Vishnu Purana · Chapter 6.3

iti śrīviṣṇumāhapurāṇe ṣaṣṭhāṃśe dvitīyo 'dhyāyaḥ (2)
śrīparāśara uvāca
sarveṣāmeva bhūtānāṃ trividhaḥ pratisaṃcaraḥ /
naimittikaḥ prākṛtikaḥ tathaivātyantiko layaḥ

brāhmo naimittikasteṣāṃ kalpānte pratisaṃcaraḥ /
ātyantikastu mokṣākhyaḥ prākṛto dviparārdhakaḥ

maitreya uvāca
parārdhasaṃkhyāṃ bhagavanmamācakṣva yayā tu saḥ /
dviguṇīkṛtayā jñeyaḥ prākṛtaḥ pratisaṃcaraḥ

śrīparāśara uvāca
sthānātsthānaṃ daśaguṇamekasmādraṇyate dvija /
tatoṣṭādaśame bhāge parārdhamabhidhīyate

parārdhadviguṇaṃ yattu prākṛtaḥsa layo dvija /
tadāvyaktekhilaṃ vyaktaṃ svahetau layameti vai

nimeṣo mānuṣo yo 'sau mātrāmātrāpramāṇataḥ /
taiḥ pañcadaśabhiḥ kāṣṭhā triṃśatkāṣṭha kalā smṛtā

nāḍikā tu pramāṇena sā kalā daśa pañca ca

unmānenāṃbhasaḥsā tu palānyardhatrayodaśa /
māgadhena tu mānena jalaprasthastu sa smṛtaḥ /
hemamāṣaiḥ kṛtacchidracaturbhiścāturaṅgulaiḥ

nāḍikābhyāmatha dvābhyāṃ muhūrto dvijasattama /
ahorātraṃ muhurtāstu triṃśanmāso dinais tathā

māsair dvādaśabhir varṣamahorātraṃ tutaddivi /
tribhir varṣaśatair varṣaṃ ṣaṣṭyā caivāsuradviṣām

tais tu dvādaśasāhastraiś caturyugamudāhṛtam /
caturyugasahasraṃ tu kathyate brahmaṇo dinam

sa kalpastatra manavaścaturdaśa mahāmune /
tadante caiva maitreya brāhmo nemittiko layaḥ

tasya svarūpamatyugraṃ maitreya gadato mama /
śṛṇuṣva prākṛtaṃ bhūyastava vakṣyāmyahaṃ layam

caturyugasahasrānte kṣīṇaprāye mahītale /
anāvṛṣṭiratīvogrā jāyate śatavārṣikī

tato yānyalpasārāṇi tāni sattvānyaśeṣataḥ /
kṣayaṃ yānti muniśreṣṭha pārthivānyanupījanāt

tataḥ sabhagavānviṣṇu rudrarūpadharo 'vyayaḥ /
kṣayāya yatate kartumātmasthāḥsakalāḥ prajāḥ

tataḥ sa bhagavān viṣṇur bhānoḥ saptasu raśmiṣu /
sthitaḥ pibatyaśeṣāṇi jalāni munisaptama

pītvāṃbhāṃsi samastāni prāṇibhūmigatānyapi /
śoṣaṃ nayati maitreya samastaṃ pṛthivītalam

samudrānsāritaḥ śailanadīprasravaṇāni ca /
pātāleṣu ca yattoyaṃ tatsarvaṃ nayati kṣayam

tatastasyānubhāvena toyāhāropabṛṃhitāḥ /
ta eva raśmayaḥsapta jāyante sapta bhāskarāḥ

adhaścordhvaṃ ca te dīptā stataḥsapta divākarāḥ /
dahantyaśaṣaṃ trailokyaṃ sapātālatalaṃ dvija

dahyamānaṃ tu tair dīptais trailokyaṃ dvija bhāskaraiḥ /
sādrinadyarṇavābhogaṃ nisnehamabhijāyate

tato nirdagdhavṛkṣāṃbutrailokyamākhitaṃ dvija /
bhavatyeṣā ca vasudhā kūrmapṛṣṭhopamākṛtiḥ

tataḥ kālāgnirudro 'sau bhūtvā sarvaharo 'nalaḥ /
śeṣāhiśvāsasaṃbhūtaḥ pātālāni dahatyadhaḥ

pātālāni samastāni sa dagdhvā jvalano mahān /
bhūmimabhyetya sakalaṃ babhasti vasudhātalam

bhuvarlokaṃ tataḥsarvaṃ svarlokaṃ ca sudāruṇaḥ /
jvālāmālāmahāvartastatraiva parivartate

aṃbarīṣamivābhāti trailokyamakhilaṃ tadā /
jvālāvartaparivāramupakṣīṇacarācaram

tatastāpaparītāstu lokadvayanivāsinaḥ /
kṛtādhikārāgacchanti maharlokaṃ mahāmune

tasmādapi mahātāpataptā lokāttataḥ param /
gañcchanti janalokaṃ te daśāvṛttyā paraiṣiṇaḥ

tato dagdhvā jagatsarvaṃ rudrarūpījanārdanaḥ /
mukhaniśvāsajānmeghānkaroti munisattama

tato gajakulaprakhyāstaḍitvanto 'tinādinaḥ /
uttiṣṭhanti tathā vyomnighorāḥsaṃvartakā ghanāḥ

kecinnīlotpalaśyāmāḥ kecitkumudasannibhāḥ /
dhūmravarṇā ghanāḥ kecitkecitpītāḥ payo dharāḥ

kecidrāsabhavarṇābhā lākṣārasanibhās tathā /
kecidvaiḍūryasaṃkāśā indranīlanibhāḥ kvacit

śaṅkhakundanibhāś cānye jātyaṃ jananibhāḥ pare /
indragopanibhāḥ kecit tataḥ śakhinibhās tathā

manaḥśilābhāḥ kecid vai haritālanibhāḥ pare /
cāṣapatranibhāḥ keciduttiṣṭhante mahāghanāḥ

kecitpuravarākārāḥ kecitparvatasannibhāḥ /
kūṭāgāranibhāścānye kecitsthalanibā ghanāḥ

mahārāvā mahākāyāḥ pūrayanti nabhaḥsthalam /
varṣantaste mahāsārāstamagnimatibhairavam /
śamayantyakhilaṃ vipra trailokyāntaradhiṣṭhitam

naṣṭe cāgnau ca satataṃ varṣamāṇā hyaharniśam /
plāvayanti jagat sarvam aṃbhobir munisattama

dhārābhir atimātrābhiḥ plāvayitvākhilāṃ bhuvam /
bhuvarlokaṃ tathevordhū plāvayanti hi te dvija

andhakārīkṛte loke naṣṭe sthāvarajaṅgame /
varṣati te mahāmeghā varṣāṇāmadhikaṃ śatam

evaṃ bhavati kalpānte samastaṃ munisattama /
vāsudevasya māhātmyānnityasya paramātmanaḥ