વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.236.240

1.236
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
પ્રભાવમપરં તસ્ય શૃણુ દેવસ્ય શૂલિનઃ॥
યથા વિમોક્ષિતસ્તેન શ્વેતો મૃત્યુવશં ગતઃ

શ્વેતો નામ મહાતેજા ઋષિઃ પરમધાર્મ્મિકઃ ॥
પૂજયામાસ સતતં લિઙ્ગં ત્રિપુરઘાતિનઃ

તસ્ય પૂજાપ્રસક્તસ્ય કદાચિત્પૃથિવીપતે ॥
આજગામ તમુદ્દેશં કાલઃ પરમદારુણઃ

રક્તવૃત્તત્રિનયનઃ સર્પવૃશ્ચિકરોમવાન્ ॥
દંષ્ટ્રાકરાલો વિકટઃ ચૂર્ણિતાઞ્જનસપ્રભઃ

રક્તવાસા મહાકાયઃ સર્પાભરણભૂષિતઃ ॥
પાશહસ્તસ્તથાભ્યેત્ય શ્વેતે પાશમથાસૃજત્

કણ્ઠાર્પિતેન પાશેન શ્વેતઃ કાલમથાબ્રવીત્ ॥
ક્ષણમાત્રં પ્રતીક્ષસ્વ મમ ત્રિભુવનાન્તક

નિવર્ત્તયામ્યહં યાવત્પૂજનં મન્મથદ્વિષઃ ॥
તમબ્રવીત્તદા કાલઃ પ્રહસન્વસુધાધિપ

ન શ્રુતં તુ ત્વયા મન્યે વૃદ્ધાનાં શ્વેત જલ્પિતમ્ ॥
શ્વઃ કાર્યમદ્ય કુર્વીત પૂર્વાહ્ણે ચાપરાહ્ણિકે

ન હિ પ્રતીક્ષતે મૃત્યુઃ કૃતં વા સ્યાન્ન વા કૃતમ્ ॥
ગર્ભે વાપ્યથ બાલ્યે વા યૌવને વાર્ધકેપિ વા

આયુષ્યે કર્મણિ ક્ષીણે લોકોઽયં નીયતે મયા ॥
નૌષધાનિ ન મંત્રાશ્ચ ન હોમો ન પુનર્જપઃ

ત્રાયન્તિ મૃત્યુનોપેત્ં જરયા વાપિ માનવમ્ ॥
બહૂનીન્દ્રસહસ્રાણિ પિતામહશતાનિ ચ

મયા નીતાનિ કર્ત્તવ્યો નાત્ર મન્યુસ્ત્વયાનઘ ॥
વિધત્સે પૂજનં યસ્ય મહાદેવસ્ય શૂલિનઃ

દેહન્યાસં સ બહુધા મયા વૈ શ્વેત કારિતઃ ॥
સ્વયં પ્રભુર્ન ચૈવાહં કર્માયત્તા મતિર્મમ

કર્મણાં હિ તથા નાશં નાસ્તિ ભૂતસ્ય કસ્યચિત્ ॥
કર્મમાર્ગાનુસારેણ ધાત્રાહં સંપ્રચોદિતઃ

નયામિ સર્વમાક્રમ્ય ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
એવમુક્તસ્તુ કાલેન નીયમાનસ્ત્રિલોચનમ્

જગામ સર્વભાવેન શરણં ભક્તવત્સલમ્ ॥
શ્વેતે તુ શરણં પ્રાપ્તે લિઙ્ગસ્ય ત્રિપુરાન્તકઃ

ભૂતભવ્યભવિષ્યદ્ભિઃ પ્રાદુર્ભાવૈસ્તુ શાર્ઙ્ગિણઃ ॥
આત્મનઃ કવચં કૃત્ત્વા કૃતરક્ષો મહેશ્વરઃ

ભિત્ત્વા લિઙ્ગં સમુત્તસ્થૌ ક્રોધવિસ્ફારિતેક્ષણઃ ॥
તૃતીયલોચનજ્વાલાપ્રકાશિતજગત્ત્રયઃ

દૃષ્ટમાત્રસ્તદા તસ્ય કાલો જજ્વાલ તેજસા ॥
સ શાન્તો ભસ્મભૂતશ્ચ સર્વભૂતવિધિર્ગ્રહઃ

શ્વેતસ્ય દત્ત્વા સામીપ્યં ગણેશત્વં તથૈવ ચ ॥
કૃત્વા વિધિગ્રહં કાલં તત્રૈવાન્તરધીયત

તતઃ પ્રભૃતિ રાજેન્દ્ર કાલઃ સ કલયન્પ્રજામ્॥
ન કૈશ્ચિદ્દૃશ્યતે લોકે વિદેહત્વાજ્જગત્ત્રયે

॥ શૈલૂષ ઉવાચ ॥ ॥
વૈષ્ણવં કવચં બ્રહ્મન્સર્વબાધાનિવારણમ્ ॥
ત્વત્તોહં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ર મે સંશયો મહાન્

॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
અદૃશ્યમેતત્પરમં પવિત્રં પૂર્વેરિતં કલ્મષનાશનં ચ ॥
દુઃખાપહં તે કવચં બ્રવીમિ રક્ષા કૃતા યેન મહેશ્વરેણ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમ ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે કાલદારણો નામ ષટત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.237
॥ મહેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
પ્રણમ્યાજરમીશાનમજં નિત્યમનામયમ્ ॥
દેવં સર્વેશ્વરં વિષ્ણું સર્વવ્યાપિનમવ્યયમ્

બધ્નામ્યહં પ્રતિસરં નમસ્કૃત્ય જનાર્દ્દનમ્ ॥
અમોઘમપ્રતિહતં સર્વદુઃષ્ટનિવારણમ્

વિષ્ણુર્મમાગ્રતઃ પાતુ કૃષ્ણો રક્ષતુ પૃષ્ઠતઃ ॥
હરિર્મે રક્ષતુ શિરો હૃદયં ચ જનાર્દ્દનઃ

મનો મમ હૃષીકેશો જિહ્વાં રક્ષતુ કેશવઃ॥
પાતુ નેત્રે વાસુદેવઃ શ્રોત્રે સંકર્ષણસ્તથા

પ્રદ્યુમ્નઃ પાતુ મે ઘ્રાણમનિરુદ્ધો મુખં મમ ॥
વનમાલી ગલં પાતુ શ્રીવક્ષો રક્ષતાત્પુરઃ ॥
પાર્શ્વં તુ પાતુ મે ચક્રં વામં દૈત્યવિદારણમ્

દક્ષિણં તુ ગદા દેવી સર્વાસુરનિવારિણી ॥
ઉદરં મુસલી પાતુ પૃષ્ઠં પાતુ ચ લાઙ્ગલી

ઊરૂ રક્ષતુ શાર્ઙ્ગી મે જઙ્ઘે રક્ષતુ ચર્મકી ॥
પાણી રક્ષતુ શંખી ચ પાદૌ મે ચરણાવુભૌ ॥
સર્વકાર્યાર્થસિદ્ધ્યર્થં પાતુ માં ગરુડધ્વજઃ

વરાહો રક્ષતુ જલે વિષમેષુ ચ વામનઃ ॥
અટવ્યાં નરસિંહસ્તુ સર્વતઃ પાતુ કેશવઃ

હિરણ્યગર્ભો ભગવાન્હિરણ્યં મે પ્રયચ્છતુ ॥
સાંખ્યાચાર્યસ્તુ કપિલો ધાતુસામ્યં કરોતુ મે

શ્વેતદ્વીપનિવાસી ચ શ્વેતદ્વીપં નયત્વજઃ ॥
સર્વાઞ્શત્રૂન્સૂદયતુ મધુકૈટભસૂદનઃ

વિકર્ષતુ સદા વિષ્ણુઃ કિલ્બિષં મમ વિગ્રહાત્ ॥
હંસો મત્સ્યસ્તથા કૂર્મઃ પાતુ માં સર્વતો દિશમ્

ત્રિવિક્રમસ્તુ મે દેવઃ સર્વાન્પાશાન્નિકૃન્તતુ ॥
નરનારાયણો દેવો બુદ્ધિં પાલયતાં મમ

શેષો શેષામલજ્ઞાનઃ કરોત્વજ્ઞાનનાશનમ્ ॥
વડવામુખો નાશયતુ કલ્મષં યન્મયા કૃતમ્

વિદ્યાં દદાતુ પરમામશ્વમૂર્દ્ધા મમ પ્રભુઃ ॥
દત્તાત્રેયઃ પાલયતુ સપુત્રપશુબાન્ધવમ્

સર્વાન્રોગાન્નાશયતુ રામઃ પરશુના મમ ॥
રક્ષોઘ્નો મે દાશરથિઃ પાતુ નિત્યં મહાભુજઃ

રિપૂન્હલેન મે હન્યાદ્રામો યાદવનન્દનઃ ॥
પ્રલમ્બકેશિચાણૂરપૂતનાકંસનાશનઃ

કૃષ્ણો યો બાલભાવેન સ મે કામાન્પ્રયચ્છતુ ॥
અન્ધકારં તમો ઘોરં પુરુષં કૃષ્ણપિઙ્ગલમ્

પશ્યામિ ભયસંતપ્તઃ પાશહસ્તમિવાન્તકમ્॥
તતોઽહં પુણ્ડરીકાક્ષમચ્યુતં શરણં ગતઃ

યોગીશમતિરૂપસ્થં શુભશીતાંશુનિર્મલમ્ ॥
ધન્યોઽહં વિજયી નિત્યં યસ્ય મે ભગવાન્હરિઃ

સ્મૃત્વા નારાયણં દેવં સર્વોપદ્રવનાશનમ્ ॥
વૈષ્ણવં કવચં બદ્ધ્વા વિચરામિ મહીતલે

અપ્રધૃષ્યોસ્મિ ભૂતાનાં સર્વં વિષ્ણુમયો હ્યહમ્ ॥
સ્મરણાદ્દેવદેવસ્ય વિષ્ણોરમિતતેજસઃ

સિદ્ધિર્ભવતુ મે નિત્યં તથા મંત્ર ઉદાહૃતઃ ॥
યો માં પશ્યતિ ચક્ષુર્ભ્યાં યં ચ પશ્યામિ ચક્ષુષા

સર્વાસાં સમદૃષ્ટીનાં વિષ્ણુર્બધ્નાતુ ચક્ષુષા ॥
વાસુદેવસ્ય યચ્ચક્રં તસ્ય ચક્રસ્ય યે અરાઃ

તે ચ ચ્છિન્દન્તુ મે પાપં મા મે હિંસન્તુ હિંસકાઃ ॥
રાક્ષસેષુ પિશાચેષુ કાન્તારેષ્વટવીષુ ચ

વિવાદે રાજમાર્ગેષુ દ્યૂતેષુ કલહેષુ ચ ॥
નદીસન્તરણે ઘોરે સંપ્રાપ્તે પ્રાણસંશયે

અગ્નિચૌરનિપાતે ચ સર્વગ્રહનિવારણે ॥
વિદ્યુત્સર્પવિષોદ્યોગે ખાતોદે રિપુસઙ્કટે

તથ્યમેતજ્જપેન્નિત્યં શારીરે ભય આગતે॥
અયં ભગવતો મન્ત્રો મંત્રાણાં પરમો મહાન્

વિખ્યાતં કવચં ગુહ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
સ્વમાયાકૃતનિર્માણં કલ્પાંતગૃહલોપકૃત્ ॥
અનાદ્યં તજ્જગદ્બીજં પદ્મનાભ નમોસ્તુ તે

ૐકાલાય સ્વાહા ॥
ૐકાલપુરુષાય સ્વાહા ॥
ૐપ્રચણ્ડાય સ્વાહા ॥
ૐપ્રચણ્ડપુરુષાય સ્વાહા ॥
ૐસર્વાય સ્વાહા ॥
ૐસર્વસર્વાય સ્વાહા ॥
ૐનમો ભુવનેશાય ત્રિલોકધામ્ને ઇતિટિપિરિટિ સ્વાહા ॥
ૐઉત્તમેનઅઘે તુ મે વાયુ તુ મે યે સત્ત્વાઃ પાપાનુચારાસ્તેષાં દૈત્યદાનવ યક્ષરાક્ષસભૂતપ્રેતપિશાચ કૂષ્માણ્ડાપસ્મારોન્માદનજ્વરાણાં એકાહિક દ્વિતીયક તાર્તીયક ચાતુર્થિક મૌહૂર્ત્તિક દિનજ્વર રાત્રિજ્વર સતતજ્વર સન્ધ્યાજ્વર સર્વજ્વરાદીનામુત્સાદન લૂતાકીટકકંટકકટપૂતનાભુજગસ્થાવરવિષવિષમવિષાદીનામિદં શરીરં મમાપ્રધૃષ્યં ભવતુ ૐ સુકારે પ્રકરોત્કટકવિકટદ્રંષ્ટ્રપૂર્વતો રક્ષ ॥
ૐ હૈં હૈં હૈં હૈં દિનકરસહસ્રકાન્તસમોગ્રતેજઃ પશ્ચિમતો રક્ષરક્ષ ॥
ૐ નિરિનિરિપ્રદીપ્તજ્વલન જ્વાલાકાલમહાકપિલજટિલ ઉત્તરત્તો રક્ષ ॥
ૐ ચિલિચિલિ મિલિમિલિ ચેકડિ ગૌરિગાંધારિ વિષોહનિ વિષં માં મોહયતુ સ્વાહા ॥
દક્ષિણતો રક્ષ મામમુકસ્ય સર્વભૂતભયોપદ્રવેભ્યઃ સ્વાહા ॥
જયતિ વિજયદાનં જાયતાં રિપુપુરહાસનુનવધ્યતે ભયહૃદયભયદોભયેભયં દિશતુ મમાયમુદારમચ્યુતઃ॥
યદુદરમખિલં વિશન્તિ રશ્મયઃ ॥
આદ્યન્તવન્તઃ કવયઃ પુરાણાઃ સૂક્ષ્મા બૃહન્તો હ્યનુશાસિતારઃ ॥
સર્વજ્વરાન્ઘ્નન્તુ મમાનિરુદ્ધપ્રદ્યુમ્નસંકર્ષણવાસુદેવાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે મા૦સં૦ શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યે વિષ્ણુકવચં નામ સપ્તત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.238
॥ વજ્ર ઉવાચ ॥
શ્રુત્વા કાલાઙ્ગદહનં બ્રાહ્મણેન સમીરિતમ્ ॥
કિં પપ્રચ્છ તદા બ્રહ્મઞ્શૈલૂષો મૃત્યુચોદિતઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
શ્રુત્વા કાલાઙ્ગદહનં બ્રાહ્મણેન સમીરિતમ્ ॥
રાવણસ્યૈવ ચરિતં ભૂયઃ પપ્રચ્છ તં તદા

શૈલૂષ ઉવાચ ॥ ચરિતસ્યાવશેષં યદ્દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ ॥
તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ર મે સંશયો મહાન્

નાડાયન ઉવાચ ॥
તતોઽસ્ય નગરં ભૂયઃ પરિચક્રામ રાવણઃ ॥
સ દદર્શ તદા તત્ર પ્રાસાદં સર્વકાઞ્ચનમ્

મુક્તાજાલપરિક્ષિપ્તં તથા વિદ્રુમતારણમ્ ॥
ગારુડેન ચ રક્તેન સમન્તાત્કૃતવેદિકમ્

વૈડૂર્યરુચિરસ્તમ્ભં પદ્મરાગપ્રભોજ્જ્વલમ્ ॥
ઇન્દ્રનીલપ્રભાચ્છન્નં નિર્યૂહશતશોભિતમ્

મહાભુવનસંબાધં મહોદ્યાનવિભૂષિતમ્ ॥
સુખારોહણસોપાનં દીર્ઘિકાશતસંકુલમ્

સર્વર્તુ કુસુમૈર્વૃક્ષૈઃ સમન્તાદુપશોભિતમ્ ॥
સર્વાસનયુતં રમ્યં મહેન્દ્રભવનાધિકમ

તન્તુ દૃષ્ટ્વા ગૃહં રાજન્પ્રહસ્તં વાક્યમબ્રવીત્ ॥
પ્રહસ્ત શીઘ્રં જાનીહિ કસ્યેદં ભવનોત્તમમ્

એવમુક્તઃ પ્રહસ્તસ્તુ પ્રવિવેશ ગૃહોત્તમમ્ ॥
સંપ્રાપ્તાયાં ચ કક્ષાયાં ભિન્નાઞ્જનચયોપમમ્

સર્વાભરણસંવીતં સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્ ॥
ગૃહીત્વા લોહમુસલં દ્વારદેશે વ્યવસ્થિતમ્

દદર્શ પુરુષં ભીમં જ્વાલામણ્ડલદુર્દૃશમ્ ॥
તં તુ દૃષ્ટ્વા તથાભૂતં સ વિવેશ દશાનનઃ

સમાપ્તાયાં ચ કક્ષાયાં સ દદર્શ તમેવ હિ ॥
તમુવાચ મહાતેજા નિશાચરગણેશ્વરઃ

યુદ્ધાર્થ્યહમનુપ્રાપ્તો યુદ્ધાતિથ્યં પ્રયચ્છ મે ॥
અથ વા તસ્ય શંસ ત્વં ગૃહે યોસ્મિન્વ્યવસ્થિતઃ

તતો રાક્ષસરાજસ્ય પુરુષો વાક્યમબ્રવીત્ ॥
તિષ્ઠત્યસ્મિન્ગૃહે રાજા દાનવાનાં બલિર્બલી

તેન ચેદ્યોત્સ્યસે વીર પ્રવિશેદં ગૃહોત્તમમ્ ॥
યોદ્ધું નાર્હસિ તેન ત્વં સ મહાત્મા મહાબલઃ

બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ શૂરઃ સત્યપરાક્રમઃ ॥
વીરો બહુગુણોપેતો બલવાન્દૃઢવિક્રમઃ ॥
બાલાર્ક ઇવ તેજસ્વી સમરેષ્વનિવર્ત્તકઃ

પ્રિયંવદઃ સંવિભાગી ગૂઢ સાક્ષ્યાય તત્પરઃ ॥
એવમુક્તો દશગ્રીવઃ પ્રવિવેશ ગૃહોત્તમમ્

અથ સંદર્શનાદેવ બલિના સુમહાત્મના ॥
શીઘ્રમુત્સઙ્ગમારોપ્ય પૃષ્ટસ્ત્વાગમનં તતઃ

તસ્યોવાચ મહાતેજા રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ॥
શ્રુતં મયા મહાભાગ બદ્ધસ્ત્વં કિલ વિષ્ણુના

સોઽહં મોચયિતું શક્તો બન્ધનાત્ત્વાં ન સંશયઃ ॥
એવમુક્તસ્તતો હાસં બલિર્મુક્ત્વેદમબ્રવીત્

એતે મે કુણ્ડલે દિવ્યે મહારત્નોપશોભિતે ॥
અનયોરેકમાનીય ચાત્રોપવિશ મા ચિરમ્

અત્રોપવિષ્ટસ્ય ચ તે વ્યાખ્યાસ્યે વિષ્ણુવિક્રમમ્ ॥
એવમુક્તો દશગ્રીવઃ કુણ્ડલાનયને તતઃ

ચકાર પરમં યત્નં ન શશાક ચ શત્રુહા ॥
યદા ચાલયિતું સ્થાનાન્ન શશાક સ કુણ્ડલમ્

પ્રસ્વિન્નસર્વગાત્રસ્તુ સંદષ્ટદશનચ્છદઃ ॥
ભ્રકુટીસંકટમુખઃ પરં વિસ્મયમાગતઃ

ઉત્સઙ્ગે તદવસ્થે તુ બલિઃ કૃત્વેદમબ્રવીત્ ॥
હિરણ્યકશિપુર્નામાભવન્મે પ્રપિતામહઃ

યદા બભૂવ તસ્યેમે કુણ્ડલે વૈ બભૂવતુઃ ॥
એતાભ્યાં કુણ્ડલાભ્યાં તુ સોઽભૂત્પૂર્વ વિભૂષિતઃ

ઊર્વોરારોપ્ય નખરૈઃ કરૈસ્તેન વિદારિતઃ ॥
કથમદ્ય મહાભાગં તં ત્વં જેતું વ્યવસ્યસિ

સ એવ પુરુષઃ શ્યામો દ્વારિ તિષ્ઠતિ નિત્યશઃ ॥
એતેન દાનવેન્દ્રાશ્ચ તથાન્યે બલદર્પિતાઃ

વશં નીતા બલવતા પૂર્વપૂર્વતરાશ્ચ યે ॥
બદ્ધશ્ચાહમનેનૈવ કાલોઽયં દુરતિક્રમઃ

ક એનં પુરુષં લોકે વઞ્ચયિષ્યતિ રાક્ષસ ॥
લોકત્રયસ્ય સર્વસ્ય કર્તા હર્તા તથૈવ ચ

સંહરત્યેષ ભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ ॥
પુનશ્ચ સૃજતે સર્વમનાદ્યન્તો મહેશ્વરઃ

ઇષ્ટં ચૈવ હુતં ચૈવ તપસ્તપ્તં તથૈવ ચ ॥
સર્વસ્યેવ હિ લોકેશો ધાતા ગોપ્તા ન સંશયઃ

સર્વદેવમયશ્ચૈવ સર્વભૂતમયસ્તથા ॥
સર્વલોકમયશ્ચૈવ સર્વજ્ઞાનમયસ્તથા

સર્વરૂપી મહારૂપી મહાબાલો મહાભુજઃ ॥
સ્મૃત્વા સ્તુત્વા તથેષ્ટ્વા ચ સર્વમસ્માદવાપ્નુયાત્

એતચ્છ્રુત્વા ચ વચનં રાવણો નિર્યયૌ તદા ॥
ન ચ તં પુરુષં તત્ર દદર્શ રજનીચરઃ

સમેત્ય રક્ષોધિપતિઃ સહાયશ્ચચાર ભૂયઃ પૃથિવીસમગ્રામ્॥
ન ચાપ્યસૌ કઞ્ચિદપશ્યતાન્યં લોકેષુ ધીરં ત્રિદશારિમુખ્યઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યે બલિરાવણસમાગમો નામાષ્ટત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.239
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
સ કદાચિન્મહીં સર્વાં વિચરન્ધનદાનુજઃ ॥
પશ્ચિમે સાગરદ્વીપે દદર્શ પુરુષં શુભમ્

જાંબૂનદસમપ્રખ્યં જ્વલિતાનલસુપ્રભમ્ ॥
વિશ્વરૂપધરં દેવં વરદં કામરૂપિણમ્

ધર્મસ્તસ્ય તપશ્ચૈવ જગતઃ સિદ્ધિહેતુકે ॥
ઊરૂ ચાશ્રિત્ય તસ્થાતે મન્મથઃ શિશ્નમાશ્રિતઃ

વિશ્વેદેવાઃ કટીભાગે મરુતો બસ્તિશીર્ષકે ॥
પાદયોશ્ચ ધરાદેવી પિશાચાશ્ચ નખાશ્રિતાઃ

મધ્યેષ્ટૌ વસવસ્તસ્ય સમુદ્રાઃ કુક્ષિમાશ્રિતાઃ ॥
પાર્શ્વેષુ ચ દિશઃ સર્વાઃ સર્વસ ન્ધિષુ મારુતઃ

પિતરશ્ચાશ્રિતાઃ પૃષ્ઠે હૃદયે ચ પિતામહઃ ॥
ગોદાનાનિ પવિત્રાણિ ભૂમિદાનાનિ યાનિ ચ

સુવર્ણસ્ય ચ દાનાનિ યકૃલ્લોમાન્તરાણિ ચ ॥
અસ્થિભાગેષુ શૈલાશ્ચ શિરાસુ સરિતસ્તથા

મણિવક્ષોઽભવત્તસ્ય શરીરે દ્યૌરવ સ્થિતા ॥
કૃકાટિકાયાં સન્ધ્યાશ્ચ તલવાહાશ્ચ યે ઘનાઃ

બાહૂ ધાતા વિધાતા ચ ભગઃ પૂષા તથા કરૌ ॥
નાગા ઘોરવિષાઃ સર્વે કરજેષુ વ્યવસ્થિયતાઃ

અગ્નિરાસ્યમભૂત્તસ્ય સ્કન્ધૌ રુદ્રૈરધિષ્ઠિતૌ ॥
દન્તા માસર્તવશ્ચૈવ દંષ્ટ્રાસ્તસ્ય તુ વત્સરઃ

નાસાયાં ચાપ્યમાવસ્યા તચ્છિ દ્રેષુ ચ વાસરાઃ ॥
ગ્રીવા તસ્યાભવદ્વેદી વાણી ચાથ સરસ્વતી

નાસત્યૌ શ્રવણૌ ચોભૌ નેત્રે શશિદિવાકરૌ ॥
વેદાઙ્ગાનિ ચ યજ્ઞાશ્ચ તારા રૂપાણિ યાનિ ચ

એતાનિ નરરૂપસ્ય તસ્ય દેહાશ્રિતાનિ વૈ ॥
તેનાતિકાયેન તદા રાક્ષસઃ પાણિપીડિતઃ

મુમૂર્ચ્છ સચિવાશ્ચાસ્યા પલાયન્ત દિશો દશ ॥
ઋગ્વેદપ્રતિમઃ શ્રેષ્ઠઃ પદ્મમાલાવિભૂષિતઃ

ક્રમેણ ચ વિવેશાથ પાતાલં ગિરિસન્નિભઃ ॥
ઉત્થાય ચ દશગ્રીવશ્ચાહૂય સચિવત્રયમ્

ક્વ ગતઃ સહસા બ્રૂત પ્રહસ્તશુકસારણાઃ॥
એવમુક્તે રાક્ષસેન્દ્રે રાક્ષસાસ્તમથાબ્રુવન્

પ્રવિષ્ટઃ સ નરોત્રૈવ દેવદાનવદર્પહા॥
તલેન તેનૈવ તતઃ પ્રવિવેશ નિશાચરઃ

એક એવ મહાતેજા વરદાનાત્સ્વયંભુવઃ ॥
પ્રવિશ્ય દદૃશે તત્ર સર્વાભરણભૂષિતાન્

નિત્યો ત્સવાચ્છાંતભયાન્નિષ્કલાન્પાવકપ્રભાન્ ॥
ચતુર્ભુજાન્મહારૂપાઞ્છ્રીવત્સકૃતલાચ્છનાન્

એકરૂપધરાન્યર્વાન્રક્તમાલ્યાનુલેપનાન્ ॥
રાગદ્વેષવિનિર્મુક્તાન્સર્વશક્તીઞ્જગત્પ્રભૂન્

નૃત્યેન ગીતવાદ્યેન સેવમાનાઞ્જનાર્દનમ્ ॥
માનુષ્યં પૂજનં કૃત્વા દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ

સમીપં સમનુપ્રાપ્તાસ્તસ્યૈવ પરમેષ્ઠિનઃ ॥
દૃષ્ટાઃ કોટ્યઃ સહસ્રાણાં દૃષ્ટ્વા ચ રજનીચરઃ

ઊર્ધ્વરોમાસ્તતસ્તસ્માદ્દેશાદ્દેશમપાસરત ॥
જગામ દદૃશેઽપ્યત્રાપ્યનૌપમ્યગુણં ગૃહમ્

દદર્શ ચ તદા તત્ર પુરુષં શયને સ્થિતમ્ ॥
પાણ્ડુરેણ મહાર્ઘેણ શયનાસનવાસસા

શેતે સ પુરુષવ્યાઘ્રઃ પાવકેનાવગુણ્ઠિતઃ ॥
દિવ્યગન્ધાનુઽલિપ્તાંગો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ

દિવ્યામ્બરધરા સાધ્વી ત્રૈલોક્યસ્યૈકભૂષણમ્ ॥
બાલવ્યજન હસ્તા વૈ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ

પાદાવુત્સંગ આરોપ્ય તસ્ય દેવસ્ય ચક્રિણઃ ॥
જિઘૃક્ષુઃ સહસા સાધ્વીં રાક્ષસેભ્યોઽપતદ્બલાત્

અવગુણ્ઠનમાત્રં વૈ દૃષ્ટં તેન મહાત્મનઃ ॥
જહાસોચ્ચૈસ્તદા દેવો દૃષ્ટ્વા તં રાક્ષસેશ્વરમ્

તેજસા સ તુ દૈવસ્ય રાવણો લોકરાવણઃ ॥
કૃન્તમૂલો યથા શાખી નિપપાત મહીતલે

પતિતં રાક્ષસેન્દ્રં તં દેવો વચનમબ્રવીત્ ॥
ઉત્તિષ્ઠ મરણં નાસ્તિ સામ્પ્રતં તે નિશાચર

પ્રજા પતિવરો રક્ષો યેન જીવસિ સામ્પ્રતમ્ ॥
તમબ્રવીત્તદા રાજા રાક્ષસાનાં તુ વિહ્વલઃ

કો ભવાચ્છયને શેતે યુગાન્તાનલસન્નિભઃ ॥
એવમુક્તઃ સ તેનાથ પ્રત્યુવાચ નિશાચરમ્

કિ તે મયા દશગ્રીવ વધ્યોસિ ન ચિરાન્મમ ॥
એવમેવ ચ મૃત્યુસ્તે ભવિષ્યતિ દશાનન

યાં જિઘૃક્ષસિ મોહાત્ત્વં ભૂયશ્ચૈનાં હરિષ્યસિ ॥
માનુષ્યમહમાસાદ્ય ત્વાં વધિષ્યામિ રાવણ

અસ્યાઃ કૃતે વિશાલાક્ષ્યાઃ સામ્પ્રતં ગચ્છ રાક્ષસ ॥
શ્રુત્વૈતદ્વચનં દેવાદ્રાવણો વાક્યમબ્રવીત્

નાસ્તિ ધન્યતરો લોકે મયા લોકત્રયે વિના ॥
ત્વદ્ધસ્તાન્મરણં યસ્ય ભવિષ્યતિ જગત્પ્રભો ॥

યશસ્યં શ્લાઘનીયં ચ ત્વદ્ધસ્તાન્મરણં મમ ॥
અથાસ્ય ગાત્રે સંપશ્યદ્રાવણો ભીમવિક્રમઃ

ત્રૈલોક્યં સકલં રાજન્વિશ્વરૂપધરસ્ય તુ ॥
દૃષ્ટ્વૈતદ્રાવણો રાજન્વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ

બહુમેને તથાત્માનં નિર્જગામ તથૈવ ચ ॥
દેવદેવાભ્યનુજ્ઞાતઃ સ જગામ તદા ગૃહમ્

તસ્ય દેવો વધાર્થાય ચતુર્મૂર્ત્તિર્જનાર્દનઃ ॥
માનુષ્યમાગતં રાજંસ્તેન મા વિગ્રહં કૃથાઃ

રામો જનાર્દનઃ સાક્ષાત્સીતા લક્ષ્મીસ્તથૈવ ચ ॥
તથા ભરતશત્રુઘ્નૌ લક્ષ્મણોઽપિ મહાયશાઃ

વિષ્ણોર્ભાગાસ્ત્વયા જ્ઞેયા વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમાઃ ॥
શત્રુઘ્નેન મહત્કર્મ લવણસ્ય વધે કૃતમ્ ॥
તસ્માદભ્યધિકં મન્યે ભરતં ધર્મવત્સલમ્

ન દેવસઙ્ઘૈર્મનુજૈર્ન યક્ષૈર્ન રાક્ષસૈર્નાગવરૈર્ન દૈત્યૈઃ ॥
રણે વિજેતું રઘવસ્તુ શક્યા યેષાં સ નાથો હરિરપ્રમેયઃ

॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યે રાવણસ્ય મહાપુરુષદર્શનં નામૈકોનચત્વારિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.240
॥ શૈલૂષ ઉવાચ ॥ ॥
લવણસ્ય વધં બ્રહ્મઞ્શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
શત્રુઘ્નેન કથં યુદ્ધે લવણો વિનિપાતિતઃ

॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
અયોધ્યાયામયોધ્યાયાં રાજન્દાશરથૌ સ્થિતે ॥
અનતીતે કદાચિત્તુ વસન્તે રતિવર્ધને

નાત્યુષ્ણશીતે સસુખે સર્વપ્રાણિમનોહરે ॥
ઉત્ફુલ્લશાખિસંલીનચારુસ્વનશિલીમુખે

કોકિલારાવબહુલે સપ્રવાલવનસ્પતૌ ॥
સુખાર્કકિરણે કાલે વિભૂષિતધરાતલે

પત્રચૂતાગ્રશાખાસ્થપરપુષ્ટનિનાદિતે ॥
ગન્તુકામાઃ પ્રવસિતાઃ પન્થા ભૂયો નિવર્તિતાઃ

મઞ્જર્યઃ સહકારાણાં યત્ર લગ્ના શિલીમુખાઃ ॥
કામનામાઙ્કિતા બાણાઃ કામસ્યેવ શરીરિણામ્

કામિન્યઃ કામિનાં કામં યત્ર ત્યજયતો દૃઢમ્ ॥
સમીરણેન દાક્ષિણ્યં સર્વત્ર પ્રકટીકૃતમ્

મૃદુપ્રવાતસંનુન્નપ્રસૂનયવશાલિની ॥
ક્ષ્વેડપઙ્ક્તિઃ સુરુરુચે વહમાનેવ નિમ્નગા

આલિઙ્ગિતાસ્તુ મધુના સમન્તાદ્વનરાજયઃ ॥
ફુલ્લૈઃ પલાશૈઃ પ્રકટં રાગં બભ્રુસ્તદા સ્વયમ્

સમીરણેન મૃદુના પુષ્પપત્રાર્ચિતા મહી ॥
રાત્રૌ વ્યભ્રસ્ય નભસઃ શ્રિયમૂહે સશાદ્વલા

વઞ્ચિતૈર્નવજાતાનાં વત્સાનાં મૃદુભાષિણામ્ ॥
ગોષ્ઠેષુ શોભા મહતી યસ્મિન્ગંધર્વસત્તમ

હમ્ભારવવિરાવિણ્યઃ સ્ત્વરમાણપદક્રમાઃ ॥
યસ્મિન્વત્સોત્સુકા ગાવઃ પ્રવિશન્તિ દિનક્ષયે

સ્તનં પિબદ્ભિર્માતૄણાં વત્સૈરુત્ક્ષિપ્તપુચ્છકૈઃ ॥
મુહુર્મુદં પરાં યત્ર માતૃલીઢૈસ્તુ ગોપિનઃ

યત્ર પુષ્પોચ્ચયં ચક્રુઃ કામિનીપાણિપલ્લવાઃ ॥
પલ્લવાનાં તુ સાદૃશ્યાદ્વિજ્ઞાતા નૈવ કામિભિઃ

ઋતુકોકિલસંગીતૌ દ્વિરેફધ્વનિવલ્લકીમ્ ॥
શ્રુત્વૈવ નનૃતુર્યત્ર મૃદુવાતહતા લતાઃ

તસ્મિન્વ્યતીતે તુ મધૌ નરેન્દ્ર સંતાપયામાસ જગત્સમગ્રમ્ ॥
નિદાઘકાલો લવણોપમસ્તુ સંરુદ્ધમાર્ગોઽતિબૃહત્પલાશઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનવાક્યેષ્વયોધ્યાવસન્ત વર્ણનં નામ ચત્વારિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ