣva raghunandana

na hyarthāstatra tiṣṭhanti na mitrāṇi na bāndhavāḥ //
suprīto bhṛtyavargastu yatra tiṣṭhati rāghava

sa tvaṃ duṣṭajanākīrṇāṃ saṃsthāpya mahatīṃ camūm //
eka eva dhanuṣpāṇiryodhayethā madhoḥ sutam

yathā ca tvāṃ na jānāti gaccha taṃ yuddhakāṅkṣiṇam //
lavaṇaḥ sa madhoḥ putrastathā niḥśaṅkano vraja

ākhyāto na ca tasyāsti kaścinmṛtyubhayānvitaḥ //
darśanaṃ yo'bhigaccheta hanyate lavaṇena saḥ

māheśvareṇa śūlena viyuktaṃ mṛgayāgatam //
dvāramāvṛtya lavaṇaṃ yudhyasva raghunandana

māheśvaramamoghaṃ tu śūlaṃ ca parivarjitam //
gṛhāṇemaṃ śaraṃ vatsa sarvāyudhavināśanam

anena lavaṇaṃ yuddhe ghātayiṣyasyasaṃśayam //
gaccha tvaṃ grīṣmaśeṣeṇa lavaṇasya jighāṃsayā

kāle tathā prāvṛṣi saṃpravṛte vivṛddhatoyāsu saridvarāsu //
maddattabāṇena niśācarasya vyasuṃ kṣiptau pātaya tasya deham

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śailūṣaṃ prati nāḍāyanavākyeṣu lavaṇavadhe śatrughnaṃ prati rāmānuśāsanaṃ nāma dvicatvāriṃśaduttara dviśatatamo'dhyāyaḥ

1.243
rāma uvāca //
saṃprāpya prāvṛṣaṃ vatsa bhīmatoyadaniḥsvanām //
niṣiddhapānthasaṃcārāṃ vidyutkṣubhitatoyadām

meghaistoyabharānamraiḥ sthagitārkaniśākarām //
pravarṣaṇajalāghātavikāsitasaroruhām

yasyāṃ ghanavaratrāsātpīnotkampipayodharāḥ //
kurvantyāliṅganaṃ kāntāḥ kāntānāṃ manasaḥ priyam

bhūmirnavatṛṇacchannā śakragopādyabhūṣitā//
bhīmaughanādavistīrṇā phenavatyaśca nimnagāḥ

satoyatoyadākrāṃtaṃ snigdhanīlaṃ nabhastalam //
balākāḥ śobhayanti sma śāradaṃ tārakā iva

ghanā ghanāgamārūḍhā dhṛtavāsavakārmukāḥ //
toyaughabāṇadhārābhiḥ pravavarṣurmahītalam

dhārākadambabakulakuṭajārjunaśobhitāḥ //
pakvajambvāmraśālinyo vanarājyo manoharāḥ

nidāghatāpasaṃtaptā navatoyasamukṣitā //
mahī visṛjate yasyāṃ gandhamālyaguṇaṃ svakam

garjamāneṣu megheṣu mṛdaṅgadhvanisannibham //
asyāṃ mayūrā nṛtyaṃti vikasatsatkalāpinaḥ

samīraṇena mṛdunā nunnāḥ khe ca payodharāḥ //
mahiṣyaśca visarpanti payaḥpūrṇapayodharāḥ

pratyūṣe saṃcarantīnāṃ mahiṣīṇāṃ tadā samam //
ghaṇṭāninādo madhuraḥ śrūyate tṛṇagahvare

sthalayaḥ kṛṣṇasāraṅgakṣetrairanimiṣairiva //
yasyāṃ paśyanti śatrughna jalapūrṇamahītalam // /१२ //
meghapātena hadyena pṛṣatotkaraśālinā //
kāminyaḥ kāmināṃ sārdhaṃ tyājitā raghunandana

apāragamyāḥ sarito rājāno gatavigrahāḥ //
balāhakagaṇacchatrā dyaustathaiva savigrahā

na nirvṛtasukhodvāhakāmyākāmyakriyā mahī //
prahṛṣṭapaurānugataiḥ saṃvatsarapurohitaiḥ

vyagrā bhavanti rājanaḥ śakrayaṣṭipraveśane //
śailairnavatṛṇacchannaistathā nīlābhraśekharaiḥ

kāntimadbhirviśeṣeṇa virājati vasundharā //
tāṃ prāvṛṣaṃ prāpya nadatpayodapranartitāśeṣaśikhaṇḍivṛndām //
dvāraṃ samāśritya madhostanūjaṃ dhanurdharastvaṃ jahi rājaputra

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śailūṣaṃ prati nāḍāyanavākye prāvṛḍvarṇanaṃ nāma tricatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

1.244
rāma uvāca //
hatvā prāvṛṣi taṃ pāpaṃ yamunātīragocaraḥ //
naya tvaṃ śāradaṃ kālaṃ yāvatsupto janārdanaḥ

ramaṇīyatarā yatra nadyaḥ prakaṭasaikatāḥ //
susvāduśītasalilā ssārasairupaśobhitāḥ

bālārkasadṛśaiḥ padmaiḥ padminyo yatra bhūṣitāḥ //
sarasāṃ vimalaṃ yatra toyaṃ madhuraśītalam

varastrīnayanākāracārupatra vibhūṣaṇaiḥ //
paśyaṃtīvotpalairvyoma utpalinyaḥ sunirmalam

nabhaḥsarasi vistīrṇe tārānuguṇacitrite //
śobhate ca niśītheṣu haṃsavadvicarañśaśī

ādadhāno mahaccāpaṃ saṃdadhānaśca dṛśyate //
yāvatsaṃpūra ityeva bāṇairbhūmitalaṃ śarat

jātīkusumahṛdyāsu bandhujīvojjvalāsu ca//
manaḥ prasādamāyāti hṛdyāsu vanarājiṣu

pakvasasyā vasumatī parāṃ dhārayati śriyam //
kalaviṅkāḥ prahṛṣṭāśca pakvakedārapaṅktiṣu

nimnagā kāthavasanāścakravākayugastanāḥ //
sārasārāvahāsinyaḥ sutarāṃ rativarddhanāḥ

haṃsaiḥ saṃghaṭṭanopetakahlārarajasotkaraiḥ //
sarāṃsi durvibhāvyāni kuśalairapi mānavaiḥ

pāṇḍurābhrakṛtanyāsāḥ sarva eva śiloccayāḥ //
śriyaṃ viḍambayaṃtīva tuṣārādreḥ samujjvalām

śaratprabhūtotpalacārupadmāṃ vipakvakedāravibhūṣitorvīm//
nītvā tataḥ prāpya himasya kālaṃ kāryastvayā pattanasanniveśaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare prathama khaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śailūṣaṃ prati nāḍāyanavākyeṣu śatrughnaṃ prati rāmānuśāsane śaradvarṇanaṃnāma catuścatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

1.245
// rāma uvāca //
prabuddhe puṇḍarīkākṣe hemante vaiṣṇave ṛtau //
kāryaḥ puraniveśaste tathā janapadasya vā

pakvanāraṅgasubhage nīhārāvṛtanimnage //
pralūnadhānyakedāre gatatundaśilīmukhe

kṛtasaṃgrahaṇe kāle pravṛttanṛpavigrahe //
vipaṅkavasudhe ramye svāduśītajalāśaye

viśālā yatra yāminyaḥ sutarāṃ suratakṣamāḥ //
bhṛśaṃ manoharā yūnāṃ pīḍitāliṅganakṣamāḥ

yatra śītāpadeśena māninībhirapi svayam //
kriyate tyaktamānābhiḥ priyakaṇṭhagrahotsavaḥ

sukhoṣṇodakagāndharvaramyaprasravaṇodake //
prarūḍhapavanodbhūte kāle nīladharātale

vāsodgamanasaṃruddhadurvibhāvyanadītaṭe //
sārasārāvavijñeye kāle kāmijanapriye

yatrekṣupīḍayantrāṇāṃ yaṣṭyaḥ puruṣacoditāḥ //
bhāgyānīva manuṣyāṇāmunnamanti namanti ca

kṛtāgrāyaṇapūjāśca hutahavyā dvijātayaḥ //
yatra praveśahṛṣṭāśca tathā yatra ca karṣakāḥ

gṛheṣu ca sukhoṣṇeṣu gavāṃ niḥśvāsa mārutaiḥ //
svādhyāyaghoṣo viprāṇāṃ nṛṇāṃ yatra sukhāvahaḥ

sitābhiḥ pacyamānābhiḥ kriyamāṇaistathā guḍaiḥ //
ramyaḥ suśītalaḥ kālaḥ prāṇipriyahutāśanaḥ

vicaranti narā yatra guruprāvaraṇāmbarāḥ //
kuṃkumenānuliptāṅgā dhaninaḥ priyadarśinaḥ

aśvāyāmakṣame kāle yatra yūnāṃ viśeṣataḥ //
mṛgayā dayitā vatsa mandaraśmau divākare

rohitāśanapuṣṭānāṃ sādhunāraṅgavāsitam //
mahiṣīṇāṃ tu mathitaṃ gandhavarṇarasānvitam

ikṣavaśca vidāryaśca tathaiva mūlakāni ca //
rasavanti viśeṣeṇa yatra piṣṭakṛtāni ca

pravṛttamekhalābandhavivāhādikriye jane //
prabuddhe puṇḍarīkākṣe pravṛtte yajñasaṃstare

kāle prahṛṣṭāśvakarīndramukhye kāryā tvayā rāghava vāstupūjā //
ārambhaṇīyaṃ nagarasya karma śivāya sarvasya janasya vatsa

//
iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śailūṣaṃ prati nāḍāyanavākyeṣu śatrughnaṃ prati rāmasamupadeśe hemantavarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ