Vishnu Purana · Chapter 6.6
iti śrīviṣṇumahāpurāṇe ṣaṣṭhāṃśe pañcamo 'dhyāyaḥ (5)
śrīparāśara uvāca
svādhyāyasaṃyamābhyāṃ sa dṛśyate puruṣottamaḥ /
tatprāptikāraṇaṃ brahma tad etad iti paṭhyate
svādhyāyādhyogamāsīta yogātsvādhyāyamāvaset /
svādhyāyayogasaṃpattyā paramātmā prakāśate
tadīkṣaṇāya svādhyāyaścakṣuryogas tathā param /
na māṃ sa cakṣuṣā draṣṭuṃ brahmabhūtaḥsa śakyate
maitreya uvāca
bhagavaṃstamahaṃ yogaṃ jñātumicchāmi taṃ vada /
jñāte yatrākhilādhāraṃ paśyeyaṃ parameśvaram
śrīparāśara uvāca
yathā keśidhvajaḥ prāha khāṇḍikyāya mahātmane /
najakāya purā yoga tamahaṃ kathayāmi te
maitreya uvāca
khāṇḍikya ko 'bhavadbrahmanko vā keśidhvajaḥ kṛtī /
kathaṃ tayoś ca saṃvādo yogasaṃbandhakāraṇāt
śrīparāśara uvāca
dharmadhvajo vai janaka stasya putro 'mitadhvajaḥ /
kṛtadhvajaś ca nāmnāsītsadādhyātmaratirnṛpaḥ
kṛtadhvajasya putro 'bhūtkhyātaḥ keśidhvajo nṛpaḥ /
putromitadhvajasyāpi khāṇḍikyajanako 'bhavat
karmamārgeṇa khāṇḍikyaḥ pṛtivyāmabhavatpatiḥ /
keśidhvajo 'pyatīvāsīdātmavidyāviśāradaḥ
tāvubhāvapi caivāstāṃ vijigīṣū parasparam /
keśidhyajena khāṇḍikyaḥsvarājyādavaropitaḥ
purodhasā mantribhiś ca samaveto 'lpasādhanaḥ /
rājyānnirākṛtaḥso 'tha durgāraṇyacaro 'bhavat
iyāha so 'pi subahūnyajñāñjñānavyapāśrayaḥ /
brahmavidyāmadhiṣṭhāya tarttu mṛtyumavidyayā
ekadā varttamānasya yāgo yogavidāṃ vara /
gharmadhenuṃ jaghānograḥ śārdulo vijane vane
tato rājā hatāṃ śrutvā dhanuṃ vyāghreṇa cartvijaḥ /
prāyaścitaṃ sa papraccha kimatreti vidhīyatām
tepyūcurna vayaṃ vidma kaśeruḥ pṛcchatāmiti /
kaśerurapi tenoktastathaiva prāha bhārgavam
śunakaṃ pṛccha rājaindra nāhaṃ vedmi sa vetsyati /
sa gatvā kamapṛcchacca so 'py āha śṛṇu yanmune
na keśarurna caivāhaṃ na caikaḥsāṃprataṃ bhuvi /
vettyeka eva tvacchatruḥ khāṇḍikyo yo jitastvayā
sa cāha taṃ vrajāmyeṣa praṣṭumātmarīpuṃ mune /
prāpta eva mahāyajño yadi māṃ sa haniṣyati
prāyaścittamaśeṣeṇa sa cetpṛṣṭo vadiṣyati /
tataścāvikalo yogo muniśreṣṭha bhaviṣyati
śrīparāśara uvāca
ityuktvā rathamāruhya kṛṣṇājinadharo nṛpaḥ /
vanaṃ jagāma yatrāste sa khāṇḍikyo mahāmatiḥ
tamāpatantamālokya khāṇḍikyo ripumātmanaḥ /
provāca krodhatāmrākṣaḥsamāropitakārmukaḥ
khāṇḍikya uvāca
kṛṣṇājinaṃ tvaṃ kavacamābadhyāsmānhaniṣyasi /
kṛṣṇājinadhare vetsi na mayi prahariṣyati
mṛgāṇāṃ vada pṛṣṭheṣu mūḍha kṛṣṇājinaṃ na kim /
yeṣāṃ mayā tvāya cogrāḥ prahitāḥ śitasāyakāḥ
sa tvāmahaṃ haniṣyāmi na me jīvanvimokṣyase /
ātatāyyasi durbuddhe mama rājyaharo ripuḥ
keśidhvaja uvāca
khāṇḍikya saṃśayaṃ praṣṭuṃ bhavantamahāmāgataḥ /
na tvāṃ hantuṃ vicāryaitatkopaṃ bāṇaṃ vimuñca vā
śrīparāśara uvāca
tataḥsa mantribhiḥ sārdhamekānte sapurohitaḥ /
mantrayāmāsa khāṇḍikyaḥsarvair eva mahāmatiḥ
tamūcurmatriṇo vadhyo ripureṣa vaśaṃ gataḥ /
hate 'smin pṛthivī sarvā tava vaśyā bhaviṣyati
khāṇḍikyaścāha tānsarvānevametanna saṃśayaḥ /
hatesminpṛtivī sarvā mama vaśyā bhaviṣyati
paralokajayastasya pṛthivī sakalā mama /
na hanmi cellokajayo mama tasya vasuṃdharā
nāhaṃ manye lokajayādadhikā syādvasuṃdharā /
paralokajayo 'nantaḥsvalpakālo mahījayaḥ
tasmānnainaṃ haniṣyāmi yatpṛcchati vadāmi tat
śrīparāśara uvāca
tatastamabyupetyāha khāṇḍikyajanako ripum /
praṣṭavyaṃ yattvāya sarvaṃ tatpṛcchasva vadāmyaham
śrīparāśara uvāca
tataḥ sarvaṃ yathāvṛttaṃ gharmadhenuvadhaṃ dvija /
kathāṃyatvā sa papraccha prāyaśtittaṃ hi tadgatam
sa cācaṣṭa yathānyāyaṃ dvija keśidhvajāya tat /
prāyaścittamaśeṣeṇa yaddhai tatra vidhīyate
viditārthaḥsa tenaiva hyanujñāto mahātmanā /
yāgabhūmim upāgamya cakre sarvāḥ kriyāḥ kramāt
krameṇa vidhivadyāgaṃ nītvā so 'vabhṛthāplutaḥ /
kṛtakṛtyastato bhūtvā cintayāmāsa pārthivaḥ
pūjitāś ca dvijāḥsarve sadasyā mānitā mayā /
tathaivārthijano 'py arthair yo 'rjito 'bhimatair mayā
yathārhamasya lokasya mayā sarvaṃ viceṣṭitam /
aniṣpannakriyaṃ cetastathāpi mama kiṃ yathā
itthaṃ saṃcintayannaiva sasmāra sa mahīpatiḥ /
khāṇḍikyāya na datteti mayā vai gurudakṣiṇā
sa jagāma tadā bhūyo rathamāruhya pārthivaḥ /
maitreya durgagahanaṃ khāṇḍikyo yatra saṃsthitaḥ
khāṇḍikyo 'pi punardṛṣṭvā tamāyāntaṃ dhṛtāyudham /
tasthau hantuṃ kṛtamatistamāha sa punarnṛpaḥ
bho nāhaṃ te 'parādhāya prāptaḥ khāṇḍikya mā kruddhāḥ /
gurornikrayadānāya māmavehi tvamāgatam
niṣpādito mayā yāgaḥ samyaktvadupadeśataḥ /
so 'haṃ te dātumicchāmi vṛṇīṣva gurudakṣiṇām
śrīparāśara uvāca
bhūyasya mantribhiḥ sārdhaṃ mantrayāmāsa pārthivaḥ /
guruniṣkrayakāmo 'yaṃ kiṃ mayā prārthyatāmiti
tamūcurmatriṇo rājyamaśaṃṣaṃ prārthyatāmayam /
śatribhiḥ prārthyate rājyamanā yāsitasainikaiḥ
prahasya tānāha nṛpaḥsa khāṇḍikyo mahāmatiḥ /
svalpakālaṃ mahīpālyaṃ mādṛśaiḥ prārthyate katham
evametadbhavanto 'tra hyarthasādhanamantriṇaḥ /
paramārthaḥ kathaṃ ko 'tra yūyaṃ nātra vicakṣaṇāḥ
śrīparāśara uvāca
ityuktvā samupetyainaṃ sa tu keśidhvajaṃ nṛpaḥ /
uvāca kimavaśyaṃ tvaṃ dadāsi gurudakṣiṇām
bāḍhamityeva tenoktaḥ khāṇḍikyastamathābravīt /
bhavānadyātma vijñānaparamārthavicakṣaṇaḥ
yadi ceddīyate mahyaṃ bhavatā guruniṣkrayaḥ /
tatkleśapraśamāyālaṃ yatkarma tadudīraya
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0