Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 1.7

1.7.1

iti śrīviṣṇururāṇe prathame 'ṃśe ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ (6)
śrīparāśara uvāca
tatobhidhyāyatastasya jajñire mānasāḥ prajāḥ /
taccharīrasamutpannaiḥ kāryais taiḥ karaṇaiḥ saha /
kṣetrajñāḥ samavartanta gātrebhyasya syaḥ dhīmataḥ

1.7.2

te sarve samāvartanta ye mayā prāgudāhatāḥ /
devādyāḥ sthāvarāntāś ca traiguṇyaviṣaye sthitāḥ

1.7.3

evaṃbhūtāni sṛṣṭāni carāṇi sthāvarāṇi ca

1.7.4

yadāsya tāḥ prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ /
athānyānmānasānputrānsadṛśānātmano 'sṛjat

1.7.5

bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratumaṅgirasaṃ tathā /
marīciṃ dabhamatriṃ ca vasiṣṭhaṃ caiva mānasān

1.7.6

nava brahmāṇa ityete purāṇe niścayaṃ gatāḥ

1.7.7

khyātiṃ bhūtiṃ ca saṃbhūtiṃ kṣamāṃ prītiṃ tathaiva ca /
sannatiṃ ca tathaivorjamanasūyāṃ tathaiva ca

1.7.8

prasūtiṃ ca tataḥ sṛṣṭvā dadau teṣāṃ mahātmanām /
patnyo bhavadhva mityuktvā teṣāmeva tu dattavān

1.7.9

sanandanādayo ye ca pūrvasṛṣṭāstu vedhasā /
na te lokeṣvasajjanta nirapekṣāḥ prajāsu te

1.7.10

sarve te 'bhyā gatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ /
teṣvevaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanāḥ

1.7.11

brahmaṇobhūnmahān krodhastrailokyadahanakṣamaḥ /
tasya krodhātsa mudbhūtajvālāmālātidīpitam /
brahmaṇobhūttadā sarvaṃ trailokyamakhilaṃ mune

1.7.12

bhrakuṭīkuṭilāttasya lalāṭāt krodhadīpitāt /
samutpanna stadā rudro madhyāhnārkasamaprabhaḥ

1.7.13

ardhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo 'tiśarīravān /
vibhajātmānamityuktvā taṃ brahmāntardadhe tataḥ

1.7.14

tathoktosau dvidhā strītvaṃ puruṣatvaṃ tathākarot /
vibhedapuruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā punaḥ

1.7.15

saumyāsaumyostadāśāntāśāntaiḥ strītvaṃ ca sa prabhuḥ /
vibheda bahudhā devāḥ svarūpair asitaiḥ sitaiḥ

1.7.16

tato brahmātmasaṃbhūtaṃ pūrvaṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhu /
ātmānameva kṛta vānprajāpālye manuṃ dvija

1.7.17

śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponirdhūtakalpaṣām /
svāyaṃbhuvo manurdevaḥ patnītve jagṛhe prabhuḥ

1.7.18

tasmāttu puruṣāddevī śatarūpā vyajāyata /
priyavratottānapādau prasūtyākūtisaṃjñitam

1.7.19

kanyādvayaṃ ca dharmajña rūpaudāryaguṇānvitam /
dadau prasūtiṃ dakṣāya ākūtiṃ rucaye purā

1.7.20

prajāpatiḥ sa jagrāha tayorjajñe sadakṣiṇaḥ /
putro yajñe mahābhāga dampatyormithunaṃ tataḥ

1.7.21

yajñasya dakṣiṇāyāṃ tu putrā dvādaśa jajñire /
yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyaṃbhuve manau

1.7.22

prasūtyāṃ ca tathā dakṣaścatastro viṃśatis tathā /
sasarja kanyāstāsāṃ ca samyaṅnāmāni me śṛṇu

1.7.23

śraddhā lakṣmīrdhṛtistuṣṭirmedhā puṣṭis tathā kriyā /
buddhirlajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtistrayodaśī

1.7.24

patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ /
tābhyaḥ śiṣṭayavīyasya ekādaśa sulocanāḥ

1.7.25

khyātiḥ satyatha saṃbhūtiḥ smṛtiḥ pītiḥ kṣamā tathā /
santatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā

1.7.26

bhṛturbhavo marīciś ca tathā caivāṅgirā muniḥ /
pulastyaḥ pulahaścaiva kratuścarṣivaras tathā

1.7.27

atrirvasiṣṭho vahniś ca pitaraś ca yathākramama /
khyātyādya jagṛhuḥ kanyā munayo muni sattama

1.7.28

śraddhā kāmaṃ calā darpaṃ niyamaṃ dhṛtirātmajam /
santoṣaṃ ca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭirasūyata

1.7.29

medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ nayaṃ vinayameva ca

1.7.30

bodhaṃ buddhis tathā lajjā vinayaṃ vapurātmajam /
vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyatā

1.7.31

sukhaṃ siddhiryaśaḥ kīrtirityete dharmasūnavaḥ /
kāmādratiḥ sutaṃ harṣaṃ dharmapautramasūyata

1.7.32

hiṃsā bhāryā tvadharmasya tato jajñe tathānṛtam /
kanyā ca nikṛtistābhyāṃ māyā jajñe ca vedanā

1.7.33

māyā ca vedanā caiva mithunaṃ tvidametayoḥ /
tayorjajñetha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam

1.7.34

vedanā svasūtaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñe 'tha rauravāt /
mṛtyorvyādhijarāśokatṛṣṇakrodhāś ca jajñire

1.7.35

duḥkhottarāḥ smṛtā hyete sarve cādharmalakṣaṇāḥ /
naiṣāṃ putrosti vai bhāryā te sarve hyūrdhvaretasaḥ

1.7.36

raudrāṇyetānirūpāṇi viṣṇormunivarātmaja /
nityapralayahetutvaṃ jagatosya prayānti vai

1.7.37

dakṣo marīciratriś ca bhṛgvādyāś ca prajeśvarāḥ /
jagatyatra mahābhāga nityasargasya hetavaḥ

1.7.38

manavo manuputrāś ca bhūpā vīryadharāś ca ye /
sanmārganiratāḥ śūrāste sarve sthitikāriṇaḥ

1.7.39

śrīmaitreya uvāca
yeyaṃ nityā sthitirbrahmannityasargastatheritaḥ /
nityābhāvaś ca teṣāṃ vai svarūpaṃ mama kathyatām

1.7.40

śrīparāśara uvāca
sargasthitivināśāṃś ca bhagavānmadhusūdanaḥ /
tais tai rūpair acintyātmā karotyavyāhato vibhuḥ

1.7.41

naimittikaḥ prākṛtikastathaivātyantiko dvija /
nityaś ca sarvabhūtānāṃ pralayo 'yaṃ caturvidhaḥ

1.7.42

brahmo naimittikastatra ccheteyaṃ jagatīpatiḥ /
prayāti prākṛtaṃ caiva brahmaṇḍaṃ prakṛtau layam

1.7.43

jñānādātyantikaḥ prokto yoginaḥ paramātmani /
nityaḥ sadaiva bhūtānāṃ yo vināśo divāniśam

1.7.44

prasūtiḥ prakṛteryā tu sā sṛṣṭiḥ prākṛtā smṛtā /
dainandinī tathā proktā nāntarapralayādanu

1.7.45

bhūtānyanudine yatra jāyante munisattama /
nityasargo hi sa proktaḥ purāṇārthavicakṣaṇaiḥ

1.7.46

evaṃ sarvaśarīreṣu bhagavānbhūtabhāvanaḥ /
saṃsthitaḥ kurute viṣṇurutpattisthitisaṃyamān

1.7.47

sṛṣṭi sthitivināśānāṃ śaktayaḥ sarvadehiṣu /
vaiṣṇavyaḥ parivartante maitreyāharniśaṃ samāḥ

1.7.48

guṇatrayamayaṃ hyatadbrahyan śaktitrayaṃ mahat /
yo 'tiyāti sā yātyeva paraṃ nāvartate punaḥ

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc