Vishnu Purana · Chapter 3.1

iti śrīviṣṇumadṛdvidṛṣoḍaśo 'dhyāyaḥ (16)
iti śriviṣṇumahāpurāṇe dvitīyoṃśaḥ samāptaḥ
atha śrīviṣṇumahāpurāṇe viṣṇucittyātmaprakāśākhyaśrīdharīya vyākhyādvayopete tṛtīyoṃśaḥ prārabhyate
śrīmate rāmānujāya namaḥ
maitreya uvāca
kathitā gurūṇāsamyagbhūsamudrādisaṃsthitiḥ /
sūryādināṃ ca saṃsthānaṃ jyotiṣāṃ cātivistarāt

devādīnāṃ tathā sṛṣṭirṛṣīṇāṃ cāpi varṇitā /
cāturvarṇyasya cotpattistiryagyonigatasya ca

dhruvaprahlādacaritaṃ vistarācca tvayoditam /
manvantarāṇyaśeṣāṇi śrotumicchāmyanukramāt

manvantarādhipāṃścaiva śaka3devapurogamān /
bhavatā kathitānetāñchrotumicchāmyahaṃ guro

śrīparāśara uvāca
atītānāgatānīha yāni manvantarāṇi vai /
tānyahaṃ bhavataḥ samyaklathayāmi yathā kramam

svāyaṃbhuvo manuḥ pūrvaṃ paraḥ svārociṣas tathā /
uttamastāmasaścaiva raivataścākṣuṣas tathā

ṣaḍete manavotītāḥsāṃprataṃ tu raveḥsutaḥ /
vaivasvateyaṃ yastvetatmaptamaṃ vartatentaram

svāyaṃbhuvaṃ tu kathitaṃ kalpādāvantaraṃ mayā /
devāḥ saptarṣayaś caiva yathāvat kathitā mayā

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi manoḥsvārociṣasya tu /
manvantarādhipānsamyagdevarṣiṃstatsutāṃs tathā

pārāvatāḥ satuṣitā devāḥ svārociṣe 'ntare /
vipaścattatra devendro maitreyāsīnmahābalaḥ

ūrjastaṃbhas tathā prāṇovātortha pṛṣabhas tathā /
nirayaś ca parīvāṃś ca tatra saptarṣayo 'bhavan

caitrakiṃpuruṣādyāś ca sutāḥsvārociṣasya tu /
dvitīyametadvyākhyātamantaraṃ śṛṇu cottamam

tṛtīyepyantare brahmannuttamo nāma yo manuḥ /
suśāntirnāma devendro maitreyāsītsutāñchṛṇu

sudhāmānas tathā satyā japāścātha pratardanāḥ /
vaśavartiś ca pañcaite gaṇā dvādaśakāḥsmṛtāḥ

vasiṣṭhatanayā hyote sapta saptarṣayobhavan /
ajaḥ paraśudīptādyāstathottamamanoḥsutāḥ

tāmasasyāntare devāḥsupārā harayas tathā /
satyāś ca sudhiyaścaiva saptaviṃśatikā gaṇāḥ

śivirindras tathā cāsīcchatayajñopalakṣamaḥ /
saptarṣa yaś ca ye teṣāṃ teṣāṃ nāmāni me śṛṇu

jyotirdhāmā puthuḥ kātyaścaitrognirdhanakas tathā /
pīvaraścarṣayo hyete sapta tatrāpi cāntare

naraḥ khyātiḥ keturūpo jānujaṅghādayas tathā /
putrāstu tāmasasyāsannājānaḥsumahābalāḥ

pañcame vāpi maitreya raivato nāma nāmataḥ /
manurvibhuś ca tatrendro devāṃścātrāntare śṛṇu

amitābhā bhūtarayā vaikuṇṭhāḥsusamedhasaḥ /
ete devagaṇāstatra caturdaśa caturdaśa

hiraṇyaromā vedāśrirūrdhvabāhustathāvaraḥ /
vedabāhuḥsudhāmā ca parjanyaś ca mahāmuniḥ /
ete saptarṣayo vipra tatrāsanraivatentare

balabandhuś ca saṃbhāvyaḥsatyakādyāś ca tatsutāḥ /
narendrāś ca mahāvīryā babhūvurmunisattama

svārociṣaścauttamaś ca tāmaso raivatas tathā /
priyavratānvayā hyete catvāro manavaḥsmṛtāḥ

viṣṇumārādhya tapasā sa rājarṣiḥ priyavrataḥ /
manvantarādhipānetāllaṃbdhavānātmavaṃśajān

ṣaṣṭhe manvaṃrate cāsīccākṣuṣākhyas tathā manuḥ /
manojavastathaivendro devānapi nibodha me

āpyāḥ prasūtā bhavyāś ca pṛthukāścā divaukasaḥ /
mahānubhāvā lakhāś ca pañcaite hyaṣṭakā gaṇāḥ

sumedhā virajāścaiva haviṣmānuttamo madhuḥ /
atināmā sahiṣṇuś ca saptāsanniti carṣayaḥ

ūruḥ pūruḥ śatadhyumnapramukhāḥ sumahābalāḥ /
cākṣuṣasya manoḥ putrāḥ pṛthivīpatayo 'bhavan

vivasvataḥsuto vipra śrāddhadevo mahādyutiḥ /
manuḥsaṃvartate dhīmān sāṃprataṃ saptamentare

ādityavasurudrādyā devāścātra mahāmune /
purandarastathaivātra maitreya tridaśeśvaraḥ

vaśiṣṭhaḥ kāśyapothātrirjamadagniḥsagautamaḥ /
viśvāmitrabharadvājau sapta saptarṣayo 'bhavan

ikṣvākuś ca nṛgaścaiva dhṛṣṭaḥ śaryātireva ca /
nariṣyantaś ca vikhyāto nābhāgoriṣṭa eva ca

karūṣaś ca pṛṣadhraś ca sumahāṃllokaviśrutaḥ /
manorvaivasvatasyaite nava putrāḥ sudhārmikāḥ

viṣṇuśaktiranaupamyā sattvodriktā sthitau sthitā /
manvantareṣvaśeṣeṣu devatvenādhitiṣṭhati

aṃśena tasyā jajñe 'sau yajñaḥsvāyaṃbhuventare /
ākūtyāṃ mānaso deva utpannaḥ prathamentare

tataḥ punaḥ sa vai devaḥ prāpte svārociṣentare /
tuṣitāyāṃ samutpanno hyājiṣastuṣitaiḥ saha

auttamapyantare devastuṣitastu punaḥsa vai /
satyāyāmabhavatsatyaḥ satyaiḥ saha surottamaiḥ

tāmasasyāntare caiva saṃprāpto punareva hi /
haryāyāṃ haribhiḥ sārdha harireva babhūva ha

raivatepyantare devaḥsaṃbhūtyāṃ mānaso hariḥ /
saṃbhūto raivataiḥ sārdha devair devavaro hariḥ

cākṣuṣe cāntare devo vaikuṇṭhaḥ puruṣottamaḥ /
vikuṇṭhāyāmasau jajñe vaikuṇṭhair daivataiḥ saha

manvantaretra saṃprāpte tathā vaivasvatedvija /
vāmanaḥ kāśyapādviṣṇuradityāṃ saṃbabhūva ha

tribhiḥ kramair imāṃl lokāñ jitvā yena mahātmanā /
purandarāya trailokyaṃ dattaṃ nihatakaṇṭakam

ityetāstanavastasya saptamanvantareṣu vai /
saptasvevābhavanvipra yābhiḥ saṃvardhitāḥ prajāḥ

yasmād viṣṭamidaṃ viśvaṃ yasya śaktyā mahātmanaḥ /
tasmātsa procyate viṣṇurviśordhātoḥ praveśanāt

sarve ca devā manavaḥsamastāḥsaptarṣayo ye manusūnavaś ca /
indraścayo 'yaṃ tridaśeśabhūto viṣṇoraśoṣāstu vibhūtayastāḥ