Vishnudharmottara Purana · Chapter 1.165

// vajra uvāca //
hotavye viṣṇudaivatye sāvitrī me tvayoditā //
homakarmaṇi sandeho mahānme bhṛgunandana

savitā daivataṃ tasyāḥ sāvitrītyucyate tataḥ //
tayā kathaṃ tu kartavyaṃ homakarma ca vaiṣṇavam

prabhāvamārṣeśca tathā tasyāstvaṃ mama kīrtaya //
vedamātā tu sā proktā sarvapāpapraṇāśinī

mārkaṇḍeya uvāca //
ravimadhye sthitaḥ somaḥ somamadhye hutāśanaḥ //
tejomadhye sthitaṃ sattvaṃ sattvamadhye sthito'cyutaḥ

aṃguṣṭhamātraḥ puruṣaḥ pūrvameva mayeritaḥ //
śaṅkareṇa tadā dṛṣṭaḥ prabhavaḥ sarvatejasām

sa viṣṇurbhuvanādhāro yasyedaṃ sakalaṃ jagat //
vareṇyaṃ tacca saviturbhargavācyaṃ tu yoginām

yeyaṃ paraṃ taduddiṣṭaṃ bahirantaśca yādava //
dhīśabdavācyaṃ brahmāṇaṃ pracodayati yaḥ sadā

sṛṣṭyarthaṃ bhagavānviṣṇuḥ savitā sa prakīrtitaḥ //
sarvalokaprasavanātsavitā sa tu kīrtyate

yatastaddevadevatyā sāvitrītyucyate tataḥ //
gānādvā trāyate yasmādgāyatrī vā tadā smṛtā

etasmātkāraṇādrājansāvitrī kīrtitā mayā //
tava dharmabhṛtāṃ śreṣṭha nityaṃ vaiṣṇavakarmasu

savyāhṛtīkapraṇavāṃ gāyatrīṃ śirasā saha //
ye japanti sadā teṣāṃ na bhayaṃ vidyate kvacit

daśakṛtvā prajaptā sā rātryahnā yatkṛtaṃ laghu //
tatpāpaṃ praṇudatyāśu nātra kāryā vicāraṇā

śataṃ japtā tu sā devī pāpopaśamanā smṛtā //
sahasrajaptā sā devī copapātakanāśinī

lakṣajāpena ca tathā mahāpātakanāśinī

koṭijāpyena rājendra yadicchati tadāpnuyāt

vidyādharatvaṃ yakṣatvaṃ gandharvatvamathāpi vā //
devatvamathavā rājyaṃ bhūrloke hatakaṇṭakam

koṭisāhasrajāpyena niṣkāmaḥ puruṣottama //
vidhinā rājaśārdūla prāpnoti paramaṃ padam

yathā kathañcijjaptaiṣā devī paramapāvanī //
sarvakāmapradā proktā vidhinā kimpunarnṛpa

/
// vajra uvāca //
vidhinā kena japtavyā gāyatrī pāpanāśinī //
mahāpavitrā paramā sarvakalyāṇakāritā/

mārkaṇḍeya uvāca //
kuśaśayyāṃ niviṣṭastu kuśapāṇi jitendriyaḥ //
arkamadhyagataṃ dhyāyetpuruṣaṃ taṃ mahādyutim

athavārkaṃ mahīpāla bahiḥ snātastvatandritaḥ //
ananyacitto medhāvī pūrvāhne tu viśeṣataḥ

bhaikṣyayāvakaśākāśī payomūlāśano'thavā //
phalapuṣpāśano vāpi naktaṃ vāpi haviṣyabhuk

anena vidhinā japyaṃ yaḥ karoti mahīpate //
sa yāti paramaṃ sthānaṃ vāyubhūtaḥ khamūrtimān

akāmaḥ kāmakāmastu kāmamāpnotyabhīpsitam //
savyāhṛtīkapraṇavāḥ prāṇāyāmāstu ṣoḍaśa

api bhrūṇahaṇaṃ māsātpunantyaharahaḥ kṛtāḥ //
savyāhṛtīkapraṇavāṃ gāyatrīṃ śirasā saha

triḥ paṭhedāyataprāṇaḥ prāṇāyāmaḥ sa ucyate //
prāṇāyāmatrayaṃ kāryaṃ kalyamutthāya vai dvijaḥ

ahorātrakṛtātpāpāttakṣaṇādeva mucyate //
sarvadoṣaharaṃ proktaṃ prāṇāyāmaṃ dvijanmanām

tatastvabhyadhikaṃ nāsti rājanparamapāvanam //
prāṇasaṃdhāraṇaṃ māsaṃ kuśāgracyutabindunā

yaḥ kuryādambhasāṃ pānaṃ prāṇāyāmaṃ tu tatsamam //
nirodhājjāyate vāyustasmādagnistato jalam

tribhiḥ śarīraṃ sakalaṃ prāṇāyāmaiśca śudhyati //
ākeśāgrānnakhāgrācca tapastapyetsa uttamam

ātmānaṃ śodhayedyastu prāṇāyāmaiḥ punaḥpunaḥ //
śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyāṃ tu sopavāso jitendriyaḥ

prāṇāyāmaśataṃ kṛtvā mucyate sarvakilbiṣaiḥ //
antarjale trirāvartya gāyatrīṃ prayato japan

mucyate pātakaiḥ sarvairyadi na brahmahā bhavet //
nāsti satyātparo dharmo nāsti kṛṣṇasamā gatiḥ

gāyatryāśca paraṃ nāsti divi ceha ca pāvanam //
hutā ca varadā devī sarvakāmaphalapradā

gāyatryāḥ sutilairhomaḥ sarvapāpapraṇāśanaḥ //
śāntikāmo yavaiḥ kuryādāyuṣkāmo ghṛtena ca

karmaṇāṃ siddhikāmastu kuryātsiddhārthakairnaraḥ//
brahmavarcasakāmastu payasā sa samācaret

putrakāmastathā dadhnā dhānyakāmastu śālibhiḥ //
kṣīravṛkṣasamidbhiśca grahapīḍāpraśāntaye

dhanakāmastathā bilvaiḥ śrīkāmaḥ kamalaistathā //
ārogyakāmaḥ kṣīrāktaiḥ kuryāddūrvāṅkuraiḥ śubhaiḥ

deśopasarge saṃprāpte tadeva ca vidhīyate //
guggulorgulikābhistu kṛtvā homamatandritaḥ

saubhāgyaṃ mahadāpnoti nātra kāryā vicāraṇā //
pāyasena tathā hutvā vidyāṃ samadhigacchati //
yenayena tu kāmena lakṣahomaṃ samācaret

tadeva kāmamāpnoti nātra kāryā vicāraṇā //
kṛcchreṇa śuddhimutpādya prāṇāyāmaśatena ca

antarjalena vā japtvā snāto nityamatandritaḥ //
prāṇāyāmāṃstataḥ kṛtvā vidhinaiva sa ṣoḍaśa

pūrvāhṇe juhuyādvahnau susamiddhe yathāvidhi //
bhaikṣyayāvakaśākāśī phalamūlāśano'thavā //

kṣīrasaktūghṛtāhārī bhavedatha vicakṣaṇaḥ //
āhārāṇāṃ yathoktānāmekāhāraṃ samāśrayet

yāvatsamāptirbhavati lakṣahomasya pārthiva //
lakṣahomāvasāne tu brāhmaṇānāṃ tu dakṣiṇā

deyā bhavati rājendra gāvo vastrāṇi kāñcanam //
sarvotpātasamutpattau brāhmaṇairanupūjitaiḥ

pañcabhirdaśabhirvāpi lakṣahomaṃ samācaret //
asaṅkīrṇaistathā hārairnṛpatistatpraśāntaye

nāsti loke sa utpāto yo hyanena na śāmyati //
maṅgalaṃ paramaṃ nāsti yattasmādatiricyate

koṭihomaṃ tu yo rājā kārayetpūrvavaddvijaiḥ //
na tasya śatravaḥ saṅkhye jātu tiṣṭhanti karhicit

na tasya maraṇaṃ deśe na vyādhirjāyate tathā //
ativṛṣṭiranāvṛṣṭirmūṣakāḥ śalabhāḥ śakāḥ

rākṣasāśca praśāmyanti sarvāstatra tathetayaḥ //
rasavanti ca toyāni sasyāni svāduvanti ca

jāyante tasya deśe tu dharmiṣṭhaśca jano bhavet //
koṭihome tu varayedbrāhmaṇānviṃśatīnnṛpa

śataṃ vātha sahasraṃ vā ya icchedbhūtimātmanaḥ //
koṭihomaṃ svayaṃ yastu kuryādbrāhmaṇasattamaḥ

kṣatriyo vāthavā vaiśyastasya puṇyaphalaṃ mahat //
yadyadicchati kāmānāṃ tattadāpnotyasaṃśayam

saśarīro'pi cedgantuṃ divamicchettadāpnuyāt //
sāvitrī paramā devī sāvitrī pāvanī param

sarvakāmapradā devī sāvitrī kathitā tathā //
abhicāreṣu tāṃ devīṃ viparītāṃ prayojayet

kāryā vyāhṛtayaścātra viparītākṣarāstathā //
viparītākṣaraṃ kāryaṃ śiraśca manujeśvara

ādau śiraḥ prayoktavyaṃ praṇavānte ca yādava //
svāhāsthāne ca phaṭkāraṃ sādhyanāmasamanvitam

gāyatrīṃ cintayettatra dīptānalasamaprabhām //
ghātayantī ca śūlena keśeṣvākṛṣya vairiṇam

nirdahantīṃ ca taṃ krodhādbhrukuṭībhīṣaṇānanām //
uccāṭane ca tāṃ devīṃ vāyubhūtāṃ vicintayet

vahamānāṃ tathā sādhyaṃ tasmāddeśātsudūrataḥ //
abhicāre ca hotavyā rājikā viṣamiśritāḥ

svaraktamiśraṃ hotavyaṃ kaṭutailamathāpi vā //
tatrāpi ca viṣaṃ deyaṃ homakāle ca yatnataḥ

madhye jahyādyadi krodhaṃ dhruvaṃ naśyetsa eva tu //
anāgasi na kartavyamabhicāramato budhaiḥ //
alpāgasi na kartavyamabhicāraṃ tathaiva tu

mahāparādhaṃ balinaṃ devabrāhmaṇakaṇṭakam //
abhicāreṇa yo hanyānna sa doṣeṇa lipyate

dharmapradhāne tu nare alpāgasi tathaiva ca //
abhicāraṃ na kurvīta bahūpāyaṃ vicakṣaṇaḥ

bahūnāṃ kaṇṭakaṃ yaṃ tu pāpātmānaṃ sudurmatim //
hanyātprāptāparādhaṃ tu tasya puṇyaphalaṃ labhet

ye bhaktāḥ puṇḍarīkākṣaṃ devadevaṃ janārdanam //
na tānabhicarejjātu tatra tadviphalaṃ bhavet

na hi keśavabhaktānāmabhicāreṇa karhicit //
vināśamabhipadyeta tasmāttatra samācaret

seyaṃ dhātrī vidhātrī ca sāvitryaghavināśinī //
prāṇāyāmena japyeta tathaivāntarjalena ca

savyāhṛtīkapraṇavā japtavyā śirasā saha //
praṇavena tathā'bhyastā vācyā vyāhṛtayaḥ pṛthak

daivataṃ savitā tvasyā gāyatraṃ chanda eva ca //
viśvāmitra ṛṣiścaiva procyate vasudhādhipa

karmendriyāṇi pañcaiva pañca buddhīndriyāṇi ca //
pañcendriyārthānmahatāṃ bhūtānāṃ caiva pañcakam

mano buddhistathaivātmā avyaktaṃ ca yadūttama //
caturviṃśatyathaitāni gāyatryā akṣarāṇi tu

praṇavaṃ puruṣaṃ viddhi sarvagaṃ pañcaviṃśakam //
saptalokāni yānīha mahāvyāhṛtayastathā

śirasaśca tathā vācyaḥ puruṣaḥ parameśvaraḥ //
evaṃvidhā sā sāvitrī japtavyā satataṃ budhaiḥ

hotavyā ca tathā śaktyā sarvakāmasamṛddhidā //
gāyatrīmātraśaraṇo varaṃ vipraḥ suyantritaḥ

nāyantritaścaturvedī sarvāśī sarvavikrayī //
gāyatrīṃ japate yastu kalyamutthāya vai dvijaḥ

lipyate na sa pāpebhyaḥ padmapatramivāmbhasā //
kāmakāmo labhetkāmaṃ gatikāmastu sadgatim //
akāmastadavāpnoti yadviṣṇoḥ paramaṃ padam

evaṃ prabhāvā varadā pavitrā gāyatryathoktā tava rājasiṃha //
japanti ye tāṃ paramaṃ prayānti sthānaṃ parasyā'pratimasya puṃsaḥ

iti śrīviṣṇu dharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde gāyatrīmāhātmyavarṇanaṃ nāma pañcaṣaṣṭyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ