Vishnudharmottara Purana · Chapter 1.146

dālbhya uvāca //
upavāsāśritaṃ samyaglokadvayaphalapradam //
kathitaṃ bhavatā sarvaṃ yatpṛṣṭo'si mayā dvija

anyadicchāmyahaṃ śrotuṃ tadbhavānprabavītu me //
saṃsārahetuṃ muktiśca saṃsārānmunisattama

pulastya uvāca //
avidyāprabhavaṃ karma hetubhūtaṃ dvijottama//
saṃsārasyāsya tanmuktiḥ saṃkṣepācchrūyatāṃ mama

svajātivihitaṃ karma rāgadveṣavivarjitam //
kurvataḥ kṣīyate pūrvamanyabandhaśca neṣyate

apūrvasaṃbhavābhāvātkṣayaṃ yāte tu karmaṇi //
dālbhya saṃsāravicchedaḥ kāraṇābhāvasaṃbhavaḥ

bhavatyasaṃśayaṃ cānyacchrūyatāmatra kāraṇam //
saṃsāravicyuterdālbhya samāsādvadato mama

gṛhītā karmaṇā yena puṃsā jātirdvijottama //
tatprāyaścittabhūtaṃ vai śṛṇu karmakṣayāvaham

brāhmaṇakṣattriyaviśāṃ śūdrāntyānāṃ ca sattama //
svajātivihitaṃ karma rāgadveṣavivarjitam

jātipradasyākṣayadaṃ tadevādyasya karmaṇaḥ //
jñānakāraṇabhāvaṃ ca tadeva pratipadyate

pumām̐ścādhigatajñāno bhedaṃ nāpnoti sattama //
brahmaṇā viṣṇusaṃjñena parameṇāvyayātmanā

etatte kathitaṃ dālbhya saṃsārasya samāsataḥ //
kāraṇaṃ bhavamuktiśca jāyate yogino yathā

mārkaṇḍeya uvāca //
iti dālbhyaḥ pulastyena yathāvatpratibodhitaḥ //
ārādhayāmāsa hariṃ lebhe kāmām̐śca vāñchitān १२ //
tathā tvamapi rājendra keśavārādhanaṃ kuru //
ārādhya taṃ jagannāthaṃ na kaścidavasīdati

etanmayoktaṃ sakalaṃ tava bhūmipa pṛcchataḥ //
anārādhyācyutaṃ devaṃ kaḥ kāmānāpnuyānnaraḥ

vajra uvāca //
bhagavānavatīrṇo'bhūnmartyalokamihācyutaḥ //
bhārāvatāraṇārthāya bhuvo bhūmipatirhariḥ

mānuṣattve ca govindo mama pūrvapitāmahaḥ //
cakāra prītimatulāṃ pāṇḍuputraiḥ saha dvija

sārathyaṃ kṛtavām̐ścaiva teṣāṃ sarveśvaro hariḥ //
nistīrṇo yena bhīṣmaugho kurusainyamahodadhiḥ

upakārī mahābhāgaḥ sa teṣāṃ sarvavastuṣu //
keśavaḥ pāṇḍuputrāṇāṃ sutānāṃ janako yathā

dhanyāste kṛtapuṇyāśca te me pāṇḍusutā matāḥ //
viviśurye pariṣvaṅgairgovindabhujapañjaram

rājyahetorarīñjaghnura kasmātpāṇḍunandanāḥ //
saptalokaikanāthena ye bhavantyekaśāyinaḥ

ātmānamanugacchāmi bhagavangatakalmaṣam //
jātaṃ nirdhūtapāpe'smin kule viṣṇuparigrahe

evaṃ devavarasteṣāṃ prasādasumukho hariḥ//
pṛcchatāṃ kaccidācaṣṭa kiñcidguhyaṃ mahātmanām

guhyāñjanārdanaṃ yām̐stu dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ //
papraccha dharmānakhilām̐stānsamākhyātumarhasi

dharmārthakāmamokṣeṣu yadguhyaṃ madhūsūdanaḥ //
teṣāmavocadbhagavāñchrotumicchāmi tattvataḥ

mārkaṇḍeya uvāca //
bahūni dharmaguhyāni dharmaputrāya keśavaḥ //
purā provāca rājendra prasādasumukho hariḥ/

śaratalpagatādbhīṣmāddharmāñchrutvā yudhiṣṭhiraḥ //
pṛṣṭavānyajjagannāthaṃ tanme nigadataḥ śṛṇu

pañcamenāśvamedhena yadā snāto yudhiṣṭhiraḥ //
yudhiṣṭhira uvāca // //
bhagavanvaiṣṇavā dharmāḥ kiṃphalāḥ kiṃparāyaṇāḥ

kiṃ kṛtyamadhikṛtyaite bhavatotpāditāḥ purā //
yadi te pāṇḍavasneho vidyate madhusūdana

śrotavyāste mayā dharmāstatastānkathayākhilān //
pavitrāścaiva ye dharmāḥ sarvapāpapraṇāśanāḥ

tava vaktracyutā deva sarvadharmeṣvanuttamāḥ //
yāñchrutvā brahmahā goghnaḥ pitṛghno gurutalpagaḥ

surāpo vā kṛtaghnaśca mucyate sarvakilbiṣaiḥ //
etanme kathitaṃ sarvaṃ sabhāmadhye surottama

vasiṣṭhādyairmahābhāgairmunibhirbhāvitātmabhiḥ //
tato'haṃ tava deveśa pādamūlamupāgataḥ

dharmānkathaya tāndeva yadyahaṃ bhavataḥ priyaḥ //
śrutvā me mānavāndharmānvāsiṣṭhānvā mahāphalān

parāśarakṛtām̐ścaiva tathā'treyasya dhīmataḥ //
śrutvā śaṅkhasya gārgyasya likhitasya yamasya ca

jābāleśca mahābāhormunerdvaipāyanasya ca //
umāmaheśvarāścaiva jātidharmāśca pāvanāḥ

guṇasya guṇabāhośca kāśyapeyāstathaiva ca //
bahvāyanakṛtāścaiva śākuneyāstathaiva ca

agastyagītā maudgalyāḥ śāṇḍilyāḥ saurabhāstathā //
bhṛgoraṅgirasaścaiva kaśyapoddālakoditāḥ

sumantā jaiminīyāśca pailasya ca mahātmanaḥ //
vaiśampāyanagītāśca pippalādakṛtāśca ye

aindrāśca vāruṇāścaiva kauberā vātsyapoṇakāḥ //
āpastambakṛtā dharmāstathā gopālakasya ca

bhṛgvaṅgiraḥkṛtāścaiva saurā hārītakāstathā //
śrībhagavānuvāca //
śṛṇu rājanmahābāho dharmātmankurunandana

dharmavṛddhikaraṃ vacmi vṛṣabhasya tu lakṣaṇam //
ṛṣabhaḥ sa samudrākhyaḥ satataṃ kulavardhanaḥ

mallikāpuṣpacitraśca dhanyo bhavati puṅgavaḥ //
kāmalairmāṇḍalaiścāpi citro bhavati bhogadaḥ

atasīpuṣpavarṇaśca tathā dhanyataraḥ smṛtaḥ //
ete dhanyāstathā dhanyānkīrtayiṣyāmi te nṛpa

kṛṣṇatālvoṣṭha daśanā rūkṣaśṛṅgaśaphāśca ye //
avyaktavarṇā hrasvāśca vyāghrabhasmanibhāśca ye

dhvāṅkṣagṛdhrasavarṇāśca tathā mūṣakasannibhāḥ //
kubjāḥ kāṇāstathā khañjāḥ kekarākṣāstathaiva ca

viṣamaśvetapādāśca udbhrāntanayanastathā //
na te vṛṣāḥ proktavyā na ca dhāryāstathā gṛhe

moktavyānāṃ ca dhāryāṇāṃ bhūyo vakṣyāmi lakṣaṇam

svastikākāraśṛṅgāśca meghaughasadṛśasvanāḥ //
mahāpramāṇāśca tathā mattamātaṅgagāminaḥ //

mahoraskā mahocchvāsā mahābalaparākramāḥ //
śiraḥ karṇau lalāṭaṃ ca vāladhiścaraṇāni ca

netrapārśve ca kṛṣṇāni śasyante candramastviṣaḥ //
cihnānyetāni śasyante kṛṣṇasya tu viśeṣataḥ

bhūmiṃ karṣati lāṃgūlātpraśastaḥ sthūlavāladhiḥ //
purastānna tathā nīco vṛṣabhaśca praśasyate

śaktidhvajapatākābhā yeṣāṃ rājirvirājate //
anaḍvāhastu te dhanyā ṛddhisiddhijayāvahāḥ

pradakṣiṇaṃ nivartante svayaṃ ye vinivartitāḥ //
samunnataśirogrīvā dhanyāste kośavardhanāḥ

raktaśṛṅgāgranayanāḥ śvetavarṇā bhavantyapi //
śaphaiḥ pravālasadṛśairnāsti dhanyatarastataḥ

ete dhanyāḥ prayatnena moktavyā yadi vā vṛṣāḥ //
dhāritāśca tathā muktā dhanadhānyavivardhanāḥ

caraṇāni mukhaṃ pucchaṃ yasya śvetāni gopateḥ //
lākṣārasasavarṇaśca taṃ nīlamiti nirdiśet

vṛṣa eva sa moktavyo na sandhāryo gṛhe bhavet //
yadarthameṣā carati gāthā loke purātanī

eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko'pi gayāṃ vrajet //
yajeta vāśvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjeta

evaṃ vṛṣaṃ lakṣaṇasaṃprayuktaṃ gṛhodbhavaṃ krītamathāpi rājan //
muktvā na śocenmaraṇaṃ mahātmā mokṣe vidhiṃ cāhamato vidhāsye

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde vṛṣalakṣaṇavarṇano nāma ṣaṭcatvāriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ //