Vishnudharmottara Purana · Chapter 1.236.240

1.236
// nāḍāyana uvāca //
prabhāvamaparaṃ tasya śṛṇu devasya śūlinaḥ//
yathā vimokṣitastena śveto mṛtyuvaśaṃ gataḥ

śveto nāma mahātejā ṛṣiḥ paramadhārmmikaḥ //
pūjayāmāsa satataṃ liṅgaṃ tripuraghātinaḥ

tasya pūjāprasaktasya kadācitpṛthivīpate //
ājagāma tamuddeśaṃ kālaḥ paramadāruṇaḥ

raktavṛttatrinayanaḥ sarpavṛścikaromavān //
daṃṣṭrākarālo vikaṭaḥ cūrṇitāñjanasaprabhaḥ

raktavāsā mahākāyaḥ sarpābharaṇabhūṣitaḥ //
pāśahastastathābhyetya śvete pāśamathāsṛjat

kaṇṭhārpitena pāśena śvetaḥ kālamathābravīt //
kṣaṇamātraṃ pratīkṣasva mama tribhuvanāntaka

nivarttayāmyahaṃ yāvatpūjanaṃ manmathadviṣaḥ //
tamabravīttadā kālaḥ prahasanvasudhādhipa

na śrutaṃ tu tvayā manye vṛddhānāṃ śveta jalpitam //
śvaḥ kāryamadya kurvīta pūrvāhṇe cāparāhṇike

na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtaṃ vā syānna vā kṛtam //
garbhe vāpyatha bālye vā yauvane vārdhakepi vā

āyuṣye karmaṇi kṣīṇe loko'yaṃ nīyate mayā //
nauṣadhāni na maṃtrāśca na homo na punarjapaḥ

trāyanti mṛtyunopetṃ jarayā vāpi mānavam //
bahūnīndrasahasrāṇi pitāmahaśatāni ca

mayā nītāni karttavyo nātra manyustvayānagha //
vidhatse pūjanaṃ yasya mahādevasya śūlinaḥ

dehanyāsaṃ sa bahudhā mayā vai śveta kāritaḥ //
svayaṃ prabhurna caivāhaṃ karmāyattā matirmama

karmaṇāṃ hi tathā nāśaṃ nāsti bhūtasya kasyacit //
karmamārgānusāreṇa dhātrāhaṃ saṃpracoditaḥ

nayāmi sarvamākramya trailokyaṃ sacarācaram //
evamuktastu kālena nīyamānastrilocanam

jagāma sarvabhāvena śaraṇaṃ bhaktavatsalam //
śvete tu śaraṇaṃ prāpte liṅgasya tripurāntakaḥ

bhūtabhavyabhaviṣyadbhiḥ prādurbhāvaistu śārṅgiṇaḥ //
ātmanaḥ kavacaṃ kṛttvā kṛtarakṣo maheśvaraḥ

bhittvā liṅgaṃ samuttasthau krodhavisphāritekṣaṇaḥ //
tṛtīyalocanajvālāprakāśitajagattrayaḥ

dṛṣṭamātrastadā tasya kālo jajvāla tejasā //
sa śānto bhasmabhūtaśca sarvabhūtavidhirgrahaḥ

śvetasya dattvā sāmīpyaṃ gaṇeśatvaṃ tathaiva ca //
kṛtvā vidhigrahaṃ kālaṃ tatraivāntaradhīyata

tataḥ prabhṛti rājendra kālaḥ sa kalayanprajām//
na kaiściddṛśyate loke videhatvājjagattraye

// śailūṣa uvāca // //
vaiṣṇavaṃ kavacaṃ brahmansarvabādhānivāraṇam //
tvattohaṃ śrotumicchāmi tatra me saṃśayo mahān

// nāḍāyana uvāca //
adṛśyametatparamaṃ pavitraṃ pūrveritaṃ kalmaṣanāśanaṃ ca //
duḥkhāpahaṃ te kavacaṃ bravīmi rakṣā kṛtā yena maheśvareṇa

iti śrīviṣṇudharmottare prathama khaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde kāladāraṇo nāma ṣaṭatriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

1.237
// maheśvara uvāca // //
praṇamyājaramīśānamajaṃ nityamanāmayam //
devaṃ sarveśvaraṃ viṣṇuṃ sarvavyāpinamavyayam

badhnāmyahaṃ pratisaraṃ namaskṛtya janārddanam //
amoghamapratihataṃ sarvaduḥṣṭanivāraṇam

viṣṇurmamāgrataḥ pātu kṛṣṇo rakṣatu pṛṣṭhataḥ //
harirme rakṣatu śiro hṛdayaṃ ca janārddanaḥ

mano mama hṛṣīkeśo jihvāṃ rakṣatu keśavaḥ//
pātu netre vāsudevaḥ śrotre saṃkarṣaṇastathā

pradyumnaḥ pātu me ghrāṇamaniruddho mukhaṃ mama //
vanamālī galaṃ pātu śrīvakṣo rakṣatātpuraḥ //
pārśvaṃ tu pātu me cakraṃ vāmaṃ daityavidāraṇam

dakṣiṇaṃ tu gadā devī sarvāsuranivāriṇī //
udaraṃ musalī pātu pṛṣṭhaṃ pātu ca lāṅgalī

ūrū rakṣatu śārṅgī me jaṅghe rakṣatu carmakī //
pāṇī rakṣatu śaṃkhī ca pādau me caraṇāvubhau //
sarvakāryārthasiddhyarthaṃ pātu māṃ garuḍadhvajaḥ

varāho rakṣatu jale viṣameṣu ca vāmanaḥ //
aṭavyāṃ narasiṃhastu sarvataḥ pātu keśavaḥ

hiraṇyagarbho bhagavānhiraṇyaṃ me prayacchatu //
sāṃkhyācāryastu kapilo dhātusāmyaṃ karotu me

śvetadvīpanivāsī ca śvetadvīpaṃ nayatvajaḥ //
sarvāñśatrūnsūdayatu madhukaiṭabhasūdanaḥ

vikarṣatu sadā viṣṇuḥ kilbiṣaṃ mama vigrahāt //
haṃso matsyastathā kūrmaḥ pātu māṃ sarvato diśam

trivikramastu me devaḥ sarvānpāśānnikṛntatu //
naranārāyaṇo devo buddhiṃ pālayatāṃ mama

śeṣo śeṣāmalajñānaḥ karotvajñānanāśanam //
vaḍavāmukho nāśayatu kalmaṣaṃ yanmayā kṛtam

vidyāṃ dadātu paramāmaśvamūrddhā mama prabhuḥ //
dattātreyaḥ pālayatu saputrapaśubāndhavam

sarvānrogānnāśayatu rāmaḥ paraśunā mama //
rakṣoghno me dāśarathiḥ pātu nityaṃ mahābhujaḥ

ripūnhalena me hanyādrāmo yādavanandanaḥ //
pralambakeśicāṇūrapūtanākaṃsanāśanaḥ

kṛṣṇo yo bālabhāvena sa me kāmānprayacchatu //
andhakāraṃ tamo ghoraṃ puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam

paśyāmi bhayasaṃtaptaḥ pāśahastamivāntakam//
tato'haṃ puṇḍarīkākṣamacyutaṃ śaraṇaṃ gataḥ

yogīśamatirūpasthaṃ śubhaśītāṃśunirmalam //
dhanyo'haṃ vijayī nityaṃ yasya me bhagavānhariḥ

smṛtvā nārāyaṇaṃ devaṃ sarvopadravanāśanam //
vaiṣṇavaṃ kavacaṃ baddhvā vicarāmi mahītale

apradhṛṣyosmi bhūtānāṃ sarvaṃ viṣṇumayo hyaham //
smaraṇāddevadevasya viṣṇoramitatejasaḥ

siddhirbhavatu me nityaṃ tathā maṃtra udāhṛtaḥ //
yo māṃ paśyati cakṣurbhyāṃ yaṃ ca paśyāmi cakṣuṣā

sarvāsāṃ samadṛṣṭīnāṃ viṣṇurbadhnātu cakṣuṣā //
vāsudevasya yaccakraṃ tasya cakrasya ye arāḥ

te ca cchindantu me pāpaṃ mā me hiṃsantu hiṃsakāḥ //
rākṣaseṣu piśāceṣu kāntāreṣvaṭavīṣu ca

vivāde rājamārgeṣu dyūteṣu kalaheṣu ca //
nadīsantaraṇe ghore saṃprāpte prāṇasaṃśaye

agnicauranipāte ca sarvagrahanivāraṇe //
vidyutsarpaviṣodyoge khātode ripusaṅkaṭe

tathyametajjapennityaṃ śārīre bhaya āgate//
ayaṃ bhagavato mantro maṃtrāṇāṃ paramo mahān

vikhyātaṃ kavacaṃ guhyaṃ sarvapāpapraṇāśanam //
svamāyākṛtanirmāṇaṃ kalpāṃtagṛhalopakṛt //
anādyaṃ tajjagadbījaṃ padmanābha namostu te

ॐkālāya svāhā //
ॐkālapuruṣāya svāhā //
ॐpracaṇḍāya svāhā //
ॐpracaṇḍapuruṣāya svāhā //
ॐsarvāya svāhā //
ॐsarvasarvāya svāhā //
ॐnamo bhuvaneśāya trilokadhāmne itiṭipiriṭi svāhā //
ॐuttamenaaghe tu me vāyu tu me ye sattvāḥ pāpānucārāsteṣāṃ daityadānava yakṣarākṣasabhūtapretapiśāca kūṣmāṇḍāpasmāronmādanajvarāṇāṃ ekāhika dvitīyaka tārtīyaka cāturthika mauhūrttika dinajvara rātrijvara satatajvara sandhyājvara sarvajvarādīnāmutsādana lūtākīṭakakaṃṭakakaṭapūtanābhujagasthāvaraviṣaviṣamaviṣādīnāmidaṃ śarīraṃ mamāpradhṛṣyaṃ bhavatu ॐ sukāre prakarotkaṭakavikaṭadraṃṣṭrapūrvato rakṣa //
ॐ haiṃ haiṃ haiṃ haiṃ dinakarasahasrakāntasamogratejaḥ paścimato rakṣarakṣa //
ॐ niriniripradīptajvalana jvālākālamahākapilajaṭila uttaratto rakṣa //
ॐ cilicili milimili cekaḍi gaurigāṃdhāri viṣohani viṣaṃ māṃ mohayatu svāhā //
dakṣiṇato rakṣa māmamukasya sarvabhūtabhayopadravebhyaḥ svāhā //
jayati vijayadānaṃ jāyatāṃ ripupurahāsanunavadhyate bhayahṛdayabhayadobhayebhayaṃ diśatu mamāyamudāramacyutaḥ//
yadudaramakhilaṃ viśanti raśmayaḥ //
ādyantavantaḥ kavayaḥ purāṇāḥ sūkṣmā bṛhanto hyanuśāsitāraḥ //
sarvajvarānghnantu mamāniruddhapradyumnasaṃkarṣaṇavāsudevāḥ

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mā०saṃ० śailūṣaṃ prati nāḍāyanavākye viṣṇukavacaṃ nāma saptatriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

1.238
// vajra uvāca //
śrutvā kālāṅgadahanaṃ brāhmaṇena samīritam //
kiṃ papraccha tadā brahmañśailūṣo mṛtyucoditaḥ

mārkaṇḍeya uvāca//
śrutvā kālāṅgadahanaṃ brāhmaṇena samīritam //
rāvaṇasyaiva caritaṃ bhūyaḥ papraccha taṃ tadā

śailūṣa uvāca // caritasyāvaśeṣaṃ yaddaśagrīvasya rakṣasaḥ //
tadahaṃ śrotumicchāmi tatra me saṃśayo mahān

nāḍāyana uvāca //
tato'sya nagaraṃ bhūyaḥ paricakrāma rāvaṇaḥ //
sa dadarśa tadā tatra prāsādaṃ sarvakāñcanam

muktājālaparikṣiptaṃ tathā vidrumatāraṇam //
gāruḍena ca raktena samantātkṛtavedikam

vaiḍūryarucirastambhaṃ padmarāgaprabhojjvalam //
indranīlaprabhācchannaṃ niryūhaśataśobhitam

mahābhuvanasaṃbādhaṃ mahodyānavibhūṣitam //
sukhārohaṇasopānaṃ dīrghikāśatasaṃkulam

sarvartu kusumairvṛkṣaiḥ samantādupaśobhitam //
sarvāsanayutaṃ ramyaṃ mahendrabhavanādhikama

tantu dṛṣṭvā gṛhaṃ rājanprahastaṃ vākyamabravīt //
prahasta śīghraṃ jānīhi kasyedaṃ bhavanottamam

evamuktaḥ prahastastu praviveśa gṛhottamam //
saṃprāptāyāṃ ca kakṣāyāṃ bhinnāñjanacayopamam

sarvābharaṇasaṃvītaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam //
gṛhītvā lohamusalaṃ dvāradeśe vyavasthitam

dadarśa puruṣaṃ bhīmaṃ jvālāmaṇḍaladurdṛśam //
taṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtaṃ sa viveśa daśānanaḥ

samāptāyāṃ ca kakṣāyāṃ sa dadarśa tameva hi //
tamuvāca mahātejā niśācaragaṇeśvaraḥ

yuddhārthyahamanuprāpto yuddhātithyaṃ prayaccha me //
atha vā tasya śaṃsa tvaṃ gṛhe yosminvyavasthitaḥ

tato rākṣasarājasya puruṣo vākyamabravīt //
tiṣṭhatyasmingṛhe rājā dānavānāṃ balirbalī

tena cedyotsyase vīra praviśedaṃ gṛhottamam //
yoddhuṃ nārhasi tena tvaṃ sa mahātmā mahābalaḥ

brahmaṇyaśca śaraṇyaśca śūraḥ satyaparākramaḥ //
vīro bahuguṇopeto balavāndṛḍhavikramaḥ //
bālārka iva tejasvī samareṣvanivarttakaḥ

priyaṃvadaḥ saṃvibhāgī gūḍha sākṣyāya tatparaḥ //
evamukto daśagrīvaḥ praviveśa gṛhottamam

atha saṃdarśanādeva balinā sumahātmanā //
śīghramutsaṅgamāropya pṛṣṭastvāgamanaṃ tataḥ

tasyovāca mahātejā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ //
śrutaṃ mayā mahābhāga baddhastvaṃ kila viṣṇunā

so'haṃ mocayituṃ śakto bandhanāttvāṃ na saṃśayaḥ //
evamuktastato hāsaṃ balirmuktvedamabravīt

ete me kuṇḍale divye mahāratnopaśobhite //
anayorekamānīya cātropaviśa mā ciram

atropaviṣṭasya ca te vyākhyāsye viṣṇuvikramam //
evamukto daśagrīvaḥ kuṇḍalānayane tataḥ

cakāra paramaṃ yatnaṃ na śaśāka ca śatruhā //
yadā cālayituṃ sthānānna śaśāka sa kuṇḍalam

prasvinnasarvagātrastu saṃdaṣṭadaśanacchadaḥ //
bhrakuṭīsaṃkaṭamukhaḥ paraṃ vismayamāgataḥ

utsaṅge tadavasthe tu baliḥ kṛtvedamabravīt //
hiraṇyakaśipurnāmābhavanme prapitāmahaḥ

yadā babhūva tasyeme kuṇḍale vai babhūvatuḥ //
etābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ tu so'bhūtpūrva vibhūṣitaḥ

ūrvorāropya nakharaiḥ karaistena vidāritaḥ //
kathamadya mahābhāgaṃ taṃ tvaṃ jetuṃ vyavasyasi

sa eva puruṣaḥ śyāmo dvāri tiṣṭhati nityaśaḥ //
etena dānavendrāśca tathānye baladarpitāḥ

vaśaṃ nītā balavatā pūrvapūrvatarāśca ye //
baddhaścāhamanenaiva kālo'yaṃ duratikramaḥ

ka enaṃ puruṣaṃ loke vañcayiṣyati rākṣasa //
lokatrayasya sarvasya kartā hartā tathaiva ca

saṃharatyeṣa bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca //
punaśca sṛjate sarvamanādyanto maheśvaraḥ

iṣṭaṃ caiva hutaṃ caiva tapastaptaṃ tathaiva ca //
sarvasyeva hi lokeśo dhātā goptā na saṃśayaḥ

sarvadevamayaścaiva sarvabhūtamayastathā //
sarvalokamayaścaiva sarvajñānamayastathā

sarvarūpī mahārūpī mahābālo mahābhujaḥ //
smṛtvā stutvā tatheṣṭvā ca sarvamasmādavāpnuyāt

etacchrutvā ca vacanaṃ rāvaṇo niryayau tadā //
na ca taṃ puruṣaṃ tatra dadarśa rajanīcaraḥ

sametya rakṣodhipatiḥ sahāyaścacāra bhūyaḥ pṛthivīsamagrām//
na cāpyasau kañcidapaśyatānyaṃ lokeṣu dhīraṃ tridaśārimukhyaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śailūṣaṃ prati nāḍāyanavākye balirāvaṇasamāgamo nāmāṣṭatriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

1.239
// nāḍāyana uvāca // //
sa kadācinmahīṃ sarvāṃ vicarandhanadānujaḥ //
paścime sāgaradvīpe dadarśa puruṣaṃ śubham

jāṃbūnadasamaprakhyaṃ jvalitānalasuprabham //
viśvarūpadharaṃ devaṃ varadaṃ kāmarūpiṇam

dharmastasya tapaścaiva jagataḥ siddhihetuke //
ūrū cāśritya tasthāte manmathaḥ śiśnamāśritaḥ

viśvedevāḥ kaṭībhāge maruto bastiśīrṣake //
pādayośca dharādevī piśācāśca nakhāśritāḥ

madhyeṣṭau vasavastasya samudrāḥ kukṣimāśritāḥ //
pārśveṣu ca diśaḥ sarvāḥ sarvasa ndhiṣu mārutaḥ

pitaraścāśritāḥ pṛṣṭhe hṛdaye ca pitāmahaḥ //
godānāni pavitrāṇi bhūmidānāni yāni ca

suvarṇasya ca dānāni yakṛllomāntarāṇi ca //
asthibhāgeṣu śailāśca śirāsu saritastathā

maṇivakṣo'bhavattasya śarīre dyaurava sthitā //
kṛkāṭikāyāṃ sandhyāśca talavāhāśca ye ghanāḥ

bāhū dhātā vidhātā ca bhagaḥ pūṣā tathā karau //
nāgā ghoraviṣāḥ sarve karajeṣu vyavasthiyatāḥ

agnirāsyamabhūttasya skandhau rudrairadhiṣṭhitau //
dantā māsartavaścaiva daṃṣṭrāstasya tu vatsaraḥ

nāsāyāṃ cāpyamāvasyā tacchi dreṣu ca vāsarāḥ //
grīvā tasyābhavadvedī vāṇī cātha sarasvatī

nāsatyau śravaṇau cobhau netre śaśidivākarau //
vedāṅgāni ca yajñāśca tārā rūpāṇi yāni ca

etāni nararūpasya tasya dehāśritāni vai //
tenātikāyena tadā rākṣasaḥ pāṇipīḍitaḥ

mumūrccha sacivāścāsyā palāyanta diśo daśa //
ṛgvedapratimaḥ śreṣṭhaḥ padmamālāvibhūṣitaḥ

krameṇa ca viveśātha pātālaṃ girisannibhaḥ //
utthāya ca daśagrīvaścāhūya sacivatrayam

kva gataḥ sahasā brūta prahastaśukasāraṇāḥ//
evamukte rākṣasendre rākṣasāstamathābruvan

praviṣṭaḥ sa narotraiva devadānavadarpahā//
talena tenaiva tataḥ praviveśa niśācaraḥ

eka eva mahātejā varadānātsvayaṃbhuvaḥ //
praviśya dadṛśe tatra sarvābharaṇabhūṣitān

nityo tsavācchāṃtabhayānniṣkalānpāvakaprabhān //
caturbhujānmahārūpāñchrīvatsakṛtalācchanān

ekarūpadharānyarvānraktamālyānulepanān //
rāgadveṣavinirmuktānsarvaśaktīñjagatprabhūn

nṛtyena gītavādyena sevamānāñjanārdanam //
mānuṣyaṃ pūjanaṃ kṛtvā devadevasya cakriṇaḥ

samīpaṃ samanuprāptāstasyaiva parameṣṭhinaḥ //
dṛṣṭāḥ koṭyaḥ sahasrāṇāṃ dṛṣṭvā ca rajanīcaraḥ

ūrdhvaromāstatastasmāddeśāddeśamapāsarata //
jagāma dadṛśe'pyatrāpyanaupamyaguṇaṃ gṛham

dadarśa ca tadā tatra puruṣaṃ śayane sthitam //
pāṇḍureṇa mahārgheṇa śayanāsanavāsasā

śete sa puruṣavyāghraḥ pāvakenāvaguṇṭhitaḥ //
divyagandhānu'liptāṃgo divyābharaṇabhūṣitaḥ

divyāmbaradharā sādhvī trailokyasyaikabhūṣaṇam //
bālavyajana hastā vai rūpeṇāpratimā bhuvi

pādāvutsaṃga āropya tasya devasya cakriṇaḥ //
jighṛkṣuḥ sahasā sādhvīṃ rākṣasebhyo'patadbalāt

avaguṇṭhanamātraṃ vai dṛṣṭaṃ tena mahātmanaḥ //
jahāsoccaistadā devo dṛṣṭvā taṃ rākṣaseśvaram

tejasā sa tu daivasya rāvaṇo lokarāvaṇaḥ //
kṛntamūlo yathā śākhī nipapāta mahītale

patitaṃ rākṣasendraṃ taṃ devo vacanamabravīt //
uttiṣṭha maraṇaṃ nāsti sāmprataṃ te niśācara

prajā pativaro rakṣo yena jīvasi sāmpratam //
tamabravīttadā rājā rākṣasānāṃ tu vihvalaḥ

ko bhavācchayane śete yugāntānalasannibhaḥ //
evamuktaḥ sa tenātha pratyuvāca niśācaram

ki te mayā daśagrīva vadhyosi na cirānmama //
evameva ca mṛtyuste bhaviṣyati daśānana

yāṃ jighṛkṣasi mohāttvaṃ bhūyaścaināṃ hariṣyasi //
mānuṣyamahamāsādya tvāṃ vadhiṣyāmi rāvaṇa

asyāḥ kṛte viśālākṣyāḥ sāmprataṃ gaccha rākṣasa //
śrutvaitadvacanaṃ devādrāvaṇo vākyamabravīt

nāsti dhanyataro loke mayā lokatraye vinā //
tvaddhastānmaraṇaṃ yasya bhaviṣyati jagatprabho //

yaśasyaṃ ślāghanīyaṃ ca tvaddhastānmaraṇaṃ mama //
athāsya gātre saṃpaśyadrāvaṇo bhīmavikramaḥ

trailokyaṃ sakalaṃ rājanviśvarūpadharasya tu //
dṛṣṭvaitadrāvaṇo rājanvismayotphullalocanaḥ

bahumene tathātmānaṃ nirjagāma tathaiva ca //
devadevābhyanujñātaḥ sa jagāma tadā gṛham

tasya devo vadhārthāya caturmūrttirjanārdanaḥ //
mānuṣyamāgataṃ rājaṃstena mā vigrahaṃ kṛthāḥ

rāmo janārdanaḥ sākṣātsītā lakṣmīstathaiva ca //
tathā bharataśatrughnau lakṣmaṇo'pi mahāyaśāḥ

viṣṇorbhāgāstvayā jñeyā viṣṇutulyaparākramāḥ //
śatrughnena mahatkarma lavaṇasya vadhe kṛtam //
tasmādabhyadhikaṃ manye bharataṃ dharmavatsalam

na devasaṅghairmanujairna yakṣairna rākṣasairnāgavarairna daityaiḥ //
raṇe vijetuṃ raghavastu śakyā yeṣāṃ sa nātho hariraprameyaḥ

//
iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śailūṣaṃ prati nāḍāyanavākye rāvaṇasya mahāpuruṣadarśanaṃ nāmaikonacatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

1.240
// śailūṣa uvāca // //
lavaṇasya vadhaṃ brahmañśrotumicchāmi tattvataḥ //
śatrughnena kathaṃ yuddhe lavaṇo vinipātitaḥ

// nāḍāyana uvāca // //
ayodhyāyāmayodhyāyāṃ rājandāśarathau sthite //
anatīte kadācittu vasante rativardhane

nātyuṣṇaśīte sasukhe sarvaprāṇimanohare //
utphullaśākhisaṃlīnacārusvanaśilīmukhe

kokilārāvabahule sapravālavanaspatau //
sukhārkakiraṇe kāle vibhūṣitadharātale

patracūtāgraśākhāsthaparapuṣṭaninādite //
gantukāmāḥ pravasitāḥ panthā bhūyo nivartitāḥ

mañjaryaḥ sahakārāṇāṃ yatra lagnā śilīmukhāḥ //
kāmanāmāṅkitā bāṇāḥ kāmasyeva śarīriṇām

kāminyaḥ kāmināṃ kāmaṃ yatra tyajayato dṛḍham //
samīraṇena dākṣiṇyaṃ sarvatra prakaṭīkṛtam

mṛdupravātasaṃnunnaprasūnayavaśālinī //
kṣveḍapaṅktiḥ sururuce vahamāneva nimnagā

āliṅgitāstu madhunā samantādvanarājayaḥ //
phullaiḥ palāśaiḥ prakaṭaṃ rāgaṃ babhrustadā svayam

samīraṇena mṛdunā puṣpapatrārcitā mahī //
rātrau vyabhrasya nabhasaḥ śriyamūhe saśādvalā

vañcitairnavajātānāṃ vatsānāṃ mṛdubhāṣiṇām //
goṣṭheṣu śobhā mahatī yasmingaṃdharvasattama

hambhāravavirāviṇyaḥ stvaramāṇapadakramāḥ //
yasminvatsotsukā gāvaḥ praviśanti dinakṣaye

stanaṃ pibadbhirmātṝṇāṃ vatsairutkṣiptapucchakaiḥ //
muhurmudaṃ parāṃ yatra mātṛlīḍhaistu gopinaḥ

yatra puṣpoccayaṃ cakruḥ kāminīpāṇipallavāḥ //
pallavānāṃ tu sādṛśyādvijñātā naiva kāmibhiḥ

ṛtukokilasaṃgītau dvirephadhvanivallakīm //
śrutvaiva nanṛturyatra mṛduvātahatā latāḥ

tasminvyatīte tu madhau narendra saṃtāpayāmāsa jagatsamagram //
nidāghakālo lavaṇopamastu saṃruddhamārgo'tibṛhatpalāśaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śailūṣaṃ prati nāḍāyanavākyeṣvayodhyāvasanta varṇanaṃ nāma catvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ