Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 2.4

2.4.1

iti śriviṣṇumahāpurāṇe dvitīye 'ṃśe tṛtīyodhyāyaḥ (3)
śrīparāśara uvāca
kṣārodena yathā dvīpo jambūsaṃjño 'bhiveṣṭitaḥ /
saṃveṣṭya kṣāramudadhiṃ plakṣadvīpas tathā sthitaḥ

2.4.2

jambūdvīpasya vistāraḥ śatasāhasrasaṃmitaḥ /
sa evaṃ dviguṇo brahman plakṣadvīpa udāhṛtaḥ

2.4.3

sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarasya vai /
jyeṣṭha śāntahayo nāma śiśirastadanantaraḥ

2.4.4

sukhodayastathānandaḥ śivaḥ kṣemaka eva ca /
dhruvaś ca saptamasteṣāṃ plakṣadvīpeśvarā hi te

2.4.5

pūrvaṃ śāntahayaṃ varṣaṃ śiśiraṃ ca sukhaṃ tathā /
ānandaṃ ca śivaṃ caiva kṣemakaṃ dhruvameva ca

2.4.6

maryādākārakāsteṣāṃ tathānye varṣaparvatāḥ /
saptaiva teṣāṃ nāmāni śṛṇuṣva munisattama

2.4.7

gomadeścaiva candraś ca nāradau dundubhis tathā /
somakaḥ mumanāścaiva vaibhrājaścaiva saptamaḥ

2.4.8

varṣācaleṣu ramyeṣu varṣeṣveteṣu cānaghāḥ /
vasaṃti devagandharvasahitāḥ satataṃ prajāḥ

2.4.9

teṣu puṇyā janapadāścirācca mriyate janaḥ /
nādhayo vyādhayo vāpi sarvakālasukhaṃ hi tat

2.4.10

teṣāṃ nadyastu saptaiva varṣāṇāṃ ca samudragāḥ /
nāmatastāḥ pravakṣyāmi śrutāḥ pāpaṃ haranti yāḥ

2.4.11

anutaptā śikhī caiva vipāśā tridivāklamaḥ /
amṛtā sukṛtā caiva saptaitāstatra nimnagāḥ

2.4.12

ete śailās tathā nadyaḥ pradhānāḥ kathitāstava /
kṣudraśailās tathā nadyastatra santi sahasraśaḥ /
tāḥ pibandi sadāhṛṣṭā nadīrjanapadāstute

2.4.13

apasarpiṇī na teṣāṃ vai na caivotsarpiṇī dvija /
na tvevāsti yugāvasthā teṣu stāneṣu saptasu

2.4.14

tretāyugasamaḥ kālaḥ sarvadaiva mahāmate /
plakṣadvīpādiṣu brahmañ śākadvīpāntikeṣu vai

2.4.15

pañca varṣasahasrāṇi janā jīvantyanāmayāḥ /
dharmaḥ pañcasvathaiteṣu varṇāśramavibhāgaśaḥ

2.4.16

varṇāś ca tatra catvārastānnibodha vadāmi te

2.4.17

āryakāḥ kurāraścaiva vidiśyā bhāvinaśce te /
viprakṣatrivaiśyāste śūdrāś ca munisattama

2.4.18

jmabūvṛkṣapramāṇastu tanmadhye sumahāṃstaruḥ /
plakṣastannāmasaṃjñoyaṃ plakṣadvīpo dvijottama

2.4.19

ijyate tatra bhagavāṃstair varṇair āryakādibhiḥ /
sīmarūpi jagatstraṣṭā sarvaḥ sarveśvaro hariḥ

2.4.20

plakṣadvīpapramāṇena plakṣadvīpaḥ samāvṛtaḥ /
tathaivekṣuramodena pariveṣānukāriṇā

2.4.21

ityevaṃ tava maitreya plakṣadvīpa udāhṛtaḥ /
saṃkṣepeṇa mayā bhūyaḥ śālmalaṃ me nisāmaya

2.4.22

śālmamasyeśvaroḥvīro vapuṣmāṃstatsutāñchṛṇu /
teṣāṃ tu nāmasaṃjñāni saptavarṣāṇi tāni vai

2.4.23

śvetotha haritaścaiva jīmūto rohitas tathā /
vaidyuto mānasaścaiva suprabhaś ca mahāmune

2.4.24

śālmalena samudrosau dvīpenekṣurasodakaḥ /
vistāradviguṇenātha sarvataḥ saṃvṛtaḥ sthitaḥ

2.4.25

tatrāpi parvatāḥ sapta vijñeyā ratnayonayaḥ /
varṣābhivyañjakā ye tu tathā sapta ca nimnagāḥ

2.4.26

kumudaścennataścaiva tṛtīyaś ca balāhakaḥ /
droṇo yatra mahauṣadhyaḥ sa caturtho mahīdharaḥ

2.4.27

kaṅkastupañcamaḥ ṣaṣṭhī mahiṣaḥ saptamas tathā /
kakudmānparvatavaraḥ sarinnāmāni me śṛṇu

2.4.28

yonitoyo vitṛṣṇā ca candrā muktā vimocanī /
nivṛttiḥ saptamī tāsāṃ smṛtāstāḥ pāpaśāntidāḥ

2.4.29

śvetañca haritaṃ caiva vaidyutaṃ mānasaṃ tathā /
jīmūtaṃ rohitaṃ caiva suprabhaṃ cāpi śobhanam /
saptaitāni tu varṣāṇi cāturvarṇyayutāni vai

2.4.30

śālmale ye tu varṇāś ca vasantyete mahāmune /
kapilāścāruṇāḥ pītāḥ kṛṣṇāścaiva pṛthak pṛthak

2.4.31

brahmaṇāḥ kṣatrayā vaiśyāḥ śudrāścaiva yajantitam /
bhagavantaṃ samastasya viṣṇumātmānamavyayam /
vāyubhūtaṃ makhaśreṣṭhair yajvano yajñasaṃsthitim

2.4.32

devānāmatra sānnadhyamatīva sumanohare /
śālmaliḥ sumahānvṛkṣo nāmnā nirvṛtikārakaḥ

2.4.33

eṣa dvīpaḥ samudreṇa surodena samāvṛtaḥ /
vistārācchālmalasyaiva samena tu samantataḥ

2.4.34

surodakaḥ parivṛtaḥ kuśadvīpena sarvataḥ /
śālmalasya tu vistarāddviguṇena samantataḥ

2.4.35

jyotiṣmataḥ kuśadvīpe sapta putrāñchṛṇuṣva tān

2.4.36

udbhido veṇumāṃścaiva veratho lambano dhṛtiḥ /
prabhākarotikapilastannāmā varṣapaddhatiḥ

2.4.37

tasminvasanti manujāḥ saha daite yadānavaiḥ /
tathaiva devagandharvayakṣakiṃpuruṣādayaḥ

2.4.38

varṇāstatrāpi catvāro nijānuṣṭhānatatparāḥ /
daminaḥ śuṣmiṇaḥ snehā mandehāś ca mahāmune

2.4.39

brahmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścānukramoditāḥ

2.4.40

yathoskakarmakartṛtvātsvādhikārokṣayāya te /
tatraiva taṃ kuśadvīpe brahmarūpaṃ janārdanam /
yajantaḥ kṣapayanty ugram adhikāraphalapradam

2.4.41

vidrumo hemaśailaś ca dyatimān puṣpavāṃs tathā /
kuśaśayo hariścaiva saptamo mandarācalaḥ

2.4.42

varṣācalāstu saptaite tatra dvīpe mahāmune /
nadyaś ca sapta tāsāṃ tu śṛṇu nāmānyanukramāt

2.4.43

dhūtapāpā śivā caiva pavitrā saṃmatis tathā /
vidyudambhā mahī cānyā sarvapāpa harāstvimāḥ

2.4.44

anyāḥ sahasraśastatra kṣudranadyastathācalāḥ /
kuśadvīpe guśastambaḥ saṃjñayā tasya tatsmṛtam

2.4.45

tatpramāṇena sa dvīpo ghṛtodena samāvṛtaḥ /
ghṛtodaś ca samudro vai krauñcadvīpena saṃvṛtaḥ

2.4.46

krauñcadvīpo mahābhāga śruyatāñcāparo mahān /
kuśadvīpasya vistārā ddviguṇo yasya vistaraḥ

2.4.47

krauñcadvīpe dyutimataḥ putrāstasya mahātmanaḥ /
tannāmāni ca varṣāṇi teṣāṃ cakre mahīpatiḥ

2.4.48

kuśalo mallagaścoṣṇaḥ pīvarothāndhakārakaḥ /
muniś ca dundubhiścaiva saptaite tatsutā mune

2.4.49

tatrāpi devagandharvasevitāḥ sumanoharāḥ /
varṣācalā mahābuddhe teṣāṃ nāmāni me śṛṇu

2.4.50

krauñcaś ca vāmanaścaiva tṛtīyaścāndhakārakaḥ /
caturtho ratnaśailaś ca svāhinī hayasannibhaḥ

2.4.51

divāvṛtpañcamaścātra tathānyaḥ puṇḍarīkavān /
dundubhiś ca mahāśailo dviguṇāsta parasparam /
dvīpādvīpeṣu ye śailā yathā dvīpāni te tathā

2.4.52

varṣeṣveteṣu ramyeṣu tathā śailavareṣu ca /
nivasaṃti nirātaṅkāḥ saha devagaṇaiḥ prajāḥ

2.4.53

puṣkarāḥ puṣkalā dhanyāstitikhyāś ca mahāmune /
brahmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śudrāścānukramoditāḥ

2.4.54

nadīrmaitreya te tatra yāḥ pibanti śṛṇuṣva tāḥ /
saptapradhānāḥ śataśas tatrānyāḥ kṣudranimnagāḥ

2.4.55

gaurī kumudvatī caiva sandhyā rātrirmanojavā /
kṣāntiś ca puṇḍarīkā ca saptaitā varṣanimnagāḥ

2.4.56

tatrāpi viṣṇurbhagavānpuṣkārādyair jānārdanaḥ /
yāgau rudrasvarūpaś ca ijyate yajñasannidhau

2.4.57

krauñcadvīpaḥ samudreṇa dadhimaṇḍodakena ca /
āvṛtaḥ sarvataḥ krauñca dvīpatulyena mānataḥ

2.4.58

dadhimaṇḍodakaścāpi śākadvīpena saṃvṛtaḥ /
krauñcadvīpasya vistārāddviguṇena mahāmune

2.4.59

śākadvīpeśvarasyāpi bhavyasya mumahātmanaḥ /
saptaiva tanayāstaṣāṃ dadau varṣāṇi sapta saḥ

2.4.60

jaladaś ca kumāraś ca mukumāro marīcakaḥ /
kusumodaś ca maudākiḥ saptamaś ca mahādrumaḥ

2.4.61

tatsaṃjñānyeva tatrāpi sapta varṣāṇyanukramāt /
tatrāpi parvatāḥ spata varṣavicchedakāriṇaḥ

2.4.62

pūrvastatrodayagirirjalādhārastathāparaḥ /
tathā raivatakaḥ śyāmastathaivāstagirirdvija /
āmbikeyas tathā ramyaḥ kesarī parvatottamaḥ

2.4.63

śākastatra mahāvṛkṣaḥ siddhagandharvasevitaḥ /
yatratyavātasaṃspārśādāhlādo jāyate paraḥ

2.4.64

tatra puṇyā janapadāścāturvarṇyasamanvitāḥ /
nadyaścātra mahāpuṇyāḥ sarvapāpabhayāpahāḥ

2.4.65

sukumārī kumārī ca nalinī dhenukā ca yā /
ikṣuś ca veṇukā caiva gabhastī saptamī tathā

2.4.66

anyāś ca śataśastatra kṣudranadyo mahāmune /
mahīdharās tathā santi śataśotha sahasraśaḥ

2.4.67

tāḥ pibanti mudāyuktā jaladādiṣu ye sthitāḥ /
varṣaṣu te janapadāḥ svargādabhyetya medinīm

2.4.68

dharmahānirna teṣvasti na saṃgharṣaḥ parasparam /
maryādāvyutkramo nāpi teṣu deśeṣu saptasu

2.4.69

vaṅgāś ca māgadhāścaiva mānasā mandagās tathā /
vaṅgā brahmaṇabhūyiṣṭhā māgadhāḥ kṣatriyās tathā /
vaiśyāstu mānasāsteṣāṃ śūdrasteṣāṃ tu mandagāḥ

2.4.70

śākadvīpe tu tair viṣṇuḥ sūryarūpadharo muneṃ /
yathoktaurijyate samyakkarmabhir niyatātmabhiḥ

2.4.71

śākadvīpastu maitreya kṣirodena samāvṛtaḥ /
śākadvīpapramāṇena valayeneva veṣṭitaḥ

2.4.72

kṣirābdhiḥ sarvato brahmanpuṣkarākhyena veṣṭitaḥ /
dvīpena śākadvīpāttu dvīguṇena samantataḥ

2.4.73

puṣkare savanasyāpi mahāvīro 'bhavatsutaḥ /
dhātukiś ca tayostatra dve varṣe nāmacihnite /
mahāvīraṃ tathaivānyaddhātukīkhaṇḍasaṃjñitam

2.4.74

ekaścatra mahābhāga prakhyāto varṣaparvataḥ /
mānāsottarasaṃjño vai madhyato valayākṛtiḥ

2.4.75

yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśaducchritaḥ /
tāvadeva ca vistīrṇaḥ sarvataḥ parimaṇḍalaḥ

2.4.76

puṣkaradvīpavalayaṃ madhyena vibhajanniva /
sthitosau tena vichinnaṃ jātaṃ tadvarṣakadvayam

2.4.77

valayākāramekaikaṃ tayorvarṣaṃ tathā giriḥ

2.4.78

daśavarṣasahasrāṇi tatra jīvanti mānavāḥ /
virāmayā viśokāś ca rāgadveṣādivarjitāḥ

2.4.79

adhamottamau na teṣvāstāṃ na vadhyavadhakau dvija /
nerṣyāsūyā bhayaṃ dveṣo doṣo lobhādiko na ca

2.4.80

mahāpītaṃbahirvarṣaṃ dhātakīkhaṇḍamantataḥ /
mānasottaraśaulasya devadaityādisevitam

2.4.81

satyānṛtena tatrāstāṃ dvīpe puṣkarasaṃjñite /
na tatra nadyaḥ śailā vā dvīpe varṣadvayānvite

2.4.82

tulyapeṣāstu manujā devāstatraikarūpiṇaḥ

2.4.83

varṇāśramācārahīnaṃ dharmācaraṇavarjitam /
trayīvārtādaṇḍanītiśuśrūṣārahitañca yat

2.4.84

varṣadvayaṃ tu maitreya bhaumaḥ svargoyamuttamaḥ /
sarvartusukhadaḥ kālo jarārogādivarjitaḥ /
dhātakīkhaṇḍasaṃjñe 'tha mahāvīre ca vai mune

2.4.85

nyagrodhaḥ puṣkaradvīpe brahmaṇaḥ sthānamuttamam /
tasminnavasati brahmā pūjyamānaḥ surāsuraiḥ

2.4.86

svādūdakenodadhinā puṣkaraḥ pariveṣṭitaḥ /
samena puṣkarasyaiva vistārānmaṇḍalaṃ tathā

2.4.87

evaṃ dvīpāḥ samudraiś ca saptasaptabhir āvṛtāḥ /
dvīpaścaiva samudraś ca samāno dviguṇau parau

2.4.88

payāṃsi sarvadā sarvasamudreṣu samāni vai /
nyūnātiriktatā teṣāṃ kadācinnaiva jāyate

2.4.89

sthālīsthamagnīsaṃyogādudrekisalile yatha /
tathenduvṛddhau salilamaṃbhodhau munisattama

2.4.90

anyūnānatiriktāś ca vardhantyāpo hrasaṃti ca /
udayāstamaneṣvindoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ

2.4.91

daśottarāṇi pañcaiva hyaṅgulānāṃ śatāni vai /
apāṃ vṛddhikṣaṇo dṛṣṭau sāmudrīṇāṃ mahāmune

2.4.92

bhojanaṃ puṣkaradvīpe tatra svayamupasthitam /
ṣaḍrasaṃ bhuñjate vipra prajāḥ sarvāḥ sadaiva hi

2.4.93

svādūdakasya parito dṛsyate lokasaṃsthitiḥ /
dviguṇā kāñcanī bhūmiḥ sarvajantuvivarjitā

2.4.94

lokālokastataḥ śailo jojanāyutavistṛtaḥ /
ucchrāyeṇāpi tāvanti sahasrāṇyacalo hi saḥ

2.4.95

tatastamaḥ samāvṛtya taṃ śaulaṃ sarvataḥ sthitam /
tamaścāṇḍakaṭāhena samantātpariveṣṭitam

2.4.96

pañcaśatkoṭivistārā seyamurva mahāmune /
sahaivāṇḍakaṭāhena sadvīpābdhimahīdharā

2.4.97

seyaṃ dhātrī vidhātrī ca sarvabhūtaguṇādhikā /
ādhārabhū6tā sarveṣāṃ maitreya jagatāmiti

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc