Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 5.1

5.1.2

iti śrīviṣṇumāhapurāṇe caturthāṃśe caturviṃśodhyāyaḥ (24)
śrīviṣṇumāhapurāṇe catuthāsaḥ samāptaḥ
iti śrīviṣṇumahāpurāṇe viṣṇucittyātmaprakāśākhya śrīdharīyavyākhyādvayopete caturthośaḥ samāptaḥ /
ata śrīviṣṇumahāpurāṇe viṣṇucittyātmaprakāśākhya śrīdharīyavyākhyādvayopete pañcamāśaḥ prārabhyate
śrīmate rāmānujāya namaḥ
maitreya uvāca
nṛpāṇāṃ kathitaḥsarvo bhavatā vaṃśavistaraḥ /
vaṃśānucaritaṃ caiva yathāvadanuvarṇitam /
aṃśāvatāro brahmarṣe yo 'yaṃ yadukulodbhavaḥ /
viṣṇostaṃ vistareṇāhaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ

5.1.3

cakāra yāni karmāṇi bhagavān puruṣottamaḥ /
aṃśāṃśenāvatīryorvyāṃ tatra tāni mune vada

5.1.4

śrīpāraśara uvāca
maitreya śrūyatāmetadyatpṛṣṭo 'hamiha tvayā /
viṣṇoraṃśāṃśasaṃbhūticaritaṃ jagato hitam

5.1.5

devakasya sutāṃ pūrvaṃ vasudevo mahāmune /
upayeme mahābhāgāṃ devakīṃ devatopamām

5.1.6

kaṃsastayorvararathaṃ codayāmāsa sārathiḥ /
vasudevasya devakyā saṃyoge bhojanandanaḥ

5.1.7

āthāntarikṣe vāguccaiḥ kaṃsamābhāṣya sādaram /
meghagaṃbhīranirghoṣaṃ samābhāṣyedamabravīt

5.1.8

yāmetāṃ vahase mūḍha saha bhartrā rathe sthitām /
asyās tavāṣṭamo garbhaḥ prāṇān apahariṣyati

5.1.9

śrīparāśara uvāca
ityākarṇyaṃ samutpāṭya khaḍgaṃ kaṃso mahābalaḥ /
devakīṃ hantumārabdho vasudevo 'bravīdidam

5.1.10

na hantavyā mahābhāga devakī bhavatānagha /
samarpayiṣye sakalāngarbhānasyodarodbhavān

5.1.11

śrīparāśara uvāca
tathetyāha tataḥ kaṃso vasudevaṃ dvijottama /
na ghātayāmāsa ca tāṃ devakīṃsatyagauravāt

5.1.12

etasminnevakāle tu bhūribhārāvapīḍitā /
jagāma dharaṇī merau samājaṃ tridivaukasām

5.1.13

sa brahmakānsurānsarvānpraṇipatyātha medini /
kathayāmāsa tatsarvaṃ khedātkaruṇabhāṣiṇī

5.1.14

bhūmiruvāca
agniḥsuvarṇasya gururgavāṃ sūryaḥ paro guruḥ /
mamāpyakhilalo kānāṃ kururnārāyaṇo garuḥ

5.1.15

prajāpatipatirbrahma pūrveṣāmapi pūrvajaḥ /
kalākāṣṭhānimeṣātmā kālaścāvyaktamūrtimān

5.1.16

tadaṃśabhūtaḥsarvaiṣāṃ samūho vaḥsurottamāḥ

5.1.17

ādityā sarutaḥsādhyā rudrā vasvaśvivahnayaḥ /
pitaro ye ca lokānāṃ sraṣṭāro 'tripurogamāḥ

5.1.18

ete tasyāprameyasya viṣṇo rūpaṃ mahātmanaḥ

5.1.19

yakṣarākṣasadaiteyapiśācoragadānavāḥ /
gandharvāpsarasaścaivarūpaṃ viṣṇormahātmanaḥ

5.1.20

graharkṣatārakācitragaganāgnijalānilāḥ /
ahaṃ ca viṣayāścaiva sarva viṣṇumayaṃ jagat

5.1.21

tathā cānekarūpasya yasya rūpāṇya harniśam /
bādhyabādhakatāṃ yānti kallolā iva sāgare

5.1.22

tatsāṃpratamamī daityāḥ kālanemipurogamāḥ /
martyalokaṃ samākramya bādhante 'harniśaṃ prajāḥ

5.1.23

kālanemirhato yo 'sau viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
ugrasenasutaḥ kaṃsaḥsaṃbhūtaḥsa mahāsuraḥ

5.1.24

āriṣṭo dhenukaḥ keśī pralaṃbo narakas tathā /
suṃdo 'surastathātyugro bāṇaścāpi baleḥsutaḥ

5.1.25

tathānye ca mahāvīryā nṛpāṇāṃ bhavaneṣu ye /
samutpannā durātmānastānna saṃkhyātumutsahe

5.1.26

akṣohiṇyotra bahulā divyamūrtidharāḥsurāḥ /
mahābalānāṃ dṛptānāṃ daityendraṇāṃ mamopari

5.1.27

tadbhūribhāra pīḍārtā na śaknomyamareśvarāḥ /
bibhartumātmānamahamiti vijñāpayāmi vaḥ

5.1.28

kriyatāṃ tanmahābhāgā mama bhārāvatāraṇam /
yathā rasātalaṃ nāhaṃ gaccheyamativihvalā

5.1.29

ityākarṇya dharāvākyamaśeṣais tridaśeśvaraiḥ /
bhuvo bhārāvatārārthaṃ brahmā prāha pracoditaḥ

5.1.30

brahmovāca
yathāha vasudhā sarvaṃ satyameva divaukasaḥ /
ahaṃ bhavo bhavantaś ca sarve nārāyaṇātmakāḥ

5.1.31

vibhūtayaś ca yāstasya tāsāmeva parasparam /
ādhikyanyū6natābādhyabādhakatvena vartate

5.1.32

tadāgacchata gacchāmaḥ kṣīrābdhestaṭamuttamam /
tatrārādhya hariṃ tasmai sarvaṃ vijñāpayāma vai

5.1.33

sarvathaiva jagatyarthe sa sarvātmā jaganmayaḥ /
sattvāṃśenāvatīryorvyāṃ dharmasya kurute sthitim

5.1.34

śrīparāśara uvāca
ityuktvā prayayo tatra saha devaiḥ pitāmahaḥ /
samāhitamanāścaivaṃ tuṣṭāva garuḍadhvajam

5.1.35

brahmovāca
dve vidye tvamanāmnāyaparā caivāparā tathā /
ta eva bhavato rūpe mūrtāmūrtātmike prabho

5.1.36

dve brahmaṇī tvaṇīyotisthūlātmansarva sarvavit /
śabdabrahmaparaṃ caiva brahma brahmamayasya yat

5.1.37

ṛgvedastvaṃ yajurvedaḥsāmavedastvatharvaṇaḥ /
śikṣākalpo niruktaṃ ca cchando jyotiṣameva ca

5.1.38

itihāsapurāṇe ca tathā vyākaraṇaṃ prabho /
mīmāṃsā nyāyaśāstraṃ ca dharmaśāstrāṇyadhokṣaja

5.1.39

ātmā'tmadehaguṇavadvicārācāri yadvaca /
tadapyādyapate nānyadadhyātmātmasvarūpavat

5.1.40

tvamavyaktamanirdeśyamacintyānāmavarmavat /
apāṇipādarūpaṃ ca śuddhaṃ nityaṃ parātparam

5.1.41

śṛṇoṣyakarṇaḥ paripaśyasi tvamacakṣurūpo bahurūparūpaḥ /
apādahasto javano grahītā tvaṃ vetsi sarvaṃ ca sarvavedyaḥ

5.1.42

aṇoraṇīyāṃ samasatsvarūpaṃ tvāṃ paśyato jñānanivṛttiragryā /
dhīrasya dhīrasya bibharti nānyadvareṇyarūpātparataḥ parātman

5.1.43

tvaṃ viśvanābhir bhuvanasya goptā sarvāṇi bhūtāni tavāntarāṇi /
yadbhūtabhavyaṃ yadaṇoraṇīyaḥ pumāṃs tvam ekaḥ prakṛteḥ parastāt

5.1.44

ekaścaturdhā bhagavānhutāśo varcovibhūtaṃ jagato dadāsi /
tvaṃ viśvataścakṣuranantamūrte tredhā padaṃ tvaṃ nidadhāsi dhātaḥ

5.1.45

yathāgnireko bahudhā samidhyate vikārabhedair avikārarūpaḥ /
tathā bhavānsarvagataikarūpī rūpāṇyaśeṣāṇyanupuṣyatīśa

5.1.46

ekaṃ tavāgryaṃ paramaṃ padaṃ yatpaśyanti tvāṃ sūrayo jñānadṛśyam /
tvatto nānyatkiñcidasti svarūpaṃ yadvā bhūtaṃ yacca bhavyaṃ parātman

5.1.47

vyaktāvyaktasvarūpastvaṃ samaṣṭivyaṣṭirūpavān /
sarvajñaḥsarvanitsarvaśaktijñānabalardhimān

5.1.48

anyūnaścāpyavṛddhiś ca svādhīno nādimānvaśī /
klamatandrī bhayakrodhakāmādibhir asaṃyutaḥ

5.1.49

niravadyaḥ paraḥ prāpterniradhiṣṭho 'kṣaraḥ kramaḥ /
sarveśvaraḥ parādhāro dhāmnāṃ dhāmātmako 'kṣayaḥ

5.1.50

sakalāvaraṇānītanirālaṃbanabhāvana /
mahāvibhūtisaṃsthāna namaste puruṣottama

5.1.51

nākāraṇātkāraṇādvā kāraṇākāraṇānna ca /
śarīragrahaṇaṃ vāpi dharmatrāṇāya kevalam

5.1.52

śrīparāśara uvāca
ityevaṃ saṃstavaṃ śrutvā manasā bhagavānajaḥ /
brahmāṇamāha prītena viśvarūpaṃ prakāśayan

5.1.53

śrībhagavānuvāca
bhobho brahmaṃstvayā mattaḥsaha devair yadiṣyate /
taducyatāmaśeṣaṃ ca siddhamevāvadhāryatām

5.1.54

śrīparāśara uvāca
tato brahmā harerdivya viśvirūpamavekṣya tat /
tuṣṭāva bhūyo deveṣu sādhvasāvanatātmasu

5.1.55

brahmovāca
namo namastestu sahasrakṛtvaḥsahasrabāho bahuvaktrapāda /
namonamaste jagataḥ pravṛttivināśasaṃsthānakarāprameya

5.1.56

sūkṣmātisūkṣmātibṛhatpramāma garīyasāmapyatigauravātman /
pradhānabuddhīndriyavatpradhānamūlātparātmanbhagavanprasīda

5.1.57

eṣā mahī deva mahīprasūtair mahāsuraiḥ pīḍitaśailabandhā /
parāyaṇaṃ tvāṃ jagatāmupaiti bhārāvatārārthamapārasāra

5.1.58

ete vayaṃ vṛtraripustathāyaṃ nāsatyadastrau varuṇastathaiva /
ime ca rudrā vasavaḥsasūryāḥsamīraṇāgniprasukhāstathānye

5.1.59

surāḥsamastāḥsuranāthakāryamebhir mayā yacca tadīśa sarvām /
ājñāpayājñāṃ paripālayantastavaiva tiṣṭhāma sadāstadoṣāḥ

5.1.60

śrīparāśara uvāca
evaṃ saṃstūyamānastu bhagavānparameśvaraḥ /
ujjahārātmanaḥ keśau sitakṛṣṇau mahāmune

5.1.61

uvāca ca surānetau matkeśau vasudhātale /
avatīrya bhuvo bhārakleśahāniṃ kariṣyataḥ

5.1.62

surāś ca sakalāḥsvāṃśair avatīrya mahītale /
kurvantu yuddhamunmattaiḥ pūrvotpannair mahāsuraiḥ

5.1.63

tataḥ kṣayamaśeṣāste daiteyā dharamītale /
prayāsyanti na saṃdeho maddṛpātavicūrṇitāḥ

5.1.64

vasudevasya yā patnī devakī devatopamā /
tatrāyamaṣṭamo garbho matkeśo bhavitā surāḥ

5.1.65

avatīrya ca tatrāyaṃ kaṃsaṃ ghātayitā bhuvi /
kālanemīṃ samudbhūtamityuktvāntardadhe hariḥ

5.1.66

adṛśyāya tatastasmai praṇipatya mahāmune /
merupṛṣṭhaṃ surā jagmuravateruś ca bhūtale

5.1.67

kaṃsāya cāṣṭamo garbho devakyā dharaṇīdharaḥ /
bhaviṣyatītyāca cakṣe bhagavānnārado muniḥ

5.1.68

kaṃso 'pi tadupaśrutya nāradātkupitastataḥ /
devakīṃ vasudevaṃ ca gṛhe guptāvadhārayat

5.1.69

vasudevena kaṃsāya tenaivoktaṃ yathā purā /
tathaiva vasudevo 'pi putram arpitavān dvija

5.1.70

hiraṇyakaśipoḥ putrāḥṣaḍgarbhā iti viśrutāḥ /
viṣṇuprayuktā stānnidrākramādgarbhānayojayat

5.1.71

yoganidrā mahāmāyā vaiṣṇavī mohitaṃ yayā /
avidyayā jagatsarvaṃ tāmāha bhagavānhariḥ

5.1.72

śrībhagavānuvāca
nidre gaccha mamādeśātpātālātalasaṃśrayān /
ekaikatvena ṣaḍgarbhāndevakījaṭharaṃ naya

5.1.73

hateṣu teṣu kaṃsena śeṣākhyoṃśastato mama /
aṃśāṃśonādare tasyāḥsaptamaḥ saṃbhaviṣyati

5.1.74

gokule vasudevasya bhāryānyā rohiṇī sthitā /
tasyāḥsa saṃbhūtisamaṃ devi neyastvayodaram

5.1.75

saptamo bhojarā jasya bhayādrodhoparodhataḥ /
devakyāḥ pitito garbha iti loko vadiṣyati

5.1.76

garbhasaṃkarṣaṇātso 'tha loke saṃkarṣaṇeti vai /
saṃjñāmavāpsyate vīraḥ śvetādriśikharopamaḥ

5.1.77

tato 'haṃ saṃbhaviṣyāmi devakījaṭhare śubhe /
bhargaṃ tvayā yaśodāyā gantavyamavilaṃbitam

5.1.78

prāvṛṭkāle ca nabhasi kṛṣṇāṣṭamyāmahaṃ niśi /
utpatsyāmi navamyāṃ tu prasūtiṃ tvamavāpsyasi

5.1.79

yaśodāśayane māṃ tu devakyāstvāmanindite /
macchaktiproritamatirvasudevo nayiṣyati

5.1.80

kaṃsaś ca tvāmupādāya devi śailaśilātale /
prakṣepsyatyantārikṣe ca saṃsthānaṃ tvamavāpsyasi

5.1.81

tatastvāṃ śatadṛkchakraḥ praṇamya mama gauravāt /
praṇipātānataśirā bhaginītve grahīṣyati

5.1.82

tvaṃ ca śuṃbhaniśuṃbhādīnhatvā daityānsahasraśaḥ /
sthānair anekaiḥ pṛthivīmaśeṣāṃ maṇḍayiṣyasi

5.1.83

tvaṃ bhūtiḥ sannatiḥ kṣāntiḥ kāntirdyauḥ pṛthivī dhṛtiḥ /
lajjāpuṣṭī ruṣā yā tu kācidanyā tvameva sā

5.1.84

ye tvāmāryeti durgeti vedagarbhāṃbiketi ca /
bhadreti bhadrakālīti kṣemadā bhagyadeti ca

5.1.85

prātaścaivāparāhne ca stoṣyantyānamramūrtayaḥ /
teṣāṃ hi prārthitaṃ sarvaṃ matprasādādbhaviṣyati

5.1.86

surāmāṃsopaharaiś ca bhakṣyabhojyaiś ca pūjitā /
nṝṇāmaśeṣasāmāṃstvaṃ prasannā saṃpradāsyasi

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc