Vishnudharmottara Purana · Chapter 1.108

// vajra uvāca // //
dakṣasya vaṃśaṃ sakalaṃ nakṣatrāṇāṃ ca saṃbhavam //
tvatto'haṃ śrotumicchāmi sarvadharmabhṛtāṃ vara

mārkaṇḍeya uvāca //
auttānapādirdharmātmā dhruvaḥ pūrvaṃ mayoditaḥ //
dhruvastvajanayatsṛṣṭiṃ mahābalapagakramām

tasya prācīnagarbhastu putrastasyāpyudāradhīḥ //
divaṃjayastasya sutastasya putro ripuḥ smṛtaḥ

ripoḥ putrastathā śrīmāṃścākṣuṣaḥ kīrtito manuḥ //
ūrustasya sutaḥ śrīmānaṅgastasyāpyathātmajaḥ

atrirjagrāha taṃ putraṃ dattakaṃ tu yaśasvine //
aṅgasya venaḥ putrastu nāstiko dharmavarjitaḥ

asacchāstrarato nityaṃ lokāyatikasattamaḥ //
cakāra loke maryādāṃ dharmabāhyo narādhipaḥ

na yaṣṭavyaṃ na hotavyaṃ na deyaṃ dharmakāraṇam //
ṛṣayastaṃ samāgamya kadācidvākyamabruvan

ṛṣaya ūcuḥ //
pūrvapravṛttāṃ maryādāṃ pūrvaiḥ pūrvataraiḥ kṛtām //
lokāyatikavākyena na tvaṃ hantumihārhasi

karmaṇā sukṛteneha sukhaṃ jantu samaśnute //
duḥkhaṃ jantuśca prāpnoti duṣkṛtena ca karmaṇā

ye yajante sadā devānguruśuśrūṣakāśca ye //
viprapūjāratā ye ca tīrthayātrāratāśca ye / 1.108.१० //
tapasvinaḥ satyaratā ye ca dāne sadā ratāḥ //
samaśnuvanti bhūpāla paraloke sukhāni te

sa tvaṃ sukhaparibhraṣṭānnṛlokāngantumarhasi //
vena uvāca //
bhavatāṃ kiṃ pralāpena vṛthaiva dvijapuṅgavāḥ

ye mṛtāste mṛtāḥ sarve mṛtānāṃ sambhavaḥ kutaḥ //
prāṇasya vāyubhūtasya niṣkrāntasya śarīrataḥ

bhūyaḥ śarīragrahaṇaṃ yuktyā naivopapadyate //
tapāṃsi hāyanāścitrāḥ saṃyamo bhogavañcanā

agnihotrādikaṃ karma bālakrīḍeva lakṣyate //
grāmyāṇāṃ mūḍhacittānāṃ sragviṇāṃ caiva yoṣitām

anyeṣāṃ caiva dhanināṃ dhūrterādi tsubhirdhanam //
śāstrāṇyanekarūpāṇi grathitāni sahasraśaḥ

dehi nityaṃ yajasvaivaṃ devāste'nugrahīkṛtāḥ //
dhanamāpsyasi śatrūṃśca vijeṣyasi sukhaṃ ca te

mugdhā evaṃ pratāryante dhūrtairdhanajihīrṣayā //
yāvajjīvaṃ sukhaṃ jīvennāsti mṛtyoragocaram

bhasmībhūtasya śāntasya punarāgamanaṃ kutaḥ //
nāsti dattaṃ hutaṃ ceṣṭaṃ na devā ṛṣayo na ca

mayāptaṃ bhuvi rājyaṃ ca bhogāścānye pṛthagvidhāḥ//
kathaṃ prāptaṃ hi tyakṣyāmi bhavatāṃ vacanena vai

mārkaṇḍeya uvāca //
etacchrutvā vacastasya venasya nṛpasattama //
ṛṣayastamathocuste rājānaṃ duṣṭacetasam

ṛṣaya ūcuḥ //
naitadaupayikaṃ vākyaṃ dhruvavaṃśodbhavasya te //
pratyakṣaṃ karmaṇāṃ loke phalaṃ pārthiva dṛśyate

kāṅkṣyamāṇāñjanānpaśya bhojanācchādanaṃ param //
sahasraṃbharakānanyānpaśya bhūpāla mānavān

śibikābhyastathaivānyāngacchamānānyathāsukham //
kṣudhayā ca parītāṃśca śākocchiṣṭabhujastathā

kāṣṭhabhārasamākrāntānparibhūtānparaistathā //
jugupsitām̐stathā dīnānbahuśalyānnarām̐stathā

paṅgūnanyānkubjakāṃśca kuṣṭhajvaravipīḍitān //
raugairbahubhirākrāntānparibhūtānparaistathā

tārkikānkṛpaṇāndīnānvyādhigrastānsukhacyutān//
iṣṭabandhuviyogārtānpaśya pāpena mānavān

ārogyarūpasattvaujodhanadhānyasamanvitān //
dharmeṇa ca janānpaśya bandhubhṛtyasamanvitān

rājamārgamimaṃ lokāstava karmānuvartate //
mārkaṇḍeya uvāca //
tatasteṣāṃ vacaḥ śrutvā ṛṣīṇāmugracetasām

hastena hastaṃ saṃghaṭya prahasam̐stānuvāca ha //
vena uvāca //
śubhena karmaṇā saukhyaṃ duḥkhaṃ pāpena karmaṇā

nāpnuvanti janā viprāḥ prāpnuvanti svabhāvataḥ //
svabhāvaśca vicitro'yaṃ saṃsārodvejakaḥ sadā

nātra pūrvakṛtaṃ karma dhūrtavādo yathā dvijāḥ //
aśmānaḥ karmaṇā kena sūkṣmāścānye mahattarāḥ

vinyastāḥ karmaṇā kena surārcāpāpabhūmiṣu //
pāṣāṇārcādidattena kathaṃ tuṣyanti devatāḥ

ke deśā na mayā dṛṣṭā nāpi pūrvaṃ pitāmahaḥ //
nānyairjanyaistathā tāṃśca dhūrtavākyātpratīmahe

anyabhuktena cānyasya tṛptiścaiva kathaṃ bhavet //
anyabhuktena cānyasya yadi tṛptirbhavi ṣyati

dadyātpravasite śrāddhaṃ na sa pathyaudanaṃ mahat //
mṛtasya pakṣe dagdhasya bhasmībhūtasya vā punaḥ

sarvabhāvavinaṣṭasya kiṃ nu śrāddhaiḥ prayojanam //
kṛpaṇairyaja dehīti dhanalubdhaiḥ prakīrtitam

dhanināṃ dhananāśāya satataṃ svārthatatparaiḥ //
dharme niviṣṭāḥ puruṣā dṛśyante duḥkhajīvinaḥ

sukhānvitā hi dṛśyante pāpakarmaratāstathā //
tasmāddharmeṇa kiṃ kāryaṃ sukhaṃ jīvettu paṇḍitaḥ //
puruṣārthaḥ paraḥ kāmo dhanena ca tadāpyate

ṛṣaya ūcuḥ //
pratyakṣameva paśyantaḥ pūrvajanmani mānavāḥ

paralokaṃ na paśyanti paśya devena vañcitāḥ //
jātamātro yathā jantustanaṃ gṛhṇāti pārthiva

pūrvajanmāntarābhyāsaṃ vinā tatkasya ceṣṭitam //
prāṇena vāyubhūtena janmanyasminyathā naraḥ

karoti dehagrahaṇaṃ janmāntaragatastathā //
mahīvikāramaśmānaḥ karmajīvavivarjitān

sūkṣmatvaṃ ca mahattvaṃ ca teṣāmīśvarakāritam //
mantreṇa nīyate śrāddhaṃ paralokagate jane

dṛṣṭaḥ pravāsino naiva tathā mantrasya pārthiva //
prākāmyayuktā devāśca yuktā laghimanā tathā

jñānayuktāśca gṛhṇanti sarvatra viniveditam //
dharmamāsevatāṃ nṛṇāṃ vipattiryā narādhipa

pūrvajanmakṛteneha sukṛtena ca karmaṇā //
sutapteneha tapasā brāhmaṇairvasudhādhipa

śāpāni dīyamānāni pratyakṣaṃ kinna paśyasi //
amoghāśāstathā viprāḥ sutaptatapaso nṛpa

kinna paśyasi loke'sminpratyakṣaṃ dharmadarśanam //
bījāni bījakāleṣu yairevāptāni pārthiva

ta eva loke dṛśyante pratyakṣaphalabhāginaḥ //
dṛṣṭvā mantraprabhāveṇa viprakarṣaṇatatparān // 1.108.५०
viṣāpahāraṃ kurvāṇāndharmo'pyastīti cintaya //
yeṣāmapi vacaḥ kṣudraṃ paralokaṃ na vidyate

te'pyudvijante pāpānāṃ tasmātpāpaṃ vivarjaya //
mārkaṇḍeya uvāca //
etacchrutvā tu vacanamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

hṛtottarastadā dīno nottaraṃ pratyabhāṣata //
cintayāmāsa manasā brāhmaṇairdharmatatparaiḥ

yadetaduktaṃ vacanaṃ mithyaitannātra saṃśayaḥ //
abhiprāyaṃ narendrasya jñātvā brāhmaṇapuṅgavāḥ //

vinaṣṭaṃ menire sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram //
etasminnantare devairbrāhmaṇānāṃ mahātmanām

buddhirniveśitā tasya vināśāya durātmanaḥ //
sarveśvaraḥ sarvaśaktiḥ sarvadṛksarvasādhanaḥ

prārthitaśca tadā viṣṇuḥ pṛthivīrājyakāraṇāt //
devā ūcuḥ //
dhruvavaṃśodbhavaṃ deva venaṃ bhūpālakilbiṣam

brāhmaṇā ghātayiṣyanti mantrapūtaiḥ kuśodakaiḥ //
ūrū cāsya tataḥ kṣipraṃ mathiṣyanti samāhitāḥ

kuruṣva saṃbhavaṃ tatra lokānāṃ hitakāmyayā //
kṛtvā tu saṃbhavaṃ tatra pālayasva jagattrayam

āsthāya mānuṣaṃ rūpaṃ tvaṃ hi pālaya tāpataḥ //
evaṃ kariṣya ityuktaṃ devadevena dakṣiṇa!

devakrodhena saṃkuddhā nijaghnurbrāhmaṇā nṛpam //
mantrapūtaiḥ kuśaiḥ sarvaistatastasya durātmanaḥ

ūrū mamanthuḥ sahasā tato'sya tanayo'bhavat //
hrasvo'timātraṃ kṛṣṇāṃgo dāruṇo dāruṇākṛtiḥ

niṣīdeti tamūcuste brāhmaṇā vedapāragāḥ //
sarvabhūtaniṣādānāmṛṣivākyena pārthiva

niṣādavaṃśakartāraṃ venakalmaṣasambhavam //
tato'sya dakṣiṇaṃ pāṇiṃ mamanthuḥ sahasā dvijāḥ

tasmādasya suto jāto viṣṇurmānuṣarūpadhṛk //
pṛthurityeva nāmānya cakruste dvijapuṅgavāḥ //
tena jātena putreṇa venaḥ pāpādamucyata /

satputralābhāttridivaṃ jagāma veno durātmā kṛtasarvapāpaḥ //
dṛṣṭvāpi jātamṛṣayaḥ kumāraṃ saṃmenire lokamidaṃ kṛtārtham

iti śrīviṣṇudharmottare prathamakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde pṛthūdbhavo nāmāṣṭottaraśatatamodhyāyaḥ