Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 2.1

2.1.1

iti śriviṣṇumahāpurāṇe prathame 'ṃśe dvāviṃśo 'dhyāyaḥ
iti śrīparāśaramuniviracite śriviṣṇuparatvanirṇāyake śrīmati viṣṇumahāpurāṇe prathamāṃśaḥ samāptaḥ /
atha śrīviṣṇumahāpurāṇe viṣṇucittyātmaprakāśākhyaśrīdharīya vyākhyādvayopete dvitīyoṃśaḥ prārabhyate
śrīmate rāmānujāya namaḥ
maitreya uvāca
bhagavansamyagākhyātaṃ mamaitadakhilaṃ tvāyā /
jagataḥ sargasambandhi yatpṛṣṭosi guro mayā

2.1.2

yoyamaṃśo jagatsṛṣṭisambandho gaditastvayā /
tatrāhaṃ śrotumicchāmi bhūyopi munisattama

2.1.3

priyavratottānapādau sutau svāyambhuvasya yau /
tayoruttānapādasya dhruvaḥ putrastvayoditaḥ

2.1.4

priyavratasya naivoktā bhavatā dvija santatiḥ /
tāmahaṃ śrotumicchāmi prasanno vaktumarhasi

2.1.5

śrīparāśara uvāca
kardamasyātmajāṃ kanyāmupayeme prayivrataḥ /
samrāṭ kukṣi ca tatkanye daśaputrastathāpare

2.1.6

mahāprajñā mahāvīryā vinītā dayitāḥ pituḥ /
priyavratasutāḥ khyātāsteṣāṃ nāmāni me śṛṇu

2.1.7

āgnīdhraścāgnibāhuś ca vapuṣmāndyutimāṃs tathā /
medhā medhātithirbhavyaḥ savanaḥ putra eva ca

2.1.8

jyotiṣmāndaśamasteṣāṃ satyanāmā suto 'bhavat /
priyavratasya putrāste prakhyātā balavīryataḥ

2.1.9

medhāgnibāhuputrāstu trayo yogaparāyaṇāḥ /
jātismārā mahābhāgāna rājyāya mano dadhuḥ

2.1.10

nirmalāḥ sarvakālantu samastārtheṣu vai mune /
cakruḥ kriyāṃ yathānyāyamaphalākākṣiṇo hi te

2.1.11

priyavrato dadau teṣāṃ saptānāṃ munisattama /
saptadvīpāni maitreya vibhajya sumahātmanām

2.1.12

jambūdvīpe mahābhāga sognīdhrāya dadau pitā /
medhātithes tathā prādātplakṣadvīpaṃ tathāparam

2.1.13

śālmale ca vapuṣmantaṃ narendramabhiṣiktavān /
jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtāvānprabhuḥ

2.1.14

dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat /
śākadvīpeśvaraṃ cāpi bhavyaṃ cakre priyavrataḥ

2.1.15

puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ cāpi sa prabhuḥ /
jambūdvīpeśvaro yastu āgnīdhro munisattama

2.1.16

tasya putrā babhūvuste prajāpatisamā nava /
nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva harivarṣa ilāvṛtaḥ

2.1.17

ramyo hiraṇvānṣaṣṭhaś ca kurubhadrāśva eva ca /
ketumālastathaivānyaḥ sādhuceṣṭo 'bhavantṛpaḥ

2.1.18

janbūdvīpavi bhāgāṃś ca teṣāṃ vipra niśāmaya /
pitrā dattaṃ himāhvaṃ tu varṣaṃ nābhestu dakṣiṇam

2.1.19

hemakūṭaṃ tathā varṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya saḥ /
tṛtīyaṃ naiṣadhaṃ varṣaṃ harivarṣāya dattavān

2.1.20

ilāvṛtāya pradadau meruryatra tu madhyamaḥ /
nīlācalāśritaṃ varṣa ramyāya pradadau pitā

2.1.21

śvetaṃ yaduttaraṃ tasmātpitrā dattaṃ hiraṇvate

2.1.22

yaduttaraṃ śṛṅgavato varṣa tatkurave dadau /
meroḥ purveṇa yadvarṣa bhadrāśvāya pradattavān

2.1.23

gandhamādhanavarṣa tu ketumālāya dattavān /
ityetāni dadau tebhyaḥ putrebhyaḥ sa nareśvaraḥ

2.1.24

varṣeṣveteṣu tānputrānabhiṣicya sa bhūmipaḥ /
sālāgrāmaṃ mahāpuṇyaṃ maitreya tapase yayau

2.1.25

yani kiṃpuruṣādīti varṣāvyaṣṭau mahāmune /
teṣāṃ svābhāviki siddhiḥ sukhaprāyā hyayatnataḥ

2.1.26

viparyayo na teṣvasti jarāmṛtyubhayaṃ na ca /
dharmadhamau na teṣvāstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ

2.1.27

na teṣvasti yugāvasthā kṣetreṣvaṣṭasu sarvadā /
himāhvayaṃ tu vai varṣaṃ nāberāsīnmahātmanaḥ /
tasyarṣabho 'bhavatputro merudevyāṃ mahādyutiḥ

2.1.28

ṛṣabhādbhārato jajñe jyeṣṭhaḥ putraśatasya saḥ /
kṛtvā rājyaṃ svadharmeṇa tathaiṣṭvā vividhānmakhān

2.1.29

abhiṣicya sutaṃ vīraṃ bharataṃ pṛthivīpatiḥ /
tapase sa mahābhāgaḥ pulahasyāśramaṃ yayau

2.1.30

vānaprasthavidhānena tatrāpi kṛtaniścayaḥ /
tapastepe yathānyāyamiyāja sa mahīpatiḥ

2.1.31

tapasā karṣitotyarthaṃ kṛśo dhamanisantataḥ /
nagno vīṭāṃ mukhe kṛtvā vīrādhvānaṃ tato gataḥ

2.1.32

tataś ca bhārataṃ varṣametallokeṣu gīyate /
bharatāya yataḥ pitrā dattaṃ prātiṣṭhatā vanam

2.1.33

sumatīrbharatasyābhūtputraḥ paramadhārmikaḥ /
kṛtvā samyagdadau tasmai rājyamiṣṭamakhaṃ pitā

2.1.34

putrasaṃkrāmita śrīstu bharataḥ sa mahīpatiḥ /
yogābhyāsarataḥ prāṇānsālagrāme 'yajanmune

2.1.35

ajāyata ca viprosau yogīnāṃ pravare kule /
maitreya tasya caritaṃ kathayiṣyāmi te punaḥ

2.1.36

mumatestejasastasmādindradyumno vyajāyata /
parameṣṭhī tatastasmātpratihārastadanvayaḥ

2.1.37

pratiharteti vikhyāta utpannastasya cātmajaḥ /
bhavastasmādathodgīthaḥ prāstavistatsuto vibhuḥ

2.1.38

pṛthustatastato nakto naktasyāpi gayaḥ sutaḥ /
naro gayasya natayastatputrobhūdvirāṭ tataḥ

2.1.39

tasya putro mahāvīryo dhīmāṃstasmādajāyata /
mahāntastatsutaścābhūnmanasyustasya cātmajaḥ

2.1.40

tpaṣṭā tvaṣṭuś ca virajo rajastasyāpyabhūtsutaḥ /
śatajidrajasastasya jajñe putraśanta mune

2.1.41

viṣvagjyotipradhānāste yair imā vardhitāḥ prajāḥ /
tair idaṃ bhārataṃ varṣaṃ navabhedamalaṅkṛtam

2.1.42

teṣāṃ vaṃśaprasūtaiś ca bhukteyaṃ bhāratī purā /
kṛtatretādisargeṇa yugākhyāmekasaptatim

2.1.43

eṣa svāyaṃbhuvaḥ sargau yenedaṃ pūritaṃ jagat /
vārāhe tu mune kalpe pūrvamanvantarādhipaḥ

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc