Vishnu Purana · Chapter 5.7

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe pañcamāṃśe ṣaṣṭhodhyāyaḥ (6)
śrīparāśara uvāca
ekadā tu vinā rāmaṃ kṛṣṇo vṛndāvanaṃ yayau /
vicacāra vṛto gopair vanyapuṣpasragujjvalaḥ

sa jagāmātha kālindīṃ lola kallolaśālinīm /
tīrasaṃlagnaphenaughair hasantīm iva sarvataḥ

tasyāścatimahābhīmaṃ viṣāgniśritavāriṇam /
hradaṃ kālīyanāgasya dadarśativibhīṣaṇam

viṣāgninā prasaratā dagdhatīraṃmahīruham /
vātāhatāṃbuvikṣepasparśadagdhavihaṅgamam

tamatīva mahā raudraṃ mṛtyuvakramivāparam /
vilokya cintayāmāsa bhagavānmadhusūdanaḥ

asminvasati duṣṭātmā kālīyo 'sau viṣāyudhaḥ /
yo mayā nirjitastyaktvā duṣṭo gacchetpayonidhim

teneyaṃ dūṣitā sarvā yamunā sāgaraṅgamā /
na naraigodhanaiś cāpi tṛṣārtair upabhujyate

tadasya nāgarājasya kartavyo nigraho mayā /
nistrāsāstu sukhaṃ yena careyurvrajavāsinaḥ

etadarthaṃ tu lokesminnavatāraḥ kṛto mayā /
yadeṣāmutpathasthānāṃ kāryā śāntirdurātmanām

tadetaṃ nātidūrasthaṃ kadaṃbamuruśākhinam /
adirudya patiṣyāmi hrade 'sminnanilāśinaḥ

śrīparāśara uvāca
itthaṃ vicintya baddhā ca gāḍhaṃ parikaraṃ tataḥ /
nipapāta hrade tatra nāgarājasya vegataḥ

tenātipatatā tatra kṣobhitaḥsa mahāhradaḥ /
atyarthaṃ dūrajātāṃstu samasiṃcanmahīruhān

te hi duṣṭaviṣajvālātaptāṃbupavanokṣitāḥ /
jajvaluḥ pādāpāḥsadyo jvālāvyāptadigantarāḥ

āsphoṭayāmāsa tadā kṛṣṇo nāgahrane bhujam /
tacchabdaśravaṇāccāśu nāgarājo 'bhyupāgamat

ātāmranayanaḥ kopādviṣajvālākulair mukhaiḥ /
vṛto mahāviṣaiś cānyair uragair anilāśanaiḥ

nāgapatnyaś ca śataśo hārihāropaśobhitāḥ /
prakaṃpitatanukṣepacalatkuntasakāntayaḥ

tataḥ praveṣṭitaḥsarpaiḥ sa kṛṣṇe bhogabandhanaiḥ /
dadaṃśuste 'pi taṃ kṛṣṇaṃ viṣajvālākulair mukhaiḥ

taṃ tatra patitaṃ dṛṣṭvā sarpabhogaurnipīḍitam /
gopā vrajamupāgamya cukruśuḥ śokalālasāḥ

gopā ūcuḥ
eṣa mohaṃ gataḥ kṛṣṇo magnau vai kāliyahrade /
bhakṣyate nāgarājena tamāgacchata paśyata

tacchutvā tatra te gopā vajrapā topamaṃ vacaḥ /
gopyaś ca tvarītā jagmuryaśodāpramukhā hradam

hāhā kvāsāviti jano gopīnāmativihvalaḥ /
yaśodayā samaṃ bhrānto drutapraskhalitaṃ yayau

nandagopaś ca gopāś ca rāmaścādbhutavikramaḥ /
tvaritaṃ yamunāṃ jagmuḥ kṛṣṇadarśanalālāsāḥ

dadṛśuścāpi te tatra sarparājavaśaṅgatam /
niṣprayatnīkṛtaṃ kṛṣṇaṃ sarpabhogaviveṣṭitam

nandagopopi niśceṣṭo nyasya putramukhe dṛśam /
yaśodā ca mahābhāgā babhūva munisattama

gopyas tvanyā rudantyaś ca dadṛśuḥ śokakātarāḥ /
procuś ca keśavaṃ prītyā bhayakātaryagadgadam

gopya ūcuḥ
sarvā yaśodayā sārdha viśāmotra mahāhradam /
sarparājasya no gantumasmābhir yujyate vrajam

divasaḥ so vinā sūryaṃ vinā candreṇa kā niśā /
vinā vṛṣeṇa kā gāvo vinā kṛṣṇena ko vrajaḥ

vinākṛtā na yāsyāmaḥ kṛṣṇenānena gokulam /
aramyaṃ nātisevyaṃ ca vārihīnaṃ yathā saraḥ

yatra nendīvaraśyāmakāyakāntirayaṃ hariḥ /
tenāpi pāturvāsena ratirastīti vismayaḥ

utphullapaṅkajadalaspaṣṭakāntivilocanam /
apaśyanto hariṃ dīnāḥ kathaṃ goṣṭhe bhaviṣyatha

atyanta madhurālāpahṛtāśeṣamanoratham /
na vinā puṇḍarīkākṣaṃ yāsyāmo nandagokulam

bhogenāviṣṭitasyāpi sarparājasya paśyata /
smitaśobhimukhaṃ gopyaḥ kṛṣṇasyāsmadvilokane

śrīparāśara uvāca
iti gopīvacaḥ śrutvā rauhiṇeyo mahābalaḥ /
gopāṃś ca trāsavidhurānvi lokya stimitekṣaṇān

nandaṃ ca dīnamatyarthaṃ nyastadṛṣṭiṃ sutānane /
mūrchākulāṃ yaśodaṃ ca kṛṣṇamāhātmasaṃjñayā

kimidaṃ devadeveśa bhāvo 'yaṃ mānuṣastvayā /
vyajyatetyantamātmānaṃ kimanantaṃ na votsi yat

tvameva jagato nābhir arāṇāmiva saṃśrayaḥ /
kartāpahartā pātā ca traulokyaṃ tvaṃ trayīmayaḥ

sendrai rudrāgnivasubhir ādityair marudaśvibhiḥ /
cintyase tvamacintyātman samastaiś caiva yogibhiḥ

jagatyarthaṃ jagannātha bhārāvataraṇecchayā /
avatīrṇo 'si martyeṣu tavāṃśaścāhamagrajaḥ

manuṣyalīlāṃ bhagavan bhajatā bhavatā surāḥ /
viḍambayantastvallīlāṃ sarva eva sahā sate

avatārya bhavānpūrvaṃ gokule tu surāṅganāḥ /
krīḍārthamātmanaḥ paścādavartīrṇo 'si śāśvata

atrāvatīrṇayoḥ kṛṣṇa gopā eva hi bāndhavāḥ /
gopyaś ca sīdataḥ kasmādetānbandhūnupekṣase

darśito mānuṣo bhāvo darśitaṃ bālacāpalam /
tadayaṃ damyatāṃ kṛṣṇa duṣṭatmā daśanāyudhaḥ

śrīparāśara uvāca
iti saṃsmāritaḥ kṛṣṇaḥ smitabhinnoṣṭhasaṃpuṭaḥ /
āsphoṭya mocayāmāsa svadehaṃ bhogibandhanāt

ānamya cāpi hastābhyāmubhābhyāṃ madhyamaṃ śiraḥ /
āruhyābhugnaśirasaḥ praṇanartoruvikramaḥ

prāṇāḥ phaṇe 'bhavaṃścāsya kṛṣṇasyāṅghrinikuṭṭanaiḥ /
yatronnatiṃ ca kurute nanāmāsya tataḥ śiraḥ

mūrchāmupāyayau bhrāntyā nāgaḥ kṛṣṇasya recakaiḥ /
daṇḍapātanipātena vavāma rudhiraṃ bahu

taṃ vibhigraśirogrīvamāsyebhyasmutaśoṇitam /
vilokya karuṇaṃ jagmustatpatnyo madhusūdanam

nāgapatnya ūcuḥ
jñāto 'si devadeveśa sarvajñastvamanuttamaḥ /
paraṃ jyotiracintyaṃ yattadaṃśaḥ parameśvaraḥ

na samarthāḥ surāḥstotuṃ yamananyabhavaṃ vibhum /
svarūpavarṇanaṃ tasya kathaṃ yoṣitkariṣyati

yasyākhilamahīrvyomajalāgnipavanātmakam /
brahmāṇḍamalpakālpāṃśaḥ stoṣyāmastaṃ kathaṃ vayam

yamato na vidurnityaṃ yatsvarūpaṃ hi yoginaḥ /
paramārthamaṇoralpaṃ sthūlātsthūlaṃ natāḥ sma tam

na yasya janmane dhātā yasya cāntāya nāntakaḥ /
sthitikartā na cānyosti yasya tasmai namaḥsadā

kopaḥ svalpo 'pi te nāsti sthitipālanameva te /
kāraṇaṃ kāliya syāsya damane śruyatāṃ vacaḥ

striyonukaṃpyāḥsādhūnāṃ mūḍhā dīnāś ca jantavaḥ /
yatastatosya dīnasya kṣamyatāṃ kṣamatāṃvara

samasta jagadāvāro bhavānalpabalaḥ phaṇī /
tvatpādapīḍito jahyānmuhūrtārdhana jīvitam

kva pannago' lpavīryo 'yaṃ kva bhavānbhuvanāśrayaḥ /
prītidveṣau samotkṛṣṭagocarau bhavato 'vyaya

tataḥ kuru jagatsvāminprasādamavasīdataḥ /
prāṇāṃstyajati nāgo 'yaṃ bhartṛbhikṣā pradīyatām

bhuvaneśa jagannātha mahāpuruṣapūrvaja /
prāṇāṃstyajati nāgo 'yaṃ bhartṛbhikṣāṃ prayaccha naḥ

vedāntavedya deveśa duṣṭadaityanibarhama /
prāṇāṃstyajati nāgo 'yaṃ bhartabhikṣā pradīyatām

śrīparāśara uvāca
ityukte tābhir āśvasya klāntadehopi pannagaḥ /
prasīda devadeveti prāha vākyaṃ śanaiḥ śanaiḥ

kāliya uvāca
tavāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ nātha svābhāvikaṃ param /
nirastātiśayaṃ yasya tasya stoṣyāmi kitrvaham

tvaṃ parastvaṃ parasyādyaḥ paraṃ tvattaḥ parātmaka /
parasmātparamo yas tvaṃ tasya stoṣyāmi kinnv aham

yasmādbahmāca rudraś ca candredramarudaśvinaḥ /
vasavaś ca sahādityais tasya stoṣyāmi kitrvaham

ekāvayavasūkṣmāṃśo yasyaitadakhilaṃ jagat /
kalpanāvayavasyāṃśastasya stoṣyāmi kitrvaham

sadasadrūpiṇo yasya brahmādyās tridaśeśvarāḥ /
paramārthaṃ na jānanti tasya stoṣyāmi kitrvaham

brahmādyaurarcite yastu gandhapuṣpānulepanaiḥ /
nandanādisamudbhūtaiḥ sorcyate vā kathaṃ mayā

yasyāvatārarūpāṇi devarājaḥsadārcati /
na vetti paramaṃ rūpaṃ sor'cyate vā kathaṃ mayā

viṣayebhyaḥ samāvṛttya sarvākṣāṇi ca yoginaḥ /
yamarcayanti dhyānena sor'cyate vā kathaṃ mayā

hṛdi saṃkalpya yadrūpaṃ dhyānenārcanti yoginaḥ /
bhāvapuṣpādinā nāthaḥ sorcyate vā kathaṃ mayā

so 'haṃ te devadeveśa nārcanādau stutau na ca /
sāmarthyavān kṛpāmātramanovṛttiḥ prasīda me

sarpajātiriyaṃ krurā yasyāṃ jātosmi keśava /
tatsvabhāvo 'yamatrāsti nāparādho mamācyuta

sṛjyate bhavatā sarvaṃ tathā saṃhrīyate jagat /
jātirūpasvabhāvāś ca sṛjyante sṛ-jatā tvayā

yathāhaṃ bhavatā sṛṣṭo jātyā rūpeṇa ceśvara /
svabhāvena ca sādhutvaṃ tathedaṃ ceṣṭitaṃ mayā

yadyanyathā pravarteyaṃ devadeva tato mayi /
nyāyo daṇḍanipāto vai tavaivavacanaṃ yathā

tathāpyajñe jagatsvāmindaṇḍaṃ pātitavānmayi /
sa ślāghyo 'yaṃ paro daṇḍas tvatto me nānyato varaḥ

hatavīryo hataviṣo damito 'haṃ tvayācyuta /
jīvitaṃ dīyatāmekamājñāpaya karomi kim

śrībhagavānuvāca
nātra stheyantvayā sarpa kadācidyamunājale /
saputraparivārastvaṃ samudrasalilaṃ vraja

matpadāni ca te sarpa dṛṣṭvā mūrdhani sāgare /
garuḍaḥ pannagaripustvayi na prahariṣyati

śrīparāśara uvāca
ityuktvā sarparājaṃ taṃ mumoca bhagavānhariḥ /
praṇamya so 'pi kṛṣṇāya jagāma payasāṃ nidhim

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ sabhṛtyasutabāndhavaḥ /
samastabhāryāsahitaḥ parityajya svakaṃ hradam

gate sarpe pariṣvajya mṛtaṃ punarivāgatam /
gopā mūrdhani hārdena siṣicur netrajair jalaiḥ

kṛṣṇāmākliṣṭakarmāṇamanye vismitacetasaḥ /
tuṣṭuvurmuditā gopā dṛṣṭvā śivajalāṃ nadīm

gīyamānaḥ sa gopībhiścāritaiḥ sādhuceṣṭitaiḥ /
saṃstūyamāno gopaiś ca kṛṣṇo vrajamupāgamat