Vishnudharmottara Purana · Chapter 1.201.205

1.201
mārkaṇḍeya uvāca //
yakṣe rākṣase jāte tataḥ kālena kenacit //
eṣā suṣāva gandharvaṃ śailūṣamiti viśrutam

koṭyastisrastu putrāṇāṃ tasyāsansudurātmanaḥ //
etasminneva kāle tu visṛṣṭāsu prajāsu ca

brahmādideśa rājyāni jātyāṃ jātyāṃ yathākramam //
gandharvāṇāmadhipatiṃ cakre citrarathaṃ tathā

śailūṣaputrā gandharvā saṃghaśaḥ kṛtaniścayāḥ //
śāsanenaiva tiṣṭhanti tasya citrarathasya tu

sindhorubhayakūleṣu deśamutsādya te tadā //
hatvā ca manujāṃstatra nivasanti gatavyathāḥ

utsādayanto rāṣṭrāṇi rājñāṃ vipriyakārakāḥ //
tāñśaśāpa sa gandharvarājaścitrarathaḥ prabhuḥ

adharmaniratāḥ sarve mānuṣādvadhamāpsyatha

śāpena tasyāpratimena rājangandharvarājāti balasya saṃkhye //
babhūva mṛtyurbharatastu teṣāṃ dehāntarastho hariraprameyaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śailūṣavaṃśavarṇanaṃ nāmaikādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

1.202
vajra uvāca //
śailūṣaputrā gandharvā bharatena kathaṃ hatāḥ//
kimarthaṃ tu mahābhāga tanmamācakṣva pṛcchataḥ

mārkaṇḍeya uvāca //
ayodhyāyāmayodhyāyāṃ rāme daśarathātmaje //
kaikeyādhipatiḥ śrīmānyudhājinnāma pārthivaḥ

rāmāya preṣayāmāsa dūtaṃ bharata mātulaḥ //
vṛddhaṃ purohitaṃ gārgyaṃ yena kāryeṇa tacchṛṇu

sindhorubhayakūleṣu rāmadeśo manoharaḥ //
hatvā raṇe manuṣyendrāngandharvairviniveśita

gandharvāste ca rājendra rājñāṃ vipriyakārakāḥ //
lakṣmaṇaṃ bharataṃ vāpi śatrughnamathavā nṛpa

visarjayitvā gandharvāṃstānvināśaya rāghava //
rājāno nirbhayāḥ santu deśaścāstu tathā tava

dūtasya vacanaṃ śrutvā cintayāmāsa rāghavaḥ //
meghanādavadhe karma lakṣmaṇena mahatkṛtam

śatrughnena kṛtaṃ karma lavaṇaṃ ca vinighnatā//
preṣayiṣyāmi bharataṃ gandharvasya ca nigrahe

ityevaṃ manasi dhyātvā rāmo bharatamabravīt //
gaccha gārgyaṃ puraskṛtya vatsa rājagṛhaṃ svayam

mātulena samāyuktaḥ kaikayendragṛhāttataḥ //
jahi śailūṣatanayāngandharvānpāpaniścayān

evamuktaḥ sa dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ //
rāmasya pādau śirasā cābhivandya kṛtāñjaliḥ

gṛhaṃ gatvā cakārātha sarvaṃ prāsthānikaṃ vidhim //
oṣadhīnāṃ kaṣāyeṇa tadotplāvitavigrahaḥ

gaurasarṣapakalkena prasāditaśiroruhaḥ //
tīrthasārasanādeyaiḥ salilaiśca sa sāgaraiḥ

candanasrāvasammiśraiḥ kuṃkumākṣodasaṃyutaiḥ //
sarvauṣadhisamāyuktaiḥ sarvagandhasamanvitaiḥ

mantrapūtairmahātejāḥ sasnau rāghavavardhanaḥ //
śaṅkhabherī ninādena paṇavānāṃ svanena ca

ānakānāṃ ca śabdena nisvanena ca bandinām //
sūtamāgadhaśabdena jayakāraistathaiva ca

tuṣṭavuḥ snānakāle taṃ stavairmaṅgalapāṭhakāḥ //
tathopatasthurgītena gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ

snātaḥ sa bharato lakṣmyā yuvarājābhirūpayā //
vilipya cārusarvāṅgaṃ candanena sugandhinā

ahatāmbarasaṃvītaḥ śvetamālyavibhūṣaṇaḥ //
kuṇḍalī sāṅgadī maulī sarvaratnavibhūṣitaḥ

antasthaṃ pūjayāmāsa devadevaṃ trivikramam //
gandhamālyanamaskāradhūpadīpādikarmaṇā

pūjayitvā jagannāthamupatasthe hutāśanam //
suhutaṃ brāhmaṇendreṇa rāghavāṇāṃ purodhasā

gobhirvastrairhiraṇyaiśca turaṅgakaripuṅgavaiḥ //
modakaiḥ saphalairdadhnā gandhairmālyaistathākṣataiḥ

svastivādyāṃstathā viprānmahātmā bhūridakṣiṇaḥ //
vyāghracarmottare ramye sūpaviṣṭo varāsane

āyudhānantaraṃ cakre dhvajacchatrābhipūjanam //
svastikānvardhamānāṃśca nandyāvartāstathaiva ca

nadyaḥ kāñcanavinyastāḥ śaṅkhaḥ satkamalāñjanam //
pūrṇakumbhaṃ gajamadaṃ dūrvāḥ sārdraṃ ca gomayam

ratnānyādāya bilvaṃ ca cāpamādāya satvaraḥ //
saśaraṃ rāghavaśreṣṭhaḥ padadvātriṃśakaṃ yayau

śreṣṭhamaśvaṃ sucandrābhaṃ hemabhāṇḍaparicchadam //
āruhya niryayau śrīmāñjayakārābhipūjitaḥ

paurajānapadāmātyairvādyaghoṣeṇa bhūriṇā //
hrādena gajaghaṇṭānāṃ bṛṃhitena punaḥpunaḥ

heṣitena turaṅgāṇāṃ narāṇāṃ kṣveḍitena ca //
dvijapuṇyāhaghoṣeṇa prayāto bhūridakṣiṇaḥ

bharatasya prayāṇe tu devāḥ śakrapurogamāḥ //
mumucuḥ puṣpavarṣāṇi vāca ūcuḥ śubhāstathā

eṣa vigrahavāndharma eṣa satyavatāṃ varaḥ //
eṣa vīryavatāṃ śreṣṭho rūpeṇāpratimo bhuvi

anena yatkṛtaṃ karma rāme vanamupāgate //
na tasya kartā loke'smindivi vā vidyate kvacit

anena rājyaṃ santyaktaṃ gṛhaṃ dagdhamivāgninā //
anena duḥkhaśayyāsu śayitaṃ samahātmanā

nityamāsannabhogena jaṭāvalkaladhāriṇā //
phalamūlāśinānena rāmarājyaṃ hi pālitam

śṛṇvansuvākyāni sureritāni rāmānujo rāmagṛhaṃ jagāma //
śūrāryavidvatpuruṣopakīrṇaṃ ratnairyathā sāgaramaprameyam

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde bharataprasthānavarṇanaṃ nāma dvyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

1.203
mārkaṇḍeya uvāca //
gṛhātprayāte bharate prasthānārthini yādava //
prāgeva lakṣmaṇaṃ rāmo nityodyuktamabhāṣata

anuyānaṃ kumārasya bharatasya mahātmanaḥ //
preṣayāśvasahasrāṇāṃ śatāni trīṇi rāghava

daśa dantisahasrāṇi rathānāṃ ṣaḍguṇāni ca //
koṭyaḥ pañca padātīnāṃ samareṣvanivartinām

dhanādhyakṣāstathā vatsamanugacchantu lakṣmaṇa //
gorathaiśca tathā puṣṭairgobhiruṣṭraistathaiva ca

vyāyataiḥ puruṣairaśvairgardabhaiśca tathā varaiḥ //
vastrarūpyasuvarṇānāṃ maṇīnāmapi bhāgaśaḥ

visargāya kumārasya paripūrṇā yathāsukham //
brāhmaṇāḥ kathayā mukhyāstathaiva naṭavartakāḥ

gīte nṛtte tathā lāsye pravīṇāśca varāṅganāḥ //
prāsthānikāśca ye kecitpānavikrayiṇaśca ye

rūpājīvāśca vaṇijo nānāpaṇyopajīvinaḥ //
nānārūpamupādāya bahupaṇyaṃ vrajantu vai

viṣavaidyāḥ śalyavaidyāstathā kāyacikitsakāḥ //
karmantikā sthapatayo mārgiṇo vṛkṣaropakāḥ

kūpakārāḥ sudhākārā vaṃśakarmakṛtastathā //
vāṇikkārāśca ye kecitkūrcakārāśca śobhanāḥ

parikarmakṛtaścaiva tathā vastropajīvinaḥ //
māyūrikāstaittirikāścetakā bhedakāśca ye

rañjakā dantakārāśca tathā dantopajīvinaḥ //
eraṇḍavetrakārāśca kaṭakārāśca śobhanāḥ

ārakūṭakṛtaścaiva tātrakūṭāstathaiva ca //
bhūrjakūṭāḥ khaḍgakārā guḍasīdhuprapācakāḥ

aurabhrakā māhiṣakāstunnavāyāśca lakṣmaṇa //
ye cābhiṣṭāvakāḥ kecitsūtamāgadhabandinaḥ

cailanirṇejakāścaiva carmakārāstathaiva ca //
aṅgārakorāśca tathā lubdhakā ye ca dhīvarāḥ

kabandhadhāriṇo ye ca ye ca kāṣṭhaprapāṭakāḥ //
vastrasīvanasaktāśca gṛhakārāśca ye narāḥ

kumbhakārāśca ye kecicchmaśruvardhakinaśca ye //
lekhakā gaṇakā ye ca tathā tandulakārakāḥ

saktukārāśca ye kecicchākapaṇyopajīvinaḥ //
tailikā gāndhikāścaiva tīrthasaṃśuddhikārakāḥ

citrakarmavido ye ca ye ca lāṅgūlikā janāḥ //
sūtāḥ paurogavāścaiva sauvidallāśca lakṣmaṇa

gopā vanacarā ye ca nadītīravicāraṇāḥ //
gosaṃghairmahiṣīsaṃghaiste'nuyāntu yathāsukham

śreṇīmahattarā ye ca grāmaghoṣamahattarāḥ //
tathaivāṭavikā ye ca ye ca śailavicāriṇaḥ

saumitre sarva evaite subhṛtāśca supūjitāḥ //
anuyāntu kumāraṃ me bharataṃ bhrātṛvatsalam

ityevamuktaḥ sa tu tānsamastānājñāpayāmāsa narendravākyāt //
āmantrya rāmaṃ śirasā ca sarve viniryayuste nagarātprahṛṣṭāḥ

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde ānuyātrikavarṇanannāma tryadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

1.204
// mārkaṇḍeya uvāca //
etasminneva kāle tu rāmaḥ śuśrāva tanmahat//
śaṅkhavādyaravonmiśraṃ bharatasyānuyātrikam

rājadvāramupāgatya bharato'pi mahāyaśāḥ //
padabhyāṃ jagāma rājānamavatīrya turaṅgamāt

sa dadarśa tadā rāmaṃ ratnasiṃhāsanasthitam//
anuliptaṃ parārdhyena candanena sugandhinā

sūkṣmaṃ vasānaṃ vasanaṃ sarvābharaṇabhūṣitama//
tejasā bhāskarākāraṃ saundaryeṇoḍupopamam

kṣamayā pṛthivītulyaṃ krodhe kālānalopamam //
bṛhaspatisamaṃ buddhyā viṣṇutulyaṃ parākrame

satye dāne'pyanaupamyaṃ dame śīle ca rāghavam //
purohitairamātyaiśca yutaṃ prakṛtibhistathā

dṛṣṭvā taṃ bharataḥ śrīmāñjagāma śirasā mahīm //
bharataṃ yuvarājānaṃ rāmāya viditātmane

nyavedayata dharmātmā pratīhāraḥ salakṣmaṇam //
utthāya kaṇṭhe jagrāha rāmo'pi bharataṃ tadā

mūrdhni cainamupāghrāya ādideśāsya śāsanam //
bharataṃ tu sukhāsīnaṃ rāmo vacanamabravīt

gandharvaputrāṃstānhatvā kartavyaṃ nagaradvayam //
sindho rubhayapārśve tu putrayorubhayoḥ kṛte

abhiṣicya tadā vatsa putrau nagarayostayoḥ //
yudhājiti parīdhāya kṣipramāgantumarhasi

tvayā vinā naravyāghra nāhaṃ jīvitumutsahe //
kṣatradharmaṃ puraskṛtya tatra tvaṃ preṣito mayā

sa tvaṃ gaccha mahābhāga mā te kālātyayo bhavet //
svastyastu tentarikṣebhyaḥ pārthivebhyaśca gacchataḥ

divyebhyaścaiva bhūtebhyaḥ samare ca tathānagha

svāṃsvāṃ diśamadhiṣṭhāya dikpālā dīptatejasaḥ //
pālayantu sadā tubhyaṃ dīptavigrahadhāriṇaḥ

brahmā viṣṇuśca rudraśca sādhyāśca samarudgaṇāḥ //
ādityā vasavo rudrā aśvinau ca bhiṣagvarau

bhṛgavoṅgirasaścaiva kālasyāvayavāstathā //
saritaḥ sāgarāḥ śailāḥ samudrāśca sarāṃsi ca

daityadānavagandharvā piśācoragarākṣasāḥ //
devapatnyastathā sarvā devamātara eva ca

śastrāṇyastrāṇi śāstrāṇi maṅgalāya bhavantu te //
vijayaṃ dīrghamāyuśca bhogāṃścānyāndiśantu te

iti svastyayanaṃ śrutvā rājñā sa samudīritam //
rāmasya pādau śirasā tvabhivandya dhanurdharaḥ

nirgatya rājabhavanādrāmājñākalpitaṃ jagata //
himādrikūṭasaṃkāśaṃ cārudaṃṣṭrojjvalānanam

madena siñcamānaṃ ca nṛpaveśmājiraṃ nṛpa //
samākrāntakaṭaṃ cāpi pānalubdhaśilīmukhaiḥ

stabdhacārumahākarṇaṃ madhupakṛpayaiva tu //
dīrghāgramadhvakṣakṛtaṃ kṛtaśṛṅgāvataṃsakam

svāsanaṃ vyūḍhakumbhaṃ ca tathodagraṃ mahābalam //
nakṣatramālāṃ śirasā dhārayānaṃ tu kāñcanīm

paṭusvane tathā ghaṇṭe darśanīye manohare //
kuthaṃ vicitraṃ ramyaṃ ca kovidāraṃ mahādhvajaṃ

vaijayantyaḥ patākāśca kiṅkiṇījālamālitāḥ //
samārūḍhaṃ nayavidā mahāmātreṇa dhīmatā

vaiḍūryadaṇḍatīkṣṇāgra kāñcanāṅkuśadhāriṇā //
jaghanasthena cānyena varatomaradhāriṇā

tathā vaijayikairmantrairdevajñenābhimantritam //
āruroha mahātejā jayatkārābhinandinaḥ

pūrṇendumaṇḍalākāraṃ rukmadaṇḍaṃ manoharam //
chatramādāya taṃ premṇā cāruroha sa lakṣmaṇaḥ

cāmarau dvau samādāya candraraśmisamaprabhau //
ārūḍhaṃ yoṣitoryugmaṃ rūpeṇā'pratimaṃ bhuvi

taṃ samāruhya nāgendraṃ madalekhābhigāminam //
jagāma saha gārgyeṇa rathārūḍhena yādava

tamanvayau mahābhāga caturaṅgamahābalam //
patākādhvajasambādhaṃ kalpayantaṃ vasundharām

śyenāḥ kākavahāḥ kaṅkāḥ piśācā yakṣarākṣasāḥ //
yayuḥ puraḥsarāstasya bharatasya mahātmanaḥ

gandharvaputramāṃsānāṃ lubdhā māṃsopajīvinaḥ //
tūryaghoṣeṇa mahatā bandināṃ niḥsvanena ca

vāyunā cānulomena sevyamānaḥ sugandhinā // /
maṅgalānāṃ ca mukhyānāṃ darśanāddhṛṣṭamānasaḥ

niryayau rājamārgeṇa janasambādhaśālinā //
tejasvināṃ ca tejāṃsi hṛdayāni ca yoṣi tām

ādadāno mahātejā nagarātsa viniryayau //
krośamātraṃ tato gatvā same deśe ca sodake

praśastadrumasaṃkīrṇe śibiraṃ prāṅniṣevitam //
senādhyakṣaiḥ sunipuṇairviveśa bharatastadā

sa praviśya mahātejāḥ śibiraṃ svaṃ niveśanam //
maṅgalālambhanaṃ kṛtvā varāsanagataḥ prabhuḥ

paurajānapadaṃ sarvaṃ preṣayāmāsa yādava //
pariṣvajya tataḥ paścāllakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam

mūrdhni caivamupāghrāya preṣayāmāsa dharmavit //
prāyāṇakaṃ ca śvobhūte dundubhistāḍyatāṃ mama

daiśikāḥ purato yāntu ye ca vṛkṣāvarohakāḥ //
ājñāpya sakalaṃ caiva śibiraṃ ca tathāvidham

avṛkṣeṣu tu deśeṣu ropayantu drumāñjanāḥ //
drumāḥ kaṇṭakinaścaiva ye ca mārgaprarodhakāḥ

chindantu gatvā tānadya tīkṣṇaiḥ śīghraṃ paraśvadhaiḥ //
toyahīneṣu deśeṣu kūpānkurvantu me tathā

viṣamāṃśca tathā deśānsamānkurvantu me pathi //
tīrāṇi saritāṃ caiva kurvantu pulināni ca

na bhavedyena saṃghaṭṭo janasya pathi yāsyataḥ //
puraḥ prayāntu sainyena vijaye rativardhanāḥ

nīlaśca nakradevaśca vasumānmunayastathā //
madhyaprayāṇe gāndhāro jayanābho raṇotkaṭaḥ

suśīlaḥ kāmapālaśca yāntu sainyena daṃśitāḥ //
jaghanaṃ kaṭakasyāhaṃ pālayāno yathāsukham

sainyena saha yāsyāmi vijayāya nṛpasya tu //
paśyantu daiśikāḥ sthānaṃ prabhūtayavasendhanam //

sodakaṃ ca samaṃ yatra senāvāso bhavenmama //
evamājñāpya bharato vijahāra yathāsukham

suṣvāpa ca niśāṃ tatra gharmakāle manoharām

suptasya sā tatra raghūdvahasya puṇyā yayau rātriradīnasattvā //
sampūrṇacandrābharaṇā pratītā jyeṣṭhasya māsasya raṇotsukasya

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde bharataniryāṇavarṇanaṃ nāma caturadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

1.205
// mārkaṇḍeya uvāca // //
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ dundubhiḥ samahanyata //
prayāṇiko mahārāja bharatasya mahāsvanaḥ

tasya śabdena mahatā vibuddhaḥ kaṭake janaḥ //
avaśyakaraṇīyāni kṛtvā rājaṃstvarānvitāḥ

tvaritā gamanārthāya samāhūyetaretaram //
paṭaveśmāni ramyāṇi sahantumupacakramuḥ

mahānti sumanojñāni vartitorṇākṛtāni ca //
cakrustāni ca rājendra sukhavāhyānyayatnataḥ

tatastvāropayāñcakruḥ karabheṣu khareṣu ca //
goratheṣu tu mukhyeṣu tathā dantiṣu satvarāḥ

bhāṇḍamuccāvacaṃ caiva śayanāni mṛdūni ca //
āsanāni ca mukhyāni bhāṇḍaṃ yacca mahānase

peyaṃ ca yavasaṃ caiva śastrāṇi vividhāni ca //
kavacāni turaṅgāṇāṃ śilpabhāṇḍāni yāni ca

dhanaṃ ca vividhaṃ rājansarvopa karaṇāni ca //
āropyamāṇe bhāṇḍe tu karabhāṇāṃ vikṛṣyatām

śuśruve tumulaḥ śabdaḥ kharāṇāṃ ca kharasvanaḥ //
gajānāṃ yujyamānānāṃ turaṅgāṇāṃ rathaiḥ saha

vādyānāṃ hanyamānānāṃ śuśruve tumulaṃ svanam //
nādena gajaghaṇṭānāṃ bṛṃhitena ca pārthiva

hreṣitena turaṅgāṇāṃ babhūva tumulaḥ svanaḥ //
prāyāṇikamupādāya tāḍayanneva dundubhim

agre prayāṇamānyena yayau dundubhibhiḥ saha //
paṇyāni ca samādāya vaṇijastvaritā yayuḥ

grahītukāmāścānyāni sodakāni samāni ca //
sthānāni varamukhyānāṃ yayuścāgresarā narāḥ

mahānasikamukhyāstu tvaritāśca tathā yayuḥ //
sukhayānāsu ramyāsu tathaivāśvatarīṣu ca

āropya yoṣito jagmuḥ pratyūṣe muditā janāḥ //
ārūḍhāścāparā nāryaḥ savitānāḥ kareṇavaḥ

kañcukoṣṇīṣibhirguptā guptā varṣavaraistathā //
yayuḥ sasainyā rājendra gītavādya purassarāḥ

dīnāndhakṛpaṇānāthāṃstarpayantyo dhanena tāḥ //
narendrayoṣito rājñāṃ divyālaṅgārabhūṣitāḥ

tathānye baddhanistriṃśāḥ puruṣāśca kalāpinaḥ //
ādīpya tṛṇaveśmāni jagmustvaritamānasāḥ

bharato'pi samāruhya śibikāṃ ratnabhūṣitām //
viniryayau mahātejā stūryaghoṣapuraḥsaraḥ

śūnyaṃ ca śibirasthānaṃ gṛdhramaṇḍalasaṃkulam //
bahukravyādasaṅkīrṇaṃ kṣaṇena samapadyata

gajoṣṭragardabhāśvānāṃ śarīrāvayavairyutam//
bhagnabhāṇḍasamākīrṇaṃ śarīrāvayavairyutam

bahukravyādasaṅkīrṇaṃ karīṣotkarasaṃyutam //
khātairmahānasasthānairdagdhamṛttikayā yutaiḥ // /

samaṇḍakardamopetairmakṣikāsahitairyutam //
saṃtyajya niryayuḥ sarve bharatasya tu sainikāḥ

prayāṇe tasya sainyasya balīvardāñchramānvitān //
nāgānutthāpayāmāsurupaviṣṭānprayatnataḥ

keciduṣṭraparitrastātāngārdabhena nipātitān //
bhāṇḍamāropayāñcakrurbhūya eva narottamāḥ

nadyuttāreṣu mahiṣānkecitsūryāṃśutāpitān //
niṣaṇṇānsaha bhāreṇa tāḍayāñcakrire janāḥ

kecidaśvatarāṃstrastānnāgabṛṃhitanisvanaiḥ //
ārūḍhayoṣito yatnājjagṛhurnṛpa raśmiṣu

kecidaśvairgajatrastairākṣiptā bhuvi mānavāḥ //
jānuviśramaṇārthāya vājigrīvakṛtāṅaghrayaḥ

turaṅgāṃśca tadodbhrāntānsrastacarmāśca sādinaḥ //
kecidākramya vegena jagṛhustatra yādava

viśaśramustathā kecidvṛkṣacchāyāsu mānavāḥ //
keciccodakatīreṣu cakrire bhojanakriyām

kecitsantrastaturagasannikṛṣṭasamutthitaiḥ //
drutānkāpiñjalairyatnājjagṛhustāṃsturaṅgamān

kecitkaṭakasaṃtrastānmṛgayūthānpradhāvataḥ //
vegenākramya viśikhairjaghnuryadukulodvaha

kecicca yavasaṃ cakruḥ keciccakrurathendhanam //
tathānyairdviguṇībhūtaṃ tathā dundubhinisvanam

prāyāṇikaṃ jahuḥ śīghraṃ śramaṃ yadukulodvaha //
kecidāpaṇavīthyagramahāvaṃśasamucchritam

sapatākaṃ narā dṛṣṭvā prāptāḥ sma iti menire //
cakruḥ kecicca cchandāṃsi sahāyānāṃ punaḥpunaḥ

purogatānāṃ rājendra sthānalabdhicikīrṣayā //
kecitpaṭakuṭīṃ dṛṣṭvā svakīyāṃ tvaritā yayuḥ

vartitorṇākṛtaṃ dṛṣṭvā gṛhāṃścānye yayurdrutam //
keṣāñcittatra veśmāni tīrṇāni nṛpasattama

kṛtāni kriyamāṇāni dadṛśustatra mānavāḥ //
drumairviśrāmyamāṇaiśca kriyamāṇaistathā kaṭaiḥ

gṛhairāropyamāṇaiśca paṭorṇātṛṇasaṃskṛtaiḥ //
śuśubhe tanmahārāja kaṭakaṃ śubhakarmaṇaḥ

śastreṇa saṃśodhayatāṃ bhuvaṃ bhūmipate nṛṇām //
rājasākrāntavapuṣāmaprakāśaṃ vapurbabhau

pārśvasthatoyasampūrṇadṛtayaśca tathā janāḥ //
dhāvamānāḥ pradṛśyante vardhitā gṛhaśodhane

abhyukṣayanti cāpyanye tṛṇaveśmāni pārthiva //
taptānāṃ śītakāmānāṃ dṛtivaktrodgatairjalaiḥ

abhiśrayeṇa dhūpena samantādākulīkṛtam //
babhūva tasya kaṭakaṃ nīhāreṇaiva saṃyutam

avaropitabhāṇḍānāṃ dāntānāṃ yadunandana //
pṛṣṭhānyabhyukṣayāmāsurgomayena jalena ca

kharoṣṭrasabalīvarda caraṇārthe vinirgatam

dadṛśe bahusāhasraṃ kaṭake bharatasya tu //
rathebhyasturagānanye vimucya hayakovidāḥ

avaropitabhāṇḍāni sāntvayāñcakrire śanaiḥ //
samutthāya rajo bhaumaṃ turaṅgaparivartanaiḥ

khamāruroha rājendra kapotāruṇapāṇḍuram //
sthāpayāñcakrire cānye jalasthāne ca vājinaḥ

śreṇī cakrustathaivānye kaṭacchāyāsu pārthiva //
vitānādhastathā kecitsthāpayāñcakrire hayān

hayebhyo yavasaṃ dattvā kecidbubhujire janāḥ //
kaṭacchāyāśca nāgānāṃ cakruścānye sahasraśaḥ

vitānāni ca mukhyāni sūryatāpapraśāntaye //
snātāñjalāśaye nāgām̐llabdhatoyāñjanādhipa

sacchannānsvaparīdhānakumbhānninyuḥ svamālayam //
kaṭakāddūrataścakrurālānaṃ nṛpadantinām

ālānāni mahārāja mahāvṛkṣeṣu mānavāḥ //
ādāya gopinastatra kaṭakācca vidūrataḥ

gosaṅghānmahiṣīsaṅghāṃścakrurvyastānyathāsukham //
kaṭake ca tathā ninyurgorasāni narādhipa

kaṭakāpaṇyavīthīṃ ca sarvapaṇyavibhūṣitām //
dadṛśuḥ puruṣāstatra ayodhyāmiva cāparām

sthānāni sarvavaidyānāṃsadhvajāni narādhipa//
sāgadāni ca dṛśyante kaṭake bharatasya tu

senādhyakṣeṇa vīreṇa vijayena mahātmanā//
kṛtaṃ śāstrānusāreṇa skandhāvāraniveśanam

viveśa bharataḥ śrīmāṃścaturaṅgabalānvitaḥ //
anvīyamāno vīrābhyāṃ putrābhyāṃ yadunandana

puṣkareṇa ca vīreṇa takṣeṇa sumahātmanā //
balamukhyaistathaivānyaiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ

śaṅkhavāditraśabdena paṭahānāṃ svanena ca //
bharatasya gṛhadvāratoraṇāntikamāgatāḥ

babhūburbalamukhyāste dikṣu ye yadunandana //
santyajya madhyamāṃ vīthīṃ praveśāya mahāmanāḥ

bandibhiḥ khyāpyamānāṃstānnāmakarmāvadānataḥ //
śiraḥkampena bharataḥ prairayatsvānniveśanān

balamukhyānviveśātha svagṛhaṃ sarvaṛddhimat //
dviyojanādhvanā śrāntā bharatasya tu sainikāḥ

viviśurbhavanānsvānsvānbhejire śayanāni ca //
praviśya veśmapravaraṃ bharato'pi yathāsukham ///

vijahāra mahārāja devarājasamadyutiḥ //
krameṇānena dharmātmā bhūmipāla dinedine //
āsasāda vrajanneva gaṅgāṃ tripathagāṃ nadīm

surāṅganāpīnapayodharasthasaccandanakṣālanalabdhalakṣmīm //
grīṣmārkatāpādvigalattuṣāravivṛddhaśītodapaṭottarīyām

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde prayāṇavarṇano nāma pañcādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ