વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 4.2

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે ચતુર્થાશે પ્રથમોધ્યાયઃ (1)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
યાવચ્ચ બ્રહ્મલોકાત્સ કકુદ્મી રૈવતો નાભ્યેતિ તાવત્પુણ્યજનસંજ્ઞા રાક્ષસાસ્તામસ્ય પુરીં કુશસ્થલીં નજઘ્નુઃ

તચ્ચાસ્ય ભ્રાતૃશતં પુણ્યજનત્રાસાદ્દિશો ભેજે

તદન્વયાશ્ચક્ષત્રિયાઃસર્વદિક્ષ્વભવન્

વૃષ્ટસ્યાપિ વાર્ષ્ટકં ક્ષત્રમભવત્

નાભાગસ્યાત્મજો નાભાગસંત્રોભવત્

તસ્યાપ્યંબરીષઃ

અંબરીષસ્યાપિ વિરૂપોભવત્

વિરૂપાત્પૃષદશ્વો જજ્ઞે

તતશ્ ચ રથીતરઃ

આત્રાયં શ્લોકઃ
એતે ક્ષત્રપ્રસૂતા વૈ પુનશ્ચાઙ્ગિરસાઃ સ્મૃતા ।
રથીતરાણાં પ્રવરાઃ ક્ષત્રોપેતા દ્વિજાતયઃ

ક્ષુતવતશ્ ચ મનોરિક્ષ્વાકુઃ પુત્રો જ-જ્ઞે ઘ્રાણતઃ

તસ્ય પુત્રશતપ્રધાના વિકુક્ષિનિમિદણ્ડાખ્યાસ્ત્રયઃ પુત્રા બભૂવુઃ

પઞ્ચાશત્પુત્રાઃ ઉત્તરાથરક્ષિતારો બભૂવુઃ

ચત્વારિંશદષ્ટૌ ચ દક્ષિણાપથભૂપાલાઃ

સ ચેક્ષ્વાકુરષ્ટકાયાઃ શ્રાદ્ધમુત્પાદ્ય શ્રાદ્ધાર્હં માંસમાનયેતિ વિકુક્ષિમાજ્ઞાપયામાસ

સ તથે તિ ગૃહીતાજ્ઞો વિધૃતશારાસનો વનમભ્યેત્યાનેકશો મૃગાન્ હત્વા શ્રાન્તોતિક્ષુત્પરીતો વિકુક્ષિરેકં શશમભક્ષયત્ ।
શેષં ચ માંસમાનીય પિત્રેનિવેદયામાસ

ઇક્ષ્વાકુકુલાચાર્યો વશિષ્ઠસ્તત્પ્રોક્ષણાય ચોદિતઃ પ્રાહ ।
અલમનેનામેધ્યેનામિષેણ દુરાત્મના તવ પુત્રેણૈતન્માંસમુપહતં યતો ઽનેન શશો ભક્ષિતઃ

તતશ્ચાસૌ વિકુક્ષિર્ગુરૂણૈવમુક્તઃ શશાદસંજ્ઞામવાપ પિત્રા ચ પરિત્યક્તઃ

પિતર્યુપરતે ચાસાવખિલામેતાં પૃથ્વીં ધર્મતઃ શાશાસ

શશાદસ્ય તસ્ય પુરઞ્જયોનામ પુત્રોભવત્

તસ્યેદં ચાન્યત્

પુરા હિ ત્રેતાયાં દેવાસુરયુદ્ધમતિભીષણમભવત્

તત્ર ચાતિબલિભિર્ અસુરૈર્ અમરાઃ પરાજિતાસ્તે ભગવન્તં વિષ્ણુમારાધયાઞ્ચક્રુઃ

પ્રસન્નશ્ ચ દેવાનામનાદિનિધનોખિલજમત્પરાયણો નારાયણઃ પ્રાહ

જ્ઞાતમેતન્મયા યુષ્માભિર્ યદભિલષિતં તદર્થમિદં શ્રૂયતામ્

પુરઞ્જયો નામ રાજર્ષેઃ શશાદસ્ય તનયઃ ક્ષત્રિયવરો યસ્તસ્ય શરીરેહમંશેન સ્વયમેવાવતીર્ય તાનશેષનસુરાન્નિહનિષ્યામિ તદ્ભવદ્ભિઃ પુરઞ્જયો ઽસુરવધાર્થમુદ્યોગં કાર્યતામિતિ

એતચ્ચ શ્રુત્વા પ્રણમ્ય ભગવન્તં વિષ્ણુમમરાઃ પુરઞ્જયસકાશમાજગ્મુરૂચુશ્ચૈનમ્

ભોભોઃ ક્ષત્રિયવર્યાસ્માભિર્ અભ્યર્થિતેન ભવતાસ્માકમરાતિવધોદ્યતાનાં કર્તવ્યં સાહાય્યમિચ્છામઃ તદ્ભવતાસ્માકમભ્યાગતાનાં પ્રણયભઙ્ગો ન કાર્ય ઇત્યુક્તઃ પુંરજયઃ પ્રાહ

ત્રૈલોક્યનાથો યોયં યુષ્માકમિદ્રઃ શતક્રતુરસ્ય યદ્યહં સ્કન્ધાધિરૂઢો યુષ્માકમરાતિભઃસહ યોત્સ્યે તદહં ભવતાં સહાયઃ સ્યામ્

ઇત્યાકર્ણ્ય સમસ્તદેવૈર્ ઇન્દ્રેણ ચ બાઢમિત્યેવં સમન્વિચ્છિતમ્

તતશ્ ચ શતક્રતોર્વૃષરૂપધારીમઃ કકુદિ સ્થિતો ઽતિરોષસમન્વિતો ભગવતશ્ચરાગુરોરચ્યુતસ્ય તેજસાપ્યાયિતો દેવાસુરસંગ્રામે સમસ્તાનેવાસુરાન્નિજઘાન

યતશ્ ચ વૃષભકકુદિ સ્થિતેન રાજ્ઞા દૈતેયબલં નિષૂદિતમતશ્ચાસૌ કકુત્સ્થસંજ્ઞામવાપ

કકુત્સ્થસ્યાપ્યનેનાઃ પુત્રો ઽભવત્

પુથુનેનસઃ

પુથોર્વિષ્ટરાશ્વઃ

તસ્યાપિ ચાન્દ્રો યુવનાશ્વઃ

ચાન્દ્રસ્ય તસ્ય યુવનાશ્વસ્ય શાવસ્તઃ યઃ પુરીં શાવસ્તીં નિવેશયામાસ

શાવસ્તસ્ય વૃહદશ્વઃ

તસ્યાપિ કુવાલાયાશ્વઃ

યોસાવુદકસ્ય મહર્ષેરપકારિણં દુન્દુનામાનમસુરં વૈષ્ણવેન તેજસાપ્યાયિતઃ પુત્રસહસ્રૈર્ એકવિંશદ્ભિઃ પરિવૃતો જવાન દુન્દુમારસંજ્ઞામવાપ

તસ્ય ચ તનયાસ્પ્તમસ્તા એવ દુન્દુમુખનિસ્વાસાગ્નિના વિપ્લુષ્ટા વિનેશુઃ

દૃઢાશ્વચન્દ્રાશ્વકપિલાશ્વાશ્ ચ ત્રયઃ કેવલં શેષિતાઃ

વૃઢાશ્વાદ્ધર્યશ્વઃ

તસ્માચ્ચ નિકુંભઃ

નિકુંભસ્યામિતાશ્વઃ

તતશ્ ચ કૃશાશ્વઃ

તસ્માચ્ચ પ્રસેનજિત્

પ્રસેનજિતો યુવનાશ્વોભવત્

તસ્ય ચાપુત્રસ્યાતિનિર્વેદામુનીનામાશ્રમમણ્ડલે નિવસતો દયાલુભિર્ મુનિભિર્ અપત્યોત્પાદનાયેષ્ટઃ કૃતા

તસ્યાં ચ મધ્યારાત્રૌ નિવૃત્તાયાં મન્ત્રપૂતજલપૂર્ણં કલશં વેદિમધ્યે નિવેસ્ય તે મુનયઃ સુષુપુઃ

સુપ્તેષુ તેષુ અતીવ તૃટ્પરીતઃસ ભૂપાલસ્તમાશ્રમં વિવેશ

તાનૃષીન્નૈવોત્થાપયામાસ

તચ્ચ કલશમપરિમેયમાહત્મયમન્ત્રપૂતં પપૌ

પ્રબુદ્ધાશ્ ચ ઋષયઃ પપ્રછુઃ કેનૈતં મન્ત્રપૂતં વારિ પીતમ્

અત્ર હિ રાજ્ઞો યુવનાસ્વસ્ય પત્ની મહાબલપરાક્રમં પુત્રં જનયિષ્યતિ ।
ઇત્યાકર્ણ્ય સ રાજા અજાનતા મયા પીતમિત્યાહ

ગર્ભશ્ ચ યુવનાશ્વસ્યોદરે અભવત્ ક્રમેણ ચ વવૃધે

પ્રાપ્તસમયશ્ ચ દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠેન કુક્ષિમવનિપતેર્નિર્ભિદ્ય નિશ્ચક્રામ

સ ચાસૌ રાજા મમાર

જાતો નામૈષ કં ધાસ્યતીતિ તે મુનયઃ પ્રોચુઃ

અથાગત્ય દેવરાજોબ્રજીત્ મામયં ધાસ્યતીતિ

તતો માધાતૃનામા સોભવત્ ।
વક્રે ચાસ્ય પ્રદેશિની ન્યસ્તા દેવેન્દ્રેણ ન્યસ્તાતાં પપૌ

તાં ચામૃતસ્ત્રાવિણીમાસ્વાદ્યાહ્નૈવ સ વ્યવર્ધત

તતસ્તુ માન્ધાતા ચક્રવર્તી સપ્તદ્વીપાં મહીં વુભુજે

તત્રાયં શ્વોકઃ

યાવત્સૂર્ય ઉદેત્યસ્તં યાવચ્ચ પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
સર્વં તદ્યૌવનાશ્વસ્ય માન્ધાતુપઃ ક્ષેત્રમુચ્યતે

માન્ધાતા શતબિન્દોર્ દુહિતરં બુન્દુમતીમુપયેમ્

પુરુકુત્સમંબરીષં મુચુકુન્દં ચ તસ્યાં પુત્રત્રયમુત્પાદયામાસ

પઞ્ચાશદ્દુહિતરસ્તસ્યામેવ તસ્ય નૃપતેર્બભૂવુઃ

એકસ્મિન્નન્તરે બહૂવૃચશ્ચજ સૌભરિર્નામ મહર્ષિરન્તર્જલે દ્વાદશાબ્દં કાલમુવાસ

તત્ર ચાન્તર્જલે સંમદો નામાતિબબહુ પ્રજોતિમાત્રપ્રમાણો મીનાધિપતિરાસીત્ ॥ 70 ॥
તસ્ય ચ પુત્રપૌત્રદૌહિત્રાઃ પૃષ્ઠતો ઽગ્રતઃ પાર્શ્વયોઃ પક્ષપુચ્છશિરસાં ચોપરિ ભ્રમન્તસ્તેનૈવ સદાહર્નિશમતિનિર્વૃત્તા રેમિરે

સ ચાપત્યસ્પર્શોપચીયમાનપ્રહર્ષપ્રકર્ષો બહુપ્રકારં તસ્ય ઋષેઃ પશ્યતસ્તૈર્ આત્મજપુત્રપૌત્રદૌહિત્રાદિભિઃ સહાનુદિનં સુરાં રેમે

અથાન્તર્જલાવસ્થિતઃસૌભરિરેકાગ્રતઃસમાધિમપહાયાનુદિનં તસ્ય સત્સ્યસ્યાત્મજપુત્રપૌત્રદૌહિત્રા દિભિઃ સહાતિરમણીયતામવેક્ષ્યાચિન્તયત્

અહો ધન્યોયમીદૃશમનભિમતં યોન્યન્તરમવાપ્યૈભિર્ આત્મજપુત્રપૌત્રદૌહિત્રાદિભિઃ સહ રમમાણોદીવાસ્માકં સ્પૃહામુત્પાદયતિ

વયમપ્યેવં પુત્રાદિભિઃ સહ લલિતં રમિષ્યામ ઇત્યેવમભિકાઙ્ક્ષન્ સ તસ્માદન્તર્જ-લાન્નિષ્ક્રમ્ય સંતાનાય નિવેષ્ટુકામઃ કન્યાર્થં માન્ધાતારં રાજાનમગચ્છત્

આગમનશ્રવણસમનન્તરં ચોત્થાય તેન રાજ્ઞા સમ્યગર્ઘ્યાદિના સંપૂજિતઃ કૃતાસનપરિગ્રહઃ સૌભરિરુવાચ રાજાનમ્

અન્યેપિ સંત્યેવ નૃપાઃ પૃથિવ્યાં માન્ધાતરેષાં પ્રયચ્છ મે મા પ્રણયં વિભાઙ્ક્ષિઃ ।
ન હ્યર્થિનઃ કાર્યવશાદુપેતાઃ કકુત્સ્થવંશે વિમુખાઃ પ્રયાન્તિ

અન્યેપિ સંત્યેવ નૃપાઃ પૃતિવ્યાં માન્ધાતરેષાં તનયાઃ પ્રસૂતાઃ ।
કિં ત્વર્થિનામર્થિતદાનદીક્ષાકૃતવ્રતશ્લાઘ્યમિદં કુલં તે

શતાર્ધસંખ્યા સ્તવ સંતિ કન્યાસ્તાસાં મમૈકાં નૃપતે પ્રયચ્છ ।
યત્પ્રાર્થનાભઙ્ગભયાદ્બિભેમિ તસ્માદહં રાજવરાદિદુઃખાત્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇતિ ઋષિવચનમાકર્ણ્ય સ રાજા જરાર્જરિતદેહમૃષિમાલોક્ય પ્રત્યાખ્યાનકાતરસ્તસ્માચ્ચચ શાપભીતો બિભ્યત્કિઞ્ચિદધોમુખશ્ચિરં દધ્યૌ ચ

સૌભરિરુવાચ
નરેદ્રકસ્માત્સુમુપૈષિ ચીન્તામહ્યમુક્તં ન મયાત્ર કિઞ્ચિત્ ।
યાવશ્યદેયા તનયા તયૈવ કૃતાર્થતા નો યદિ કિં ન લબ્ધા

શ્રીપરાશર ઉવાચ
અથ તસ્ય ભગવતઃ શાપભીતઃસપ્રશ્રયસ્તમુવાચાસૌ રાજા

રાજોવાચ
ભગવન્ અસ્મત્કુલસ્થિતિરિયં ય એવ કન્યાભિર્ ઉચિતો ઽભિજવાન્વરસ્તસ્મૈ કન્યા પ્રદીયતે ભગવદ્યાચ્ઞા ચાસ્મન્મનોરથાનામપ્યતિગોચજરવર્તિની કથમપ્યેષા સંજાતા તદેવમુપસ્થિતે ન વિદ્મઃ કિં કુર્મ ઇત્યેતન્મયાચિન્ત્યત ઇત્યભિહિતે ચ તેન ભૂભુજા મુનિરચિન્તયત્

અયમન્યો ઽસ્મત્પ્રત્યાખ્યાનોપાયો વૃદ્ધોયમનભિમતઃ સ્ત્રીણાં કિમત કન્યાકાનામિત્યમુના સંચિન્ત્યૈતદભિહિતમેવમસ્તુ તથા કરિષ્યામીતિ સંચિન્ત્ય માન્ધાતારમુવાચ

યદ્યેવં તદાદિશ્યતામસ્માકં પ્રવેશાય ।
કંન્યાન્તઃપુરં વર્ષવરો યદિ કન્યૈવ કાચિન્મામભિલષતિ તદાહં દારસંગ્રહં કરિષ્યામિ અન્યથા ચેત્તદલમસ્માકમેતેનાતીતકાલારંભણેનેત્યુક્ત્વા વિરરામ

તતશ્ ચ માન્ધાત્રા મુનિશાપશં કિતેન કન્યાન્તઃપુરવર્ષધરઃસમાજ્ઞપ્તઃ

તેન સહ કન્યાન્તઃપુરં પ્રવિશાન્નેવ ભગવાનખિલસિદ્ધગન્ધર્વેભ્યોતિશયેન કમનીયં રૂપમકરોત્

પ્રવેશ્ય ચ તમૃષિમન્તઃપુરે વર્ષધરસ્તાઃ કન્યાઃ પ્રાહ

ભવતીનાં જનયિતા મહારાજઃસમાજ્ઞાપયતિ

અયમસ્માન્ બ્રહ્મર્ષિઃ કન્યાર્થં સમભ્યાગતઃ

મયા ચાસ્ય પ્રતિજ્ઞાતં યદ્યસ્મત્કન્યા યા કાચિદ્ભગવન્તં વરયતિ તત્કન્યાચ્છન્દે નાહં પરિપંષથાનં કરિષ્યામીત્યાકર્મ્ય સર્વા એવ તાઃ કન્યાઃ સાનુરાગાઃ સપ્રમદાઃ કેણવ ઇવ મૃગયૂથપતિં તમૃષિમહમહમિકયા વરયાંબભૂવુરૂચુશ્ ચ

અલં ભગિન્યોહમિમં વૃણોમિ વૃણોમ્યહં નૈષ તવાનુરૂપઃ ।
મમૈષ ભર્તા વિધિનૈવ સૃષ્ટઃસૃષ્ટાહમસ્યોપશમં પ્રયાહિ

વૃતો મયાયં પ્રથમં મયાયં ગૃહં વિશન્નેવ વિહન્યસે કિમ્ ।
મયા મયોતિક્ષિતિપાત્મજાનાં તદર્થમત્યર્થકલિર્બભૂવ

યદા મુનિસ્ તાભિર્ અતીવહાર્દાદ્ધૃતઃસ કન્યાભિર્ અનિન્દ્યકીર્તિઃ ।
તદા સ કન્યાધિકૃતો નૃપાય યથાવજાચષ્ટ વિનમ્રમૂર્તિઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
તદવગમાત્કિઙ્કિભેતત્કથધમેતત્કિં કિં કરોમિ કિં મયાભિહિતમિત્યાકુલમતિરનિચ્છન્નપિ કથમપિ રાજાનુમેને

કૃતાનુરૂપવિવાહશ્ ચ મહર્ષિઃસકલા એવ તાઃ કન્યાઃસ્વમાશ્રમમનયત્

તત્ર ચાસેષશિલ્પકલ્પપ્રણેતારં ધાતારમિવાન્યં વિશ્વકર્માણમાહૂય સકલકન્યાનામેકૈકસ્યાઃ પ્રોત્ફુલ્લપઙ્કજાઃ કૂજત્કલહંસકારણ્ડવાદિવિહઙ્ગમાભિરામજલાશયાઃસોપધાનાઃ ।
સાવકાસાઃસાધુશય્યાપરિચ્છદાઃ પ્રાસાદાઃ ક્રિયન્તામિત્યાદિદેશ

તચ્ચ તથૈવાનુષ્ઠિતમશેષશિલ્પવિસેષાચાર્યસ્ત્વષ્ટા દર્શિતવાન્

તતઃ પરમર્ષિણા સૌભરિણાજ્ઞપ્તસ્તેષુ ગૃહેષ્વનિવાર્યાનન્દકુન્દમહાનિધિરાસાંચક્રે

તતો ઽનવલતેન ભક્ષ્યભોજ્યલેહ્યાદ્યુપભોગૌરાગતાનુગતભૃત્યાદીનહર્નિશમશેષગૃહેષુ તાઃ ક્ષિતિશદુહિરતો ભોજયામામુઃ

એકદાતુ દુહિતૃસ્નેહાકૃષ્ટહૃદયઃસ મહીપતિરતિદુઃખિતાસ્તા ઉત સુખિતા વા ઇતિ વિચિન્ત્ય તસ્ય મહર્ષેરાશ્રમસમીપમુપેત્ય સ્ફુરદંશુમાલાલલામાં સ્ફટિકમયપ્રાસાદમાલામતિરમ્યોપવનજલાશયાં દદર્શ

પ્રવિશ્ય ચૈકં પ્રાસાદમાત્મજાં પરિષ્વજ્ય કૃતાસનપરિગ્રહઃ પ્રવૃદ્ધસ્નેહનયનાંબુગર્ભનયનોબ્રવીત્

અપ્યત્ર વત્સે ભવત્યાઃસુખમુન કિઞ્ચિદમુખમપિ તે મહર્ષિઃસ્નેહવાનુત ન સ્મર્યતેસ્મદ્ગુહવાસ ઇત્યુક્તા તં તનયા પિતરમાહ

તાતાતિરમણીયઃ પ્રાસાદોત્રાતિમનોજ્ઞમુપવનમેતે કલવાક્યવિહઙ્ગમાભિરુતાઃ પ્રોત્ફુલ્લપદ્માકરજલાશયાઃ મનોનુરૂલભક્ષ્યભોજ્યાનુલેપનવસ્ત્રભૂષણાદિભોગો મૃદૂનિ શયનાસનાનિ સર્વસંપત્સમેતં મે ગાર્હસ્થ્યમ્

તથાપિ કેન વા જન્મભૂમિર્ન સ્મર્યતે

ત્વત્પ્રસાદાદિદમશેષમતિશોભનમ્

કિં ત્વેકં મમૈતદ્દુઃખકારણં યદસ્મદ્ગૃહાન્મહર્ષિરયંમદ્ભર્તા ન વિષ્ક્રામતિ મમૈવ કેવલમતિપ્રીત્યા સમીપપરિવર્તિનીનામન્યાસામસ્મદ્ભગિનીનામ્

એવં ચ મમ સોદર્યોતિદુઃખિતા ઇત્યેવમતિદુઃખકારણમિત્યુક્તસ્તયા દ્વિતીયં પ્રાસાદમુપેત્ય સ્વતનયાં પરિષ્વજ્યોપિષ્ટસ્તથૈવ વૃષ્ટવાન્

તયાપિ ચ સર્વમેતત્તત્પ્રાસાદાદ્યુપભોગસુખં ભૃશમાખ્યાતં મમૈવ કેવલમતિપ્રીત્યા પાર્શ્વપરિવર્તિનીનામન્યાસામસ્મદ્ભગિનીનામિત્યેવમાદિશ્રુત્વા સમસ્તપ્રાસાદેષુ રાજા પ્રવિવેશ તનયાં તનયાં તથૈવાવૃચ્છત્

સર્વાભિશ્ ચ તાભિસ્ તથૈવાભિહિતઃ પરિતોષવિસ્મયનિર્ભવવિવશહૃદયો ભગવન્તં સૌભરિકેકાન્તાવસ્થિતમુપેત્ય કૃતપૃજોબ્રવીત્

દૃષ્ટસ્તે ભગવન્ સુમહાનેષ સિદ્ધિપ્રભાવો નૈવંવિધમન્યસ્ય કસ્યચિદસ્માભિર્ વિભૂતિભિર્ વિલાસિતમુપલક્ષિતં યદેતદ્ભગવતસ્તપસઃ ફલમિત્યભિપૂજ્ય તમૃષિં તત્રૈવ તેન ઋષિવર્યેણ ચસહ કિઞ્ચિત્કાલમભિમતોપભોગાન્ બુભુજે સ્વપુરં ચ જગામ્

કાલેન ગચ્છતા તસ્ય તાસુ રાજતનયાસુ પુત્રશતં સાર્ધમભવત્

અનુદિનાનુરૂઢસ્નેહપ્રસાશ્ ચ સ તત્રાતીવમમતાકૃષ્ટહૃદયો ઽભવત્

અપ્યેતે ઽસ્મત્પુત્રાઃ કલભાષિણઃ પભ્દ્યાં ગચ્છેયુઃ અપ્યેતે યૌવનિનો ભવેયુઃ અપિ કૃતદારાનેતાન્ પશ્યેયમપ્યેષાં પુત્રા ભવેયુઃ અપ્યેતત્પુત્રાન્પુત્રસમન્વિતાન્પસ્યામીત્યાદિમનોરથાનનુદિનં કાલસંપત્તિપ્રવૃદ્ધાનુપેક્ષ્યૈતચ્ચિન્તયામાસ

અહો મે મોહસ્યાતિવિસ્તારઃ

મનોરથાનાં ન સમાપ્તિરસ્તિ વર્ષાયુતેનાપ્યથ વાપિ લક્ષૈઃ ।
પૂર્ણેષુપૂર્ણેષુ મનોરથાનામુત્પત્તયઃસંતિ પુનર્નવાનામ્

પદ્ભ્યાં ગતા યૌવનિનશ્ ચ જાતા દારૈશ્ ચ સંયોગમિતાઃ પ્રસૂતાઃ ।
દૃષ્ટાઃ સુતાસ્તત્તનયપ્રસૂતિન્દ્રષ્ટું પુનર્વાઞ્ચ્છતિ મેંઽતરાત્મા

દ્રક્ષ્યામિ તેષામિતિ ચેત્પ્રસૂતિં મનોરથો મે ભવિતા તતોન્યઃ ।
પુર્ણોપિ તત્રાપ્યપરસ્ય જન્મ નિવર્યતે કેન મનોરથસ્ય

આમૃત્યુતો નૈવ મનોરથાનામન્તોસ્તિ વિજ્ઞાતમિદં મયાદ્ય ।
મનોર્થાસક્તિપરસ્ય ચિત્તં ન જાયતે વૈ પરમાર્થસંગિ

સ મે સમાધિર્જલવાસમિત્રમત્સ્યસ્ય સંગાત્સ હસૈવ નષ્ટઃ ।
પરિગ્રહઃસંગકૃતો મયાયં પરિગ્રહોત્થા ચ મમાતિલિપ્સા

દુઃખં યદૈવૈકશરીરજન્મ શતાર્ધસંખ્યાકમિદં પ્રસૂતમ્ ।
પરિગ્રહેણ ક્ષિતિપાત્મજાનાં સુતૈર્ અનેકૈર્ બહુલીકૃતં તત

મુતાત્મજૈસ્ તત્તનયૈશ્ ચ ભૂયો ભૂયશ્ ચ તેષાં પરિગ્રહેણ ।
વિસ્તારમેષ્યત્યદિદુઃખહેતુઃ પરિગ્રહો વૈ મમતાભિધાનઃ

ચીર્ણં તપો યત્તુ જલાશ્રયેણ તસ્યાર્ધિરેષા તપસોંતરાયઃ ।
મત્સ્યસ્ય સંગાદભવચ્ચ યો મે સુતાદિરાગો મુષિતોસ્મિ નેન

નિઃસંગતા મુક્તિપદં યતીનાં સંગાદશેષાઃ પ્રભવન્તિ દોષાઃ ।
આરૂઢયોગો વિનિપાત્યતેધઃસંગેન યોગી કિમુતાલ્પબુદ્ધિઃ

અહં ચરિષ્યામિ તદાત્મનોર્થે પરિપ્રહગ્રાહગૃહીતબુદ્ધિઃ ।
યદા હિ ભૂયઃ પરિહિનદોષો જનસ્ય દુઃખૈર્ ભવિતા ન દુઃખી

સર્વસ્ય ધાતારમ ચિન્ત્યરૂપમણોરણીયાંસમતિપ્રમાણમ્ ।
સિતાસિતં ચેશ્વરમીશ્વરાણામારાધયિષ્યે તપસૈવ વિષ્ણુમ્

તસ્મિન્નશેષૌજસિ સર્વરૂપણ્યવ્યક્તવિસ્પષ્ટતનાવનન્તે ।
મમાચલં ચિત્તમપેતદોષં સદાસ્તુ વિષ્ણાવમવાય ભૂયઃ

સમસ્તભૂતાદમલાદનન્તાત્સર્વેશ્વરાદન્યદનાદિમધ્યાત્ ।
યસ્માન્ન કિઞ્ચિત્તમહં ગુરૂણાં પરં ગુરું સંશ્રયમેમિ વિષ્ણુમા

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યાત્માનિમાત્મનૈવાબિદાયાસૌ સૌભરિરપહાય પુત્રગૃહાસનપરિગ્રહાદિકમશેષમર્થજાતં સકલભાર્યાસમન્વિતોં વનં પ્રવિવેશ

તત્રાપ્યનુદિનં વૈખાનસનિષ્પાદ્યમશેષક્રિયાકલાપં નિષ્પાદ્ય ક્ષપિતસકલપાપઃ પરિપક્વમનોવૃત્તિરાત્મન્યગ્નીન્સમારોપ્ય ભિક્ષુરભવત્

ભગવત્યાસજ્યાખિલં કર્મકલાપં હિત્વાનં તમજમનાદિનિધનમવિકારમરણાદિધર્મમવાપ પરમનન્તં પરવતત્મચ્યુતં પદમ્

ઇત્યેતન્માન્ધાતૃદુહિતૃસંબન્ધાદાખ્યાતમ્

યશ્ચૈતત્સૌભરિચરિતમનુસ્મરતિ પઠતિ પાઠયતિ શૃણોતિ શ્રાવયતિ ધરત્યવધારયતિ લિખતિ લેખયતિ શિક્ષયત્યધ્યાપયત્યુપદિશતિ વા તસ્ય ષટ્ જન્માનિ દુઃસંતતિરસદ્ધર્મો વાડ્મનસોરસન્માર્ગાચરણસશેષહેતુષુ વા મમત્વં ન ભવતિ