Vishnudharmottara Purana · Chapter 1.191.195

1.191
// śakra uvāca // //
kena karmavipākena svargatā tvaṃ varānane //
dīrghakālamihasthāsi tathā caivāpyanāgatān

kathaṃ manvantarānvetsi tanmamācakṣva pṛcchataḥ //
tvatsamā divi naivānyā kācidasti cirantanī

ekarūpaḥ kathaṃ kartā tvayā dṛṣṭaḥ sureśvari //
manvantarāṇāṃ jānāsi bhaviṣyāṇāṃ tathā gatim

śāmbarāyaṇyuvāca //
tridive saptamaḥ kalpo mamāyaṃ tridiveśvara//
devadevaprasādena vasantyā vartate'nagha

parārdhaśca tathā brāhmyo janaloke gato mama //
ekarūpāstathā kalpā mayā dṛṣṭāḥ sureśvara

manvantarāṇāṃ jānāmi bhaviṣyāṇāṃ tathā gatim //
mayā mānuṣyamāsādya māsanakṣatrapūjanama

pratimāsaṃ kṛtaṃ viṣṇoryāvajjīvaṃ sureśvara //
tena karmavipākena tridive vasatiściram //
mayeyaṃ samanuprāptā devadevaprasādajā

asmādapi mahābhāga brahmalokaṃ nayatyuta

mārkaṇḍeya uvāca //
etaduktvā mahābhāga śakraṃ sā śāmbarāyaṇī //
jagāmādarśanaṃ rājaṃstatraiva surapūjitā

māsarkṣapūjāmadhikṛtya viṣṇormayā tavedaṃ kathitaṃ samagram //
tasmātprayatnena narendracandra māsarkṣapūjāṃ prayateta kartum

śrotavyametatprayatena vajra pāpāpahaṃ dharmavivṛddhidaṃ ca //
saṃvādamagryaṃ tridaśeśvarasya siddhāṅganāyāśca paraṃ pavitram

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śakraśāmbarāyaṇīkathānakaṃ nāmaikanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

1.192
// vajra uvāca//
śrutavānasmi dharmajña devaveśmopalepane //
phalaṃ gadati te brahmañchrotumicchāmyahaṃ punaḥ

lepanādapi yatsvargaphaladaṃ ca yathā bhavet //
tanme karma tvamācakṣva sarvajño'si bhṛgūttama

mārkaṇḍeya uvāca //
stutirlaghutarā tasya lepanādapi yādava //
tathā bahuphalā proktā tāṃ kuruṣva yadīcchasi

ye stuvanti mahādevaṃ śaṅkhacakragadādharam //
teṣāṃ na durlabhaṃ kiñcidiha loke paratra ca

vāsudevaṃ stuvanmartyaḥ sarvapāpaṃ vyapohati //
svargaṃ cānantyamāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

dharmārthī prāpnuyāddharmamarthārthī cāpnuyāddhanam //
kāmānavāpnuyātkāmī prajārthī prāpnuyātprajāḥ

rogārto mucyate rogādbaddho mucyeta bandhanāt //
bhayānmucyeta bhītaśca mucyedāpanna āpadaḥ

durgāṇyatitaratyāśu puruṣaḥ puruṣottamam //
stuvanmanujaśārdūla nātra kāryā vicāraṇā

tasmātsarvaprayatnena divyairṛṣikṛtaiḥ stavaiḥ //
stūyānnarendra satataṃ devadevaṃ subhāṣitaiḥ

kamalapatraśubhāmalalocanaṃ harimarighnamacintyaparākramam //
śaraṇametya mahābhayapīḍitā bhuvi bhavanti narā bhayavarjitāḥ

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde stutimāhātmyavarṇano nāma dvinavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

1.193
// mārkaṇḍeya uvāca //
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam //
stutena devadevena gajendrasya tu yatkṛtam

purā vajra mahābāhū gandharvau yau hāhā hūhū //
gītaiḥ parasparaṃ spardhāṃ cakratustau parantapa

spardhamānau paraṃ rājaṃścakratustau parasparam //
āvayoḥ prāśnikaḥ sādhuḥ ko'smim̐lloke bhaviṣyati

tayorathāhurgandharvā devalo'yaṃ bhaviṣyati //
evamuktau tatastau tu necchetāṃ devalaṃ munim

nāyaṃ jānāti gītasya viśeṣamiti mohitau //
tau śaśāpa mahākruddho devalaḥ sumahātapāḥ

avajñā jānato yasmādbhavadbhyāṃ mama vai kṛtā //
tasmācchāpaṃ pradāsyāmi yuvayordevagāyanau

hāhā bhaviṣyati karī hūhū nakro bhaviṣyati //
nakraṃ ca devadeveśo gajākarṣaṇatatparam

nāgastutastu cakreṇa dvidhā kartā tadā yuvām //
ubhau sva lapsyatho rūpaṃ śāpasyānte tu gāyanau

śāpena tau tasya tatastu jātau mayā yathoktau tava rājasiṃha //
gajastu tenāpi janārdanena sammocitau tau dvijavaryaśāpāt

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde gandharvayorgajanakrīkaraṇaṃ nāma trinavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

vajra uvāca // //
bhagavañchrotumicchāmi gajendrasya vimokṣaṇam //
vistareṇa mahābhāga śāpānnakrasya cobhayoḥ

mārkaṇḍeya uvāca //
astyasmiñchṛṅgavānnāma jambūdvīpe kulācalaḥ //
mahādhātusamunnaddhairyutaḥ śṛṅgairnabhaṅkaṣaiḥ

yasya śṛṅgatrayaṃ madhyaṃ bhāti rājanviśeṣavat //
brahmārkasomanilayaṃ manohāri divaṃ gatam

teṣāmathaikaṃ sauvarṇamaparaṃ rājataṃ mahat //
sarvaratnamayaṃ caikaṃ madhyamaṃ brahmaṇaḥ kṣayam

kāñcanaṃ sūryanilayaṃ rājataṃ śaśinaḥ kṣayam //
trikūṭaṃ śailarājābhaṃ ratnapakṣadrumairyutam

na tatkṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ //
nātaptatapasaḥ kecinnaiva pāpakṛto janāḥ

tasya sānumataḥ pṛṣṭhe saro vyākośapaṅkajam //
kāraṇḍavasamākīrṇaṃ rājahaṃsopaśobhitam

saccittamiva gambhīraṃ saccittamiva nirmalam //
bahūpayogyaṃ ca tathā satānniṣkṛtikṛnnṛpa

mīnacchinnābhraśakalasphuṭakahlāratārakam //
mahākumudarātrīśaṃ dvitīyamiva cāmbaram

utphullapadmarajasā madhupaiḥ pari piñjaraiḥ //
samantādvyāpya satpadmaṃ tapanīyasamairiva

cyutena padmādrajasā haṃsaiḥ keśaramanthanaiḥ //
vāyunā bhrāmyamāṇena durvibhāvyodakombujam

mahāntaḥ padminīpatrā vāyubhrastābhraśīkaraiḥ //
yuktā muktāphalākārairyatra bhānti sahasraśaḥ

nṛtyanti kamalā yatra śapharī sphuraṇāhatāḥ //
bhramarodgītasaṃghoṣai rasatsārasanādikam

hasantamiva haṃsaughairnṛtyantamiva cormibhi //
udgīthamiva kurvāṇaṃ kāraṇḍavaravaiḥ śubhaiḥ

madhye tvagādhaṃ caturaḥ pratīhārairivoddhataiḥ //
utsārayantaṃ kallolairvāyukṣiptadrumodbhavān

bhramarāntarasaṃlīnakahlārakusumākṣubhiḥ//
paśyantamiva śailasya śṛṅgāṇāṃ tanmahocchrayam

yatrātiśītalaṃ toyaṃ laghu svādu sudhānibham //
anyacchraṅgaṃ manohāri bhṛṅganāda nināditam

tasminsarasi duṣṭātmā virūpo'ntarjaleśayaḥ //
hūhūrjagāma grāhatvaṃ śāpādvai devalasya tu

tasminneva tathā śaile hāhā gandharvasattamaḥ //
babhūva yūthapo hastī calatparvatasannibhaḥ

atha dantojjvalavapuḥ kadācidgajayūthapaḥ //
ājagāma mahīpāla cotphulla kamalaṃ saraḥ

vaṃśadaṇḍaiḥ sa kalabhairvṛtaścaiva karareṇubhiḥ //
vāsayanmadagandhena taṃ trikūṭaṃ mahīdharam

sa gajo'ñjanasaṃkāśo madākuñcitalocanaḥ //
salīlaṃ paṅkajavane yūthamadhyagato vrajam/ २२ //
gṛhītastena raudreṇa grāheṇāvyaktamūrtinā //
paśyataḥ sarvayūthasya krośataścāti dāruṇam

sa cakāra mahāyatnamātmanaḥ parimokṣaṇe //
grāho'pi yatnamātiṣṭhatkuñjarākarṣaṇe mahān

grāho'pi balinaṃ nāgaṃ na śaśāka mahāmbhasi //
ākraṣṭuṃ na ca nāgo'pi tathātmānaṃ vimokṣitum

visphūrjya ca yathāśakti vikruṣya ca mahāravān //
vyathitaḥ sa nirudyogaḥ paścimāmāgato daśām

sa tu nāgavaraḥ śrīmānnārāyaṇaparāyaṇaḥ //
jagāma śaraṇaṃ viṣṇuṃ tuṣṭāva ca parantapaḥ

gṛhītvā sa karāgreṇa sarasaḥ kamalottamam //
nivedya bhaktyā kṛṣṇāya gajaḥ stotramudīrayat

gaja uvāca //
namonamaḥ kāraṇavāmanāya nārāyaṇāyāsuradāraṇāya //
śrīśārṅgacakrāsigadādharāya namo'stu tasmai puruṣottamāya // २९ /
ādyāya vedanilayāya mahoragāya siṃhāya daityanilayāya caturbhujāya //
brahmendrarudramunicāraṇasaṃstutāya devottamāya varadāya namo'cyutāya

nāgendrabhogaśayanāsanasupriyāya gokṣīrahemaśukanīlaghanopamāya //
pītāmbarāya madhukaiṭabhanāśanāya bhaktapriyāya varadīptasudarśanāya

nābhiprajātakamalasthacaturmukhāya kṣīrodakārṇavaniketayaśodharāya //
nānāvicitra mukuṭāṅgadabhūṣaṇāya sarveśvarāya vijayāya namo varāya

(viśvātmane paramakāraṇakāraṇāya phullāravindavipulāyatalocanāya //
devendrabhāvana parīkṣitapauruṣāya yogīśvarāya vijayāya namo varāya

)
lokāyanāya tridaśāyanāya brahmāyaṇāyātmaguṇāyanāya //
dharmāyaṇāyaikajanāyanāya mahāvarāhāya sadā nato'smi

acintyamavyaktamanantarūpaṃ nārāyaṇaṃ kāraṇamādidevam //
yugāntaśeṣaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ taṃ vāsudevaṃ śaraṇaṃ prapadye //

adṛśyamacchedyamanādimadhyaṃ maharṣayo brahmanidhiṃ sureśam //
vadanti yaṃ vai puruṣaṃ sanātanaṃ taṃ vāsudevaṃ śaraṇaṃ prapadye

yamakṣaraṃ brahma vadanti sarvagaṃ niśamya yaṃ mṛtyumukhātpramucyate //
tamīśvaraṃ dṛptamanuttamairguṇaiḥ parāyaṇaṃ viṣṇumupaiti śāśvatam

kāryakriyākāraṇamaprameyaṃ hira ṇyanābhaṃ kanakāravindam //
mahābalaṃ vedanidhiṃ surottamaṃ vrajāmi viṣṇuṃ śaraṇaṃ janārdanam

vicitrakeyūramahārhaniṣkaṃ ratnottamālaṅkṛtasarva gātram //
pītāmbaraṃ kāñcanabhakticitraṃ mālādharaṃ keśavamabhyupaimi

bhavodbhavaṃ vedavidāṃ variṣṭhaṃ yogātmanāṃ sāṅkhyavidāṃ variṣṭham //
ādityacandrāśvivasuprabhāvaṃ prabhuṃ prapadye'cyutamātmabhūtam

śrīvatsāṅkaṃ mahādevaṃ vedaguhyamanuttamam //
prapadye sūkṣmamacalaṃ bhaktānāmabhayapradam

prabhavaṃ sarvalokānāṃ nirguṇaṃ ca guṇātmanām //
prapadye muktasaṅgānāṃ yatīnāṃ paramāṃ gatim

bhagavantaṃ surādhyakṣamakṣaraṃ puṣkarekṣaṇam //
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ bhaktyā prapadye brāhmaṇapriyam

brahmādeśaṃ trilokeśamādyamekamanāmayam //
bhūtātmānaṃ mahātmānaṃ prapadye madhusūdanam

kṣetrajñaṃ puruṣaṃ viṣṇuṃ triguṇātītamavyayam //
nārāyaṇamaṇīyāṃsaṃ prapadye śaraṇaṃ harim

ekāya lokatantrāya parataḥ paramātmane //
namaḥ sahasraśirase anantāya mahātmane

vareṇyamanaghaṃ devamṛṣayo vedapāragāḥ //
kīrtayantyabhavaṃ sarve taṃ prapadye sanātanam

namaste puṇḍarīkākṣa bhaktānāmabhayaprada //
subrahmaṇya namaste'stu trāhi māṃ śaraṇā'gatam

mārkaṇḍeya uvāca //
bhaktiṃ tasya tu sañcintya nāgasyā'moghasaṃstavaḥ //
prītimānabhavadrājansadyaścakragadādharaḥ

sānnidhyaṃ kalpayāmāsa grāhaṃ cakreṇa mādhavaḥ //
mokṣayāmāsa ca gajaṃ pāśebhyaḥ śaraṇāgatam

sa hi devalaśāpena hāhā gandharvasattamaḥ //
gajatvamabhavattyaktvā mokṣaṃ prāpya divaṃ gataḥ

grāhādvimuktaḥ sadyastu gajo gandharvatāṃ gataḥ //
grāho gandharvatāṃ prāpto yaḥ kṛṣṇena nipātitaḥ //

tasyāpi devalakṛtaḥ śāpadoṣo'bhavatpurā //
prītimāṃstrāyate viṣṇuḥ sadyaḥ saṃsārasāgarāt //

kuddho'pi nighnandevatvamarātīnāṃ prayacchati //
tau ca svaṃ svaṃ vapuḥ prāpya praṇipatya janārdanam

gandharvādhipatī śīghraṃ parāṃ nirvṛtimāgatau //
idaṃ caiva mahābāho purā devo'bhyabhāṣata

dṛṣṭvā muktau gajagrāhau bhagavānmadhusūdanaḥ //
yo'grahīnnāgarājaṃ ca māṃ caiva praṇidhānavān

smariṣyati saraścedaṃ yuvayormokṣaṇaṃ tathā //
gulmaṃ kīcakaveṇūnāmimaṃ śailavaraṃ tathā

aśvatthaṃ bhāskaraṃ gaṅgāṃ naimiṣāraṇyameva ca //
prayāgaṃ brahmatīrthaṃ ca daṇḍakāraṇyameva ca

saṃsmariṣyanti ye martyā samyakchroṣyanti cāpi ye //
na te duḥsvapnapāpasya bhoktāro matparigrahāt

sarvapāpairvimokṣyanti kalyāṇānāṃ ca bhāginaḥ //
bhaviṣyanti tathā puṇyāṃ gatiṃ yāsyanti mānavāḥ

duḥsvapnaṃ ca nṛṇāṃ teṣāṃ susvapnatvaṃ prayāsyati //
kaurmyaṃ mātsyaṃ ca vārāhaṃ vāmanaṃ tārkṣyameva ca

nārasiṃhaṃ tathā rūpaṃ sṛṣṭipralayakārakam //
etāni prātarutthāya saṃsmariṣyanti ye narāḥ

sarvapāpairviśuddhāste yāsyanti paramāṃ gatim //
mārkaṇḍeya uvāca //
evamuktvā tu rājendra devadevo janārdanaḥ

aspṛśadgajagandharvaṃ grāhagandharvameva ca //
tena spṛṣṭau tu tau sadyo divyamālyāmbarānvitau

vimāne'bhimate prāpte jagmatustridaśālayam //
tatra devapatiḥ kṛṣṇo mokṣayitvā gajottamam

ṛṣibhistūyamānastu guhyairvedapadākṣaraiḥ //
gataḥ sa bhagavānviṣṇurdurvijñeyagatirvibhuḥ

gajendramokṣaṇaṃ dṛṣṭvā sarve sendrapurogamāḥ //
brāhmaṇānagrataḥ kṛtvā sarve prāñjalayo'bhavan

gajendramokṣaṇaṃ puṇyaṃ sarvapāpavimocanam //
śrāvayanprātarutthāya sarvapāpaiḥ pramucyate

śraddhayā hi yaduśreṣṭha smṛtena kathitena ca //
gajendramokṣaṇenaiva dīrghamāyuravāpnuyāt

mayā te kathitaṃ divyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam //
( kīrtayasva mahābāho mahāduḥsvapnanāśanam

)
kīrtyamānaṃ ca viprebhyaḥ śṛṇu bhaktyā yathoditam

varaṃ vareṇyaṃ varapadmanābhaṃ nārāyaṇaṃ padmanidhiṃ sureśam //
taṃ devaguhyaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ vavandire brahmavidāṃ variṣṭhāḥ

etatpuṇyaṃ yaduśreṣṭha narāṇāṃ pāpakarmiṇām //
duḥsvapnadarśane ghore śrutvā pāpātpramucyate

bhaktimānpuṇḍarīkākṣe gajo duḥkhādvimocitaḥ //
tathā tvamapi rājendra prapadya śaraṇaṃ harim

vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ prāpsyase paramāṃ gatim

/
iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde gajendramokṣaṇaṃ nāma caturnavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

1.195
// vajra uvāca //
bhagavankīdṛśīṃ rakṣāṃ sa cakāra dvijottamaḥ //
yathā nirdhūtavīryo'sau nistaro rajanīcaraḥ

mārkaṇḍeya uvāca //
ekāgracitto govinde tajjapam̐statparāyaṇaḥ //
sarvaduṣṭopaśamanaṃ praviṣṭo viṣṇupañjaram

vajra uvāca //
viṣṇupañjaramicchāmi śrotuṃ dharmabhṛtāṃ vara //
sadā sarvabhayebhyastu rakṣāyāṃ paramā bhavet

mārkaṇḍeya uvāca //
tripuraṃ jaghnuṣaḥ pūrvaṃ brahmaṇā viṣṇupañjaram //
śaṅkarasya yaduśreṣṭha rakṣaṇāya nirūpitam

vāgīśena tu śakrasya balaṃ hantuṃ prayāsyataḥ //
tasya svarūpaṃ vakṣyāmi tannibodha mahīpate

viṣṇuḥ prācyāṃ sthitaścakrī viṣṇurdakṣiṇato gadī //
pratīcyāṃ śārṅgabhṛdvipṇurviṣṇuḥ khaḍgī mamottare

hṛṣīkeśo vikoṇeṣu tacchidreṣu janārdanaḥ //
kroḍarūpī harirbhūmau hantuṃ pretaniśācarān

gadā ceyaṃ sahasrāṃśurudvamatpāvakolbaṇā //
rakṣobhūtapiśācānāṃ ḍākinīnāṃ ca śātanī

śārṅgavisphūrjitaṃ caiva vāsudevasya madripūn //
tiryaṅmanuṣyakūṣmāṇḍapretādīnhantvaśeṣataḥ

khaḍgadhārāmalajyotsnā nirdhūtā ye samāhitāḥ //
te yāntu saumyatāṃ sadyo garuḍeneva pannagāḥ

( ye kūṣmāṇḍāstathā yakṣā ye daityā ye niśācarāḥ //
pretā vināyakāḥ krūrā manuṣyā jambukāḥ khagāḥ //

siṃhādayo ye paśavo dandaśūkāśca pannagāḥ //
sarve bhavantu te saumyāḥ kṛṣṇaśārṅgaravāhatāḥ

cittavṛttiharā ye me ye janāḥ smṛtihārakāḥ //
balaujasāṃ ca hantāraśchāyāvibhraṃśakāśca ye

ye copabhogahartāro ye ca lakṣaṇanāśakāḥ //
kūṣmāṇḍāste praṇaśyantu viṣṇucakrarayāhatāḥ

buddhisvāsthyaṃ manaḥsvāsthyaṃ svāsthyamaindriyakaṃ tathā //
mamāstu devadevasya vāsudevasya kīrtanāt

pṛṣṭhe purastānmama dakṣiṇottare vikoṇataścāstu janārdano hariḥ //
tamīḍyamīśānamanantavikramaṃ janārdanaṃ praṇipatito na sīdati

yathā parambrahma haristathā paraṃ jagatsvarūpaṃ ca sa eva keśavaḥ //
satyena tenācyutanāmakīrtanātpraṇāśametu trividhaṃ mamāśubham

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde viṣṇupañjarastotravarṇanaṃnāma pañcanavanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ