Vishnu Purana · Chapter 3.18

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe tṛtīyāṃśe saptadaśo 'dhyāyaḥ (17)
śrīpāraśara uvāca
tapasy abhiratān so 'tha māyāmoho mahāsurān /
maitreya dadṛśe gatvānarmadātīrasaṃśritān

tato digaṃbaro muṇḍo barhipicchadharo dvija /
māyāmoho 'surān ślakṣṇamidaṃ vacanamabravīt

māyāmoha uvāca
he daityapatayo brūta yadartha tapyate tapaḥ /
aihikārthaś ca pāratryaṃ tapasaḥ phalamiccatha

asurā ūcuḥ
pāratryaphalalābhāya tapaścaryā mahāmate /
asmābhir iyam ārabdhā kiṃ vā te 'tra vivakṣitam

māyāmoha uvāca
kurudhvaṃ mama vākyāni yadi muktimabhīpsatha /
arhadhvaṃ dharmametaṃ ca sarve yūyaṃ mahābalāḥ

dharmo vimukterarheyaṃ naitasmādaparo varaḥ /
atraiva saṃsthitāḥ svargaṃ vimuktiṃ vā gamiṣyatha

arhadhvaṃ dharmametaṃ ca sarve yūyaṃ mahābalāḥ

śrīparāśara uvāca
evaṃprakārair bahubhir yuktidarśanacarcitaiḥ /
māyāmohena te daityā vedamārgādapā kṛtāḥ

dharmāyaitadadharmāya sadetanna sadityapi /
vimuktaye tvidaṃ naitadvimuktiṃ saṃprayacchati

paramārthoyamatyarthaṃ paramārtho na cāpyayam /
kāryametadakāryaṃ ca naitadevaṃ sphuṭaṃ tvidam

digvāsasāmayaṃ dharmo dharmoyaṃ bahuvāsasām

ityanekāntavādaṃ ca māyāmohena naikadhā /
tena darśayatā daityāḥsvadharmaṃ tyājitā dvija

arhataitaṃ mahādharmaṃ māyāmohena te yataḥ /
proktāstamāśritā dharmamarhatāstena te 'bhavan

trayīdharmasamutsargaṃ māyāmohena te 'surāḥ /
kārītāstanmayā hyāsaṃstatonye tatpracoditāḥ

tair apy anye pare taiś ca tair apy anye pare ca taiḥ /
alpair ahobhiḥ saṃtyaktā tair daityaiḥ prāyaśastrayī

punaś ca raktāṃbaradhṛṅ māyāmoho jitendriyaḥ /
anyānāhāsurān gatvāmṛddhalpamadhurākṣaram

svargārthaṃ yadi vo vāñchā nirvāṇārthamathāsurāḥ /
tadalaṃ paśughātādiduṣcadharmair nibodhata

vijñānamayamevaitadaśeṣamavagacchata /
budhyadhvaṃ me vacaḥ samyagbudhair evamihoditam

jagadetadanādhāraṃ bhrāntijñānārthatatparam /
rāgādiduṣṭamatyarthaṃ bhrāmyate bhavasaṃkaṭe

evaṃ budhyata budhyadhvaṃ budhyataivamitīrayan /
māyāmohaḥ sa daityeyāndharmamatyāñjayannijam

nānāprakāravacanaṃ sa teṣāṃ yuktiyojanam /
tathātathā trayīdharmaṃ tatyajuste yathāyathā

tepyanyeṣāṃ tathaivocuranyair anye tathoditā /
maitreya tatyajurdharmaṃ vedesmṛtyuditaṃ param

anyānapyanyapāṣaṇḍaprakārair bahubirdvija /
daiteyānmohayāmāsa māyāmohodimohakṛt

svalpenaiva hi kālena māyāmohena te 'surāḥ /
mohitāstatyajuḥsarvāṃ trayīmārgāśritāṃ kathām

kecidvinindāṃ vedānāṃ devānāmapare dvija /
yajñakarmakalāpasya tathānte ca dvijanmanām

nainadyuktisahaṃ vākyaṃ hiṃsādharmāya ceṣyate /
havīṃṣyanaladaghdhāni phalāyetyarthakoditam

yajñair anekair devatvam avāpyendreṇa bhujyate /
śamyādi yadi cetkāṣṭhaṃ tadvaraṃ patrabhukpaśu

nihatasya paśorjajñe svargaprāptiryadīṣyate /
svapitā yajamānena kinnu tasmānna hanyate

tṛptaye jāyate puṃso bhuktamanyena cettataḥ /
kuryācchrāddhaṃ śramāyānnaṃ na vaheyuḥ pravāsinaḥ

janaśraddheyamityetadavagamya tatotra vaḥ /
upekṣā śreyase vākyaṃ rocatāṃ yan mayeritam

na hyaptavādā nabhaso nipatanti mahīṃ surāḥ /
yuktimadvacanaṃ grāhyaṃ mayānyaiś ca bhavadvidhaiḥ

śrīparāśara uvāca
mayāmohena te daityāḥ prakārair bahubhis tathā /
vṛthāpitā yathā naiṣāṃ trayī kaścidarocayat

itthamunmārgayāteṣu teṣu daityeṣu te 'marāḥ /
udyogaṃ paramaṃ kṛtvā yuddhāya samupasthitāḥ

tato daivāsuraṃ yuddhaṃ punarevābhavaddvija /
hatāścate 'surā daivaiḥ sanmārgaparipanthinaḥ

svadharmakavacaṃ teṣāmabhūdyatprathamaṃ dvija /
tena rakṣābhavatpūrvaṃ neśurnaṣṭe ca tatra te

tato maitreya tanmārgavartino yebhavañjanāḥ /
nagnāste tair yatastyakta trayīsaṃvaraṇaṃ tathā /
kṛtāś ca te 'surā devair nānā vedavinindakāḥ

brahmacārīgṛhasthaś ca vānaprasthastathāśramī /
parivrāḍ vā caturthotra pañcamo nopapadyate

vastu saṃtyajya gārhasthyaṃ vānaprastho na jāyate /
parivrāṭ cāpi maitreya sa nagnaḥ pāpakṛnnaraḥ

nityānāṃ karmaṇāṃ vipra yasya hāniraharniśam /
akurvanvihitaṃ karma śaktaḥ patati taddine

prāyaścittena mahātā śuddhimāpnotyanāpadi /
pakṣaṃ nityakriyāhāneḥ kartā maitreya mānavaḥ

saṃvatsaraṃ kriyāhāniryasya puṃsobhijāyate /
tasyāvalokanātsūryo nirīkṣyaḥsādhubhiḥ sadā

spṛṣṭe snānaṃ sacelasya śuddherheturmahāmate /
puṃso bhavati tasyoktā na śuddhiḥ pāpakarmaṇaḥ

devarṣipitṛbhītāni yasya viprasya veśmani /
prayāntyanarcitānyatra loke tasmānna pāpakṛt

saṃbhāṣaṇānupraśnādi sahāsyāṃ caiva kurvataḥ /
jāyate tulyatā tasya tenaiva dvija vatsarāt

devādinisvāsahataṃ śarīraṃ yasya veśma ca /
na tena saṃkaraṃ kuryādgṛhāsanaparicchadaiḥ

atha bhuktaṃ gṛhe tasya karotyāsyāṃ tathāsane /
śete cāpyekaśayane sa sadyastatsamo bhavet

devatāpitṛbhūtāni tathānabhyarcya yo 'tithīn /
bhukte sa pātakaṃ bhuṅkte niṣkṛtistasya neṣyate

brāhmaṇādyāstu ye varṇāḥsvadharmādanyatomukhāḥ /
yānti te nagnasaṃjñāṃ tu hīnakarmasvavasthitaḥ

caturṇāṃ yatra varṇānāṃ maitreyātyantasaṃkaraḥ /
tatrāsyā sādhuvṛttināmupaghātāya jāyate

anabhyarcya ṛṣīndevānpitṛbhūtātithīs tathā /
yo bhuṅkte tasya saṃllāpātpatantinarake narāḥ

tasmādetānnaro nagnāṃstrayīsaṃtyāgadūṣitān /
sarvadā varjayetprājña ālāpasparśanādiṣu

śraddhāvadbhiḥ kṛtaṃ yatnā ddevānpitṛpitāmahān /
na prīṇayati tacchrāddhaṃ yadyebhir avalokitam

śrūyate ca purākhyāto rājā śatadhanurbhuvi /
patnī ca śaivyātasyābhūdatidharmaparāyaṇā

pativratā mahābhāgā satyaśaucadayānvitā /
sarvalakṣaṇasaṃpannā vinayena yanena ca

sa tu rājā tayā sārdhaṃ devadevaṃ janārdanam /
ārādhayāmāsa vibhuṃ parameṇa samādhinā

homair japais tathā dānair upavāsaiś ca bhaktitaḥ /
pujābhiścānudivasaṃ tanmanā nānyamānasaḥ

ekadā tu samaṃ snātau tau tu bhāryāpatī jale /
bhāgīrathyāḥsamuttīrṇau kārttikyāṃ samupoṣitau /
pāṣaṇḍinamapaśyetāmāyāntaṃ saṃmukhaṃ dvija

cāpācāryasya tasyāsau sakhā rājño mahātmanaḥ /
atastadgauravāttena sakhābhāvamathākarot

na tu sā vāgyatā devī tasya patnī pativratā /
upoṣitāsmīti raviṃ tasmindṛṣṭe dadarśa ca

samāgamya yathānyāyaṃ daṃpatī tau yathāvidhi /
viṣṇoḥ pūjādikaṃ sarvaṃ kṛtaṃvatau dvijottama

kālena gacchatā rājā mamārāsau sapatnajit /
anvāruroha taṃ devī citāsthaṃ bhūpatiṃ patim

sa tu tenāpacāreṇa śvā jajñe vasudhādhipaḥ /
upoṣitena pāṣaṇḍasaṃllāpo yatkṛto 'bhavat

sā tu jāti smarā jajñe kāśīrājasutā śubhā /
sarvavijñānasaṃpūrṇā sarvalakṣaṇapūjitā

tāṃ pitā dātukāmobhūdvarāya vinivāritaḥ /
tayaiva tanvyā virato vivāhāraṃbhato nṛpaḥ

tataḥsā divyayā dṛṣṭyā dṛṣṭvā śvānaṃ nijaṃ patim /
vidiśākhyaṃ puraṃ gatvā tadavasthaṃ dadarśa tam

taṃ dṛṣṭvaiva mahābhāgaṃ śvabhūtaṃ tu patiṃ tadā /
dadau tasmai varāhāraṃ satkārapravaṇaṃ śubhā

bhuñjan dattaṃ tayā so 'nnam atimṛṣṭam abhīpsitam /
svajāti lalitaṃ kurvanbahu cāṭu cakāra vai

atīva vrīḍitā balā kurvatā cāṭu tena sā /
praṇāmapūrvamāhedaṃ dayitaṃ taṃ kuyonijam

smaryatāṃ tanmahārāja dākṣiṇyalalitaṃ tvayā /
yena śvayonimāpanno mama cāṭukaro bhavān

pāṣaṇḍinaṃ samābhāṣya tīrthasnānādanantaram /
prāptosi kutsitāṃ yoniṃ kinna smarasi tatprabho

śrīparāśara uvāca
tayaivaṃ smārīti tasminpūrvajātikṛte tadā /
dadhyau ciramathā vāra nirvedamatidurlabham

nirviṇṇacittaḥsa tato nirgamya nagarādvahiḥ /
marutprapatanaṃ kṛtvā sārgālī yonimāgataḥ

sāpi dvitīye saṃprāpte vīkṣya divyena cakṣuṣā /
jñātvā sṛgālaṃ taṃ draṣṭuṃ yayau kolāhalaṃ girim

tatrāpi dṛṣṭvā taṃ prāha sārgālīṃ yonimāgatam /
bhartāramapi cārvaṅgī tanayā pṛthivīkṣitaḥ

api smarasi rājendra śvayonisthasya yanmayā /
proktaṃ te pūrvacaritaṃ pāṣaṇḍālāpasaṃśrayam

punasta yoktaṃ sa jñātvā satyaṃ satyavatāṃ varaḥ /
kānane sa nirāhārastatyāja svaṃ kalevaram

būyastato vṛko jajñe gatvā taṃ nirjane vane /
smārayāmāsa bhartāraṃ pūrvavṛttamaninditā

na tvaṃ vṛko mahābhāga rājā śatadhanurbhavān /
śvā bhūtvā tvaṃ sṛgālo 'bhūrvṛkatvaṃ sāṃprataṃ gataḥ

smāritena yathā vyaktastenātmā gṛdhratāṃ gataḥ /
apāpā sā punaścainaṃ bodhayāmāsa bhāmiti

naredra smaryatāmātmā hyalaṃ te gṛdhraceṣṭayā /
pāṣaṇḍālāpajāto 'yaṃ doṣo yadgṛdhratāṃ gataḥ

tataḥ kākatvamāpannaṃ samanantarajanmani /
uvāca tanvī bhartāramupalabhyātmayogataḥ

aśeṣabhūbhṛtaḥ pūrvaṃ vaśyā yasmai baliṃ daduḥ /
sa tvaṃ kākatvamāpanno jātodya balibhuk prabho

evameva bakatvepi smāritaḥ sa purātanam /
tat tyāja bhūpatiḥ prāṇān mayūratvamavāpa ca

mayūratve tataḥsā vai cakārānugatiṃ śubhā /
dattaiḥ pratikṣaṇaṃ bhojyair bālā tajjatibhojanaiḥ

tatastu janako rājā vājimedhaṃ mahākratum /
cakāra tasyāvabhṛthe snāpayāmāsa taṃ tadā

sasnau svayaṃ ca tanvaṅgī smārayāmāsa cāpi tam /
yathāsau śvasṛgālādiyoniṃ jagrāha pārthivaḥ

smṛtajanmakramaḥsotha tattyāja svakalevaram /
jajñe sa janakasyaiva putrosau sumahātmanaḥ

tataḥsā pitaraṃ tanvī vivāhārtham acodayat /
sa cāpi kāra yāmāsa tasyā rājā svayaṃvaram

svayaṃvare kṛte sā taṃ saṃprāptaṃ patimātmanaḥ /
varayāmāsa bhūyo 'pi bhartṛbhāvena bhāminī

bubhuje ca tayā sārdhaṃ saṃbhogānnṛpanandanaḥ /
pitaryuparate rājyaṃ videheṣu cakāra saḥ

iyāja jajñānsubahūndadau dānāni cārthinām /
putrānutpādayāmāsa yuyudhe ca sahāribhiḥ

rājyaṃ bhuktvā yathānyāyaṃ pālayitvā vasuṃdharām /
tattyāja sa priyānprāṇānsaṃgrāme dharmatonṛpaḥ

tataścitāsthaṃ taṃ bhūyo bhartāraṃ sā śubhekṣaṇā /
anvāruroha vidhivadyathāpūrvaṃ mudānvitā

tato 'vāpa tayā sārdhaṃ rājaputryā sa pārthivaḥ /
aindrān atītya vai lokāṃllokānprāpa tadākṣayān

svargākṣayatvamatulaṃ dāṃpatyamatidurlabham /
prāptaṃ puṇyaphalaṃ prāpya saṃśuddhiṃ tāṃ dvijottama

eṣa pāṣaṇṭasaṃbhāṣāddoṣaḥ prokto mayā dvija /
tathāśvamedhāvabhṛthasnānamāhātmyameva ca

tasmātpāṣaṇḍibhiḥ pāpair ālāpasparśanaṃ tyajet /
viśeṣataḥ kriyākāle yajñādau cāpi dīkṣitaḥ

kriyāhānirgṛhe yasya māsamekaṃ prajāyate /
tasyāvalokanātsūryaṃ paśyeta matimānnaraḥ

kiṃ punaryais tu saṃtyaktā trayī sarṃvātmanā dvija /
pāṣaṇḍabhojibhiḥ pāpaurvedavādavirodhibhiḥ

sahālāpastu saṃsargaḥ sahāsyā cātipāpinī /
pāṣaṇḍibhir durācārais tasmāttāṃ parivarjayet

pāṣaṇḍino vikarmasthānbaiḍālavratikāñchaṭhān /
haitukānbakavṛttīṃś ca vāṅmātreṇāpi nārcayet

dvaratastais tu saṃparkastyājyaścāpyatipāpibhiḥ /
pāṣaṇḍibhir durājārais tasmāt tān parivarjayet

ete nagnāstavākhyātā dṛṣṭā śrāddho paghātakāḥ /
yeṣāṃ saṃbhāṣaṇātpuṃsāṃ dinapuṇyaṃ praṇaśyati

ete pāṣaṇḍinaḥ pāpā na hyetānālapedbudhaḥ /
puṇyaṃ naśyati saṃbhāṣādeteṣāṃ taddinodbhavam

puṃsāṃ jaṭādharaṇamaiṇḍyavatāṃ vṛthaiva moghāśināmakhilaśaucanirākṛtānām /
toyapradānapitṛpiṇḍabahiṣkṛtānāṃ saṃbhāṣaṇādapi narā narakaṃ prayānti