Vishnu Purana · Chapter 1.7
iti śrīviṣṇururāṇe prathame 'ṃśe ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ (6)
śrīparāśara uvāca
tatobhidhyāyatastasya jajñire mānasāḥ prajāḥ /
taccharīrasamutpannaiḥ kāryais taiḥ karaṇaiḥ saha /
kṣetrajñāḥ samavartanta gātrebhyasya syaḥ dhīmataḥ
te sarve samāvartanta ye mayā prāgudāhatāḥ /
devādyāḥ sthāvarāntāś ca traiguṇyaviṣaye sthitāḥ
evaṃbhūtāni sṛṣṭāni carāṇi sthāvarāṇi ca
yadāsya tāḥ prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ /
athānyānmānasānputrānsadṛśānātmano 'sṛjat
bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratumaṅgirasaṃ tathā /
marīciṃ dabhamatriṃ ca vasiṣṭhaṃ caiva mānasān
nava brahmāṇa ityete purāṇe niścayaṃ gatāḥ
khyātiṃ bhūtiṃ ca saṃbhūtiṃ kṣamāṃ prītiṃ tathaiva ca /
sannatiṃ ca tathaivorjamanasūyāṃ tathaiva ca
prasūtiṃ ca tataḥ sṛṣṭvā dadau teṣāṃ mahātmanām /
patnyo bhavadhva mityuktvā teṣāmeva tu dattavān
sanandanādayo ye ca pūrvasṛṣṭāstu vedhasā /
na te lokeṣvasajjanta nirapekṣāḥ prajāsu te
sarve te 'bhyā gatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ /
teṣvevaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanāḥ
brahmaṇobhūnmahān krodhastrailokyadahanakṣamaḥ /
tasya krodhātsa mudbhūtajvālāmālātidīpitam /
brahmaṇobhūttadā sarvaṃ trailokyamakhilaṃ mune
bhrakuṭīkuṭilāttasya lalāṭāt krodhadīpitāt /
samutpanna stadā rudro madhyāhnārkasamaprabhaḥ
ardhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo 'tiśarīravān /
vibhajātmānamityuktvā taṃ brahmāntardadhe tataḥ
tathoktosau dvidhā strītvaṃ puruṣatvaṃ tathākarot /
vibhedapuruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā punaḥ
saumyāsaumyostadāśāntāśāntaiḥ strītvaṃ ca sa prabhuḥ /
vibheda bahudhā devāḥ svarūpair asitaiḥ sitaiḥ
tato brahmātmasaṃbhūtaṃ pūrvaṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhu /
ātmānameva kṛta vānprajāpālye manuṃ dvija
śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponirdhūtakalpaṣām /
svāyaṃbhuvo manurdevaḥ patnītve jagṛhe prabhuḥ
tasmāttu puruṣāddevī śatarūpā vyajāyata /
priyavratottānapādau prasūtyākūtisaṃjñitam
kanyādvayaṃ ca dharmajña rūpaudāryaguṇānvitam /
dadau prasūtiṃ dakṣāya ākūtiṃ rucaye purā
prajāpatiḥ sa jagrāha tayorjajñe sadakṣiṇaḥ /
putro yajñe mahābhāga dampatyormithunaṃ tataḥ
yajñasya dakṣiṇāyāṃ tu putrā dvādaśa jajñire /
yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyaṃbhuve manau
prasūtyāṃ ca tathā dakṣaścatastro viṃśatis tathā /
sasarja kanyāstāsāṃ ca samyaṅnāmāni me śṛṇu
śraddhā lakṣmīrdhṛtistuṣṭirmedhā puṣṭis tathā kriyā /
buddhirlajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtistrayodaśī
patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ /
tābhyaḥ śiṣṭayavīyasya ekādaśa sulocanāḥ
khyātiḥ satyatha saṃbhūtiḥ smṛtiḥ pītiḥ kṣamā tathā /
santatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā
bhṛturbhavo marīciś ca tathā caivāṅgirā muniḥ /
pulastyaḥ pulahaścaiva kratuścarṣivaras tathā
atrirvasiṣṭho vahniś ca pitaraś ca yathākramama /
khyātyādya jagṛhuḥ kanyā munayo muni sattama
śraddhā kāmaṃ calā darpaṃ niyamaṃ dhṛtirātmajam /
santoṣaṃ ca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭirasūyata
medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ nayaṃ vinayameva ca
bodhaṃ buddhis tathā lajjā vinayaṃ vapurātmajam /
vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyatā
sukhaṃ siddhiryaśaḥ kīrtirityete dharmasūnavaḥ /
kāmādratiḥ sutaṃ harṣaṃ dharmapautramasūyata
hiṃsā bhāryā tvadharmasya tato jajñe tathānṛtam /
kanyā ca nikṛtistābhyāṃ māyā jajñe ca vedanā
māyā ca vedanā caiva mithunaṃ tvidametayoḥ /
tayorjajñetha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam
vedanā svasūtaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñe 'tha rauravāt /
mṛtyorvyādhijarāśokatṛṣṇakrodhāś ca jajñire
duḥkhottarāḥ smṛtā hyete sarve cādharmalakṣaṇāḥ /
naiṣāṃ putrosti vai bhāryā te sarve hyūrdhvaretasaḥ
raudrāṇyetānirūpāṇi viṣṇormunivarātmaja /
nityapralayahetutvaṃ jagatosya prayānti vai
dakṣo marīciratriś ca bhṛgvādyāś ca prajeśvarāḥ /
jagatyatra mahābhāga nityasargasya hetavaḥ
manavo manuputrāś ca bhūpā vīryadharāś ca ye /
sanmārganiratāḥ śūrāste sarve sthitikāriṇaḥ
śrīmaitreya uvāca
yeyaṃ nityā sthitirbrahmannityasargastatheritaḥ /
nityābhāvaś ca teṣāṃ vai svarūpaṃ mama kathyatām
śrīparāśara uvāca
sargasthitivināśāṃś ca bhagavānmadhusūdanaḥ /
tais tai rūpair acintyātmā karotyavyāhato vibhuḥ
naimittikaḥ prākṛtikastathaivātyantiko dvija /
nityaś ca sarvabhūtānāṃ pralayo 'yaṃ caturvidhaḥ
brahmo naimittikastatra ccheteyaṃ jagatīpatiḥ /
prayāti prākṛtaṃ caiva brahmaṇḍaṃ prakṛtau layam
jñānādātyantikaḥ prokto yoginaḥ paramātmani /
nityaḥ sadaiva bhūtānāṃ yo vināśo divāniśam
prasūtiḥ prakṛteryā tu sā sṛṣṭiḥ prākṛtā smṛtā /
dainandinī tathā proktā nāntarapralayādanu
bhūtānyanudine yatra jāyante munisattama /
nityasargo hi sa proktaḥ purāṇārthavicakṣaṇaiḥ
evaṃ sarvaśarīreṣu bhagavānbhūtabhāvanaḥ /
saṃsthitaḥ kurute viṣṇurutpattisthitisaṃyamān
sṛṣṭi sthitivināśānāṃ śaktayaḥ sarvadehiṣu /
vaiṣṇavyaḥ parivartante maitreyāharniśaṃ samāḥ
guṇatrayamayaṃ hyatadbrahyan śaktitrayaṃ mahat /
yo 'tiyāti sā yātyeva paraṃ nāvartate punaḥ
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0