Vishnu Purana · Chapter 2.5

iti śrīviṣṇumahāpurāṇe dvitīye 'ṃśe caturtho 'dhyāyaḥ (4)
śrīparāśara uvāca
vistāra eṣa kathitaḥ pṛthivyā bhavato mayā /
saptatistu sahasrāṇi dvijocchrāyopi kathyate

daśasāhasramekaikaṃ pātālaṃ munisattama /
atalaṃ vitalaṃ caiva nitalaṃ ca gabhastimat /
mahākhyaṃ sutalaṃ cāgryaṃ pātālaṃ cāpi saptamam

śuklākṛṣṇāruṇāḥ pītāḥ śarkarāḥ śailakāñcanāḥ /
bhūmayo yatra maitreya paragrāsādamaṇḍitāḥ

teṣu dānavadaiteyā yakṣāś ca śataśas tathā /
nivasanti mahānāgajā tayaś ca mahāmune

svarlokādapi ramyāṇi pātālānīti nāradaḥ /
prāha svargasadaṃ madhye pātālābhyāgato divi

āhlādakāriṇaḥ śubhrā maṇayo yatra suprabhāḥ /
nāgābharaṇabhūṣāsu pātālaṃ kena tatsamam

daityadānavakanyābhir itaścaitaś ca śobhite /
pātāle kasya na prītirvimuktasyāpi jāyate

divārkaraśmayo yatra prabhāṃ tanvanti nātapam /
śaśiraśmir na śītāya niśi dyotāya kevalam

bhakṣyabhojyamahāpānamuditair api bhogibhiḥ /
yatra na jñāyate kālo gatopi danujādibhiḥ

vanāni nadyo ramyāṇi sarāṃsi kamalākarāḥ /
puṃskokilābhilāpāś ca manojñānyambarāṇi ca

bhūṣaṇānyatiśubhrāṇi gandhāḍhyaṃ cānulepanam /
vīṇāveṇumṛdaṅgānāṃ svanair apūritāni ca

etānyanyāni codārabhagyabhogyāni tānavaiḥ /
daityoragaiś ca bhujyante pātālāntaragocaraiḥ

pātālānāmadhaścāste viṣṇoryā tāmasī tanuḥ /
śeṣakhyā yadruṇānvaktuṃ na śaktā daityadānavāḥ

yonantaḥ pāṭhyate siddhair daivo devarṣipūjitaḥ /
sa sahasraśirā vyaktasvastikāmalabhūṣaṇaḥ

phaṇāmaṇisahasreṇa yaḥ sa vidyotayandiśaḥ /
sarvānkaroti nirviryān hitāya jagato 'surān

madāghūrṇitanetrosau yaḥ sadaivaikakumḍalaḥ /
kiriṭī sragdharo bhāti sāgniḥ śveta ivācalaḥ

nīlavāsā madotsiktaḥ śvetahāropaśobhitaḥ /
sābhragaṅgāpravāhosau kailāsādririvāparaḥ

lāṅgalāsaktahastāgro bibhranmusalamutamam /
upāsyate svayaṃ kāntyā yo vāruṇyā ca mūrtayā

kalpānte yasya vaktrebhyo viṣānalaśikhojjvalaḥ /
saṃkarṣaṇātmako rūdro niṣkramyātti jagattrayam

sa bibhracchekharībhūtamaśeṣaṃ kṣitimaṇḍalam /
āste pātālamūlasthaḥ śeṣo 'śeṣasurārcitaḥ

tasya vīryaṃ prabhāvaś ca svarūpaṃ rūpameva ca /
na hi varṇayituṃ śakyaṃ jñātuṃ ca tridaśair api

yasyaiṣā sakalā pṛthvī phaṇāmaṇiśikhārūṇā /
āste kusumamāleva kastadvīryaṃ vadiṣyati

yadā vijṛmbhatenanto madāghūrṇitalocanaḥ /
tadā calati bhūreṣā sābdhitoyā sakānanā

gandharvāpsarasaḥ siddhāḥ kinnaroragacāraṇāḥ /
nāntaṃ guṇānāṃ gacchanti tenānantoyamavyayaḥ

yasya nāgavadhūhastair laṃbitaṃ hari candanam /
muhuḥ śvāsānilāpāstaṃ yāti dikkṣodavāsatām

yamārādhya pūrāṇarṣirgargo jyotīṃṣi tattvataḥ /
jñātavānsakalaṃ caiva nimittapaṭhitaṃ phalam

teneyaṃ nāgavaryeṇa śirasā vidhṛtā mahī /
bibharti mālāṃ lokānāṃ sadevāsuramānuṣām