Vishnu Purana · Chapter 5.38

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe pañcamāṃśe saptatriṃśodhyāyaḥ (37)
śrīparāśara uvāca
arjunopi tadānvīkṣya rāmakṛṣṇakalevare /
saṃskāraṃ laṃbhayāmāsa tathānyeṣāmanukramāt

aṣṭau mahiṣyaḥ kathitā rukmiṇīpramukhāstu yāḥ /
upaguhya harerdeha viviśustā hutāśanam

revatī cāpi rāmasya dehamāśliṣya sattamā /
viveśa jvalitaṃ vāhniṃ tatsaṃgāhlādaśītalam

ugrasenastu tacchutvā tathaivānakadundubhiḥ /
devakī rohiṇī caiva viviśurjātavedasam

tatorjunaḥ pretakāryaṃ kṛtvā teṣāṃ yathāvidhi /
niścakrāma janaṃ sarve gṛhītvā vajrameva ca

dvāravatyā viniṣkrāntāḥ kṛṣṇapatnyaḥ sahasraśaḥ /
vajraṃ janaṃ ca kauteyaḥ pālayañchanakair yayau

sabhā sudharmā kṛṣṇena kartyaloke samujjhite /
svargaṃ jagāma maitreya pārijātaś ca pādapaḥ

yasmindine hariryāto divaṃ saṃtyajya medinīm /
tasminnevāvatīrṇo 'yaṃ kālakāyo balī kaliḥ

plāvayāmāsa tāṃ śūnyāṃ dvārakāṃ ca mahodadhiḥ /
vāsudevagṛhaṃ tvekaṃ na plāvayati sāgaraḥ

nātikrāntumalaṃ brahmaṃstadadyāpi mahodadhiḥ /
nityaṃ sannihitastatra bhagavānkeśavo yataḥ

tadatīva mahāpuṇyaṃ sarvapātakanāśanam /
viṣṇuśriyānvitaṃ sthānaṃ dṛṣṭvā pāmādvimucyate

pārthaḥ pañcanade deśe bahudhānyadhanānvite /
cakāra vāsaṃ sarvasya janasya munisattamaḥ

tato lobhaḥsamabhavatpārthenaikena dhanvinā /
dṛṣṭvāstriyo nīyamānā dasyūnāṃ nihateśvarāḥ

tataste pāpakamāṇo lobhopahṛtacetasaḥ /
ābhīrā mantrayāmāsuḥsametyānyantadurmadāḥ

ayamekor'juno dhanvī strījanaṃ nihateśvaram /
nayatyasmānatikramya dhigetadbhavatāṃ balam

hatvā garvasamārūḍho bhīṣmadromajayadrathān /
karṇādīṃś ca na jānāti balaṃ grāmanivāsinām

yaṣṭihastānavekṣyāsmāndhanuṣpāṇiḥsa durmatiḥ /
sarvānevāvajānāti kiṃ vo bāhubhir unnataiḥ

tato yaṣṭipraharaṇādasyavo loṣṭadhāriṇaḥ /
sahasraśobhyadhāvanta taṃ janaṃ nihateśvaram

tato nirbhartsya kauteyaḥ prāhābhīrānhasanniva /
nivartadhvamadharmajñā yadi na stha mumūrṣavaḥ

avajñāya vacastasya jagṛhuste tadā dhanam /
strīdhanaṃ caiva maitreya viṣvaksena piragraham

tatorjuno dhanurdivyaṃ gāṇḍīvamajaraṃ yudhi /
āropayitumārebhe na śaśāka ca vīryavān

cakāra sajyaṃ kṛcchrāccataccābhūcchithilaṃ punaḥ /
na sasmāra tatostrāṇi cintayannapi pāṇḍavaḥ

śarānmumoca caiteṣu pārthā vairiṣvamarṣitaḥ /
tvagbhedaṃ de paraṃ cakrurastā gāṇḍīvadhanvinā

vahninā ye 'kṣayā dattāḥ śarāstepi kṣayaṃ yayuḥ /
yuddhyataḥsaha gopālair arjunasya bhavakṣaye

acintayacca kainteyaḥ kṛṣṇasyaiva hi tadbalam /
yanmayā śarasaṃghātaiḥ sakalā bhūbhṛto hatāḥ

miṣataḥ pāṇḍuputrasya tatastāḥ pramadottamāḥ /
ābhīrair apakṛṣyanta kāmaṃ cānyāḥ pradudruvuḥ

tataḥ śareṣu kṣīṇeṣu dhanuṣkoṭyā dhanañjayaḥ /
jaghāna dasyūṃste cāsya prahārāñjahasurmune

prekṣatastasya pārthasya puṣṇyandhakavarastriyaḥ /
jagmurādāya te mlecchāḥ samastā munisattama

tataḥsuduḥkhito jiṣṇuḥ kaṣṭaṃ kaṣṭamiti bruvan /
aho bhagavatānena muṣṭosmīti ruroda vai

taddhanustāni śastrāṇi sa rathaste ca vājinaḥ /
sarvamekapade naṣṭaṃ dānamaśrotriye yathā

ahotibalabaddaivaṃ vinā tena mahātmanā /
yadasāmarthyayuktepi nicavarge jayapradam

tau bāhū sa ca me muṣṭiḥ sthānaṃ tatsosmi cārjunaḥ /
puṇyenaiva vinā tena gataṃ sarvamasāratām

mamārjunatvaṃ bhīmasya bhīmatvaṃ tatkṛte dhruvam /
vinā tena yadā bhīrair jitohaṃ rathināṃ varaḥ

śrīparāśara uvāca
itthaṃ vadanyayau jiṣmuridraprasthaṃ purottamam /
cakāra tatra rājānaṃ vajraṃ yādavanandanam

sa dadarśa tato vyāsaṃ phālgunaḥ kānanāśrayam /
tamupetya mahābhāgaṃ vinayenābyavādayat

taṃ vandamānaṃ caraṇāvavalokya muniściram /
uvāca vākyaṃ vicchāyaḥ kathamadya tvamīdṛśaḥ

avīrajonugamanaṃ brahmahatyā kṛtātha vā /
dṛḍhāśābhaṅgaduḥkhīva bhraṣṭacchāyo 'si sāṃpratam

sāṃtānikādayo vāte yācamānā nirākṛtāḥ /
agamyastrīratirvā tvaṃ yenāsi vigataprabhaḥ

bhuṅte 'pradāyaviprebhyo mṛṣṭamekotha vā bhavān /
kiṃ vā kṛpaṇavittāni hṛtāni bhavatār'juna

kacinnu śurpavātasya gocaratvaṃ gator'juna /
duṣṭacakṣurhato vāsi niḥśrīkaḥ kathamanyathā

spṛṣṭo nakhāṃbhasā vātha ghaṭavāryukṣitopi vā /
kena tvaṃ vāsi vicchāyo nyūnair vā yudhi nījātaḥ

śrīparāśarauvāca
tataḥ pārtho viniśvāsya śrūyatāṃ bhagavanniti /
proktvā yathāvadācaṣṭe vyāsāyātmaparābhavam

arjuna uvāca
yadbalaṃ yacca mattejo yadvīryaṃ yaḥ parākramaḥ /
yā śrīśchāyā ca naḥ sosmānparityajya harirgataḥ

īśvareṇāpi mahatā smitapūrvābhibhāṣiṇā /
hīnā vayaṃ mune tena jātāstṛṇamayā iva

astrāṇāṃ sāyakānāṃ ca gāṇḍīvasya tathā mama /
sāratā yābhavanmūrtiḥsa gataḥ puruṣottamaḥ

yasyāvalokanādasmāñchrīrjayaḥ saṃpadunnatiḥ /
na tatyāja sa govindastyaktvāsmānbhagavāngataḥ

bhīṣmadroṇāṅgarājādyā s tathā duryodhanādayaḥ /
yatprabhāvena nirdagdhāḥ sa kṛṣṇastyaktavānbhuvam

niryauvanā gataśrīkā naṣṭacchāyeva medinī /
vibhāti tāta naikohaṃ virahe tasya cakriṇaḥ

yasya prabhāvādbhīṣmādyair mayy agnau śalabhāyatam /
vinā tenādya kṛṣṇena gopālaurasmi nirjitaḥ

gāṇḍīvastriṣu lokeṣu khyātiṃ yadanubhāvataḥ /
gatastena vinā'bhīralaguḍaiḥ sa tiraskṛtaḥ

strīsahasrāṇyanekāni mannāthāni mahāmune /
yatato mama nītāni dasyubhir laguḍāyudhaiḥ

ānīyamānamābhīraiḥ kṛṣṇa kṛṣṇāvarodhanam /
hṛtaṃ yaṣṭipraharaṇaiḥ paribhūya balaṃ mama

niḥśrīkatā na me citraṃ yajjīvāmi tadadbhutam /
nīcāvamānapaṅkāṅkī nirlajjosmi pitāmaha

vyāsa uvāca
alaṃ te vrīḍayā pārtha na tvaṃ śocitum arhasi /
avehi sarvabhūteṣu kālasya gatirīdṛśī

kālo bhavāya bhūtānāmabhavāya ca pāṇḍava /
kālamūlam idaṃ jñātvā bhava sthairyaparo 'rjuna

nadyaḥ samudrā girayaḥsakalā ca vasuṃdharā /
devā manuṣyāḥ paśavastaravaś ca sarīsṛpāḥ

sṛṣṭāḥ kālena kālena punar yāsyanti saṃkṣayam /
kālātmakamidaṃ sarvaṃ jñātvā śamamavāpnuhi

kālasvarūpī bhagavānkṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ /
yaccāttha kṛṣṇamāhātmyaṃ tattathaiva dhanañjaya

bhārāvatārakāryārthamavatīrṇasya medinīm /
bhārākrāntā dharā yātā devānāṃ samitiṃ purā

tadarthamavatīrṇo 'sau kālarūpī janārdanaḥ /
tacca niṣpādinaṃ kāryamaśeṣā bhūbhujo hatāḥ

vaṣṇyandhakakulaṃ sarvaṃ tathā pārthopasaṃhṛtam /
na kiñcidanyatkartavyaṃ tasya bhūmitale prabhoḥ

ato gataḥsa bhagavānkatakṛtyo yathecchayā /
sṛṣṭiṃ sarge karotyeṣa devadevaḥ sthitau sthitim /
antentāya samarthoyaṃ sāṃprataṃ vai yathā gataḥ

tasmātyārtha na saṃtāpastvayā kāryaḥ parābhave /
bhavanti bhāvāḥ kāleṣu puruṣāṇāṃ yataḥ stutiḥ

tvayaikena hatā bhīṣmadroṇakarmādayo raṇe /
teṣāmarjuna kālotthaḥ kiṃ nyūnābhibhavo na saḥ

viṣṇostasya prabhāveṇa yathā teṣāṃ parābhavaḥ /
kṛtastathaiva bhavato dasyubhyaḥ sa parābhavaḥ

sa deveśaḥ śarīrāṇi samāviśya jagatsthitim /
karoti sarvabhūtānāṃ nāśamante jagatpatiḥ

bhagodaye te kainteya sahāyo 'bhūjjanārdanaḥ /
tathānte tadvipakṣāste keśavena vināśitāḥ

kaḥ śraddaddhyātsagāṅgoyānhanyāstvaṃ kauravāniti /
ābhīrebhyaś ca bhavataḥ kaḥ śraddadhyātparābhavam

pārthaitatsarvabhūtasya harerlīlāvicoṣṭitam /
tvayā yatkaurāvā dhvastā yadābhīrair bhavāñjitaḥ

gṛhītā dasyubhir yāś ca bhavāñchocati tāḥstriyaḥ /
etasyāhaṃ yathāvṛttaṃ kathayāmi tavārjuna

aṣṭāvakaḥ purā vipro jalavāsarato 'bhavat /
bahūnvarṣagaṇānpārtha gṛṇanbrahma sanātanam

jiteṣvasurasaṃghaṣu merupṛṣṭhe mahotsavaḥ /
babhūva tatra gacchantyo dadṛśustaṃ surastriyaḥ

raṃbhātilottamādyāstu śataśo 'tha sahasraśaḥ /
tuṣṭuvustaṃ mahātmānaṃ praśaśaṃsuś ca pāṇḍava

ākaṇṭhamagnaṃ salile jaṭābhāravahaṃ munim /
vinayāvanatāścainaṃ praṇemustotratatparāḥ

yathāyathā prasanno 'sau tuṣṭuvustaṃ tathātathā /
sarvāstāḥ kauravaśreṣṭha taṃ variṣṭhaṃ dvijanmanām

aṣṭāvakra uvāca
prasanno 'haṃ mahābhāgā bhavatīnāṃ yadiṣyate /
mattastadvrayatāṃ sarvaṃ pradāsyāmyatidurlabham

raṃbhātilottamādyāstaṃ vaidikyopsarasobruvan /
prasanne tvayyaparyāptaṃ kimasmākamiti dvija

itarāstvabruvanvipra prasanno bhagavānyadi /
tadicchāmaḥ patiṃ prāptuṃ viprendra puruṣottama

vyāsa uvāca
evaṃ bhaviṣyatītyuktvā hyuttatāra jalānmuniḥ /
tamuttīrṇaṃ ca dṛdṛśurvirūpaṃ vakramaṣṭadhā

taṃ dṛṣṭvā gūhamānānāṃ yāsāṃ hāsaḥ sphuṭo 'bhavat /
tāḥ śaśāpa muniḥ kopamavāpya kurunandana

yasmādvikṛtarūpaṃ māṃ matvā hīsā vamānanā /
bhavatībhiḥ kṛtā tasmādetaṃ śāpaṃ dadāmi vaḥ

matprasādena bhartāraṃ labdhvā tu puruṣottamam /
macchāpopahatāḥsarvā dasyuhastaṃ gamiṣyatha

vyāsa uvāca
ityudīritamākarṇya munistābhiḥ prasāditaḥ /
punaḥsuredralokaṃ vai prāha bhūyo gamiṣyatha

evaṃ tasya muneḥ śāpādaṣṭāvakrasya cakriṇam /
bhartāraṃ prāpya tā yātā dasyuhastaṃ surāṅganāḥ

tattvāya nātra kartavyaḥ śoko 'lpopi hi pāṇḍava /
tenaivākhilanāthena sarvaṃ tadupasaṃhṛtam

bhavatāṃ copasaṃhāra āsannastena pāṇḍava /
balaṃ lejas tathā vīryaṃ māhātmyaṃ copasaṃhṛtam

jātasya niyato mṛtyuḥ patanaṃ ca tathonnateḥ /
viprayogāvamānastu saṃyogaḥ saṃcaye kṣayaḥ

vijñāya na budhāḥ śokaṃ na harṣamupayānti ye /
teṣāmevetare ceṣṭāṃ śikṣantaḥsaṃti tādṛśāḥ

tasmāt tvayā naraśreṣṭha jñātvaitadbhrātṛbhiḥ saha /
parityajyākhilaṃ tantraṃ gantavyaṃ tapase vanam

tadraccha dharmarājāya nivedyautadvaco mama /
paraśvo bhrātṛbhiḥ sārdha yathā yāsi tathā kuru

ityuktobhyetya pārthābhyāṃ yamābhyāṃ ca sahārjunaḥ /
dṛṣṭaṃ caivānubhūtaṃ ca sarvamākhyātavāṃs tathā

vyāsavākyaṃ ca te sarve śrutvārjunamukheritam /
rājye parīkṣitaṃ kṛtvā yayuḥ pāṇḍusutā vanam

ityetattava maitreya vistareṇa mayoditam /
jātasya yadyadorvaśe vāsudevasya ceṣṭitam

yaścaitaccaritaṃ tasya kṛṣṇasya śṛmuyātsadā /
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati