Vishnu Purana · Chapter 2.1
iti śriviṣṇumahāpurāṇe prathame 'ṃśe dvāviṃśo 'dhyāyaḥ
iti śrīparāśaramuniviracite śriviṣṇuparatvanirṇāyake śrīmati viṣṇumahāpurāṇe prathamāṃśaḥ samāptaḥ /
atha śrīviṣṇumahāpurāṇe viṣṇucittyātmaprakāśākhyaśrīdharīya vyākhyādvayopete dvitīyoṃśaḥ prārabhyate
śrīmate rāmānujāya namaḥ
maitreya uvāca
bhagavansamyagākhyātaṃ mamaitadakhilaṃ tvāyā /
jagataḥ sargasambandhi yatpṛṣṭosi guro mayā
yoyamaṃśo jagatsṛṣṭisambandho gaditastvayā /
tatrāhaṃ śrotumicchāmi bhūyopi munisattama
priyavratottānapādau sutau svāyambhuvasya yau /
tayoruttānapādasya dhruvaḥ putrastvayoditaḥ
priyavratasya naivoktā bhavatā dvija santatiḥ /
tāmahaṃ śrotumicchāmi prasanno vaktumarhasi
śrīparāśara uvāca
kardamasyātmajāṃ kanyāmupayeme prayivrataḥ /
samrāṭ kukṣi ca tatkanye daśaputrastathāpare
mahāprajñā mahāvīryā vinītā dayitāḥ pituḥ /
priyavratasutāḥ khyātāsteṣāṃ nāmāni me śṛṇu
āgnīdhraścāgnibāhuś ca vapuṣmāndyutimāṃs tathā /
medhā medhātithirbhavyaḥ savanaḥ putra eva ca
jyotiṣmāndaśamasteṣāṃ satyanāmā suto 'bhavat /
priyavratasya putrāste prakhyātā balavīryataḥ
medhāgnibāhuputrāstu trayo yogaparāyaṇāḥ /
jātismārā mahābhāgāna rājyāya mano dadhuḥ
nirmalāḥ sarvakālantu samastārtheṣu vai mune /
cakruḥ kriyāṃ yathānyāyamaphalākākṣiṇo hi te
priyavrato dadau teṣāṃ saptānāṃ munisattama /
saptadvīpāni maitreya vibhajya sumahātmanām
jambūdvīpe mahābhāga sognīdhrāya dadau pitā /
medhātithes tathā prādātplakṣadvīpaṃ tathāparam
śālmale ca vapuṣmantaṃ narendramabhiṣiktavān /
jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtāvānprabhuḥ
dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat /
śākadvīpeśvaraṃ cāpi bhavyaṃ cakre priyavrataḥ
puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ cāpi sa prabhuḥ /
jambūdvīpeśvaro yastu āgnīdhro munisattama
tasya putrā babhūvuste prajāpatisamā nava /
nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva harivarṣa ilāvṛtaḥ
ramyo hiraṇvānṣaṣṭhaś ca kurubhadrāśva eva ca /
ketumālastathaivānyaḥ sādhuceṣṭo 'bhavantṛpaḥ
janbūdvīpavi bhāgāṃś ca teṣāṃ vipra niśāmaya /
pitrā dattaṃ himāhvaṃ tu varṣaṃ nābhestu dakṣiṇam
hemakūṭaṃ tathā varṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya saḥ /
tṛtīyaṃ naiṣadhaṃ varṣaṃ harivarṣāya dattavān
ilāvṛtāya pradadau meruryatra tu madhyamaḥ /
nīlācalāśritaṃ varṣa ramyāya pradadau pitā
śvetaṃ yaduttaraṃ tasmātpitrā dattaṃ hiraṇvate
yaduttaraṃ śṛṅgavato varṣa tatkurave dadau /
meroḥ purveṇa yadvarṣa bhadrāśvāya pradattavān
gandhamādhanavarṣa tu ketumālāya dattavān /
ityetāni dadau tebhyaḥ putrebhyaḥ sa nareśvaraḥ
varṣeṣveteṣu tānputrānabhiṣicya sa bhūmipaḥ /
sālāgrāmaṃ mahāpuṇyaṃ maitreya tapase yayau
yani kiṃpuruṣādīti varṣāvyaṣṭau mahāmune /
teṣāṃ svābhāviki siddhiḥ sukhaprāyā hyayatnataḥ
viparyayo na teṣvasti jarāmṛtyubhayaṃ na ca /
dharmadhamau na teṣvāstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ
na teṣvasti yugāvasthā kṣetreṣvaṣṭasu sarvadā /
himāhvayaṃ tu vai varṣaṃ nāberāsīnmahātmanaḥ /
tasyarṣabho 'bhavatputro merudevyāṃ mahādyutiḥ
ṛṣabhādbhārato jajñe jyeṣṭhaḥ putraśatasya saḥ /
kṛtvā rājyaṃ svadharmeṇa tathaiṣṭvā vividhānmakhān
abhiṣicya sutaṃ vīraṃ bharataṃ pṛthivīpatiḥ /
tapase sa mahābhāgaḥ pulahasyāśramaṃ yayau
vānaprasthavidhānena tatrāpi kṛtaniścayaḥ /
tapastepe yathānyāyamiyāja sa mahīpatiḥ
tapasā karṣitotyarthaṃ kṛśo dhamanisantataḥ /
nagno vīṭāṃ mukhe kṛtvā vīrādhvānaṃ tato gataḥ
tataś ca bhārataṃ varṣametallokeṣu gīyate /
bharatāya yataḥ pitrā dattaṃ prātiṣṭhatā vanam
sumatīrbharatasyābhūtputraḥ paramadhārmikaḥ /
kṛtvā samyagdadau tasmai rājyamiṣṭamakhaṃ pitā
putrasaṃkrāmita śrīstu bharataḥ sa mahīpatiḥ /
yogābhyāsarataḥ prāṇānsālagrāme 'yajanmune
ajāyata ca viprosau yogīnāṃ pravare kule /
maitreya tasya caritaṃ kathayiṣyāmi te punaḥ
mumatestejasastasmādindradyumno vyajāyata /
parameṣṭhī tatastasmātpratihārastadanvayaḥ
pratiharteti vikhyāta utpannastasya cātmajaḥ /
bhavastasmādathodgīthaḥ prāstavistatsuto vibhuḥ
pṛthustatastato nakto naktasyāpi gayaḥ sutaḥ /
naro gayasya natayastatputrobhūdvirāṭ tataḥ
tasya putro mahāvīryo dhīmāṃstasmādajāyata /
mahāntastatsutaścābhūnmanasyustasya cātmajaḥ
tpaṣṭā tvaṣṭuś ca virajo rajastasyāpyabhūtsutaḥ /
śatajidrajasastasya jajñe putraśanta mune
viṣvagjyotipradhānāste yair imā vardhitāḥ prajāḥ /
tair idaṃ bhārataṃ varṣaṃ navabhedamalaṅkṛtam
teṣāṃ vaṃśaprasūtaiś ca bhukteyaṃ bhāratī purā /
kṛtatretādisargeṇa yugākhyāmekasaptatim
eṣa svāyaṃbhuvaḥ sargau yenedaṃ pūritaṃ jagat /
vārāhe tu mune kalpe pūrvamanvantarādhipaḥ
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0