Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 6.4

6.4.1

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe ṣaṣṭhāṃśe tṛtīyo 'dhyāyaḥ (3)
śrīparāśara uvāca
saptarśisthānāmākramya sthiteṃbhasi mahāmune /
ekārṇavaṃ bhavatyetattrailokyamakhilaṃ tataḥ

6.4.2

mukhaniśvāsajo viṣṇorvāyustāñjaladāṃstataḥ /
nāśayanvāti maitreya varṣāṇāmaparaṃ śatam

6.4.3

sarvabhūtamayo 'cintyo bhagavānbhūtabhāvanaḥ /
anādirādirviśvasya pītvā vāyumaśeṣataḥ

6.4.4

ekārṇave tatastasmiñcheṣaśayyāgataḥ prabhuḥ /
brahmarūpadharaḥ śete bhagavānādikṛddhariḥ

6.4.5

janalokagataiḥ siddhaiḥ samakādyair abhiṣṭutaḥ /
brahmalokagataiś caiva cintyamāno mumukṣubhiḥ

6.4.6

ātmamāyāmayīṃ divyāṃ yoganidrāṃ samāsthitaḥ /
ātmānaṃ vāsudevākhyaṃ cintayanmadhusūdanaḥ

6.4.7

eṣa naimittiko nāma maitreyaḥ pratisaṃcaraḥ /
nimittaṃ tatra yacchete brahmarūpadharo hariḥ

6.4.8

yadā jāgarti sarvātmā sa tadā ceṣṭate jagat /
nimīlatyetadakhilaṃ māyāśayyāṃ gate 'cyute

6.4.9

padmayonerdinaṃ yattu caturyugasahasravat /
ekārṇavīkṛte loke tāvatī rātririṣyate

6.4.10

tataḥ prabuddho rātryante punaḥsṛṣṭiṃ karotyajaḥ /
brahmasvarūpadhṛgviṣṇuryathā te kathitaṃ purā

6.4.11

ityeṣa kalpasaṃhāro 'vāntarapralayo dvija /
naimittikaste kathitaḥ prākṛtaḥ śṛṇvataḥ param

6.4.12

anāvṛṣṭyādisaṃparkāt kṛte saṃkṣālane mune /
samasteṣveva lokeṣu pātāleṣvakhileṣu ca

6.4.13

mahadādervikārasya viśeṣāntasya saṃkṣaye /
kṛṣṇecchākārite tasminpravṛtte pratisaṃcare

6.4.14

āpo grasaṃti vai pūrvaṃ bhūmergandhātmakaṃ guṇam /
āttagandhā tato bhūmiḥ pralayatvāya kalpate

6.4.15

praṇaṣṭe gandhatanmātre bhavatyurvī jalātmikā /
āpastadā pravṛddhāstu vegavatyo mahāsvanāḥ

6.4.16

sarvamāpūrayantīdaṃ tiṣṭhanti vicaranti ca /
salilenormimālena ālokāntātsamantataḥ

6.4.17

apāmapi guṇo yastu jyotiṣā pīyate tu saḥ /
naśyantyāpastatastāś ca rasatanmātrasaṃkṣayāt

6.4.18

tataścāpo hṛtarasājyotiṣaṃ prāpnuvanti vai /
agnāvasthe tu salile tejasā sarvato vṛte

6.4.19

sa cāgniḥ sarvato vyāpya cādatte tajjalaṃ tathā /
sarvamāpūryatercirbhis tadā jagadidaṃ śanaiḥ

6.4.20

arcirbhiḥ saṃvṛte tasmiṃstiryagūrdhvamadhastadā /
jyotiṣo 'pi paraṃ rūpaṃ vāyuratti prabhākaram

6.4.21

pralīne ca tatastasminvāyubhūte 'khilātmani /
pranaṣṭe rūpatanmātre hṛtarūpo vibhāvasuḥ

6.4.22

praśāmyati tadājyotirvāyurdedhūyate mahān /
nirā loke tathā loke vāyvavasthe ca tejasi

6.4.23

tatastu mūlamāsādya vāyuḥsaṃbhavamātmanaḥ /
ūrdhvaṃ cādhaś ca tiryakca dodhavīti diśo daśa

6.4.24

vāyorapi guṇaṃ sparśamākāśo grasate tataḥ /
praśāmyati tato vāyuḥ khaṃ tu tiṣṭhatyanāvṛtam

6.4.25

arūparasamasparśamagandhaṃ na ca mūrtimat /
sarvamāpūrayaccaiva sumahāttatprakāśate

6.4.27

bhūtendriyeṣu yugapadbhūtādau saṃsthiteṣu vai /
abimānātmako hyeṣa bhūtādistāmasaḥsmṛtaḥ

6.4.28

bhītādiṃ grasate cāpi mahānve buddhilakṣaṇaḥ

6.4.29

urvī mahaṃś ca jagataḥ pratintarbāhyatas tathā

6.4.30

evaṃ sapta mahābuddhe kramātprakṛtayaḥsmṛtāḥ /
pratyāhāre tu tāḥsarvāḥ praviśanti parasparam

6.4.31

yenedamāvṛtaṃ sarvamaṇḍamapsu pralīyate /
saptadvīpasamudrāntaṃ saptalokaṃ saparvatam

6.4.32

udakāvaraṇaṃ yattu jyotiṣā pīyate tu tam /
jyotirvāyau layaṃ yāti yātyākāśe samīramaḥ

6.4.33

ākāśaṃ caiva bhūtādirgrasate taṃ tathā mahān /
mahāntamebhiḥ sahitaṃ prakṛtirgrasate dvija

6.4.34

gumasāmyamanudriktamanyūnaṃ ca mahāmune /
procyate prakatirhetuḥ pradhānaṅkāraṇaṃ param

6.4.35

ityeṣā prakṛtiḥsarvā vyaktāvyaktasvarūpiṇī /
vyaktasvarūpamavyakte tasmānmaitreya līyate

6.4.36

ekaḥ śuddho 'kṣaro nityaḥsarvavyāpī tathā pumān /
so 'py aṃśaḥsarvabhūtasya maitreya paramātmanaḥ

6.4.37

na saṃti yatra sarveśe nāmajātyādikalpanāḥ /
sattāmātratmake jñeye jñānātmanyātmanaḥ pare

6.4.38

tadbrahma paramaṃ dhāma paramātmā sa ceśvaraḥ /
sa viṣṇuḥsarvamevedaṃ yato nāvartate yatiḥ

6.4.39

prakṛtiryā mayākhyātā vyaktāvyaktasvarūpiṇī /
puruṣaścāpyubhāvetau liyate paramātmani

6.4.40

paramātmā ca sarveṣāmādhāraḥ parameśvaraḥ /
viṣṇunāmā sa vedeṣu vedānteṣu ca gīyate

6.4.41

pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṅkarma vaidikam /
tābhyāmubhābhyāṃ puruṣaiḥ sarvamūrtiḥsa ijyate

6.4.42

ṛgyajuḥsāmabhir mārgaiḥ pravṛtterijyate hyasau /
yajñeśvaro yajñapumānpuruṣaiḥ puruṣottamaḥ

6.4.43

jñānātmā jñānayogena jñānamūrtiḥ sa cejyate /
nivṛtte yogibhir mārge viṣṇurmuktiphalapradaḥ

6.4.44

hrasvadīrghaplutair yattu kiñcidvastvabhidhīyate /
yacca vācāmaviṣayaṃ tatsarvaṃ viṣṇuravyayaḥ

6.4.45

vyaktaḥsa eva cāvyaktaḥsa eva puruṣottamaḥ /
paramātmā ca viśvātmā viśvarūpadharohariḥ

6.4.46

vyaktāvyaktātmikā tasminprakṛtiḥsaṃpralīyate /
puruṣaścāpi maitreya vyāpinyavyāhatātmani

6.4.47

dviparārdhātmakaḥ kālaḥ kathito yo mayā tava /
tadahastasya maitreya viṣṇorīśasya kathyate

6.4.48

vyakte ca prakṛtau līne prakṛtyāṃ puruṣe tathā /
tatra sthite niśā cāsya tatpramāṇā mahāmune

6.4.49

naivāhastasya na niśā nityasya paramātmanaḥ /
upacārastathāpyeṣa tasyeśasya dvijocyate

6.4.50

ityeṣa tava maitreya kathitaḥ prākṛto layaḥ /
ātyantikamatho brahmannibodha pratisaṃcaram

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc