Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 3.11

3.11.1

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe tṛtīyāṃśe daśamo 'dhyāyaḥ (10)
sagara uvāca
gṛhasthasya sadācāraṃ śrotumicchāmyahaṃ mune /
lokādasmātparasmācca yamātiṣṭhanna hīyate

3.11.2

aurva uvāca
śrūyatāṃ pṛthivīpāla sadācārasya lakṣaṇam /
sadācāravatā puṃsā jitau lokāvubhāvapi

3.11.3

sādhavaḥ kṣīṇadeṣāstu saccabdaḥ sādhuvācakaḥ /
teṣāmācaraṇaṃ yastu sadācāraḥsa ucyate

3.11.4

saptarṣayotha manavaḥ prajānāṃ patayas tathā /
sadācārasya vaktāraḥ kartāraś ca mahīpate

3.11.5

brāhmo muhūrte cotthāya manasā matimātrṛpa /
prabuddhaścintayeddharmamarthaṃ cāpyavirodhinam

3.11.6

apīḍayā tayoḥ kāmamubhayorapi cintayet /
dṛṣṭādṛṣṭavināśāya trivarge samadarśinā

3.11.7

parityajedarthakāmau dharmapīḍākarau nṛpa /
dharmamapyasukhodarkaṃ lokavidveṣṭameva ca

3.11.8

tataḥ kālyaṃ samutthāya kuryānmūtraṃ nareśvara

3.11.9

nairṛtyāmiṣuvikṣepamatītyābhyadhikaṃ bhuvaḥ /
dvarādāvasathānmūtra purīṣaṃ ca visarjayet

3.11.10

pādāvanejanocchiṣṭe prakṣipenna gṛhāṅgaṇe

3.11.11

ātmacchāyāṃ tarucchāyāṃ gosūryāgnyanilāṃs tathā /
gurudvijādīṃstu budho nādhimehetkadācana

3.11.12

na kṛṣṭe sasyamadhye vā gauvraje janasaṃsadi /
na vartmani na nadyāditīrtheṣu puruṣarṣabha

3.11.13

nāpsu naivāṃbhasastīre śmaśāne na samācaret /
utsargaṃ vai purīṣasya mūtrasya ca visarjanam

3.11.14

udaṅmukho divāmūtraṃ viparītamukho niśi /
kurvitānāpadi prājño mūtrotsargaṃ ca pārthiva

3.11.15

tṛṇair āstīrya vasudhāṃ vastraprāvṛtamastakaḥ /
tiṣṭhennāticiraṃ tatra naiva kiñcidudīrayet

3.11.16

valmīkamūṣikodbhūtāṃ mṛdaṃ nāntarjalāṃ tathā /
śaucāvaśiṣṭāṃ gehāccanādadyāllepasaṃbhavām

3.11.17

aṇuprāṇyupapannāṃ ca halotkhātāṃ ca pārthiva /
parityajenmṛdo hyetāḥsakalāḥ śaucakarmaṇi

3.11.18

ekā liṅge gude tistro dasa vāmakare nṛpa /
hastadvaye ca spata syurmṛdaḥ śaucopapādikāḥ

3.11.19

acchenāgandhalepena jalenābudbudena ca /
ācāmeccamṛdaṃbhūyas tathā dadyātsamāhitaḥ

3.11.20

niṣpāditāṅghriśaucastu pādāvabhyukṣya taiḥ punaḥ /
triḥ pibetsalilaṃ tena tathā dviḥ parimārjayet

3.11.21

śirṣaṇyāni tataḥ khāni mūrdhānaṃ ca samālabhet /
bāhū nābhiṃ ca toyena hṛdayaṃ cāpi saṃspṛśet

3.11.22

svācāntastu tataḥ kuryātpumānkeśaprasādhanam /
ādarśāñjanamāṅgalyaṃ dūrvādyālaṃbhanāni ca

3.11.23

tataḥsvavarṇadharmeṇa vṛttyarthaṃ ca dhanārjanam /
kurvīta śraddhāsaṃpanno yajecca pṛthivīpate

3.11.24

somasaṃsthā haviḥsaṃsthāḥ pākasaṃsthāstu saṃsthitāḥ /
dhane yato manuṣyāṇāṃ yatetāto dhanārjane

3.11.25

nadīnadataṭākeṣu devakhātajaleṣu ca /
nityakriyārthaṃ snāyīta gīriprastravaṇeṣu ca

3.11.26

kūpeṣūddhṛtatoyena snānaṃ kurvīta vā bhuvi /
gṛheṣūddhṛtatoyena hyathavā bhuvyasaṃbhave

3.11.27

śucivastradharaḥ snāto devarṣipitṛtarpaṇam /
teṣāmeva hi tīrthenakurvīta susamāhitaḥ

3.11.28

trirapaḥ prīṇanārthāya devānāmapavarjayet /
ṛṣīṇāṃ ca yathānyāyaṃ sakṛccāpi prajāpateḥ

3.11.29

pitṝṇāṃ prīṇanārthāya tadapaḥ pṛtivīpate /
pitāmahebhyaś ca tathā prīmayetprapitāmahān

3.11.30

mātāmahāya tatpitre tatpitre ca samāhitaḥ /
dadyātpaitreṇatīrthena kāmyaṃ cānyacchṛṇuṣva me

3.11.31

mātre svamātre tanmātre gurupatnyai tathā nṛpa /
gurūṇāṃ mātulānāṃ ca snigdhamitrāya bhūbhūje

3.11.32

idaṃ cāpi japedaṃbu dadyādātmecchayānṛpa /
upakārāya bhūtānāṃ kṛtadevāditarpaṇam

3.11.33

devāsurās tathā yakṣā nāgagandharvarākṣasāḥ /
piśācā guhyakāḥsiddhāḥ kūṣmāḍāḥ paśavaḥ khagāḥ

3.11.34

jalecarā bhūlecarā bhūnilayā vāyvāhārāś ca jatavaḥ /
tṛptimetena yāntyāśu maddattenāṃbunākhilāḥ

3.11.35

narakeṣu samasteṣu yātanāsu ca saṃsthitāḥ /
teṣāmāpyāyanāyautaddīyate salilaṃ mayā

3.11.36

ye bāndhavābāndhavā ye yenyajanmani bāndhavāḥ /
te tṛptimakhilā yāntu ye cāsmattobhivāñchati

3.11.37

yatra kvacanasaṃsthānāṃ kṣuttṛṣṇopahatātmanām /
idamāpyāyanāyāstu mayā dattaṃ tilodakam

3.11.38

kāmyodakapradānaṃ te mayaitatkathitaṃ nṛpa /
yaddattvā prīṇayatyetanmanuṣyaḥsakalaṃ jagat /
jagadāpyāyanodbhūtaṃ puṇyamāpnoti cānadha

3.11.39

dattvā kāmyodakaṃ samyagetebhyaḥ śrāddhayānvitaḥ /
ācamya ca tato dadyātsūryāya salilāñjalim

3.11.40

namo vivasvate brahmabhāsvate viṣṇutejase /
jagatsavitre śucaye savitre karmasākṣiṇe

3.11.41

tato gṛhār'canaṃ kuryādabhīṣṭasurapūjanam /
jalābhiṣekaiḥ puṣpaiś ca dhūpādyaiś ca nivedanam

3.11.42

apūrvamāgnihontra ca kuryātprāgbrahmaṇe nṛpa

3.11.43

prajāpatiṃ samuddiśya dadyādāhutimādarāt /
gṛhebhyaḥ kāśya pāyātha tatonumataye kramāt

3.11.44

taccheṣaṃ maṇike pṛthvīrpajanyebhyaḥ kṣipettataḥ /
dvāre dhāturvidhātuś ca madhye ca brahmaṇe kṣipet

3.11.45

gṛhasya puraṣabyāghra digdevānapi me śṛṇu

3.11.46

indrāya dharmarājāya varuṇāya tathendave /
prācyādiṣu budho dadyāddhutaśeṣātmakaṃ balim

3.11.47

prāguttare ca digbhāge dhanvantāribaliṃ budhaḥ /
nirvapaidvaiśvadevaṃ ca karma kuryādataḥ param

3.11.48

vāyavyāṃ vāyave dikṣu samastāsu yathādiśam /
brahmaṇe cāntārīkṣāya bhānave ca kṣipedbalim

3.11.49

viśvedavānviśvabhūtānaṣṭau viśvapatīnpitṝn /
yakṣāṇāṃ ca samuddiśya baliṃ dadyānnareśvara

3.11.50

tatonyadannamādāya bhūmi bhāge śucau budhaḥ /
dadyādaśeṣabhūtebhyaḥ sveccayā susamāhitaḥ

3.11.51

devā manuṣyāḥ paśavo vayāṃsi siddhāḥsayakṣoragadaityasaṃghāḥ /
pratoḥ piśācāstaravaḥsa mastā ye cānnamicchanti mayātra dattam

3.11.52

pipīlikāḥ kīṭapataṅgakādyā bubhukṣitāḥ karmanibandhabaddhāḥ /
prayānti te tṛptimidaṃ mayānnantebhyo visṛṣṭaṃ sukhino bhavantu

3.11.53

yeṣāṃ na mātā na pitā na bandhurnaivānnasiddhirna nathānnamasti /
tattṛpye 'nnaṃ bhuvi dattameva te yāntu tṛptiṃ muditā bhavantu

3.11.54

bhūtāni sarvāṇi tathānnametadahaṃ ca viṣṇurna yatonyadasti /
tasmādahaṃ bhūtanikāyabhūtamannaṃ prayacchāmi bhavāya teṣām

3.11.55

caturdaśo bhūtagaṇo ya eṣa tatra sthitā ye 'khilabhūtasaṃghāḥ /
tṛptyarthamannaṃ hi mayā nisṛṣṭaṃ teṣāmidaṃ te muditā bhavantu

3.11.56

ityuccārya naro dadyādannaṃ śraddhāsamanvitaḥ /
bhuvi sarvopakārāya gṛhī sarvāśrayo yataḥ

3.11.57

śvacaṇḍālavihaṅgānāṃ bhuvi dadyānnareśvara /
ye cānye patitāḥ kecidaputrāḥ saṃtimānavāḥ

3.11.58

tato godohamātraṃ vai kālaṃ tiṣṭhedgṛhāṅgaṇe /
atithigrahaṇārthāya tadūrdhvaṃ tu tathaicchāyā

3.11.59

atithiṃ tatra saṃprāptaṃ pūjayetsvāgadādinā /
tathāsanapradānena pādaprakṣālanena ca

3.11.60

śraddhayā cānnadānena priyapraśnottareṇa ca /
gacchataścānuyānena prītimutpādayedgṛhī

3.11.61

ajñātakulanāmānamanyadeśādupāgatam /
pūjayedatithiṃ samyaṅnaikagrāmanivāsinam

3.11.62

akiñcanamasaṃbandhamajñātakulaśīlinam /
asaṃpūjyātithiṃ bhuktvā bhoktukāmaṃ vrajatyadhaḥ

3.11.63

svādhyāyagotrācaraṇamapṛṣṭvā ca tathā kulam /
hiraṇyagarbhabuddhyā taṃ manyetābhyāgataṃ gṛhī

3.11.64

pitrarthaṃ cāparaṃ vipramekamapyāśayennṛpa /
taddeśyaṃ viditācārasaṃbhūtiṃ pāñcayajñikam

3.11.65

annāgrañca samuddhṛtya hantakāropakalpitam /
nirvāpabhūtaṃ bhūpāla śrotriyāyopapādayet

3.11.66

dadyācca bhikṣātritayaṃ parivrāḍbrahmacārīṇām /
icchayā ca budho dadyādvibhave satyavāritam

3.11.67

ityetetithayaḥ proktā prāguktā bhikṣavaś ca ye /
caturaḥ pūjāyitvaitānnṛpa pāpātpramucyate

3.11.68

atithiryasya bhagnāśo gṛhātpratinivartate /
sa tasmai duṣkṛtaṃ dattvā puṇyamādāya gacchati

3.11.69

dhātā prajāpatiḥ śakro vahnirvasugaṇor'yayā /
praviśyātithimete vai bhuñjantennaṃ nareśvara

3.11.70

tasmādatithipūjāyāṃ yateta satataṃnaraḥ /
sa kevalamaghaṃ bhuṅkte yo bhuṅkte hyatithiṃ vinā

3.11.71

tataḥ svavāsinīṃ duḥkhīṃ gurviṇīṃ vṛddhabālakān /
bhojayetsaṃskṛtānnena prathamaṃ caramaṃ gṛhī

3.11.72

abhuktavatsu caiteṣu bhuñjanbhuṅkte sa duṣkṛtam /
mṛtaś ca gatvā narakaṃ śloṣmabhugjāyate naraḥ

3.11.73

astrātāśī malaṃ bhukte hyajapī pūyaśoṇitam /
asaṃskṛtānnabhuṅmūtraṃ bālādiprathamaṃ śakṛt

3.11.74

ahomī ca kṛmīnbhuṅkte adattvā viṣamāśnute

3.11.75

tasmācchṛṇuṣva rājandra yathā bhuñjīta vai gṛhī /
bhuñjataś ca yathā puṃsaḥ pāpabandho na jāyate

3.11.76

iha cārogyavipulaṃ balabuddhis tathā nṛpa /
bhavatyariṣṭaśāntiś ca vairipakṣābhicāriṇaḥ

3.11.77

snāto tathāvatkṛtvā ca devarṣipitṛtarpaṇam /
praśastaratnapāṇistu bhuñjīta prayato gṛhī

3.11.78

kṛte jape hute vahnau śuddhavastradharo nṛpa /
dattvātithibhyo viprebhyo gurubhyaḥ saṃśritāya ca /
pumyagandhaśsastamālyadhārī caiva nareśvara

3.11.79

naikavastradharo nārdrapāṇipādo mahīpate /
vuśuddhavadanaḥ prīto bhuñjīta na vidiṅmukhaḥ

3.11.80

prāṅmukhodaṅmukho vāpi na caivānyamanā naraḥ /
annaṃ praśastaṃ pathyaṃ ca prokṣitaṃ prokṣaṇodakaiḥ

3.11.81

na kutsitāhṛ-taṃ naiva jugupsāpadasaṃskṛtam /
dattvā tu bhaktaṃ śiṣyebhyaḥ kṣudhitebhyas tathā gṛhī

3.11.82

praśastaśuddhapātre tu bhuñjītākupito dvijaḥ

3.11.83

nāsaṃdisaṃsthite pātre nādeśe ca nareśvara /
nākāle nātisaṃkīrṇe dattvāgraṃ ca narognaye

3.11.84

mantrābhimantritaṃ śastaṃ na ca paryuṣitaṃ nṛpa /
anyatra phalamūlebhyaḥ śuṣkaśākhādikāttathā

3.11.85

tadvaddhārītakebhyaś ca guḍabhakṣyebhya eva ca /
bhuñjītoddhṛtasārāṇi na kadāpi nareśvara

3.11.86

na śeṣaṃ puruṣośnīyyādanyatra jagatīpate /
madhvaṃbudadhisarpibhyaḥ saktubhyaś ca vivekavān

3.11.87

aśnīyāttanmayo bhūtvā purvaṃ tu madhuraṃ rasam /
labaṇāmlo tathā madhye kaṭutiktādikāṃstataḥ

3.11.88

prāgdravaṃ puruṣośnīyānmadhye kaṭhinabhojanaḥ /
ante punardravāśī tu balārogye na muñcati

3.11.89

anindyaṃ bhakṣayeditthaṃ vāgyatonnamakutsayan /
pañcagrāsaṃ mahāmaunaṃ prāṇādyāpyāyanaṃ hi tat

3.11.90

bhuktvā samyagathācamya prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā /
yathāvatpunarācāmetpāṇī prakṣālya mūlataḥ

3.11.91

svasthaḥ praśāntacittastu kṛtāsanaparigrahaḥ /
abhīṣṭadevatānāṃ tu kurvīta smaraṇaṃ naraḥ

3.11.92

agnirāpyāyayeddhātuṃ pārthivaṃ pavaneritaḥ /
dattāvakāśaṃnabhasā jarayatyastu me sukham

3.11.93

annaṃ balāya me bhūmerapāmagnyanilasya ca /
bhavatyetatparīṇataṃ mamāstyavyāhataṃ sukham

3.11.94

prāmāpānasamānānāmudānavyānayos tathā /
annaṃ puṣṭikaraṃ cāstu mamāpyavyāhataṃ sukham

3.11.95

agastiragnirvaḍavānalaś ca bhuktaṃ mayānnaṃ jarayatvaśeṣam /
sukhaṃ ca me tpariṇāmasaṃbhavaṃ yacchantvarogaṃ mama cāstu dehe

3.11.96

viṣṇuḥsamastendriyadehadehī vṛthā na bhūto bhagavānyathaikaḥ /
satyena tenāttamaśeṣamannamārogyatāṃ me pariṇāmametu

3.11.97

viṣṇurattā tathaivānnaṃ parimāmaś ca vai tathā /
satyena tena madbhuktaṃ jīryatyannamidaṃ tathā

3.11.98

ityuccārya svahastena parimṛjya tathodaram /
anāyāsapa3dāyīni kuryātkarmaṇyatandritaḥ

3.11.99

sacchāstrādivinodena sanmārgādavirodhinā /
dinaṃ nayettataḥsaṃdhyāmupatiṣṭhetsamāhitaḥ

3.11.100

dināntasaṃdhyāṃ sūryeṇa pūrvāmṛkṣair yutāṃ budhaḥ /
upatiṣṭhedhyathānyāyyaṃ samyagācamya pārthiva

3.11.102

saryeṇābhyudito yaś ca tyaktaḥ sūryeṇa vā svapan /
anyatrāturabhāvāttu prāyaścittī bhavennaraḥ

3.11.103

tasmādanudite sūrye samutthāya mahīpate /
upatiṣṭhennaraḥsaṃdhyāmasvapaṃś ca dināntajām

3.11.104

upatiṣṭhanti vai saṃdhyāṃ ye na pūrvaṃ na paścimām /
vrajanti te durātmānastamistraṃ narakaṃ nṛpa

3.11.105

punaḥ pākamupādāya sāyamapyavanīpate /
vaiśvadevanimittaṃ vai patnyā sārdhaṃ baliṃ haret

3.11.106

tatrāpi śvapacādibyastathaivānnavisarjanam

3.11.107

atithiṃ cāgataṃ tatra svaśaktyā pūjayedbudhaḥ /
pādaśaucāsanaprahvasvāgatoktyā ca pūjanam /
tataścānnapradānena śayanena ca parthiva

3.11.108

divātithau tu vimukhe gate yatpātakaṃ nṛpa /
tadevāṣṭaguṇaṃpuṃsaḥsūryoḍhe vimukhe gate

3.11.109

tasmātsvaśaktyā rājendra sūryoḍhamatithiṃ naraḥ /
pūjayetpūjite tasminpūjitāḥsarvadevatā

3.11.110

annaśākāṃbudānena svaśaktyā pūjayetpumān /
śayanaprastaramahīpradānair athavāpi tam

3.11.111

sṛtapādādiśaucastu bhuktvā sāyaṃ tato guhī /
gacchecchayyāmaṃsphuṭitāmapi dārumayīṃ nṛpa

3.11.112

nāviśālaṃ na vai bhugnāṃ nāsamāṃ malināṃ na ca /
naca jantumayīṃśayyāmadhitiṣṭhedanāstṛtām

3.11.113

prācyāṃ diśi śiraḥ śastaṃ yāmyāyāmatha vā nṛpa /
sadaiva svapataḥ puṃso viparītaṃ tu rogadam

3.11.114

ṛtāvupagamaḥ śastaḥsvapatnyāmavanīpate /
punnāmarkṣe śubhe kāle jyeṣṭhāyugmāsu rātriṣu

3.11.115

nādyunāṃ tu striyaṃ gacchennāturāṃ na rajasvalām /
nāniṣṭāṃ na prakupitāṃ na trastāṃ na ca gārbhiṇīm

3.11.116

nādakṣiṇāṃ nānyakāmāṃ nākāmāṃ nānyayoṣitam /
kṣutkṣāmāṃ nātibhuktāṃ vā svayaṃ caibhir gurṇair yutaḥ

3.11.117

snātaḥsraggandhadhṛkprīto nādhmātaḥ kṣudhitopi vā /
sakāmaḥsānurāgaś ca vyavāyaṃ puruṣo vrajet

3.11.118

caturdaśyaṣṭamī caiva tathā mācātha pūrṇimā /
parvāṇyetāni rājandra ravīsaṃkrāntireva ca

3.11.119

tailastrīmāsasaṃbhogī sarvaiṃṣveteṣu vai pumān /
viṇmūtrabhojanaṃ nāma prayāti narakaṃ mṛtaḥ

3.11.120

aśeṣaparvasveteṣu tasmātsaṃyamibhir budhaiḥ /
bhāvyaṃ sacchāstradevejyādhyānajapyaparair naraiḥ

3.11.121

nānyayonāv ayonau vā nopayuktauṣadhas tathā /
dvijadevagurūṇāṃ ca vyavāyī nāśrame bhavet

3.11.122

caityacatvaratīreṣu naiva goṣṭhe catuṣpathe /
naiva śmaśānopavane salileṣu mahīpate

3.11.123

proktaparvasvaśeṣeṣu naiva bhūpāla saṃdhyayoḥ /
gacchevdyavāyaṃ manasā na mūtroccārapīḍitaḥ

3.11.124

parvasvabhigamonindyo divā pāpaprado nṛpa /
bhuvi rogāvaho nṝṇāmapraśasto jalāśaye

3.11.125

paradārānna gaccheta manasāpi pathañcana /
kimu vācāsthibandhopi nāsti teṣu vyavāyinām

3.11.126

mṛto narakamabhyeti hīyate trāpi cāyuṣaḥ /
paradāraratiḥ puṃsāmiha cāmutra bhītidā

3.11.127

iti matvā svadāreṣu ṛtumatsu budho vrajet /
yathoktadoṣahīneṣu sakāmeṣvanṛtāvapi

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc