Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 4.1

4.1.1

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe tṛtīyāṃśe 'ṣṭādaśo 'dhyāyaḥ (18)
śrīviṣṇumahāpurāṇe tṛtīyāṃśaḥsamāptaḥ
iti śrīviṣṇumahāpurāṇe viṣṇucittyātmaprakāśākhya śrīdharīyavyākhyādvayopete tṛtīyāṃśaḥ samāptaḥ /
atha śrīviṣṇumahāpurāṇe viṣṇucittyātmaprakāśākhya śrīdharīyavyākhyādvayopete caturthaṃśaḥ prārabhyate /
śrīmate rāmānujāya nāmaḥ
maitreya uvāca
bhagavanyannaraiḥ kāryaṃ sādhukarmaṇyavasthitaiḥ /
tanmahyaṃ guruṇākhyātaṃ nityanaimittikātmakam

4.1.2

varmadharmāstathākhyātā dharmā ye cāśrameṣu ca /
śrotumicchāmyahaṃ vaṃśaṃ rājñāṃ tadbrūhi me guro

4.1.3

śrīparāśara vāca
maitreya śrūyatāmayamanekayajśuravīradhīrabhūpālālaṅkṛto brahmādirmānavo vaṃśaḥ

4.1.4

tadasya vaṃśasyanupūrvīmaśeṣavaṃśapāpapraṇāśanāya maitreyaitāṃ kathaṃ śṛṇu

4.1.5

tadyathā sakalajagatāmādiranādibhūtaḥsa ṛgyajuḥsāmādimayo bhagavān viṣṇustasya brahmaṇo martaṃ rūpaṃ hiraṇyagarbho brahmāṇḍabhūto brahmā bhagavān prāgbabhūva

4.1.6

brahmaṇaś ca dakṣiṇāṅguṣṭhajanmā dakṣaprajāpatiḥ dakṣasyāpyaditiraditervivasvān vivasvato manuḥ

4.1.7

manorikṣvākunṛgadhṛṣṭaśaryātinariṣyantaprāṃśunābhagadiṣṭakarūṣapṛṣadhrākhyā daśa putrā babhūvuḥ

4.1.8

iṣṭhaṭiṃ ca mitrāvaruṇayor manuḥ putrakāmaścakāra

4.1.9

tatra tāvadahnute hoturapacārādilā nāma kanyā babhūva

4.1.10

saiva ca mitrāvaruṇayoḥ prasādātsudyumno nāma manoḥ putro maitreya āsīt

4.1.11

punaśceśvarakopātstrī satī sā tu somamūnorbudhasyāśramasamīpe babhrāma

4.1.12

sānurāgācca tasyāṃ budhaḥ purūravasamātmajamutpādayāmāsa

4.1.13

jātepi tasminnamitatejobhiḥ paramarṣibhir iṣṭimaya ṛṅmayo yajurmayaḥsāmamayotharvaṇamayaḥsar vavedamayo manomayo jñānamayo na kiñcinmayonnamayo bhagavān yajñapuruṣasvarūpī sudyumnasya puṃstvamabhilaṣadbhir yathāva diṣṭastatprasādādilā punarapu sudyumno 'bhavat

4.1.14

tasyāpyutakalagayavinatāstrayaḥ putrā babhūvuḥ

4.1.15

sudyumnastu strīpūrvakatvādrājyabhāgaṃ na lebhe

4.1.16

tatpitrā tu vasiṣṭhavacanātpratiṣṭhāna nāma nagaraṃ sudyumnāya dattaṃ taccāsau purūravase prādāt

4.1.17

tadanvayāścakṣatriyāḥsarvai dikṣvabhavan /
pṛṣadhrastu manuputro gurugovadhācchūdratvamagamat

4.1.18

manoḥ putraḥ karūṣaḥ karūṣātkārūṣāḥ kṣatriyā mahābalaparākramababhūvaḥ

4.1.19

diṣṭaputrastu nābhāgo vaiśyatāmagamattasmādbalandhanaḥ putrobhavat

4.1.20

balandhanādvatsaprītirudārakīrtiḥ

4.1.21

vatsaprīteḥ prāṃśurabhavat

4.1.22

prajāpatiś ca prāṃśoreko 'bhavat

4.1.23

tataś ca khanitraḥ

4.1.24

tasmāccakṣuṣaḥ

4.1.25

cakṣuṣāccatibalaparākramoviṃśurabhavat

4.1.26

tato viviṃśakaḥ

4.1.27

tasmācca khaninetraḥ

4.1.28

tataścātivibhūtiḥ

4.1.29

ativibhūteratibalaparākramaḥ karandhamaḥ putrobhavat

4.1.30

tasmādapyavikṣit

4.1.31

avikṣitopyatibalaparākramaḥ putro marutto nāmābhavat /
yasyemāvadyāpi ślokau gīyet

4.1.32

maruttasya yathā yajñas tathā kasyābhavadbhuvi /
sarvaṃ hiraṇmayaṃ yasya yajñavastvatiśobhanam

4.1.33

amādyadidraḥsomena dakṣiṇābhir dvijātayaḥ /
marutaḥ pariveṣṭāraḥsadasyāś ca divaukasaḥ

4.1.34

sa maruttaścakravarti nariṣyantanāmānaṃ putramavāpa

4.1.35

tasmācca damaḥ

4.1.36

damasya putro rājavardhano jajñe

4.1.37

rājavardhanātsuvṛddhiḥ

4.1.38

suvṛddheḥ kevalaḥ

4.1.39

kevalātsudhṛtirabhūt

4.1.40

tataś ca naraḥ

4.1.41

tasmāccandraḥ

4.1.42

tataḥ kevalobhūt

4.1.43

tataḥ kevalobhūt

4.1.44

bandhumato gṛvegavān

4.1.45

vegavato budhaḥ

4.1.46

tataś ca tṛṇabinduḥ

4.1.47

tasyāpyekā kanyā ilavilānāma

4.1.48

tataścālaṃbusānāma varāpsarāstṛṭaṇabinduṃ bheje

4.1.49

tasyāmapyasya viśālo jajñe yaḥ purīṃ viśālaṃ nirmame

4.1.50

hemacandraś ca viśālasya putrobhavat

4.1.51

tataścandraḥ

4.1.52

tattanayo dhūmrākṣaḥ

4.1.53

tasyāpi sṛṃjayo 'bhūt

4.1.54

sṛṃjayātsahadevaḥ

4.1.55

tataś ca kṛśāśvo nāma putrobhavat

4.1.56

somadattaḥ kṛśāśvājjajñe yośvamedhānāṃ śatamājahāra

4.1.57

tatputro janamejayaḥ

4.1.58

janamejayātsumatiḥ

4.1.59

ete vaiśālikā bhūbhṛtaḥ

4.1.60

ślokopyatra gīyate

4.1.61

tṛṇabindoḥ prasādena sarve vaiśālikā nṛpāḥ /
dīrghāyuṣo mahātmāno vīryavantotidharmikāḥ

4.1.62

śaryāteḥ kanyā sukanyānāmābhavat yāmupayemecyavan

4.1.63

ānartanāmā paramadhārmikaḥ śaryātiputrobhavat

4.1.64

ānartasyāpi revatanāmā putro jajñe yo 'sāvānarttaviṣayaṃ bubhuje purīṃ ca kuśasthalīmadhyuvāsa

4.1.65

revatāsyāpi raivataḥ putraḥ kakudmināmā dharmātmā bhrātṛśatasya jyoṣṭho 'bhavat

4.1.66

tasya revatīnāmakanyābhavat

4.1.67

sa tāmādāya kasyoyamarhatīti bhagavantamabjayoniṃ praṣṭuṃ brahmalokaṃ jagām

4.1.68

tāvacca brahmaṇontike hāhāhūhūsaṃjñābhyāṃ gandharvābhyāmatitānaṃ nāma divyaṃ gāndharvamagīyata

4.1.69

tacca trimārgaparivṛttair anekayugaparivṛttiṃ tiṣṭhannapi raivataḥ śṛṇvanmuhūrttamiva mene

4.1.70

gītāvasāne caja bhagavantamabjayoniṃ praṇamya raivataḥ kanyāyogyaṃ varamapṛcchat

4.1.71

tataścāsau bhagavānakathayat kathaya yobhimataste vara iti

4.1.72

punaś ca praṇamya bhagavate tasmai yathābhimatānātmanaḥsa varān kathayāmāsa /
ka eṣāṃ bhagavatobhimata iti yasmai kanyāmimāṃ prayacchāmīti

4.1.73

tataḥ kiñcidavanataśirāḥsasmitaṃ bhagavānabjayoniha

4.1.74

ya ete bhavatobhimatā naiteṣāṃ sāṃprataṃ putrapautrāpatyāpatyasaṃtatirastyavanītale

4.1.75

bahūni tavātraiva gāndharvaṃ śṛṇvataścaturyagānyatītāni

4.1.76

ya ete bhavatobhimatā mahītaleṣṭāviṃśatitamamanoścaturyugamatītaprāyañca vartate

4.1.77

āsanno hi kaliḥ

4.1.78

anyasmai kanyāratnamidaṃ bhavataikākinābhimatāya deyam

4.1.79

bhavatopi putramittrakalatramantribhṛtyabandhubalakośādayaḥsamastāḥ kālenaitenātyantamatītāḥ

4.1.80

tataḥ punarapyutpannasādhvaso rājā bhagavantaṃ praṇamya papraccha

4.1.81

bhagavannevamavasthite ma yeyaṃ kasmai deyeti

4.1.82

tataḥsa bhagavān kiñcidavanamrakandharaḥ kṛtāñjalirbhūtvā sarvalokagururaṃbhojayonirāha

4.1.83

brahmovāca
na hyādimadhyāntamajasya yasya vidmo vayaṃ sarvamayasya dhātuḥ /
na ca svarūpaṃ na paraṃ svabhāvaṃ na caiva sāraṃ parameśvarasya

4.1.84

kalāmuhūrttādimayaś ca kālo na yadvibhūteḥ pariṇāmahetuḥ /
ajmanāśasya sadaikamurtteranāmarūpasya sanātanasya

4.1.85

yasya prasādādahamacyutasya mūrtiḥ prajāsṛṣṭikaro 'ntakārī /
krodhācca rudraḥ sthitihetubhūto yasmāc madhye puruṣaḥ parasmāt

4.1.86

tadrūpam āsthāya sṛjaty ajo yaḥ sthitau ca yo 'sau puruṣasvarūpī /
rudrasvarūpeṇa ca yotti viśvaṃ dhatte tathānantavapuḥsamastam

4.1.87

pākāya yognitvamupaiti lokānbibhartti pṛthvīvapukhyāyātmā /
śakrādirūpī paripāti viśvamarkendurūpaś ca tamo hinasti

4.1.88

karoti ceṣṭāḥ śvasanasvarūpī lokasya tṛptiṃ ca jalānnarūpī /
dadāti viśvasthitisaṃsthitastu sarvāvakāśaṃ ca nabhaḥsvarūpī

4.1.89

yaḥsṛjyate sargakṛdātmanaiva yaḥ pālyate pālayitā ca devaḥ /
viśvatmakaḥsaṃhṛyatentakārī pṛthak trayasyāsya ca yovyayātmā

4.1.90

yasmiñjagadyo jagadetadādyo yaṃ cāśritosmiñjagati svayaṃbhūḥ /
sa sarvabhūtaprabhavo dharitryāṃ svāṃśena puṣṇurnṛpa te 'vatīrṇaḥ

4.1.91

kuśasthalī yā tava bhūpa ramyā purī purābhūdamarāvatīva /
sā dvārakā saṃprati tatra cāste sa keśavāṃśo baladevanāmā

4.1.92

tasmai tvamenāṃ tanayāṃ naredra prāyaccha māyāmanujāya jāyām /
śloghyo veresau tanayā taveyaṃ strīratnabhūtā sadṛśo hi yogaḥ

4.1.93

śrīparāśara uvāca
itīritosau kamalodbhavena bhuvaṃ samāsādya patiḥ prajānām /
dadarśa hrasvān puruṣān virūpānalpaujasaḥsvalpavivekaviryān

4.1.94

kuśasthaloṃ tāṃ ca puvarīmupetya dṛṣṭvānyarūpāṃ pradadau sa kanyām /
sīrāyudhāya sphaṭikācalābhavakṣasthalāyātuladhīrnaredraḥ

4.1.95

uccapramāṇāmiti tāmavekṣya svalāṅgalāgreṇa ca tālaketuḥ /
vinamrayāmāsa tataś ca sāpi babhūva sadyo vanitā yathānyā

4.1.96

tāṃ revatīṃraivatabhūpakanyāṃ sīrāyudho 'sau vidhinopayeme /
dattvātha sa nṛpo jagāma hemālayaṃ vai tapase dhṛtātmā

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc