Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 2.2

2.2.1

iti śrīviṣṇupurāṇe dvitīye 'ṃśe prathamo 'dhyāyaḥ (1)
śrīmaitreya uvāca
kathito bhavatā brahmansargaḥ svāyambhuvaś ca me /
śrotumicchāmyahaṃ tvattaḥ sakalaṃ maṇḍalaṃ bhuvaḥ

2.2.2

yāvantaḥ sāgara dvīpās tathā varṣāṇi parvatāḥ /
vanāni satitaḥ puryo devādīnāṃ tathā mune

2.2.3

yatpramāṇamidaṃ sarvaṃ yadādhāraṃ yadātmakam /
saṃsthānamasya ca mune yathābadvaktumarhasi

2.2.4

śrīparāśara uvāca
maitreya śrūyatāmetatsaṃkṣepādgadato mama /
nāsya varṣaśatenāpi vaktuṃ śakyo hi vistaraḥ

2.2.5

jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmaliścāparo dvija /
kuśaḥ kraiñcas tathā śākaḥ puṣkaraścaiva saptamaḥ

2.2.6

ete dvīpāḥ samudrais tu saptasaptabhir āvṛtāḥ /
lavaṇekṣusurāsarpirdadhigugdhajalaiḥ samam

2.2.9

praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastāddvātriṃśanmūrdhri vistṛta /
mūle ṣoḍaśasāhasro vistārastasya sarvaśaḥ

2.2.10

bhūpadmasyāsya śailosau karṇikākārasaṃsthitaḥ

2.2.11

himāvānhemakūṭaś ca viṣadhaścasya dakṣiṇe /
nīlaḥ śvetaś ca śṛṅgī ca uttare varṣaparvatāḥ

2.2.12

lakṣapramāṇo dvau madhyau daśahīnāstathāpare /
sahasradvitayocchrāyās tāvadvistāriṇaś ca te

2.2.13

bhārataṃ prathamaṃ varṣaṃ tataḥ kipuruṣaṃ smṛtam /
harivarṣaṃ tathaivānyanmerordakṣiṇato dvija

2.2.14

ramyakaṃ cottaraṃ varṣaṃ tasyaivānu hiraṇmayam /
uttarāḥ kuravaścaiva yathā vai bhārataṃ tathā

2.2.15

navasāhasramaikaikam eteṣāṃ dvijasattama /
ilāvṛtaṃ ca tanmadhye sauvarṇo merurucchritaḥ

2.2.16

meroścaturdiśaṃ tattu navasāhasravistṛtam /
ilāvṛtaṃ mahābhāga catvāraścātra parvatāḥ

2.2.17

viṣkaṃbhāracitā meroryojanāyutamucchritaḥ /
navaiḥ sarobhiś ca samaṃ dikṣvete keśavācalāḥ

2.2.18

purveṇa mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ /
viplalaḥ paścime pārśve mupārśvaścottara smṛtaḥ

2.2.19

kadambasteṣu jambūś ca pippalo vaṭa eva ca /
ekādaśaśatāyāmāḥ pādapā giriketavaḥ

2.2.20

jambūdvīpasya sā jambūr nāmahetur mahāmune /
mahāgajapramāmāni jambvāstasyāḥ phalani vai /
patanti bhūbhṛtaḥ pṛṣṭhe śīryamāṇāni sarvataḥ

2.2.21

rasena teṣāṃ prakhyātā tatra jāmbūnadīti vai /
saritpravartate cāpi pīyate tannivāsibhiḥ

2.2.22

na svedo na ca daurgandhyaṃ na jarā nendriyakṣayaḥ /
tatpānātsvacchamanāsāṃjanānāṃ tatra jāyate

2.2.23

tīramṛttadrasaṃ prāpya sukhavāyuviśoṣitā /
jāmbūnadākhyaṃ bhavati suvarṇaṃ siddhabhūṣaṇam

2.2.24

bhadrāśvaṃ pūrvato meroḥ ketumālaṃ ca paścime /
varṣe dve tu muniśreṣṭha tayormadhyamilāvṛtaḥ

2.2.25

vanaṃ caitrarathaṃ pūrve dakṣiṇe gandhamādanam /
vaibhrājaṃ paścime tadvaduttare nandanaṃ smṛtam

2.2.26

aruṇodaṃ mahābhadramasitodaṃ samānasam /
sarāṃsyotāni catvāri devabhogyāni sarvadā

2.2.27

śītāmbhaś ca kumundaś ca kurarī mālyavāṃs tathā /
vaikaṅkaprasukhā meroḥ pūrvataḥ kesarācalāḥ

2.2.28

trikūṭaḥ śiśiraścaiva pataṅgo rucakas tathā /
niṣadādyā dakṣiṇatastasya kesaraparvataḥ

2.2.29

śikhivāsāḥ savaiḍūryaḥ kapilo gandhamādanaḥ /
jārudhipramukhāstadvat paścime kesarācalāḥ

2.2.30

meror anantarāṅgeṣu jaṭharādiṣvavasthitāḥ /
śaṃśakūṭotha ṛṣabho haṃso nāgas tathā paraḥ /
kālañjanādyāś ca tathā uttare kesarācalāḥ

2.2.31

caturdaśasahasrāṇi yojanānāṃ mahāpurī /
merorupari maitreya brahmaṇaḥ prathitā divi

2.2.32

tasyāḥsamantataścāṣṭau diśāsu vidiśāsu ca /
indrādilokapālānāṃ prakhyātāḥ pravarāḥ puraḥ

2.2.33

viṣṇupādaviniṣkrāntā plāvayitvendumaṇḍalam /
samantādbrahyaṇaḥ puryāṃ gaṅga patati vai divaḥ

2.2.34

sā tatra patitā dikṣu caturdhā pratipadyate /
sītā cālakanandā ca cakṣurbhadrā ca vai kramāt

2.2.35

pūrveṇa śailācchītā tu śailaṃ yātyantarīkṣagā /
tataś ca pūrvavarṣaiṇa bhadrāśvainaiti sārṇavam

2.2.36

tathaivālakanandāpi dakṣiṇenaitya bhāratam /
prayāti sāgaraṃ bhūtvā saptabhedā mahāmune

2.2.37

cakṣuścaṃ paścimagirīnatītya sakalāṃstataḥ /
paścimaṃ ketumālākhya varṣaṃ gatvaiti sāgaram

2.2.38

bhadrā tathottaragirīnuttarāṃś ca tathā kurūn /
atītyottaramambhodhiṃ samabhyeti mahāmune

2.2.39

ānīlaniṣadhāyāmau mālyavadgandhamādanau /
tayormadhyagato merūḥ karṇikākārasaṃsthitaḥ

2.2.40

bhāratāḥ ketumālāś ca bhadrāśvāḥ kuravas tathā /
patrāṇi lokapadmasya maryādāśailabāhyataḥ

2.2.41

jaṭharo hemakūṭaś ca maryādāparvatāvubhau /
tau dakṣimottarāyāmāvānīlaniṣadhāyatau

2.2.42

gandhamādanakailāsau pūrvavaccāyatāvubhau /
āśīti yojanāyāmāvarṇavāntavyavasthitau

2.2.43

niṣadhaḥ pariyātraś ca maryādāparvatāvubhau /
meroḥ paścimadigbhāge yathā pūrve tathā sthitau

2.2.44

triśṛṅgo jārudhiścaiva uttarau varṣaparvatau /
pūrvapaścāyatāvetāvarṇavāntarvyavasthitau

2.2.45

ityete munivaryoktā maryādāparvatāstava /
jaṭharādyāḥ sthitā merosteṣāṃ dvaudvau caturdiśam

2.2.46

mero ścaturdiśaṃ yetu proktāḥ kesaraparvatāḥ /
śītāntādyā mune teṣāmatīva hi manoramāḥ /
śailānāmantare droṇyaḥ siddhacāraṇasevitāḥ

2.2.47

suramyāṇi tathā tāsu kānanāni purāṇi ca /
lakṣmīviṣṇvagnisūryādidevānāṃ muni sattama /
tāsvāyatanavaryāṇi juṣṭāni varakinnaraiḥ

2.2.48

gandharvayakṣarakṣāṃsi tathā daiteyadānavāḥ /
krīḍanti tāsu ramyāsu śailadroṇīṣvaharnisam

2.2.49

bhaumā hyete smṛtāḥ svargā dharmiṇāmālayā mune /
naituṣu pāpakarmāṇo yānti janmaśatair api

2.2.50

bhadrāśve bhagavānviṣṇurāste hayaśirā dvija /
varājaḥ ketumāle tu bhārate kūrmarūpadhṛk

2.2.51

matsyarūpaś ca govindaḥ kuruṣvāste janārdanaḥ /
viśvarūpeṇa sarvatra sarvaḥ sarvatrago hariḥ

2.2.52

sarvasyādhārabhūtosau maitreyāstekhilātmakaḥ

2.2.53

yāniṃ kiṃpuruṣādini varṣāṇyaṣṭau mahāmune /
na teṣu śauko nāyāso nodvegaḥ kṣudbhayādikam

2.2.54

svasthāḥ prajā nirātaṅkāḥsarvaduḥkhavivarjitāḥ /
daśa dvādaśavarṣāṇāṃ sahasrāṇi sthirāyuṣaḥ

2.2.55

na teṣu varṣate devo bhaumānyambhāṃsi teṣu vai /
kṛtatretādikaṃ naiva teṣu sthāneṣu kalpanā

2.2.56

sarveṣveteṣu varṣeṣu saptasaptakulācalāḥ /
nadyaś ca śataśastebhyaḥ prasūtā yā dvijottama

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0