Vishnu Purana · Chapter 5.20

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe pañcamāṃśa ekonaviśodhyāyaḥ (19)
śrīparāśara uvāca
rājamārge tataḥ kṛṣṇaḥsānulepanabhājanām /
dadarśa kubjāmāyāntīṃ navayovanagocarām

tāmāha lalitaṃ kṛṣṇaḥ kasyedamanulepanam /
bhavatyā nīyate satyaṃ vadendīvaralocane

sakāmeneva sā proktā sānurāgā hariṃ prati /
prāha sā lalitaṃ kubjā taddarśanabalātkṛtā

kānta kasmānna jānāsi kaṃsena viniyojitām /
naikavakreti vikhyātāmanulepanakarmaṇi

nānyapiṣṭaṃ hi kaṃsasya prītaye hyanulepanam /
bhavāmyahamatīvāsya prasādadhanabhājanam

śrīkṛṣṇa uvāca
sugandhametadrājārhaṃ ruciraṃ rucirānane /
āvayorgātra sadṛśaṃ dīyatāmanulepanam

śrīparāśara uvāca
śrutvaitadāha sā kubjā gṛhyatāmiti sādaram /
anulepanaṃ ca pradadau gātrayogyamathobhayoḥ

bhakticchedānuliptāṅgau tatastau puruṣarṣabhau /
seṃdracāpau vyarājetāṃ sitakṛṣṇāvivāṃbudau

tatastāṃ cubuke śaurirullāpana vidhānavit /
utpāṭya tolayāmāsa vdyaṅgulenāgrapāṇinā

cakarṣa padybhāṃ ca tadā ṛjutvaṃ keśavo 'nayat /
tataḥsā ṛjutāṃ prāptāyoṣitamabhavadvarā

vilāsalilitaṃ prāha premagarbhabharālasam /
vastre pragṛhya govindaṃ mama gehaṃ vrajeti vai

evamuktastayā śaurī rāmasyālokya cānanam /
prahasya kubjāṃ tāmāha naikavakrāmaninditām

āyāsye bhavatīgehamiti tāṃ prahasanhariḥ /
visasarja jahāsoccai rāmasyālokya cānanam

bhaktibhedānuniptāṅgau nīlapītāṃbarau tu tau /
dhanuḥśālāṃ tato yātau citramālyopasobhitau

āyāgaṃ taddhanūratnaṃ tābhyāṃ pṛṣṭais tu rakṣibhiḥ /
ākhyāte sahasā kṛṣṇo gṛhītvā pūrayaddhanuḥ

tataḥ pūrayatā tena bhajyamānaṃ balāddhanuḥ /
cakāra sumahacchabdaṃ mathurā yena pūritā

anuyuktau tatastau tu bhagre dhanuṣi rakṣibhiḥ /
rakṣisainyaṃ nihatyobhau niṣkrāntau kārmukālayāt

akrūrāgamavṛttāntamupalabhya mahaddhanuḥ /
bhagnaṃ śrutvā ca kaṃso 'pi prāha cāṇūramuṣṭikau

kaṃsa uvāca
gopāladārakau prāptau bhavadybhāṃ tu mamāgrataḥ /
mallayuddhena hantavyau mama prāṇaharau di tau

niyuddhe tadvināśena bhavadbhyāṃ toṣito hy aham /
dāsyāmyabhimatānkāmānnānyathaitau mahābalau

nyāyatonyāyato vāpi bhavadybhāṃ tau mamāhitau /
hantāvyau tadvadhādrājyaṃ sāmānyaṃ vāṃ bhaviṣyati

ityādiśya sa tau mallau tataścāhūya hastipam /
provācoccais tvayā mallasamājadvāri kuñjaraḥ

sthāpyaḥ kuvalayāpīḍastena tau gopadārakau /
ghātanīyau niyuddhāya raṅgadvāramupāgatau

tamapyājñāpya dṛṣṭvā ca sarvānmañcānupākṛtān /
āsannamaraṇaḥ kaṃsaḥ sūryodayamudaikṣata

tataḥ samastamañceṣu nāgaraḥsa tadā janaḥ /
rājamañceṣu cārūḍhāḥsaha bhṛtyair narādhipāḥ

mallaprāśrikavargaś ca raṅgamadhyasamīpagaḥ /
kṛtaḥ kaṃsena kaṃso 'pi tuṅgamañce vyavasthitaḥ

antaḥpurāṇāṃ mañcāś ca tathānye parikalpitāḥ /
anye ca vāramukhyānāmanye nāgarayoṣitām

nandagopādayo gopā mañceṣv anyeṣv avasthitāḥ /
akrūravasudevau ca mañcaprānte vyavasthitau

nāgarīyoṣitāṃ madhye devakīputragardhinī /
antakāle 'pi putrasya drakṣyāmīti mukhaṃ sthitā

vādyamāneṣu turyeṣu cāṇūre cātivalgati /
hāhākārapare loke hyāsphoṭayati muṣṭike

īṣaddhasaṃtau tau vīrau balabhadrajanārdanau /
gopaveṣadhārau vālau raṅgadvāramupāgatau

tataḥ kuvalayāpīḍo mahāmātrapracoditaḥ /
abhyadhāvata vegena hantuṃ gopakumārakau

hāhākāro mahāñjajñe raṅgamadhye dvijottama /
baladevo 'nujaṃ dṛṣṭvā vacanaṃ cedam abravīt

hantavyo hi mahābhāga nāgo 'yaṃ śatrucoditaḥ

ityuktaḥso 'grajenātha baladevena vai dvija /
siṃhanādaṃ tataścakre mādhavaḥ paravīrahā

kareṇa karamakṛṣya tasya keśiniṣūdanaḥ /
bhramayāmāsa taṃ śairir airāvatasamaṃ bale

īśopi sarvajagatāṃ bālalīlānusārataḥ /
krīḍitvā suciraṃ kṛṣṇaḥ kadirantapadāntare

utpāṭya vāmadantaṃ tu dakṣiṇenaiva pāṇinā /
tāḍayāmāsa yantāraṃ tasyāsīcchatadhā śiraḥ

dakṣiṇa dantamutpāṭya balabhadro 'pi tatkṣaṇāt /
sa roṣastena pārśvasthān gajapālānapothayat

tatastūtplutya vegena rauhiṇeyo mahābalaḥ /
jaghāna vāmapādena mastake hastinaṃ ruṣā

sa papāta hatastena balabhadreṇa līlayā /
sahasrākṣeṇa vajreṇa tāḍitaḥ parvato yathā

hatvā kuvalayāpīḍaṃ hastyārohapracoditam /
madāsṛganuliptāṅgau hastidantavarāyudhau

mṛgamadhye yathā siṃhau garvalīlāvalokinau /
praviṣṭau sumahāraṅgaṃ balabhadrajanārdanau

hāhākāro mahāñjajñe mahāraṅge tvanantaram /
kṛṣṇo 'yaṃ balabhadbhoyamiti lokasya vismayaḥ

so 'yaṃ yena hatā ghorā pūtanā bālaghātinī /
kṣiptaṃ tu śakaṭaṃ yena bhagnau tu yamalārjunau

soyaṃ yaḥ kāliyaṃ nāgaṃ mamardāruhya vālakaḥ /
dhṛto govardhano yena saptarātraṃ mahāgiriḥ

ariṣṭo dhenukaḥ keśī līlayaiva mahātmanā /
nihatā yena durvṛttā dṛśyatāmeṣa so 'cyutaḥ

ayaṃ cāsya mahābāhurbalabhadro 'grato 'grajaḥ /
prayāti līlayā yoṣinmanonayananandanaḥ

ayaṃ sa kathyate prājñaiḥ purāṇārthaviśāradaiḥ /
gopālo yādavaṃ vaṃśaṃ magnamabhyaddhariṣyati

ayaṃ hi sarvalokasya viṣṇorakhilajanmanaḥ /
avatīrṇo mahīmaṃśo nūnaṃ bhāraharo bhuvaḥ

ityevaṃ varṇite paurai rāme kṛṣṇe ca tatkṣaṇāt /
urastatāpa devakyāḥ snehasnutapayodharam

mahotsavam ivāsādya putrānanavilokanāt /
yuvave vasudevo 'bhūdvihāyābhyāgatāṃ jarām

vistāritākṣiyugalo rājāntaḥpurayoṣitām /
nāgārastrīsamūhaś ca draṣṭuṃ na virarāma tam

sakhyaḥ paśyata kṛṣṇasya mukhamatyaruṇekṣaṇam /
gajayuddhakṛtāyāsasvedāṃbukaṇikacitam

vikāsiśaradaṃbhojamapaśyāmajalokṣitam /
paribhūyaṃ sthitaṃ janma saphalaṃ kriyatāṃ dṛśaḥ

śrīvatsāṃkaṃ mahaddhāma bālasyaitadvilokyatām /
vipakṣakṣapaṇaṃ vakṣo bhujayugyaṃ ca bhāmīni

kiṃ na paśyasi dugdhendumṛṇāladhavalākṛtim /
balabhadramimaṃ nīlaparidhānamupagatam

valgatāmuṣṭikenaiva cāṇūreṇa tathā sakhi /
krīḍatobalabhadrasya harerhāsyaṃ vilokyatām

sakhyaḥ paśyata cāṇūraṃ niyuddhārthamayaṃ hariḥ /
samupaiti na saṃtyatra kiṃ vṛddhā muktakārimaḥ

kva yauvanonmukhībhūtamukumāratanurhariḥ /
kva vajrakaṭhinābhogaśarīro 'yaṃ mahāsuraḥ

imau sulalitair aṅgair vartete navayauvanau /
daiteyamallāścāṇūrapramukhāstvatidāruṇāḥ

niyuddhaprāśnikānāṃ tu mahāneṣa vyatikramaḥ /
yadbālabalinor yuddhaṃ madhyasthaiḥ samupekṣyate

śrīpāraśara uvāca
itthaṃ purastrīlokasva vadataścālayanbhuvam /
vavalga baddhakakṣyontarjanasya bhagavānhariḥ

balabhadro 'pi cāsphoṭya vavalgalalitaṃ tathā /
padepade tathā bhūmiryanna śīrṇā tadadbhutam

cāṇūreṇa tataḥ kṛṣṇo yayudhe 'mitavikramaḥ /
niyuddhakuśalo daityau balabhadreṇa muṣṭikaḥ

sannipātāvadhūtais tu cāṇūreṇa samaṃ hariḥ /
prakṣepaṇair muṣṭibhiś ca kīlavajranipātanaiḥ

pādoddhūtaiḥ pramṛṣṭaiś ca tayoryuddham abhūn mahat

aśastramatighoraṃ tat tayor yuddhaṃ sudāruṇam /
balaprāṇaviniṣpādyaṃ samājotsavasannidhau

yāvadyāvacca cāṇūro yuyudhe hariṇā saha /
prāmahānimavāpāgryāṃ tāvattavallavāllavam

kṛṣṇopi yuyudhe tena līlayaiva jaganmayaḥ /
khedāccālayatā kopānnijakesaraśekharam

balakṣayaṃ vivṛddhiṃ ca dṛṣṭvā cāṇūrakṛṣṇayoḥ /
vārayāmāsa tūryāṇi kaṃsaḥ kopaparāyaṇaḥ

mṛdaṅgādiṣu tūryeṣu pratiṣiddheṣu tatkṣaṇāt /
khe saṃgatānyavādyanta devatūryāṇyanekaśaḥ

jaya govinda cāṇūraṃ jahi keśava dānavam /
antardhānagatā devāstamūcuratiharṣitāḥ

cāṇūreṇa ciraṃ kālaṃ pīḍitvā madhusūdanaḥ /
utpāṭya bhramayāmāsa tadvadhāya kṛto dyamaḥ

bhrāmayitvā śataguṇaṃ daityamallamamitrajit /
bhūbhāvātphoṭayāmāsa gagane gatajīvitam

bhūmāvāsphoṭitastenacāṇūraḥ śatadhābhavat /
raktasrāvamahāpaṅkāṃ cakāra ca tadā bhavam

baladevo 'pi tatkālaṃ muṣṭikena mahābalaḥ /
yayudhe daityamallena cāṇūreṇa yathā hariḥ

so 'pyenaṃ muṣṭinā mūrdhni vakṣasyāhatya jānunā /
pātayitvā dharāpṛṣṭhe niṣpipeṣa gatāyuṣam

kṛṣṇa stośalakaṃ bhūyo mallarājaṃ mahābalam /
vāmamuṣṭiprahāreṇa pātayāmāsa bhūtale

cāṇūre nahate malle muṣṭeke vinipātite /
nīte kṣayaṃ tośalake sarve mallāḥ pradudruvuḥ

vavalgatustato raṅge kṛṣṇasaṃkarṣaṇāvubhau /
samānavayaso gopānbalādākṛṣyaharṣitau

kaṃso 'pi koparaktākṣaḥ prāhoccair vyāyatānnarān /
gopāvetau samājaughānniṣkrāmyetāṃ balāditaḥ

nando 'pi gṛhyatāṃ pāpo nirgalair āyasair iha /
avṛddhārhaima daṇḍena vasudevo 'pi badhyatām

valganti gopāḥ kṛṣṇena ye ceme sahitāḥ purāḥ /
gāvo nigṛhya tāmeṣāṃ yaccāsti vasu kiñcana

evamājñāpayānaṃ tu prahasya madhusūdanaḥ /
utplutyāruhya taṃ mañcaṃ kaṃsaṃ jagrāha vegataḥ

keśeṣvā kṛṣya vigalatkirīṭamavanītale /
saṃ kaṃsaṃ pātayāmāsa tasyopari papāta ca

aśeṣajagadādhāraguruṇā patatopari /
kṛṣṇena tyājitaḥ prāṇānugrasenātmajo nṛpaḥ

mṛtasya keśeṣu tadā gṛhītvā madhusūdanaḥ /
cakarṣa dehaṃ kaṃsasya raṅgamadhye mahābalaḥ

gauravemātipatatā parighātena kṛṣyatā /
kṛtā kaṃsasya dehena vegeneva mahāṃbhasaḥ

kaṃse gṛhīte kṛṣṇena tadbhrātābhyāgato ruṣā /
sunāmā bala bhadreṇa līlayaiva nipātitaḥ

tato hāhākṛtaṃ sarvamāsīttadraṅgamaṇḍalam /
avajñayā hataṃ dṛṣṭvā kṛṣṇena mathureśvaram

kṛṣṇe 'pi vasudevasya pādau jagrāha satvaraḥ /
devakyāś ca mahābāhurbaladevasahāyavān

utthāpya vasudevastaṃ devakī ca janārdanam /
smṛtajanmoktavacanau tāve va praṇatau sthitau

śrīvasudeva uvāca
prasīda sīdatāṃ datto devānāṃ yo varaḥ prabho /
tathāvayoḥ prasādena kṛtoddhāraḥsa keśava

ārādhito yadbhagavānavatīrṇo gṛhe mama /
durvṛttanidhanārthāya tena naḥ pāvitaṃ kulam

tvamantaḥ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtamayasthitaḥ /
pravartete samastātmaṃstvatto bhūtabhaviṣyati

yajñais tvam ijyase 'cintya sarvadevamayācyuta /
tvameva yajño yaṣṭā ca yajvanāṃ parameśvaraḥ

samudbhavaḥsamastasya jagatastvaṃ janārdana

sāpahnavaṃ mama mano yadetattvayi jāyate /
devakyāścātmajaprītyā tadatyantaviḍaṃbanā

tvaṃ kartā sarvabhūtānāmanādinidhano bhavān /
tvaṃ manuṣyasya kasyaiṣā jihvā putrete vakṣyati

jagadetajjagannātha saṃbhūtamakhilaṃ yataḥ /
kayā yuktyā vinā māyāṃ so 'smattaḥ saṃbhaviṣyati

yasminpratiṣṭhitaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
sa koṣṭhotsaṃgaśayane mānuṣo jāya te katham

sa tvaṃ prasīda paramśvara pāhi viśvamaṃśāvatārakaraṇair na mamāsi putraḥ /
ābrahyapādapamidaṃ jagadetadīśa tvatto vimohayasi kiṃ puruṣottamāsmān

māyāvimohitadṛśā tanayo mameti kaṃsādbhāyaṃ kṛtamapāstabhayo 'titīvram /
nito 'si gokulamarātibhayā kulena vṛddhiṃ gato 'si mama nāsti mamatvamīśa

karmāṇi rudramarudaśviśatakratūnāṃ sādhyāni yasya na bhavanti nirīkṣitāni /
tvaṃ viṣṇurīśa jagatāmupakārahetoḥ prāptosi naḥ parigato vigato hi mohaḥ