Vishnu Purana · Chapter 6.4
iti śrīviṣṇumahāpurāṇe ṣaṣṭhāṃśe tṛtīyo 'dhyāyaḥ (3)
śrīparāśara uvāca
saptarśisthānāmākramya sthiteṃbhasi mahāmune /
ekārṇavaṃ bhavatyetattrailokyamakhilaṃ tataḥ
mukhaniśvāsajo viṣṇorvāyustāñjaladāṃstataḥ /
nāśayanvāti maitreya varṣāṇāmaparaṃ śatam
sarvabhūtamayo 'cintyo bhagavānbhūtabhāvanaḥ /
anādirādirviśvasya pītvā vāyumaśeṣataḥ
ekārṇave tatastasmiñcheṣaśayyāgataḥ prabhuḥ /
brahmarūpadharaḥ śete bhagavānādikṛddhariḥ
janalokagataiḥ siddhaiḥ samakādyair abhiṣṭutaḥ /
brahmalokagataiś caiva cintyamāno mumukṣubhiḥ
ātmamāyāmayīṃ divyāṃ yoganidrāṃ samāsthitaḥ /
ātmānaṃ vāsudevākhyaṃ cintayanmadhusūdanaḥ
eṣa naimittiko nāma maitreyaḥ pratisaṃcaraḥ /
nimittaṃ tatra yacchete brahmarūpadharo hariḥ
yadā jāgarti sarvātmā sa tadā ceṣṭate jagat /
nimīlatyetadakhilaṃ māyāśayyāṃ gate 'cyute
padmayonerdinaṃ yattu caturyugasahasravat /
ekārṇavīkṛte loke tāvatī rātririṣyate
tataḥ prabuddho rātryante punaḥsṛṣṭiṃ karotyajaḥ /
brahmasvarūpadhṛgviṣṇuryathā te kathitaṃ purā
ityeṣa kalpasaṃhāro 'vāntarapralayo dvija /
naimittikaste kathitaḥ prākṛtaḥ śṛṇvataḥ param
anāvṛṣṭyādisaṃparkāt kṛte saṃkṣālane mune /
samasteṣveva lokeṣu pātāleṣvakhileṣu ca
mahadādervikārasya viśeṣāntasya saṃkṣaye /
kṛṣṇecchākārite tasminpravṛtte pratisaṃcare
āpo grasaṃti vai pūrvaṃ bhūmergandhātmakaṃ guṇam /
āttagandhā tato bhūmiḥ pralayatvāya kalpate
praṇaṣṭe gandhatanmātre bhavatyurvī jalātmikā /
āpastadā pravṛddhāstu vegavatyo mahāsvanāḥ
sarvamāpūrayantīdaṃ tiṣṭhanti vicaranti ca /
salilenormimālena ālokāntātsamantataḥ
apāmapi guṇo yastu jyotiṣā pīyate tu saḥ /
naśyantyāpastatastāś ca rasatanmātrasaṃkṣayāt
tataścāpo hṛtarasājyotiṣaṃ prāpnuvanti vai /
agnāvasthe tu salile tejasā sarvato vṛte
sa cāgniḥ sarvato vyāpya cādatte tajjalaṃ tathā /
sarvamāpūryatercirbhis tadā jagadidaṃ śanaiḥ
arcirbhiḥ saṃvṛte tasmiṃstiryagūrdhvamadhastadā /
jyotiṣo 'pi paraṃ rūpaṃ vāyuratti prabhākaram
pralīne ca tatastasminvāyubhūte 'khilātmani /
pranaṣṭe rūpatanmātre hṛtarūpo vibhāvasuḥ
praśāmyati tadājyotirvāyurdedhūyate mahān /
nirā loke tathā loke vāyvavasthe ca tejasi
tatastu mūlamāsādya vāyuḥsaṃbhavamātmanaḥ /
ūrdhvaṃ cādhaś ca tiryakca dodhavīti diśo daśa
vāyorapi guṇaṃ sparśamākāśo grasate tataḥ /
praśāmyati tato vāyuḥ khaṃ tu tiṣṭhatyanāvṛtam
arūparasamasparśamagandhaṃ na ca mūrtimat /
sarvamāpūrayaccaiva sumahāttatprakāśate
bhūtendriyeṣu yugapadbhūtādau saṃsthiteṣu vai /
abimānātmako hyeṣa bhūtādistāmasaḥsmṛtaḥ
bhītādiṃ grasate cāpi mahānve buddhilakṣaṇaḥ
urvī mahaṃś ca jagataḥ pratintarbāhyatas tathā
evaṃ sapta mahābuddhe kramātprakṛtayaḥsmṛtāḥ /
pratyāhāre tu tāḥsarvāḥ praviśanti parasparam
yenedamāvṛtaṃ sarvamaṇḍamapsu pralīyate /
saptadvīpasamudrāntaṃ saptalokaṃ saparvatam
udakāvaraṇaṃ yattu jyotiṣā pīyate tu tam /
jyotirvāyau layaṃ yāti yātyākāśe samīramaḥ
ākāśaṃ caiva bhūtādirgrasate taṃ tathā mahān /
mahāntamebhiḥ sahitaṃ prakṛtirgrasate dvija
gumasāmyamanudriktamanyūnaṃ ca mahāmune /
procyate prakatirhetuḥ pradhānaṅkāraṇaṃ param
ityeṣā prakṛtiḥsarvā vyaktāvyaktasvarūpiṇī /
vyaktasvarūpamavyakte tasmānmaitreya līyate
ekaḥ śuddho 'kṣaro nityaḥsarvavyāpī tathā pumān /
so 'py aṃśaḥsarvabhūtasya maitreya paramātmanaḥ
na saṃti yatra sarveśe nāmajātyādikalpanāḥ /
sattāmātratmake jñeye jñānātmanyātmanaḥ pare
tadbrahma paramaṃ dhāma paramātmā sa ceśvaraḥ /
sa viṣṇuḥsarvamevedaṃ yato nāvartate yatiḥ
prakṛtiryā mayākhyātā vyaktāvyaktasvarūpiṇī /
puruṣaścāpyubhāvetau liyate paramātmani
paramātmā ca sarveṣāmādhāraḥ parameśvaraḥ /
viṣṇunāmā sa vedeṣu vedānteṣu ca gīyate
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṅkarma vaidikam /
tābhyāmubhābhyāṃ puruṣaiḥ sarvamūrtiḥsa ijyate
ṛgyajuḥsāmabhir mārgaiḥ pravṛtterijyate hyasau /
yajñeśvaro yajñapumānpuruṣaiḥ puruṣottamaḥ
jñānātmā jñānayogena jñānamūrtiḥ sa cejyate /
nivṛtte yogibhir mārge viṣṇurmuktiphalapradaḥ
hrasvadīrghaplutair yattu kiñcidvastvabhidhīyate /
yacca vācāmaviṣayaṃ tatsarvaṃ viṣṇuravyayaḥ
vyaktaḥsa eva cāvyaktaḥsa eva puruṣottamaḥ /
paramātmā ca viśvātmā viśvarūpadharohariḥ
vyaktāvyaktātmikā tasminprakṛtiḥsaṃpralīyate /
puruṣaścāpi maitreya vyāpinyavyāhatātmani
dviparārdhātmakaḥ kālaḥ kathito yo mayā tava /
tadahastasya maitreya viṣṇorīśasya kathyate
vyakte ca prakṛtau līne prakṛtyāṃ puruṣe tathā /
tatra sthite niśā cāsya tatpramāṇā mahāmune
naivāhastasya na niśā nityasya paramātmanaḥ /
upacārastathāpyeṣa tasyeśasya dvijocyate
ityeṣa tava maitreya kathitaḥ prākṛto layaḥ /
ātyantikamatho brahmannibodha pratisaṃcaram
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0