વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.191.195

1.191
॥ શક્ર ઉવાચ ॥ ॥
કેન કર્મવિપાકેન સ્વર્ગતા ત્વં વરાનને ॥
દીર્ઘકાલમિહસ્થાસિ તથા ચૈવાપ્યનાગતાન્

કથં મન્વન્તરાન્વેત્સિ તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ॥
ત્વત્સમા દિવિ નૈવાન્યા કાચિદસ્તિ ચિરન્તની

એકરૂપઃ કથં કર્તા ત્વયા દૃષ્ટઃ સુરેશ્વરિ ॥
મન્વન્તરાણાં જાનાસિ ભવિષ્યાણાં તથા ગતિમ્

શામ્બરાયણ્યુવાચ ॥
ત્રિદિવે સપ્તમઃ કલ્પો મમાયં ત્રિદિવેશ્વર॥
દેવદેવપ્રસાદેન વસન્ત્યા વર્તતેઽનઘ

પરાર્ધશ્ચ તથા બ્રાહ્મ્યો જનલોકે ગતો મમ ॥
એકરૂપાસ્તથા કલ્પા મયા દૃષ્ટાઃ સુરેશ્વર

મન્વન્તરાણાં જાનામિ ભવિષ્યાણાં તથા ગતિમ્ ॥
મયા માનુષ્યમાસાદ્ય માસનક્ષત્રપૂજનમ

પ્રતિમાસં કૃતં વિષ્ણોર્યાવજ્જીવં સુરેશ્વર ॥
તેન કર્મવિપાકેન ત્રિદિવે વસતિશ્ચિરમ્ ॥
મયેયં સમનુપ્રાપ્તા દેવદેવપ્રસાદજા

અસ્માદપિ મહાભાગ બ્રહ્મલોકં નયત્યુત

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એતદુક્ત્વા મહાભાગ શક્રં સા શામ્બરાયણી ॥
જગામાદર્શનં રાજંસ્તત્રૈવ સુરપૂજિતા

માસર્ક્ષપૂજામધિકૃત્ય વિષ્ણોર્મયા તવેદં કથિતં સમગ્રમ્ ॥
તસ્માત્પ્રયત્નેન નરેન્દ્રચન્દ્ર માસર્ક્ષપૂજાં પ્રયતેત કર્તુમ્

શ્રોતવ્યમેતત્પ્રયતેન વજ્ર પાપાપહં ધર્મવિવૃદ્ધિદં ચ ॥
સંવાદમગ્ર્યં ત્રિદશેશ્વરસ્ય સિદ્ધાઙ્ગનાયાશ્ચ પરં પવિત્રમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શક્રશામ્બરાયણીકથાનકં નામૈકનવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

1.192
॥ વજ્ર ઉવાચ॥
શ્રુતવાનસ્મિ ધર્મજ્ઞ દેવવેશ્મોપલેપને ॥
ફલં ગદતિ તે બ્રહ્મઞ્છ્રોતુમિચ્છામ્યહં પુનઃ

લેપનાદપિ યત્સ્વર્ગફલદં ચ યથા ભવેત્ ॥
તન્મે કર્મ ત્વમાચક્ષ્વ સર્વજ્ઞોઽસિ ભૃગૂત્તમ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
સ્તુતિર્લઘુતરા તસ્ય લેપનાદપિ યાદવ ॥
તથા બહુફલા પ્રોક્તા તાં કુરુષ્વ યદીચ્છસિ

યે સ્તુવન્તિ મહાદેવં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ॥
તેષાં ન દુર્લભં કિઞ્ચિદિહ લોકે પરત્ર ચ

વાસુદેવં સ્તુવન્મર્ત્યઃ સર્વપાપં વ્યપોહતિ ॥
સ્વર્ગં ચાનન્ત્યમાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ધર્માર્થી પ્રાપ્નુયાદ્ધર્મમર્થાર્થી ચાપ્નુયાદ્ધનમ્ ॥
કામાનવાપ્નુયાત્કામી પ્રજાર્થી પ્રાપ્નુયાત્પ્રજાઃ

રોગાર્તો મુચ્યતે રોગાદ્બદ્ધો મુચ્યેત બન્ધનાત્ ॥
ભયાન્મુચ્યેત ભીતશ્ચ મુચ્યેદાપન્ન આપદઃ

દુર્ગાણ્યતિતરત્યાશુ પુરુષઃ પુરુષોત્તમમ્ ॥
સ્તુવન્મનુજશાર્દૂલ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન દિવ્યૈરૃષિકૃતૈઃ સ્તવૈઃ ॥
સ્તૂયાન્નરેન્દ્ર સતતં દેવદેવં સુભાષિતૈઃ

કમલપત્રશુભામલલોચનં હરિમરિઘ્નમચિન્ત્યપરાક્રમમ્ ॥
શરણમેત્ય મહાભયપીડિતા ભુવિ ભવન્તિ નરા ભયવર્જિતાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે સ્તુતિમાહાત્મ્યવર્ણનો નામ દ્વિનવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

1.193
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
સ્તુતેન દેવદેવેન ગજેન્દ્રસ્ય તુ યત્કૃતમ્

પુરા વજ્ર મહાબાહૂ ગન્ધર્વૌ યૌ હાહા હૂહૂ ॥
ગીતૈઃ પરસ્પરં સ્પર્ધાં ચક્રતુસ્તૌ પરન્તપ

સ્પર્ધમાનૌ પરં રાજંશ્ચક્રતુસ્તૌ પરસ્પરમ્ ॥
આવયોઃ પ્રાશ્નિકઃ સાધુઃ કોઽસ્મિઁલ્લોકે ભવિષ્યતિ

તયોરથાહુર્ગન્ધર્વા દેવલોઽયં ભવિષ્યતિ ॥
એવમુક્તૌ તતસ્તૌ તુ નેચ્છેતાં દેવલં મુનિમ્

નાયં જાનાતિ ગીતસ્ય વિશેષમિતિ મોહિતૌ ॥
તૌ શશાપ મહાક્રુદ્ધો દેવલઃ સુમહાતપાઃ

અવજ્ઞા જાનતો યસ્માદ્ભવદ્ભ્યાં મમ વૈ કૃતા ॥
તસ્માચ્છાપં પ્રદાસ્યામિ યુવયોર્દેવગાયનૌ

હાહા ભવિષ્યતિ કરી હૂહૂ નક્રો ભવિષ્યતિ ॥
નક્રં ચ દેવદેવેશો ગજાકર્ષણતત્પરમ્

નાગસ્તુતસ્તુ ચક્રેણ દ્વિધા કર્તા તદા યુવામ્ ॥
ઉભૌ સ્વ લપ્સ્યથો રૂપં શાપસ્યાન્તે તુ ગાયનૌ

શાપેન તૌ તસ્ય તતસ્તુ જાતૌ મયા યથોક્તૌ તવ રાજસિંહ ॥
ગજસ્તુ તેનાપિ જનાર્દનેન સમ્મોચિતૌ તૌ દ્વિજવર્યશાપાત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ગન્ધર્વયોર્ગજનક્રીકરણં નામ ત્રિનવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

વજ્ર ઉવાચ ॥ ॥
ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ ગજેન્દ્રસ્ય વિમોક્ષણમ્ ॥
વિસ્તરેણ મહાભાગ શાપાન્નક્રસ્ય ચોભયોઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અસ્ત્યસ્મિઞ્છૃઙ્ગવાન્નામ જમ્બૂદ્વીપે કુલાચલઃ ॥
મહાધાતુસમુન્નદ્ધૈર્યુતઃ શૃઙ્ગૈર્નભઙ્કષૈઃ

યસ્ય શૃઙ્ગત્રયં મધ્યં ભાતિ રાજન્વિશેષવત્ ॥
બ્રહ્માર્કસોમનિલયં મનોહારિ દિવં ગતમ્

તેષામથૈકં સૌવર્ણમપરં રાજતં મહત્ ॥
સર્વરત્નમયં ચૈકં મધ્યમં બ્રહ્મણઃ ક્ષયમ્

કાઞ્ચનં સૂર્યનિલયં રાજતં શશિનઃ ક્ષયમ્ ॥
ત્રિકૂટં શૈલરાજાભં રત્નપક્ષદ્રુમૈર્યુતમ્

ન તત્કૃતઘ્નાઃ પશ્યન્તિ ન નૃશંસા ન નાસ્તિકાઃ ॥
નાતપ્તતપસઃ કેચિન્નૈવ પાપકૃતો જનાઃ

તસ્ય સાનુમતઃ પૃષ્ઠે સરો વ્યાકોશપઙ્કજમ્ ॥
કારણ્ડવસમાકીર્ણં રાજહંસોપશોભિતમ્

સચ્ચિત્તમિવ ગમ્ભીરં સચ્ચિત્તમિવ નિર્મલમ્ ॥
બહૂપયોગ્યં ચ તથા સતાન્નિષ્કૃતિકૃન્નૃપ

મીનચ્છિન્નાભ્રશકલસ્ફુટકહ્લારતારકમ્ ॥
મહાકુમુદરાત્રીશં દ્વિતીયમિવ ચામ્બરમ્

ઉત્ફુલ્લપદ્મરજસા મધુપૈઃ પરિ પિઞ્જરૈઃ ॥
સમન્તાદ્વ્યાપ્ય સત્પદ્મં તપનીયસમૈરિવ

ચ્યુતેન પદ્માદ્રજસા હંસૈઃ કેશરમન્થનૈઃ ॥
વાયુના ભ્રામ્યમાણેન દુર્વિભાવ્યોદકોમ્બુજમ્

મહાન્તઃ પદ્મિનીપત્રા વાયુભ્રસ્તાભ્રશીકરૈઃ ॥
યુક્તા મુક્તાફલાકારૈર્યત્ર ભાન્તિ સહસ્રશઃ

નૃત્યન્તિ કમલા યત્ર શફરી સ્ફુરણાહતાઃ ॥
ભ્રમરોદ્ગીતસંઘોષૈ રસત્સારસનાદિકમ્

હસન્તમિવ હંસૌઘૈર્નૃત્યન્તમિવ ચોર્મિભિ ॥
ઉદ્ગીથમિવ કુર્વાણં કારણ્ડવરવૈઃ શુભૈઃ

મધ્યે ત્વગાધં ચતુરઃ પ્રતીહારૈરિવોદ્ધતૈઃ ॥
ઉત્સારયન્તં કલ્લોલૈર્વાયુક્ષિપ્તદ્રુમોદ્ભવાન્

ભ્રમરાન્તરસંલીનકહ્લારકુસુમાક્ષુભિઃ॥
પશ્યન્તમિવ શૈલસ્ય શૃઙ્ગાણાં તન્મહોચ્છ્રયમ્

યત્રાતિશીતલં તોયં લઘુ સ્વાદુ સુધાનિભમ્ ॥
અન્યચ્છ્રઙ્ગં મનોહારિ ભૃઙ્ગનાદ નિનાદિતમ્

તસ્મિન્સરસિ દુષ્ટાત્મા વિરૂપોઽન્તર્જલેશયઃ ॥
હૂહૂર્જગામ ગ્રાહત્વં શાપાદ્વૈ દેવલસ્ય તુ

તસ્મિન્નેવ તથા શૈલે હાહા ગન્ધર્વસત્તમઃ ॥
બભૂવ યૂથપો હસ્તી ચલત્પર્વતસન્નિભઃ

અથ દન્તોજ્જ્વલવપુઃ કદાચિદ્ગજયૂથપઃ ॥
આજગામ મહીપાલ ચોત્ફુલ્લ કમલં સરઃ

વંશદણ્ડૈઃ સ કલભૈર્વૃતશ્ચૈવ કરરેણુભિઃ ॥
વાસયન્મદગન્ધેન તં ત્રિકૂટં મહીધરમ્

સ ગજોઽઞ્જનસંકાશો મદાકુઞ્ચિતલોચનઃ ॥
સલીલં પઙ્કજવને યૂથમધ્યગતો વ્રજમ્। ૨૨ ॥
ગૃહીતસ્તેન રૌદ્રેણ ગ્રાહેણાવ્યક્તમૂર્તિના ॥
પશ્યતઃ સર્વયૂથસ્ય ક્રોશતશ્ચાતિ દારુણમ્

સ ચકાર મહાયત્નમાત્મનઃ પરિમોક્ષણે ॥
ગ્રાહોઽપિ યત્નમાતિષ્ઠત્કુઞ્જરાકર્ષણે મહાન્

ગ્રાહોઽપિ બલિનં નાગં ન શશાક મહામ્ભસિ ॥
આક્રષ્ટું ન ચ નાગોઽપિ તથાત્માનં વિમોક્ષિતુમ્

વિસ્ફૂર્જ્ય ચ યથાશક્તિ વિક્રુષ્ય ચ મહારવાન્ ॥
વ્યથિતઃ સ નિરુદ્યોગઃ પશ્ચિમામાગતો દશામ્

સ તુ નાગવરઃ શ્રીમાન્નારાયણપરાયણઃ ॥
જગામ શરણં વિષ્ણું તુષ્ટાવ ચ પરન્તપઃ

ગૃહીત્વા સ કરાગ્રેણ સરસઃ કમલોત્તમમ્ ॥
નિવેદ્ય ભક્ત્યા કૃષ્ણાય ગજઃ સ્તોત્રમુદીરયત્

ગજ ઉવાચ ॥
નમોનમઃ કારણવામનાય નારાયણાયાસુરદારણાય ॥
શ્રીશાર્ઙ્ગચક્રાસિગદાધરાય નમોઽસ્તુ તસ્મૈ પુરુષોત્તમાય ॥ ૨૯ ।
આદ્યાય વેદનિલયાય મહોરગાય સિંહાય દૈત્યનિલયાય ચતુર્ભુજાય ॥
બ્રહ્મેન્દ્રરુદ્રમુનિચારણસંસ્તુતાય દેવોત્તમાય વરદાય નમોઽચ્યુતાય

નાગેન્દ્રભોગશયનાસનસુપ્રિયાય ગોક્ષીરહેમશુકનીલઘનોપમાય ॥
પીતામ્બરાય મધુકૈટભનાશનાય ભક્તપ્રિયાય વરદીપ્તસુદર્શનાય

નાભિપ્રજાતકમલસ્થચતુર્મુખાય ક્ષીરોદકાર્ણવનિકેતયશોધરાય ॥
નાનાવિચિત્ર મુકુટાઙ્ગદભૂષણાય સર્વેશ્વરાય વિજયાય નમો વરાય

(વિશ્વાત્મને પરમકારણકારણાય ફુલ્લારવિન્દવિપુલાયતલોચનાય ॥
દેવેન્દ્રભાવન પરીક્ષિતપૌરુષાય યોગીશ્વરાય વિજયાય નમો વરાય

)
લોકાયનાય ત્રિદશાયનાય બ્રહ્માયણાયાત્મગુણાયનાય ॥
ધર્માયણાયૈકજનાયનાય મહાવરાહાય સદા નતોઽસ્મિ

અચિન્ત્યમવ્યક્તમનન્તરૂપં નારાયણં કારણમાદિદેવમ્ ॥
યુગાન્તશેષં પુરુષં પુરાણં તં વાસુદેવં શરણં પ્રપદ્યે ॥

અદૃશ્યમચ્છેદ્યમનાદિમધ્યં મહર્ષયો બ્રહ્મનિધિં સુરેશમ્ ॥
વદન્તિ યં વૈ પુરુષં સનાતનં તં વાસુદેવં શરણં પ્રપદ્યે

યમક્ષરં બ્રહ્મ વદન્તિ સર્વગં નિશમ્ય યં મૃત્યુમુખાત્પ્રમુચ્યતે ॥
તમીશ્વરં દૃપ્તમનુત્તમૈર્ગુણૈઃ પરાયણં વિષ્ણુમુપૈતિ શાશ્વતમ્

કાર્યક્રિયાકારણમપ્રમેયં હિર ણ્યનાભં કનકારવિન્દમ્ ॥
મહાબલં વેદનિધિં સુરોત્તમં વ્રજામિ વિષ્ણું શરણં જનાર્દનમ્

વિચિત્રકેયૂરમહાર્હનિષ્કં રત્નોત્તમાલઙ્કૃતસર્વ ગાત્રમ્ ॥
પીતામ્બરં કાઞ્ચનભક્તિચિત્રં માલાધરં કેશવમભ્યુપૈમિ

ભવોદ્ભવં વેદવિદાં વરિષ્ઠં યોગાત્મનાં સાઙ્ખ્યવિદાં વરિષ્ઠમ્ ॥
આદિત્યચન્દ્રાશ્વિવસુપ્રભાવં પ્રભું પ્રપદ્યેઽચ્યુતમાત્મભૂતમ્

શ્રીવત્સાઙ્કં મહાદેવં વેદગુહ્યમનુત્તમમ્ ॥
પ્રપદ્યે સૂક્ષ્મમચલં ભક્તાનામભયપ્રદમ્

પ્રભવં સર્વલોકાનાં નિર્ગુણં ચ ગુણાત્મનામ્ ॥
પ્રપદ્યે મુક્તસઙ્ગાનાં યતીનાં પરમાં ગતિમ્

ભગવન્તં સુરાધ્યક્ષમક્ષરં પુષ્કરેક્ષણમ્ ॥
શરણ્યં શરણં ભક્ત્યા પ્રપદ્યે બ્રાહ્મણપ્રિયમ્

બ્રહ્માદેશં ત્રિલોકેશમાદ્યમેકમનામયમ્ ॥
ભૂતાત્માનં મહાત્માનં પ્રપદ્યે મધુસૂદનમ્

ક્ષેત્રજ્ઞં પુરુષં વિષ્ણું ત્રિગુણાતીતમવ્યયમ્ ॥
નારાયણમણીયાંસં પ્રપદ્યે શરણં હરિમ્

એકાય લોકતન્ત્રાય પરતઃ પરમાત્મને ॥
નમઃ સહસ્રશિરસે અનન્તાય મહાત્મને

વરેણ્યમનઘં દેવમૃષયો વેદપારગાઃ ॥
કીર્તયન્ત્યભવં સર્વે તં પ્રપદ્યે સનાતનમ્

નમસ્તે પુણ્ડરીકાક્ષ ભક્તાનામભયપ્રદ ॥
સુબ્રહ્મણ્ય નમસ્તેઽસ્તુ ત્રાહિ માં શરણાઽગતમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ભક્તિં તસ્ય તુ સઞ્ચિન્ત્ય નાગસ્યાઽમોઘસંસ્તવઃ ॥
પ્રીતિમાનભવદ્રાજન્સદ્યશ્ચક્રગદાધરઃ

સાન્નિધ્યં કલ્પયામાસ ગ્રાહં ચક્રેણ માધવઃ ॥
મોક્ષયામાસ ચ ગજં પાશેભ્યઃ શરણાગતમ્

સ હિ દેવલશાપેન હાહા ગન્ધર્વસત્તમઃ ॥
ગજત્વમભવત્ત્યક્ત્વા મોક્ષં પ્રાપ્ય દિવં ગતઃ

ગ્રાહાદ્વિમુક્તઃ સદ્યસ્તુ ગજો ગન્ધર્વતાં ગતઃ ॥
ગ્રાહો ગન્ધર્વતાં પ્રાપ્તો યઃ કૃષ્ણેન નિપાતિતઃ ॥

તસ્યાપિ દેવલકૃતઃ શાપદોષોઽભવત્પુરા ॥
પ્રીતિમાંસ્ત્રાયતે વિષ્ણુઃ સદ્યઃ સંસારસાગરાત્ ॥

કુદ્ધોઽપિ નિઘ્નન્દેવત્વમરાતીનાં પ્રયચ્છતિ ॥
તૌ ચ સ્વં સ્વં વપુઃ પ્રાપ્ય પ્રણિપત્ય જનાર્દનમ્

ગન્ધર્વાધિપતી શીઘ્રં પરાં નિર્વૃતિમાગતૌ ॥
ઇદં ચૈવ મહાબાહો પુરા દેવોઽભ્યભાષત

દૃષ્ટ્વા મુક્તૌ ગજગ્રાહૌ ભગવાન્મધુસૂદનઃ ॥
યોઽગ્રહીન્નાગરાજં ચ માં ચૈવ પ્રણિધાનવાન્

સ્મરિષ્યતિ સરશ્ચેદં યુવયોર્મોક્ષણં તથા ॥
ગુલ્મં કીચકવેણૂનામિમં શૈલવરં તથા

અશ્વત્થં ભાસ્કરં ગઙ્ગાં નૈમિષારણ્યમેવ ચ ॥
પ્રયાગં બ્રહ્મતીર્થં ચ દણ્ડકારણ્યમેવ ચ

સંસ્મરિષ્યન્તિ યે મર્ત્યા સમ્યક્છ્રોષ્યન્તિ ચાપિ યે ॥
ન તે દુઃસ્વપ્નપાપસ્ય ભોક્તારો મત્પરિગ્રહાત્

સર્વપાપૈર્વિમોક્ષ્યન્તિ કલ્યાણાનાં ચ ભાગિનઃ ॥
ભવિષ્યન્તિ તથા પુણ્યાં ગતિં યાસ્યન્તિ માનવાઃ

દુઃસ્વપ્નં ચ નૃણાં તેષાં સુસ્વપ્નત્વં પ્રયાસ્યતિ ॥
કૌર્મ્યં માત્સ્યં ચ વારાહં વામનં તાર્ક્ષ્યમેવ ચ

નારસિંહં તથા રૂપં સૃષ્ટિપ્રલયકારકમ્ ॥
એતાનિ પ્રાતરુત્થાય સંસ્મરિષ્યન્તિ યે નરાઃ

સર્વપાપૈર્વિશુદ્ધાસ્તે યાસ્યન્તિ પરમાં ગતિમ્ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવમુક્ત્વા તુ રાજેન્દ્ર દેવદેવો જનાર્દનઃ

અસ્પૃશદ્ગજગન્ધર્વં ગ્રાહગન્ધર્વમેવ ચ ॥
તેન સ્પૃષ્ટૌ તુ તૌ સદ્યો દિવ્યમાલ્યામ્બરાન્વિતૌ

વિમાનેઽભિમતે પ્રાપ્તે જગ્મતુસ્ત્રિદશાલયમ્ ॥
તત્ર દેવપતિઃ કૃષ્ણો મોક્ષયિત્વા ગજોત્તમમ્

ઋષિભિસ્તૂયમાનસ્તુ ગુહ્યૈર્વેદપદાક્ષરૈઃ ॥
ગતઃ સ ભગવાન્વિષ્ણુર્દુર્વિજ્ઞેયગતિર્વિભુઃ

ગજેન્દ્રમોક્ષણં દૃષ્ટ્વા સર્વે સેન્દ્રપુરોગમાઃ ॥
બ્રાહ્મણાનગ્રતઃ કૃત્વા સર્વે પ્રાઞ્જલયોઽભવન્

ગજેન્દ્રમોક્ષણં પુણ્યં સર્વપાપવિમોચનમ્ ॥
શ્રાવયન્પ્રાતરુત્થાય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

શ્રદ્ધયા હિ યદુશ્રેષ્ઠ સ્મૃતેન કથિતેન ચ ॥
ગજેન્દ્રમોક્ષણેનૈવ દીર્ઘમાયુરવાપ્નુયાત્

મયા તે કથિતં દિવ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ॥
( કીર્તયસ્વ મહાબાહો મહાદુઃસ્વપ્નનાશનમ્

)
કીર્ત્યમાનં ચ વિપ્રેભ્યઃ શૃણુ ભક્ત્યા યથોદિતમ્

વરં વરેણ્યં વરપદ્મનાભં નારાયણં પદ્મનિધિં સુરેશમ્ ॥
તં દેવગુહ્યં પુરુષં પુરાણં વવન્દિરે બ્રહ્મવિદાં વરિષ્ઠાઃ

એતત્પુણ્યં યદુશ્રેષ્ઠ નરાણાં પાપકર્મિણામ્ ॥
દુઃસ્વપ્નદર્શને ઘોરે શ્રુત્વા પાપાત્પ્રમુચ્યતે

ભક્તિમાન્પુણ્ડરીકાક્ષે ગજો દુઃખાદ્વિમોચિતઃ ॥
તથા ત્વમપિ રાજેન્દ્ર પ્રપદ્ય શરણં હરિમ્

વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યઃ પ્રાપ્સ્યસે પરમાં ગતિમ્

।
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ગજેન્દ્રમોક્ષણં નામ ચતુર્નવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

1.195
॥ વજ્ર ઉવાચ ॥
ભગવન્કીદૃશીં રક્ષાં સ ચકાર દ્વિજોત્તમઃ ॥
યથા નિર્ધૂતવીર્યોઽસૌ નિસ્તરો રજનીચરઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એકાગ્રચિત્તો ગોવિન્દે તજ્જપઁસ્તત્પરાયણઃ ॥
સર્વદુષ્ટોપશમનં પ્રવિષ્ટો વિષ્ણુપઞ્જરમ્

વજ્ર ઉવાચ ॥
વિષ્ણુપઞ્જરમિચ્છામિ શ્રોતું ધર્મભૃતાં વર ॥
સદા સર્વભયેભ્યસ્તુ રક્ષાયાં પરમા ભવેત્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ત્રિપુરં જઘ્નુષઃ પૂર્વં બ્રહ્મણા વિષ્ણુપઞ્જરમ્ ॥
શઙ્કરસ્ય યદુશ્રેષ્ઠ રક્ષણાય નિરૂપિતમ્

વાગીશેન તુ શક્રસ્ય બલં હન્તું પ્રયાસ્યતઃ ॥
તસ્ય સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ તન્નિબોધ મહીપતે

વિષ્ણુઃ પ્રાચ્યાં સ્થિતશ્ચક્રી વિષ્ણુર્દક્ષિણતો ગદી ॥
પ્રતીચ્યાં શાર્ઙ્ગભૃદ્વિપ્ણુર્વિષ્ણુઃ ખડ્ગી મમોત્તરે

હૃષીકેશો વિકોણેષુ તચ્છિદ્રેષુ જનાર્દનઃ ॥
ક્રોડરૂપી હરિર્ભૂમૌ હન્તું પ્રેતનિશાચરાન્

ગદા ચેયં સહસ્રાંશુરુદ્વમત્પાવકોલ્બણા ॥
રક્ષોભૂતપિશાચાનાં ડાકિનીનાં ચ શાતની

શાર્ઙ્ગવિસ્ફૂર્જિતં ચૈવ વાસુદેવસ્ય મદ્રિપૂન્ ॥
તિર્યઙ્મનુષ્યકૂષ્માણ્ડપ્રેતાદીન્હન્ત્વશેષતઃ

ખડ્ગધારામલજ્યોત્સ્ના નિર્ધૂતા યે સમાહિતાઃ ॥
તે યાન્તુ સૌમ્યતાં સદ્યો ગરુડેનેવ પન્નગાઃ

( યે કૂષ્માણ્ડાસ્તથા યક્ષા યે દૈત્યા યે નિશાચરાઃ ॥
પ્રેતા વિનાયકાઃ ક્રૂરા મનુષ્યા જમ્બુકાઃ ખગાઃ ॥

સિંહાદયો યે પશવો દન્દશૂકાશ્ચ પન્નગાઃ ॥
સર્વે ભવન્તુ તે સૌમ્યાઃ કૃષ્ણશાર્ઙ્ગરવાહતાઃ

ચિત્તવૃત્તિહરા યે મે યે જનાઃ સ્મૃતિહારકાઃ ॥
બલૌજસાં ચ હન્તારશ્છાયાવિભ્રંશકાશ્ચ યે

યે ચોપભોગહર્તારો યે ચ લક્ષણનાશકાઃ ॥
કૂષ્માણ્ડાસ્તે પ્રણશ્યન્તુ વિષ્ણુચક્રરયાહતાઃ

બુદ્ધિસ્વાસ્થ્યં મનઃસ્વાસ્થ્યં સ્વાસ્થ્યમૈન્દ્રિયકં તથા ॥
મમાસ્તુ દેવદેવસ્ય વાસુદેવસ્ય કીર્તનાત્

પૃષ્ઠે પુરસ્તાન્મમ દક્ષિણોત્તરે વિકોણતશ્ચાસ્તુ જનાર્દનો હરિઃ ॥
તમીડ્યમીશાનમનન્તવિક્રમં જનાર્દનં પ્રણિપતિતો ન સીદતિ

યથા પરમ્બ્રહ્મ હરિસ્તથા પરં જગત્સ્વરૂપં ચ સ એવ કેશવઃ ॥
સત્યેન તેનાચ્યુતનામકીર્તનાત્પ્રણાશમેતુ ત્રિવિધં મમાશુભમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે વિષ્ણુપઞ્જરસ્તોત્રવર્ણનંનામ પઞ્ચનવનવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ