Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 4.2

4.2.1

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe caturthāśe prathamodhyāyaḥ (1)
śrīparāśara uvāca
yāvacca brahmalokātsa kakudmī raivato nābhyeti tāvatpuṇyajanasaṃjñā rākṣasāstāmasya purīṃ kuśasthalīṃ najaghnuḥ

4.2.2

taccāsya bhrātṛśataṃ puṇyajanatrāsāddiśo bheje

4.2.3

tadanvayāścakṣatriyāḥsarvadikṣvabhavan

4.2.4

vṛṣṭasyāpi vārṣṭakaṃ kṣatramabhavat

4.2.5

nābhāgasyātmajo nābhāgasaṃtrobhavat

4.2.6

tasyāpyaṃbarīṣaḥ

4.2.7

aṃbarīṣasyāpi virūpobhavat

4.2.8

virūpātpṛṣadaśvo jajñe

4.2.9

tataś ca rathītaraḥ

4.2.10

ātrāyaṃ ślokaḥ
ete kṣatraprasūtā vai punaścāṅgirasāḥ smṛtā /
rathītarāṇāṃ pravarāḥ kṣatropetā dvijātayaḥ

4.2.11

kṣutavataś ca manorikṣvākuḥ putro ja-jñe ghrāṇataḥ

4.2.12

tasya putraśatapradhānā vikukṣinimidaṇḍākhyāstrayaḥ putrā babhūvuḥ

4.2.13

pañcāśatputrāḥ uttarātharakṣitāro babhūvuḥ

4.2.14

catvāriṃśadaṣṭau ca dakṣiṇāpathabhūpālāḥ

4.2.15

sa cekṣvākuraṣṭakāyāḥ śrāddhamutpādya śrāddhārhaṃ māṃsamānayeti vikukṣimājñāpayāmāsa

4.2.16

sa tathe ti gṛhītājño vidhṛtaśārāsano vanamabhyetyānekaśo mṛgān hatvā śrāntotikṣutparīto vikukṣirekaṃ śaśamabhakṣayat /
śeṣaṃ ca māṃsamānīya pitrenivedayāmāsa

4.2.17

ikṣvākukulācāryo vaśiṣṭhastatprokṣaṇāya coditaḥ prāha /
alamanenāmedhyenāmiṣeṇa durātmanā tava putreṇaitanmāṃsamupahataṃ yato 'nena śaśo bhakṣitaḥ

4.2.18

tataścāsau vikukṣirgurūṇaivamuktaḥ śaśādasaṃjñāmavāpa pitrā ca parityaktaḥ

4.2.19

pitaryuparate cāsāvakhilāmetāṃ pṛthvīṃ dharmataḥ śāśāsa

4.2.20

śaśādasya tasya purañjayonāma putrobhavat

4.2.21

tasyedaṃ cānyat

4.2.22

purā hi tretāyāṃ devāsurayuddhamatibhīṣaṇamabhavat

4.2.23

tatra cātibalibhir asurair amarāḥ parājitāste bhagavantaṃ viṣṇumārādhayāñcakruḥ

4.2.24

prasannaś ca devānāmanādinidhanokhilajamatparāyaṇo nārāyaṇaḥ prāha

4.2.25

jñātametanmayā yuṣmābhir yadabhilaṣitaṃ tadarthamidaṃ śrūyatām

4.2.26

purañjayo nāma rājarṣeḥ śaśādasya tanayaḥ kṣatriyavaro yastasya śarīrehamaṃśena svayamevāvatīrya tānaśeṣanasurānnihaniṣyāmi tadbhavadbhiḥ purañjayo 'suravadhārthamudyogaṃ kāryatāmiti

4.2.27

etacca śrutvā praṇamya bhagavantaṃ viṣṇumamarāḥ purañjayasakāśamājagmurūcuścainam

4.2.28

bhobhoḥ kṣatriyavaryāsmābhir abhyarthitena bhavatāsmākamarātivadhodyatānāṃ kartavyaṃ sāhāyyamicchāmaḥ tadbhavatāsmākamabhyāgatānāṃ praṇayabhaṅgo na kārya ityuktaḥ puṃrajayaḥ prāha

4.2.29

trailokyanātho yoyaṃ yuṣmākamidraḥ śatakraturasya yadyahaṃ skandhādhirūḍho yuṣmākamarātibhaḥsaha yotsye tadahaṃ bhavatāṃ sahāyaḥ syām

4.2.30

ityākarṇya samastadevair indreṇa ca bāḍhamityevaṃ samanvicchitam

4.2.31

tataś ca śatakratorvṛṣarūpadhārīmaḥ kakudi sthito 'tiroṣasamanvito bhagavataścarāguroracyutasya tejasāpyāyito devāsurasaṃgrāme samastānevāsurānnijaghāna

4.2.32

yataś ca vṛṣabhakakudi sthitena rājñā daiteyabalaṃ niṣūditamataścāsau kakutsthasaṃjñāmavāpa

4.2.33

kakutsthasyāpyanenāḥ putro 'bhavat

4.2.34

puthunenasaḥ

4.2.35

puthorviṣṭarāśvaḥ

4.2.36

tasyāpi cāndro yuvanāśvaḥ

4.2.37

cāndrasya tasya yuvanāśvasya śāvastaḥ yaḥ purīṃ śāvastīṃ niveśayāmāsa

4.2.38

śāvastasya vṛhadaśvaḥ

4.2.39

tasyāpi kuvālāyāśvaḥ

4.2.40

yosāvudakasya maharṣerapakāriṇaṃ dundunāmānamasuraṃ vaiṣṇavena tejasāpyāyitaḥ putrasahasrair ekaviṃśadbhiḥ parivṛto javāna dundumārasaṃjñāmavāpa

4.2.41

tasya ca tanayāsptamastā eva dundumukhanisvāsāgninā vipluṣṭā vineśuḥ

4.2.42

dṛḍhāśvacandrāśvakapilāśvāś ca trayaḥ kevalaṃ śeṣitāḥ

4.2.43

vṛḍhāśvāddharyaśvaḥ

4.2.44

tasmācca nikuṃbhaḥ

4.2.45

nikuṃbhasyāmitāśvaḥ

4.2.46

tataś ca kṛśāśvaḥ

4.2.47

tasmācca prasenajit

4.2.48

prasenajito yuvanāśvobhavat

4.2.49

tasya cāputrasyātinirvedāmunīnāmāśramamaṇḍale nivasato dayālubhir munibhir apatyotpādanāyeṣṭaḥ kṛtā

4.2.50

tasyāṃ ca madhyārātrau nivṛttāyāṃ mantrapūtajalapūrṇaṃ kalaśaṃ vedimadhye nivesya te munayaḥ suṣupuḥ

4.2.51

supteṣu teṣu atīva tṛṭparītaḥsa bhūpālastamāśramaṃ viveśa

4.2.52

tānṛṣīnnaivotthāpayāmāsa

4.2.53

tacca kalaśamaparimeyamāhatmayamantrapūtaṃ papau

4.2.54

prabuddhāś ca ṛṣayaḥ paprachuḥ kenaitaṃ mantrapūtaṃ vāri pītam

4.2.55

atra hi rājño yuvanāsvasya patnī mahābalaparākramaṃ putraṃ janayiṣyati /
ityākarṇya sa rājā ajānatā mayā pītamityāha

4.2.56

garbhaś ca yuvanāśvasyodare abhavat krameṇa ca vavṛdhe

4.2.57

prāptasamayaś ca dakṣiṇāṅguṣṭhena kukṣimavanipaternirbhidya niścakrāma

4.2.58

sa cāsau rājā mamāra

4.2.59

jāto nāmaiṣa kaṃ dhāsyatīti te munayaḥ procuḥ

4.2.60

athāgatya devarājobrajīt māmayaṃ dhāsyatīti

4.2.61

tato mādhātṛnāmā sobhavat /
vakre cāsya pradeśinī nyastā devendreṇa nyastātāṃ papau

4.2.62

tāṃ cāmṛtastrāviṇīmāsvādyāhnaiva sa vyavardhata

4.2.63

tatastu māndhātā cakravartī saptadvīpāṃ mahīṃ vubhuje

4.2.64

tatrāyaṃ śvokaḥ

4.2.65

yāvatsūrya udetyastaṃ yāvacca pratitiṣṭhati /
sarvaṃ tadyauvanāśvasya māndhātupaḥ kṣetramucyate

4.2.66

māndhātā śatabindor duhitaraṃ bundumatīmupayem

4.2.67

purukutsamaṃbarīṣaṃ mucukundaṃ ca tasyāṃ putratrayamutpādayāmāsa

4.2.68

pañcāśadduhitarastasyāmeva tasya nṛpaterbabhūvuḥ

4.2.69

ekasminnantare bahūvṛcaścaja saubharirnāma maharṣirantarjale dvādaśābdaṃ kālamuvāsa

4.2.71

tatra cāntarjale saṃmado nāmātibabahu prajotimātrapramāṇo mīnādhipatirāsīt // 70 //
tasya ca putrapautradauhitrāḥ pṛṣṭhato 'grataḥ pārśvayoḥ pakṣapucchaśirasāṃ copari bhramantastenaiva sadāharniśamatinirvṛttā remire

4.2.72

sa cāpatyasparśopacīyamānapraharṣaprakarṣo bahuprakāraṃ tasya ṛṣeḥ paśyatastair ātmajaputrapautradauhitrādibhiḥ sahānudinaṃ surāṃ reme

4.2.73

athāntarjalāvasthitaḥsaubharirekāgrataḥsamādhimapahāyānudinaṃ tasya satsyasyātmajaputrapautradauhitrā dibhiḥ sahātiramaṇīyatāmavekṣyācintayat

4.2.74

aho dhanyoyamīdṛśamanabhimataṃ yonyantaramavāpyaibhir ātmajaputrapautradauhitrādibhiḥ saha ramamāṇodīvāsmākaṃ spṛhāmutpādayati

4.2.75

vayamapyevaṃ putrādibhiḥ saha lalitaṃ ramiṣyāma ityevamabhikāṅkṣan sa tasmādantarja-lānniṣkramya saṃtānāya niveṣṭukāmaḥ kanyārthaṃ māndhātāraṃ rājānamagacchat

4.2.76

āgamanaśravaṇasamanantaraṃ cotthāya tena rājñā samyagarghyādinā saṃpūjitaḥ kṛtāsanaparigrahaḥ saubhariruvāca rājānam

4.2.77

anyepi saṃtyeva nṛpāḥ pṛthivyāṃ māndhātareṣāṃ prayaccha me mā praṇayaṃ vibhāṅkṣiḥ /
na hyarthinaḥ kāryavaśādupetāḥ kakutsthavaṃśe vimukhāḥ prayānti

4.2.78

anyepi saṃtyeva nṛpāḥ pṛtivyāṃ māndhātareṣāṃ tanayāḥ prasūtāḥ /
kiṃ tvarthināmarthitadānadīkṣākṛtavrataślāghyamidaṃ kulaṃ te

4.2.79

śatārdhasaṃkhyā stava saṃti kanyāstāsāṃ mamaikāṃ nṛpate prayaccha /
yatprārthanābhaṅgabhayādbibhemi tasmādahaṃ rājavarādiduḥkhāt

4.2.80

śrīparāśara uvāca
iti ṛṣivacanamākarṇya sa rājā jarārjaritadehamṛṣimālokya pratyākhyānakātarastasmāccaca śāpabhīto bibhyatkiñcidadhomukhaściraṃ dadhyau ca

4.2.81

saubhariruvāca
naredrakasmātsumupaiṣi cīntāmahyamuktaṃ na mayātra kiñcit /
yāvaśyadeyā tanayā tayaiva kṛtārthatā no yadi kiṃ na labdhā

4.2.82

śrīparāśara uvāca
atha tasya bhagavataḥ śāpabhītaḥsapraśrayastamuvācāsau rājā

4.2.83

rājovāca
bhagavan asmatkulasthitiriyaṃ ya eva kanyābhir ucito 'bhijavānvarastasmai kanyā pradīyate bhagavadyācñā cāsmanmanorathānāmapyatigocajaravartinī kathamapyeṣā saṃjātā tadevamupasthite na vidmaḥ kiṃ kurma ityetanmayācintyata ityabhihite ca tena bhūbhujā muniracintayat

4.2.84

ayamanyo 'smatpratyākhyānopāyo vṛddhoyamanabhimataḥ strīṇāṃ kimata kanyākānāmityamunā saṃcintyaitadabhihitamevamastu tathā kariṣyāmīti saṃcintya māndhātāramuvāca

4.2.85

yadyevaṃ tadādiśyatāmasmākaṃ praveśāya /
kaṃnyāntaḥpuraṃ varṣavaro yadi kanyaiva kācinmāmabhilaṣati tadāhaṃ dārasaṃgrahaṃ kariṣyāmi anyathā cettadalamasmākametenātītakālāraṃbhaṇenetyuktvā virarāma

4.2.86

tataś ca māndhātrā muniśāpaśaṃ kitena kanyāntaḥpuravarṣadharaḥsamājñaptaḥ

4.2.87

tena saha kanyāntaḥpuraṃ praviśānneva bhagavānakhilasiddhagandharvebhyotiśayena kamanīyaṃ rūpamakarot

4.2.88

praveśya ca tamṛṣimantaḥpure varṣadharastāḥ kanyāḥ prāha

4.2.89

bhavatīnāṃ janayitā mahārājaḥsamājñāpayati

4.2.90

ayamasmān brahmarṣiḥ kanyārthaṃ samabhyāgataḥ

4.2.91

mayā cāsya pratijñātaṃ yadyasmatkanyā yā kācidbhagavantaṃ varayati tatkanyācchande nāhaṃ paripaṃṣathānaṃ kariṣyāmītyākarmya sarvā eva tāḥ kanyāḥ sānurāgāḥ sapramadāḥ keṇava iva mṛgayūthapatiṃ tamṛṣimahamahamikayā varayāṃbabhūvurūcuś ca

4.2.92

alaṃ bhaginyohamimaṃ vṛṇomi vṛṇomyahaṃ naiṣa tavānurūpaḥ /
mamaiṣa bhartā vidhinaiva sṛṣṭaḥsṛṣṭāhamasyopaśamaṃ prayāhi

4.2.93

vṛto mayāyaṃ prathamaṃ mayāyaṃ gṛhaṃ viśanneva vihanyase kim /
mayā mayotikṣitipātmajānāṃ tadarthamatyarthakalirbabhūva

4.2.94

yadā munis tābhir atīvahārdāddhṛtaḥsa kanyābhir anindyakīrtiḥ /
tadā sa kanyādhikṛto nṛpāya yathāvajācaṣṭa vinamramūrtiḥ

4.2.95

śrīparāśara uvāca
tadavagamātkiṅkibhetatkathadhametatkiṃ kiṃ karomi kiṃ mayābhihitamityākulamatiranicchannapi kathamapi rājānumene

4.2.96

kṛtānurūpavivāhaś ca maharṣiḥsakalā eva tāḥ kanyāḥsvamāśramamanayat

4.2.97

tatra cāseṣaśilpakalpapraṇetāraṃ dhātāramivānyaṃ viśvakarmāṇamāhūya sakalakanyānāmekaikasyāḥ protphullapaṅkajāḥ kūjatkalahaṃsakāraṇḍavādivihaṅgamābhirāmajalāśayāḥsopadhānāḥ /
sāvakāsāḥsādhuśayyāparicchadāḥ prāsādāḥ kriyantāmityādideśa

4.2.98

tacca tathaivānuṣṭhitamaśeṣaśilpaviseṣācāryastvaṣṭā darśitavān

4.2.99

tataḥ paramarṣiṇā saubhariṇājñaptasteṣu gṛheṣvanivāryānandakundamahānidhirāsāṃcakre

4.2.100

tato 'navalatena bhakṣyabhojyalehyādyupabhogaurāgatānugatabhṛtyādīnaharniśamaśeṣagṛheṣu tāḥ kṣitiśaduhirato bhojayāmāmuḥ

4.2.101

ekadātu duhitṛsnehākṛṣṭahṛdayaḥsa mahīpatiratiduḥkhitāstā uta sukhitā vā iti vicintya tasya maharṣerāśramasamīpamupetya sphuradaṃśumālālalāmāṃ sphaṭikamayaprāsādamālāmatiramyopavanajalāśayāṃ dadarśa

4.2.102

praviśya caikaṃ prāsādamātmajāṃ pariṣvajya kṛtāsanaparigrahaḥ pravṛddhasnehanayanāṃbugarbhanayanobravīt

4.2.103

apyatra vatse bhavatyāḥsukhamuna kiñcidamukhamapi te maharṣiḥsnehavānuta na smaryatesmadguhavāsa ityuktā taṃ tanayā pitaramāha

4.2.104

tātātiramaṇīyaḥ prāsādotrātimanojñamupavanamete kalavākyavihaṅgamābhirutāḥ protphullapadmākarajalāśayāḥ manonurūlabhakṣyabhojyānulepanavastrabhūṣaṇādibhogo mṛdūni śayanāsanāni sarvasaṃpatsametaṃ me gārhasthyam

4.2.105

tathāpi kena vā janmabhūmirna smaryate

4.2.106

tvatprasādādidamaśeṣamatiśobhanam

4.2.107

kiṃ tvekaṃ mamaitadduḥkhakāraṇaṃ yadasmadgṛhānmaharṣirayaṃmadbhartā na viṣkrāmati mamaiva kevalamatiprītyā samīpaparivartinīnāmanyāsāmasmadbhaginīnām

4.2.108

evaṃ ca mama sodaryotiduḥkhitā ityevamatiduḥkhakāraṇamityuktastayā dvitīyaṃ prāsādamupetya svatanayāṃ pariṣvajyopiṣṭastathaiva vṛṣṭavān

4.2.109

tayāpi ca sarvametattatprāsādādyupabhogasukhaṃ bhṛśamākhyātaṃ mamaiva kevalamatiprītyā pārśvaparivartinīnāmanyāsāmasmadbhaginīnāmityevamādiśrutvā samastaprāsādeṣu rājā praviveśa tanayāṃ tanayāṃ tathaivāvṛcchat

4.2.110

sarvābhiś ca tābhis tathaivābhihitaḥ paritoṣavismayanirbhavavivaśahṛdayo bhagavantaṃ saubharikekāntāvasthitamupetya kṛtapṛjobravīt

4.2.111

dṛṣṭaste bhagavan sumahāneṣa siddhiprabhāvo naivaṃvidhamanyasya kasyacidasmābhir vibhūtibhir vilāsitamupalakṣitaṃ yadetadbhagavatastapasaḥ phalamityabhipūjya tamṛṣiṃ tatraiva tena ṛṣivaryeṇa casaha kiñcitkālamabhimatopabhogān bubhuje svapuraṃ ca jagām

4.2.112

kālena gacchatā tasya tāsu rājatanayāsu putraśataṃ sārdhamabhavat

4.2.113

anudinānurūḍhasnehaprasāś ca sa tatrātīvamamatākṛṣṭahṛdayo 'bhavat

4.2.114

apyete 'smatputrāḥ kalabhāṣiṇaḥ pabhdyāṃ gaccheyuḥ apyete yauvanino bhaveyuḥ api kṛtadārānetān paśyeyamapyeṣāṃ putrā bhaveyuḥ apyetatputrānputrasamanvitānpasyāmītyādimanorathānanudinaṃ kālasaṃpattipravṛddhānupekṣyaitaccintayāmāsa

4.2.115

aho me mohasyātivistāraḥ

4.2.116

manorathānāṃ na samāptirasti varṣāyutenāpyatha vāpi lakṣaiḥ /
pūrṇeṣupūrṇeṣu manorathānāmutpattayaḥsaṃti punarnavānām

4.2.117

padbhyāṃ gatā yauvaninaś ca jātā dāraiś ca saṃyogamitāḥ prasūtāḥ /
dṛṣṭāḥ sutāstattanayaprasūtindraṣṭuṃ punarvāñcchati meṃ'tarātmā

4.2.118

drakṣyāmi teṣāmiti cetprasūtiṃ manoratho me bhavitā tatonyaḥ /
purṇopi tatrāpyaparasya janma nivaryate kena manorathasya

4.2.119

āmṛtyuto naiva manorathānāmantosti vijñātamidaṃ mayādya /
manorthāsaktiparasya cittaṃ na jāyate vai paramārthasaṃgi

4.2.120

sa me samādhirjalavāsamitramatsyasya saṃgātsa hasaiva naṣṭaḥ /
parigrahaḥsaṃgakṛto mayāyaṃ parigrahotthā ca mamātilipsā

4.2.121

duḥkhaṃ yadaivaikaśarīrajanma śatārdhasaṃkhyākamidaṃ prasūtam /
parigraheṇa kṣitipātmajānāṃ sutair anekair bahulīkṛtaṃ tata

4.2.122

mutātmajais tattanayaiś ca bhūyo bhūyaś ca teṣāṃ parigraheṇa /
vistārameṣyatyadiduḥkhahetuḥ parigraho vai mamatābhidhānaḥ

4.2.123

cīrṇaṃ tapo yattu jalāśrayeṇa tasyārdhireṣā tapasoṃtarāyaḥ /
matsyasya saṃgādabhavacca yo me sutādirāgo muṣitosmi nena

4.2.124

niḥsaṃgatā muktipadaṃ yatīnāṃ saṃgādaśeṣāḥ prabhavanti doṣāḥ /
ārūḍhayogo vinipātyatedhaḥsaṃgena yogī kimutālpabuddhiḥ

4.2.125

ahaṃ cariṣyāmi tadātmanorthe pariprahagrāhagṛhītabuddhiḥ /
yadā hi bhūyaḥ parihinadoṣo janasya duḥkhair bhavitā na duḥkhī

4.2.126

sarvasya dhātārama cintyarūpamaṇoraṇīyāṃsamatipramāṇam /
sitāsitaṃ ceśvaramīśvarāṇāmārādhayiṣye tapasaiva viṣṇum

4.2.127

tasminnaśeṣaujasi sarvarūpaṇyavyaktavispaṣṭatanāvanante /
mamācalaṃ cittamapetadoṣaṃ sadāstu viṣṇāvamavāya bhūyaḥ

4.2.128

samastabhūtādamalādanantātsarveśvarādanyadanādimadhyāt /
yasmānna kiñcittamahaṃ gurūṇāṃ paraṃ guruṃ saṃśrayamemi viṣṇumā

4.2.129

śrīparāśara uvāca
ityātmānimātmanaivābidāyāsau saubharirapahāya putragṛhāsanaparigrahādikamaśeṣamarthajātaṃ sakalabhāryāsamanvitoṃ vanaṃ praviveśa

4.2.103

tatrāpyanudinaṃ vaikhānasaniṣpādyamaśeṣakriyākalāpaṃ niṣpādya kṣapitasakalapāpaḥ paripakvamanovṛttirātmanyagnīnsamāropya bhikṣurabhavat

4.2.131

bhagavatyāsajyākhilaṃ karmakalāpaṃ hitvānaṃ tamajamanādinidhanamavikāramaraṇādidharmamavāpa paramanantaṃ paravatatmacyutaṃ padam

4.2.132

ityetanmāndhātṛduhitṛsaṃbandhādākhyātam

4.2.133

yaścaitatsaubharicaritamanusmarati paṭhati pāṭhayati śṛṇoti śrāvayati dharatyavadhārayati likhati lekhayati śikṣayatyadhyāpayatyupadiśati vā tasya ṣaṭ janmāni duḥsaṃtatirasaddharmo vāḍmanasorasanmārgācaraṇasaśeṣahetuṣu vā mamatvaṃ na bhavati

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc